നാസ്യ ബന്ധോ ന മോക്സോ ഽസ്തി തന്മയശ് ചൈവ ലക്ഷ്യതേ । ഗ്രസ്തം നിത്യമ് അസത്യേന മായാമയമ് അഹോ ജഗത്
അവനു ബന്ധമോ മോക്ഷമോ ഇല്ല, എങ്കിലും അവയിൽ ലയിച്ചിരിക്കുന്നതുപോലെയാണ് കാണുന്നത്. ഹായ്, ഈ ലോകം എപ്പോഴും അസത്യത്തിൽ ആകൃതമായ മായയാൽ പിടിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
യദൈവ ചിത്തം കലിതമ് അകലേന കിലാത്മനാ । കോശകീടവദ് ആത്മായമ് അനേനാവലിതസ് തദാ
അശരീരിയായ ആത്മാവിന്റെ സ്വഭാവത്തിൽ മനസ്സ് ആകൃതിയെടുക്കുമ്പോൾ, ആ മനസ്സ് ആത്മാവിനെ ഒരു കൊശകീടിനെ പോലെ ചുറ്റിപിടിക്കുന്നു.
അനന്യരൂപാസ് ത്വ് അന്യത്വവികല്പിതശരീരകാഃ । മനശ്ശക്തയ ഏതസ്മാദ് ഇമാ നിര്യാന്തി കോടിശഃ
മറ്റൊന്നാണെന്ന ഭാവനയിലൂടെ വിവിധ രൂപങ്ങളും ശരീരങ്ങളും സ്വീകരിക്കുന്ന മനസ്സിന്റെ ശക്തികൾ, ഇതിൽ നിന്നു ലക്ഷക്കണക്കിന് പുറത്ത് വരുന്നു.
തത്സ്ഥാസ് തജ്ജാഃ പൃഥഗ്രൂപാസ് സമുദ്രാദ് ഇവ വീചയഃ । തത്സ്ഥാസ് തജ്ജാഃ പൃഥക്സ്ഥാശ് ച ചന്ദ്രാദ് ഇവ മരീചയഃ
അതിൽ നിലകൊള്ളുന്നവയും അതിൽ നിന്നു ജനിച്ചവയും വ്യത്യസ്ത രൂപങ്ങളുള്ളവയും സമുദ്രത്തിൽ നിന്നുള്ള തിരകളെപ്പോലെയാണ്; അതിൽ നിലകൊള്ളുന്നവയും അതിൽ നിന്നു ജനിച്ചവയും വേറിട്ടുനിലക്കുന്നവയും ചന്ദ്രനിൽ നിന്നുള്ള കിരണങ്ങളെപ്പോലെയാണ്.
അസ്മിന് സ്പന്ദമയേ സ്ഫാരേ പരമാത്മമഹാമ്ബുധൌ । ചിജ്ജലേ വിതതാഭോഗേ ചിന്മാത്രരസശാലിനി
ഈ അനന്തവും സ്പന്ദനപൂർണ്ണവുമായ പരമാത്മാവിന്റെ മഹാസമുദ്രത്തിൽ, ചൈതന്യത്തിന്റെ തിരകളും ശുദ്ധമായ ബോധത്തിന്റെ സാരവും നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു.
കാശ്ചിത് സ്ഥിതാ ഹരിബ്രഹ്മരുദ്രചിദ്വലനാധികാഃ । ലഹര്യഃ പ്രസ്ഫുരന്ത്യ് ഏതാസ് സ്വഭാവോദ്ഭാവിതാത്മികാഃ
ചില തിരകൾ ഹരിയും ബ്രഹ്മാവും രുദ്രനും പോലെയുള്ള പ്രകാശം കൊണ്ട് തിളങ്ങുന്നു; അവ സ്വഭാവത്തിൽ നിന്നു തന്നെ ഉദിച്ചുവന്നവയാണ്.
കാശ്ചിദ് യമമഹേന്ദ്രാര്കവഹ്നിവൈശ്രവണാദികാഃ । ഘ്നന്തി കുര്വന്തി തിഷ്ഠന്തി ലഹര്യശ് ചപലൈഷണാഃ
ചില തിരകൾ യമനും ഇന്ദ്രനും സൂര്യനും അഗ്നിയും കുബേരനും പോലെയുള്ളവരുമായി ബന്ധപ്പെട്ടു, അശാന്തമായ ആഗ്രഹങ്ങൾ കൊണ്ടു സൃഷ്ടിക്കുകയും നശിപ്പിക്കുകയും നിലനിൽക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.
കാശ്ചിത് കിന്നരഗന്ധര്വവിദ്യാധരസുരാദികാഃ । ഉത്പതന്തി പതന്ത്യ് ഉഗ്രാ ലഹര്യഃ പരിവല്ഗിതാഃ
ചില തിരകൾ കിന്നരന്മാർ, ഗന്ധർവന്മാർ, വിദ്യാധരന്മാർ, ദേവന്മാർ എന്നിവരുമായി ചേർന്ന്, ശക്തമായും ചുറ്റിപ്പറക്കുന്നവയുമായി ഉയർന്ന് വീഴുന്നു.
കാശ്ചിത് കിഞ്ചിത്സ്ഥിതാകാരാ യഥാ കമലജാദികാഃ । കാശ്ചിദ് ഉത്പന്നവിധ്വസ്താ യഥാ സുരനരാദികാഃ
ചില തിരകൾ കമലത്തിൽ നിന്നു ജനിച്ച ബ്രഹ്മാവിനെപ്പോലും മറ്റുള്ളവരെപ്പോലും കുറെ സ്ഥിരതയോടെ നിലകൊള്ളുന്നു; ചിലത് ദേവന്മാരെയും മനുഷ്യരെയും പോലുള്ളവരെപ്പോലെ ഉദിച്ചു നശിച്ചുപോകുന്നു.
ക്രിമികീടപതങ്ഗാദിഗോനാസാജഗരാദികാഃ । കാശ്ചിത് തസ്മിന് മഹാമ്ഭോധൌ സ്ഫുരന്ത്യ് ഏതേഷു ബിന്ദുവത്
ആ വലിയ സമുദ്രത്തിൽ ചിലർ—പുഴുക്കൾ, കീടങ്ങൾ, ചിറകുള്ള പുഴുക്കൾ, പശുക്കൾ, നായ്ക്കൾ, മറ്റും—അലയിലുണ്ടാകുന്ന തുള്ളികളെപ്പോലെ തിളങ്ങി കാണപ്പെടുന്നു.
കാശ്ചിച് ചലാനനമൃഗഗൃധ്രവഞ്ജുലകാദയഃ । സ്ഫുരന്തി ഗിരികുഞ്ജേഷു വേലാവനതടേഷ്വ് ഇവ
മറ്റുചിലർ—ചഞ്ചലമായ മുഖമുള്ള മാൻ, കഴുകൻ, കുരങ്ങ് എന്നിവ—പർവതത്തിലെ കാടുകളിൽ, തിരമാലകൾ വളഞ്ഞ തീരങ്ങളിൽ കാണുന്നവരെപ്പോലെ, ജീവിക്കുന്നു.
സുദീര്ഘജീവിതാഃ കാശ്ചിത് കാശ്ചിദ് അത്യല്പജീവിതാഃ । സ്വതുച്ഛഭാവനാത് തുച്ഛാത് കാശ്ചിത് തുച്ഛശരീരികാഃ
ചിലർക്ക് വളരെ ദീർഘമായ ആയുസ്സാണ്, ചിലർക്ക് അത്യന്തം ചെറുതാണ്; സ്വന്തം ശൂന്യമായ ധാരണകളാൽ ചിലർക്ക് അത്രയും വിലയില്ലാത്ത ശരീരങ്ങൾ മാത്രം ഉണ്ട്.
സംസാരസ്വപ്നസംരമ്ഭേ കാശ്ചിത് സ്ഥൈര്യേണ ഭാവിതാഃ । സ്വവികല്പഹതാഃ കാശ്ചിച് ഛങ്കന്തേ സുസ്ഥിരം ജഗത്
സംസാരത്തിന്റെ സ്വപ്നരൂപമായ ആ അലയിലും ചിലർ ഉറച്ച മനസ്സോടെ നിലകൊള്ളുന്നു; ചിലർ, സ്വന്തം ഭ്രമങ്ങൾ കൊണ്ടു ബാധിച്ചവരായി, ലോകം സ്ഥിരമാണോ എന്ന് സംശയിക്കുന്നു.
അല്പാല്പഭാവനാഃ കാശ്ചിദ് ദൈന്യദോഷവശീകൃതാഃ । കൃശോ ഽതിദുഃഖീ മൂഢോ ഽഹമ് ഇതി ദുഃഖൈര് ദൃഢീകൃതാഃ
ചെറിയ ചെറിയ ചിന്തകളോടെ ചിലർ ദു:ഖത്തിന്റെ ദോഷങ്ങളിൽ അടിമപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. 'ഞാൻ ക്ഷീണിച്ചവനും അത്യന്തം ദു:ഖിതനും മണ്ടനും ആണ്' എന്നുറച്ച്, അവർ ദു:ഖത്തിൽ ഉറച്ചുപോയിരിക്കുന്നു.
കാശ്ചിത് സ്ഥാവരതാം യാതാഃ കാശ്ചിദ് ദേവത്വമ് ആഗതാഃ । കാശ്ചിത് പുരുഷതാം പ്രാപ്താഃ കാശ്ചിദ് ദാനവതാം ഗതാഃ
ചിലർ സ്താവരരൂപം പ്രാപിച്ചിരിക്കുന്നു, ചിലർ ദൈവരൂപം കൈവരിച്ചിരിക്കുന്നു, ചിലർ മനുഷ്യരായി ജനിച്ചിരിക്കുന്നു, ചിലർ ദാനവരൂപം സ്വീകരിച്ചിരിക്കുന്നു.
കാശ്ചിത് സ്ഥിതാ ജഗതി കല്പശതാന്യ് അനല്പാഃ കാശ്ചിദ് വ്രജന്തി പരമം പുരുഷം സുശുദ്ധാഃ । ബ്രഹ്മാര്ണവാത് സമുദിതാ ലഹരീവിലോലാശ് ചിത്സംവിദോ ഹി മനനാപരനാമവത്യഃ
ചിലർ അനവധി കാലങ്ങൾ ലോകത്ത് തുടരുന്നു, ശുദ്ധരായ ചിലർ പരമപുരുഷനിലേക്കാണ് പോകുന്നത്. ബ്രഹ്മസമുദ്രത്തിൽ നിന്ന് ഉയർന്നതും, ചിന്തയുടെ തിരകളായി അലയുന്നവരുമായ ഇവർ ധ്യാനത്തിൽ ലയിച്ചവരായി അറിയപ്പെടുന്നു.
മിഥ്യാഭാവനയാ ബ്രഹ്മന് സ്വവികല്പകലങ്കിതാഃ । ന ബ്രഹ്മ വയമ് ഇത്യ് അന്തര്നിശ്ചയേന ഹ്യ് അധോഗതാഃ
തെറ്റായ ഭാവനകൊണ്ട്, സ്വയം സൃഷ്ടിച്ച ഭ്രമങ്ങളിൽ അകപ്പെട്ട്, 'നാം ബ്രഹ്മം അല്ല' എന്ന ഉറച്ച വിശ്വാസത്തോടെ അവർ താഴേക്ക് വീണുപോകുന്നു.
ബ്രഹ്മണോ വ്യതിരിക്തത്വം ബ്രഹ്മാര്ണവഗതാ അപി । ഭാവയന്ത്യോ വിമുഹ്യന്തി ഭീമാസു ഭവഭൂമിഷു
ബ്രഹ്മത്തിൽ മുഴുകിയിരിക്കുമ്പോഴും, ബ്രഹ്മത്തിൽ നിന്ന് വേറിട്ടു എന്തോ ഉണ്ടെന്ന് ചിന്തിക്കുന്നവർ ഭയാനകമായ ഈ ലോകജീവിതത്തിൽ വഴിതെറ്റിപ്പോകുന്നു.
യാ ഏതാസ് സംവിദോ ബ്രാഹ്മ്യോ മുനേ നൈകകലങ്കിതാഃ । ഏതത് തത് കര്മണാം ബീജമ് അഥ കര്മൈവ വിദ്ധി വാ
മഹർഷേ, ഈ നിർമലമായ ബ്രഹ്മചൈതന്യങ്ങൾ തന്നെയാണ് എല്ലാ പ്രവൃത്തികളുടെ വിത്ത്; അല്ലെങ്കിൽ പ്രവൃത്തി തന്നെയാണ് ഇതെന്ന് അറിഞ്ഞാൽ മതി.
സങ്കല്പരൂപയൈവാന്തര് മുനേ കലനയൈതയാ । കര്മജാലകരഞ്ജാനാം ബീജമുഷ്ട്യാ കരാലയാ
മഹർഷേ, ഈ ഉള്ളിലെ ചിന്താശക്തിയാൽ തന്നെയാണ് പ്രവൃത്തികളുടെ കൂമ്പാരം ഉണ്ടാകുന്നത്; അതിന്റെ വിത്ത് മനസ്സിൽ ഉറപ്പിക്കുന്നു.
ഇമാ ജഗതി വിസ്തീര്ണേ ശരീരോപലപങ്ക്തയഃ । തിഷ്ഠന്തി പരിവല്ഗന്തി രുദന്തി ച ഹസന്തി ച
ഈ വിശാലമായ ലോകത്തിൽ, ശരീരധാരികളായ ജീവികൾ നില്ക്കുന്നു, സഞ്ചരിക്കുന്നു, കരയുന്നു, ചിരിക്കുന്നു — ഇങ്ങനെ അവരവരുടെ ജീവിതം നയിക്കുന്നു.
ആബ്രഹ്മസ്തമ്ബപര്യന്തം സ്പന്ദനൈഃ പവനോ യഥാ । ഉല്ലസന്തി നിയച്ഛന്തി മ്ലായന്തി വിഹസന്തി ച
ബ്രഹ്മാവിൽ നിന്ന് ഒരു പുല്ല് വരെ, എല്ലാം കാറ്റുപോലെ സ്പന്ദനങ്ങളോടെ ഉല്ലസിക്കുകയും, നിയന്ത്രിക്കുകയും, ക്ഷയിക്കുകയും, സന്തോഷിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.
താ ഏതാഃ കാശ്ചിദ് അത്യച്ഛാ യഥാ ഹരിഹരാദയഃ । കാശ്ചിദ് അല്പവിമോഹസ്ഥാ യഥോരഗനരാമരാഃ
ഇവയിൽ ചിലത് വളരെ വിശുദ്ധമാണ്, ഹരി, ഹരൻ എന്നിവരെപ്പോലെ; ചിലർ ചെറിയ മായയിൽ ആണ്, പാമ്പുകൾ, മനുഷ്യർ, ദേവതകൾ എന്നിവരെപ്പോലെ.
കാശ്ചിദ് അത്യന്തമോഹസ്ഥാ യഥാ തരുതൃണാദയഃ । കാശ്ചിദ് അജ്ഞാനസമ്മൂഢാഃ ക്രിമികീടത്വമ് ആഗതാഃ
ചിലർ അതീവ മായയിൽ ആണ്, മരങ്ങളും പുല്ലുകളും പോലെ; ചിലർ അജ്ഞാനത്തിൽ മുഴുകി, കീടങ്ങളുടെയും പുഴുക്കളുടെയും അവസ്ഥയിലായിരിക്കുന്നു.
കാശ്ചിത് തൃണവദ് ഉഹ്യന്തേ ദൂരേ ബ്രഹ്മമഹോദധേഃ । അപ്രാപ്തഭൂമികാ ഏതാ യഥോരഗനരാദയഃ
ചിലർ പുല്ലുപോലെ ദൂരെയ്ക്ക് ബ്രഹ്മത്തിന്റെ മഹാസമുദ്രത്തിൽ നിന്ന് ഒഴുകിപ്പോകുന്നു; ഇവർക്ക് യഥാർത്ഥ അവസ്ഥയിലേയ്ക്ക് എത്താനായിട്ടില്ല, പാമ്പുകളും മനുഷ്യരും പോലെയാണ്.
തടമാത്രം സമാലോക്യ കാശ്ചിത് ഖേദമ് ഉപാഗതാഃ । ജാതാജാതാ നിഖന്യന്തേ കൃതാന്തജരദാഖുനാ
ചെരുവിന്റെ തീരം ഒന്നു കാണുമ്പോൾ തന്നെ ചിലർ ക്ഷീണത്തിൽ ആകുന്നു; ജനിച്ചവരും ജനിക്കാത്തവരും മരണത്തിന്റെ പഴയ നഖങ്ങൾ കൊണ്ട് അടിഞ്ഞുമൂടുന്നു.
കാശ്ചിദ് അന്തരമ് ആസാദ്യ ബ്രഹ്മതത്ത്വമഹാമ്ബുധേഃ । ഗതാസ് തത്താമ് അശോകായ ഹരിബ്രഹ്മഹരാദികാഃ
ചിലർ ബ്രഹ്മതത്വത്തിന്റെ മഹാസമുദ്രത്തിലെ ഇടവേളയിൽ എത്തി, വിഷ്ണുവും ബ്രഹ്മാവും ശിവനും മറ്റ് ദേവന്മാരുമൊക്കെ ദുഃഖമില്ലാതെ ആ തീരത്തേക്ക് പോയിരിക്കുന്നു.
അല്പമോഹാന്വിതാഃ കാശ്ചിത് തമ് ഏവ ബ്രഹ്മവാരിധിമ് । അദൃഷ്ടരാഗരോഗൌഘമ് അവലമ്ബ്യ വ്യവസ്ഥിതാഃ
ചിലർ അല്പമായ മായയോടെ അതേ ബ്രഹ്മസമുദ്രത്തിൽ തന്നെ ആശ്രയിച്ച്, കാണാത്ത ആസക്തിയും രോഗങ്ങളുമെന്ന പ്രളയം തൊടാതെ അവിടെ നിലകൊള്ളുന്നു.
കാശ്ചിദ് ഭോക്തവ്യജന്മൌഘാ ഭുക്തജന്മൌഘകോടയഃ । വന്ധ്യാഃ പ്രകാശതാമസ്യസ് സംസ്ഥിതാ ഭൂതജാതയഃ
ചിലർ അനുഭവിക്കേണ്ട ജന്മങ്ങളുടെ തിരകളാണ്; ചിലർ അനുഭവിച്ചുകഴിഞ്ഞ അനേകം ജന്മങ്ങളുടെ തിരകളാണ്; അഗ്നിയുടെ പ്രകാശത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്ന ജീവികൾ വന്ധ്യകളാണ്.
കാശ്ചിദ് ഊര്ധ്വാദ് അധോ യാന്തി തഥാധസ്താന് മഹത് പദമ് । ഊര്ധ്വാദ് ഊര്ധ്വതരം കാശ്ചിദ് അധസ്താത് കാശ്ചിദ് അപ്യ് അധഃ
ചിലര് താഴെ നിന്ന് മുകളിലേക്ക് പോകുന്നു, അതുപോലെ താഴെ നിന്ന് വലിയ സ്ഥിതിയിലേക്കും എത്തുന്നു. ചിലര് വീണ്ടും വീണ്ടും ഉയര്ന്നതിലേക്കാണ് കയറുന്നത്, മറ്റുചിലര് പിന്നെയും താഴോട്ടാണ് വീഴുന്നത്.