അക്ഷീണജീവിതം പുത്രം കാലോ മേ നീതവാന് ഇതി । നിയതേര് വശതോ ദേവ ത്വച്ഛാപേച്ഛാ മമോദിതാ
ജീവന് തീരാതെ തന്നെ എന്റെ മകനെ കാലം കൊണ്ടുപോയി എന്നു ഞാന് വിചാരിച്ചു. ദൈവമേ, വിധിയുടെ ബലത്തില് നിങ്ങളുടെ ശാപം എന്നില് സംഭവിച്ചു.
ന തു വിജ്ഞാതസംസാരഗതയോ വയമ് ആപദമ് । സമ്പദം വാപി ഗച്ഛാമോ ഹര്ഷാമര്ഷവശം കില
എങ്കിലും, ലോകത്തിന്റെ വഴികള് അറിയുന്നവരായ ഞങ്ങള് ദു:ഖം വന്നാലും സമ്പത്ത് വന്നാലും സന്തോഷത്തിലും കോപത്തിലും അടിമപ്പെടുന്നില്ല.
അയുക്തകാരിണി ക്രോധഃ പ്രസാദോ യുക്തകാരിണി । കര്തവ്യ ഇതി രൂഢേയം സാംസാരീ ഭഗവന് സ്ഥിതിഃ
തെറ്റായ പ്രവൃത്തിയ്ക്ക് കോപം വരികയും ശരിയായ പ്രവൃത്തിയ്ക്ക് അനുകൂലത കാണിക്കുകയും ചെയ്യുന്നത് ഈ ലോകത്തിലെ സ്വാഭാവികമായ നിലയാണു, പ്രഭോ.
ഇദം കാര്യമ് ഇദം നേതി യാവജ്ജീവം ജഗത്ക്രമഃ । യാവദ് അഗ്നിസ് സ്ഥിതാ താവദ് ഔഷ്ണ്യദാഹാദിദൃഷ്ടയഃ
ഇത് ചെയ്യണം, ഇത് ചെയ്യരുത് — ഇങ്ങനെ ജീവിതം മുഴുവൻ ലോകത്തിൽ എല്ലായിടത്തും നടക്കുന്നതാണ്. തീ ഉണ്ടെങ്കിൽ അതിന്റെ ചൂടും കത്തലും അനുഭവപ്പെടുന്നതുപോലെ, ജീവൻ ഉള്ളിടത്തോളം ഈ ഭാവങ്ങൾ ഉണ്ടാവും.
ഇദം കാര്യമ് ഇദം നേതി ഹേയാ യസ്യ ജഗത്സ്ഥിതിഃ । തസ്യൈതത്സമ്പരിത്യാഗോ ഹേയ ഏവ ജഗദ്ഗുരോ
ഇത് സ്വീകരിക്കണം, ഇത് ഉപേക്ഷിക്കണം എന്ന ചിന്തയിൽ ഏർപ്പെടുന്നവർക്കു ലോകത്തിന്റെ ഈ നില തന്നെ ഉപേക്ഷിക്കേണ്ടതാണ്, ലോകഗുരുവേ.
കേവലം താനയീം ചിന്താമ് അനാലോക്യ യദാ വയമ് । ഭഗവന് ഭവതേ ക്ഷുബ്ധാ യാതാസ് സ്മസ് തേന വാച്യതാമ്
നമ്മുടെ മകളെ കാണാതെ അവളെക്കുറിച്ചുള്ള ചിന്തകളിൽ ഞങ്ങൾ ഉല്ലാസപ്പെട്ടപ്പോൾ, ഭഗവനേ, അതുകൊണ്ടാണ് ഞങ്ങൾ താങ്കളോടു വന്നത്. ഇതാണ് പറയേണ്ടത്.
ത്വയേദാനീമ് അഹം ദേവ സ്മാരിതസ് തനയേഹിതമ് । സമങ്ഗായാസ് തടേ തേന ദൃഷ്ടോ ഽയം തനയോ മയാ
ദേവനേ, ഇപ്പോൾ താങ്കളുടെ ഓർമ്മപ്പെടുത്തലാൽ ഞാൻ സമംഗയുടെ തീരത്ത് എന്റെ മകനെ കണ്ടു. അതിനാൽ അവനെ ഞാൻ കണ്ടിരിക്കുന്നു.
മന്യേ ജഗതി ഭൂതാനാം ദ്വേ ശരീരേ ന സര്വഗ । മന ഏവ ശരീരം ഹി യേനേദം ഭാവ്യതേ ജഗത്
എനിക്ക് തോന്നുന്നു, ലോകത്തിലെ എല്ലാ ജീവികളിലും രണ്ട് ശരീരങ്ങളില്ല. മനസ്സാണ് ശരീരം, അതിനാലാണ് ഈ ലോകം സൃഷ്ടിക്കപ്പെടുന്നത്.
സമ്യഗ് ഉക്തം ത്വയാ ബ്രഹ്മഞ് ശരീരം മന ഏവ നഃ । കരോതി ദേഹം സങ്കല്പ്യ കുമ്ഭകാരോ ഘടം യഥാ
നീ പറഞ്ഞത് ശരിയാണ്, ബ്രഹ്മനേ, മനസ്സാണ് നമ്മുടെ ശരീരം. ഒരു കുശവൻ മണ്പാത്രം ഉണ്ടാക്കുന്നതുപോലെ, മനസ്സാണ് ശരീരം ചിന്തിച്ച് രൂപപ്പെടുത്തുന്നത്.
കരോത്യ് അകൃതമ് ആകാരം കൃതം നാശയതി ക്ഷണാത് । സങ്കല്പേന മനോ മോഹാദ് ബാലോ വേതാലകം യഥാ
മനസ്സ് ചിന്തയിലൂടെ ഉണ്ടാക്കാത്തതിനെ സൃഷ്ടിക്കുകയും, ഉണ്ടാക്കിയതിനെ ഒരു നിമിഷംകൊണ്ട് നശിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ഒരു കുട്ടി മണ്ണ് കൊണ്ട് കളിപ്പാവ ഉണ്ടാക്കുന്നതുപോലെ, മനസ്സ് മായയാൽ അങ്ങനെ പ്രവർത്തിക്കുന്നു.
തഥാ ച സമ്ഭ്രമേ സ്വപ്നമിഥ്യാജ്ഞാനാദിഭാസ്വരാഃ । ഗന്ധര്വനഗരാകാരാ ദൃഷ്ടാ മനസി ശക്തയഃ
അങ്ങനെ തന്നെ, ആശങ്കയിലും സ്വപ്നത്തിലും തെറ്റായ അറിവിലും മനസ്സിൽ പ്രകാശമുള്ള ശക്തികൾ കാണപ്പെടുന്നു, അവ ഗന്ധർവനഗരങ്ങൾപോലെയുള്ള മായാനഗരങ്ങളാണ്.
സ്ഥൂലദൃഷ്ടിദൃശം ത്വ് ഏതാമ് അവലമ്ബ്യ മഹാമുനേ । പുംസോ മനശ് ശരീരം ച കായൌ ദ്വാവ് ഇതി കഥ്യതേ
മഹാന്മാരേ, ഈ ദൃശ്യമായ ശരീരത്തെ ആശ്രയിച്ചാണ് മനുഷ്യന് മനസും ശരീരവും എന്നിങ്ങനെ രണ്ട് ശരീരങ്ങളുണ്ട് എന്ന് പറയുന്നത്.
മനോമനനനിര്മാണമാത്രമ് ഏതജ് ജഗത്ത്രയമ് । ന സന് നാസദ് ഇവ സ്ഫാരമ് ഉദിതം നേതരന് മുനേ
മുനിവരേ, ഈ മൂന്നു ലോകവും മനസ്സിന്റെ കല്പന മാത്രമാണ്; ഇത് വലിയൊരു ഭ്രമമായി ഉദിക്കുന്നു, സത്യമായും ഇല്ല, അസത്യമായും ഇല്ല.
ചിത്തദേഹാങ്ഗലതയാ ഭേദവാസനയേദ്ധയാ । ദ്വിചന്ദ്രത്വമ് ഇവാജ്ഞാനാന് നാനാതേയം സമുത്ഥിതാ
മനസ്സും ശരീരവും വേറെയെന്ന ഭാവം പതിവായി വന്നതിനാലും, അജ്ഞാനത്തിന്റെ കാരണത്താലും, രണ്ടെണ്ണം ചന്ദ്രനെന്ന ഭ്രമം പോലെ ഈ വൈവിധ്യം ഉണ്ടാകുന്നു.
ഭേദവാസനയാ ബഹ്വ്യാ പദാര്ഥനിചയം മനഃ । ഭിന്നം പശ്യതി സര്വത്ര ഘടാവടപടാദികമ്
വ്യത്യാസം കാണുന്ന ശീലം ശക്തമായതിനാൽ, മനസ്സ് എല്ലായിടത്തും ഭിന്നമായ വസ്തുക്കളെ—കുടം, വസ്ത്രം, കാട് മുതലായവയെ—തന്നെ വേറെയായി കാണുന്നു.
കൃശോ ഽതിദുഃഖീ മൂഢോ ഽഹമ് ഏതാശ് ചാന്യാശ് ച ഭാവനാഃ । ഭാവയത് സ്വവികല്പോത്ഥാ യാതി സംസാരതാം മനഃ
ഞാൻ ദുർബലനും അത്യന്തം ദു:ഖിതനും മൂടിയവനും ആണെന്നു മനസ്സിൽ വരുന്ന ഈ ചിന്തകളും മറ്റു ധാരണകളും, മനസ്സ് സ്വയം സൃഷ്ടിച്ച ഈ വിചാരങ്ങളിൽ മുഴുകുമ്പോൾ, അതു ലോകമയമായ ജീവിതത്തിലേക്ക് വീഴുന്നു.
മനനം കൃത്രിമം രൂപം മമൈതന് ന പതാമ്യ് അഹമ് । ഇതി തത്ത്യാഗതശ് ശാന്തം ചേതോ ബ്രഹ്മ സനാതനമ്
ഇവിടെ ഉണ്ടാകുന്ന ഈ ചിന്തകൾ കൃത്രിമമാണെന്നും, സത്യത്തിൽ എനിക്ക് അതുമായി യാതൊരു ബന്ധവുമില്ലെന്നും, അതിനാൽ ഞാൻ ഇതിൽ വീഴുന്നില്ലെന്നും മനസ്സിലാക്കുമ്പോൾ, മനസ്സ് ആ ബന്ധത്തിൽ നിന്നു മോചിതമായി ശാന്തതയിലേക്കും ശാശ്വതമായ ബ്രഹ്മത്തിലേക്കും എത്തുന്നു.
യഥാ പ്രവിതതേ ഽമ്ബോധൌ തതേ ഽനേകതരങ്ഗിണി । സോമ്യസ്പന്ദമയാനേകകല്ലോലാവലിശാലിനി
വിപുലമായ സമുദ്രത്തിൻ്റെ തീരത്ത് അനേകം തരംഗങ്ങൾ ഉണ്ടാകുന്നതുപോലെ, മനോഹരമായ, മൃദുവായ അനേകം തിരകൾ തുടർച്ചയായി ഉയരുന്നതുപോലെയാണ്,
വാര്യാത്മനി സമേ സ്വച്ഛേ ശുദ്ധേ സ്വാദുനി ശീതലേ । അവിനാശിനി വിസ്തീര്ണേ മഹാമഹിമനി സ്ഫുടേ
ശാന്തവും സുതാര്യമുമായ, വിശുദ്ധവും മധുരവും തണുപ്പും നശിക്കാത്തതും വിശാലവുമായ മഹത്വമുള്ള ജലത്തിൽപോലും അങ്ങനെ തന്നെയാണ്.
ത്ര്യശ്രസ് തരങ്ഗസ് സ്വം രൂപം ഭാവയന് സ സ്വഭാവതഃ । ത്ര്യശ്രോ ഽസ്മീതി വികല്പേന കരോതി സ്വേന കല്പനാമ്
മൂന്നു മൂലകളുള്ള തരംഗം, താനെന്താണെന്ന് ആലോചിച്ചപ്പോൾ, താനെ മൂന്നു മൂലകളുള്ളതാണെന്ന് കരുതി, അതുപോലെ തന്നെ മനസ്സിൽ സൃഷ്ടിക്കുന്നു.
ഭ്രശ്യംശ് ചൈവ പരിഭ്രഷ്ടരൂപോ ഽസ്മീതി തലാതലമ് । ഭാവയന് ഭൂതലം യാതി താദൃഗ്ഭാവനയാ തയാ
അത് തകർന്നു രൂപം നഷ്ടപ്പെട്ടാൽ, താൻ തകർന്നതാണെന്ന് കരുതുന്നു; അങ്ങനെ ചിന്തിച്ചാൽ, അതുപോലെ തന്നെ ഭൂമിയിലേക്ക് താഴുന്നു.
ഉത്ഥിതം ച ബലാദ് ഊര്ധ്വമ് ഉത്ഥിതോ ഽസ്മീതി ഭാവിതഃ । തൈസ് തൈര് വികല്പൈസ് തദ്ഭാവം വികല്പയതി സാഭിധമ്
അത് ശക്തിയായി മുകളിലേക്ക് ഉയർന്നാൽ, താൻ ഉയർന്നതാണെന്ന് കരുതുന്നു; അങ്ങനെ പലവിധ ചിന്തകളിലൂടെ, അതുപോലെയുള്ള ഭാവങ്ങൾ തന്നെ സൃഷ്ടിക്കുന്നു.
സസൂര്യപ്രതിബിമ്ബസ് തു പ്രകാശോ ഽസ്മീതി ഭാവിതഃ । സരജഃപുഞ്ജപാതസ് തു മലിനോ ഽസ്മീതി ഭാവിതഃ
സൂര്യന്റെ പ്രതിബിംബം ലഭിച്ചാൽ, താൻ പ്രകാശമുള്ളവനാണെന്ന് കരുതുന്നു; പൊടിക്കൂട്ടം വീണാൽ, താൻ മലിനനാണെന്ന് കരുതുന്നു.
സരത്നരശ്മിജാലസ് തു ശോഭതേ ദീപ്തയാ ശ്രിയാ । തുഷാരഭരവിദ്ധസ് തു ശീതലോ ഽസ്മീതി വിന്ദതി
മുത്തുകളുടെ കിരണങ്ങൾ കൊണ്ട് അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ അതിന് അത്യന്തം ഭംഗിയും പ്രകാശവും കാണാം; തണുത്ത മഞ്ഞ് തൊട്ടപ്പോൾ, 'ഞാൻ തണുത്തിരിക്കുന്നു' എന്ന അനുഭവം അതിന് ഉണ്ടാകുന്നു.
സതടാചലദാവാഗ്നിപ്രതിബിമ്ബോജ്ജ്വലദ്വപുഃ । ബിഭേതി വത ദഗ്ധോ ഽസ്മീത്യ് ആത്തമീനശ് ച കമ്പതേ
നദീതീരത്തുള്ള കാട്ടുതീയുടെ പ്രതിഫലനം അതിന്റെ രൂപത്തിൽ തെളിഞ്ഞപ്പോൾ, 'അയ്യോ, ഞാൻ കത്തിപ്പോകുന്നു' എന്ന് ഭയന്ന് പിടിക്കപ്പെട്ട മീനുപോലെ അതു വിറയ്ക്കുന്നു.
പ്രതിബിമ്ബിതവേലാദ്രിതടപക്ഷിവനദ്രുമഃ । മഹാന് ആരമ്ഭസംരമ്ഭസംയുതോ ഽസ്മീതി രാജതേ
കടൽത്തീരത്തും പർവ്വതങ്ങളിലും പക്ഷികളിലും മരങ്ങളിലും പ്രതിഫലനം കാണുമ്പോൾ, 'ഞാൻ വലിയവനും ശക്തിയും ഉത്സാഹവും ഉള്ളവനാണ്' എന്ന് വിചാരിച്ച് അതു ഭംഗിയായി തെളിയുന്നു.
വിമലോല്ലസനോത്പന്നധ്വസ്തലോലശരീരകഃ । ഖണ്ഡശഃ പരിയാതോ ഽസ്മീത്യ് ആത്താക്രന്ദ ഇവാരവീ
വളരെ വൃത്തിയുള്ളതും പ്രകാശമുള്ളതും ഉണർന്നതും നശിച്ചതും ചഞ്ചലമായതുമായ ശരീരമായപ്പോൾ, 'ഞാൻ കഷ്ണങ്ങളായി ചിതറിപ്പോയിരിക്കുന്നു' എന്ന് കരുതി, പരിക്കേറ്റ സ്ത്രീപോലെ അതു കരയുന്നു.
ന ചോര്മയസ് തേ ജലധേര് വ്യതിരിക്താഃ പയോരസാത് । ന ചൈകം രൂപമ് ഏതേഷാം കിഞ്ചിത് സന്ന് അപ്യ് അസന്മയമ്
തിരകളെ കടലിൽ നിന്ന് വേർതിരിച്ച് കാണാനാവില്ല; അവയും കടലും ഒരേ വെള്ളമാണ്, അവയ്ക്ക് വേറിട്ടു നിലനിൽക്കുന്ന യാതൊരു രൂപവും ഇല്ല.
ന ച തേ ന്യൂനദൈര്ഘ്യാദ്യാ ഗുണാസ് തേഷു ച തേഷു തേ । നോര്മയസ് സംസ്ഥിതാ അബ്ധൌ ന ച തത്ര ന സംസ്ഥിതാഃ
ചെറുതായിരിക്കുക, വലിയതായിരിക്കുക എന്നിങ്ങനെയുള്ള ഗുണങ്ങൾ തിരകൾക്കു യഥാർത്ഥത്തിൽ ഇല്ല; തിരകൾ കടലിൽ വേറിട്ടുള്ളതല്ല, അതുപോലെ അവിടെയില്ലെന്നുമല്ല.
കേവലം സ്വസ്വഭാവസ്ഥസങ്കല്പവികലീകൃതാഃ । നഷ്ടാനഷ്ടാഃ പുനര് ജാതാ ജാതാജാതാഃ പുനഃ ക്ഷതാഃ
തങ്ങളുടെ സ്വഭാവവും ചിന്തകളുടെ കളിയും കൊണ്ടാണ് തിരകൾ രൂപപ്പെടുകയും അപ്രത്യക്ഷമാകുകയും ചെയ്യുന്നത്; നശിച്ചവയും നശിക്കാത്തവയും, വീണ്ടും പിറക്കുന്നവയും പിറക്കാത്തവയും, വീണ്ടും തകർന്നവയും ആകുന്നു.