ഭിദ്യതേ നാവഭഗ്നോ ഽപി ദഗ്ധോ ഽപി ഹി ന ദഹ്യതേ । ദൃശ്യതേ നാതിദൃശ്യോ ഽപി ധൂര്തചൂഡാമണിര് മുനേ
മുന്നേ, അതിനെ അടിച്ചാലും തകർന്നുപോകുന്നില്ല, കത്തിച്ചാലും കത്തിപ്പോകുന്നില്ല. അതു കാണാൻ കഴിയുന്നുവെങ്കിലും പൂർണ്ണമായി കാണാനാവുന്നില്ല. വഞ്ചകരുടെ മുത്താണ് അതു.
ഏകേനൈവ നിമേഷേണ കിഞ്ചിദ് ഉത്ഥാപയത്യ് അലമ് । കിഞ്ചിദ് വിനാശയത്യ് ഉച്ചൈര് മനോരാജ്യവദ് ആതതഃ
ഒരു കണ്ണിറുക്കിൽ അതു ചിലതു ഉയർത്തുന്നു, ചിലതു നശിപ്പിക്കുന്നു, മനസ്സിലെ രാജ്യംപോലെ എല്ലിടത്തും വ്യാപിക്കുന്നു.
ദുര്വിലാസവിലാസിന്യാ ചേഷ്ടയാ കഷ്ടപുഷ്ടയാ । ദര്വ്യേവ സൂപകൃത് സൂപം ജനമ് ആവര്തയന് സ്ഥിതഃ
കഠിനവും ശക്തമായ ആസ്വാദനങ്ങളിലൂടെയും, ദുർലഭമായ സന്തോഷങ്ങൾ തേടി, ഒരുവൻ പച്ചക്കറിയിൽ കഷ്ണംകൊണ്ട് കറിയുരുക്കുന്നതുപോലെ, മനുഷ്യരെ ഇളക്കി മാറ്റുന്നു.
തൃണം പാംസും മഹേന്ദ്രം ച സുമേരും പര്ണമ് അര്ണവമ് । ആത്മസ്ഫാരതയാ സര്വമ് ആത്മസാത്കര്തുമ് ഉദ്യതഃ
പുല്ലോ, പൊടിയോ, മഹേന്ദ്രനോ, സുമേരു പർവതമോ, ഇലയോ, സമുദ്രമോ — എല്ലാം തന്നെ സ്വന്തം ശക്തിയാൽ ഉൾക്കൊള്ളാൻ ഇത് സദാ തയ്യാറാണ്.
ക്രൌര്യമ് അത്രൈവ പര്യാപ്തം ലുബ്ധതാത്രൈവ സംസ്ഥിതാ । സര്വം ദൌര്ഭാഗ്യമ് അത്രൈവ സര്വമ് അത്രൈവ ചാപലമ്
ഇവിടെയാണു ക്രൂരതയും, ലോഭവും, എല്ലാ ദുർഭാഗ്യവും, അശാന്തിയും മുഴുവൻ നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നത്.
പ്രേരയംല് ലീലയാര്കേന്ദൂ ക്രീഡതീഹ നഭസ്തലേ । നിക്ഷിപ്തവീടായുഗലോ നിജേ ബാല ഇവാങ്ഗനേ
സൂര്യനും ചന്ദ്രനെയും ആകാശത്ത് കളിപ്പിച്ചുകൊണ്ട്, സ്വന്തം വീട്ടുവളപ്പിൽ കളിക്കുന്ന കുട്ടിപോലെ, ഇത് ഇവിടെ വിനോദം ചെയ്യുന്നു.
സര്വഭൂതാസ്ഥിമാലാഭിര് ആപാദവലിതാകൃതിഃ । വിലസത്യ് ഏഷ കല്പാന്തേ കാലഃ കല്പിതകല്പനഃ
എല്ലാ ജീവികളുടെ അസ്ഥിമാലകൾ കൊണ്ട് ചുറ്റപ്പെട്ട രൂപത്തിൽ, സൃഷ്ടിയുടെ അവസാനം, എല്ലാ ഭാവനകളും സൃഷ്ടിക്കുന്ന കാലം, തിളങ്ങി നില്ക്കുന്നു.
അസ്യോഡ്ഡാമരനൃത്തസ്യ കല്പാന്തേ ഽങ്ഗവിനിര്ഗതൈഃ । പ്രസ്ഫുരത്യ് അമ്ബരേ മേരുര് ഭൂര്ജത്വഗ് ഇവ വായുഭിഃ
സൃഷ്ടിയുടെ അവസാനം, അതിന്റെ ഭയങ്കരമായ നൃത്തത്തിൽ നിന്ന് പുറത്ത് വന്ന അവയവങ്ങൾ കൊണ്ടു, കാറ്റിൽ ഉണങ്ങുന്ന ഭൂര്ജചർമ്മംപോലെ, മേരു പർവതം ആകാശത്ത് വിറയുന്നു.
രുദ്രോ ഭൂത്വാ ഭവത്യ് ഏഷ മഹേന്ദ്രോ ഽഥ പിതാമഹഃ । ശുക്രോ വൈശ്രവണശ് ചാപി പുനര് ഏവ ന കിഞ്ചന
ഇത് ഒരിക്കൽ രുദ്രനായി, പിന്നെ മഹേന്ദ്രനായി, പിന്നെ പിതാമഹനായി മാറുന്നു. ഇത് ശുക്രനും വൈശ്രവണനും ആകുന്നു. പിന്നെയും വീണ്ടും ഒന്നുമല്ലാത്തതായും മാറുന്നു.
ധത്തേ ഽജസ്രോത്ഥിതധ്വസ്താന് സര്ഗാന് അമിതഭാസുരാന് । അന്യാന് അന്യാന് അപ്യ് അനന്യാന് വീചീന് അബ്ധിര് ഇവാത്മനി
അവസാനമില്ലാതെ ഉയർന്ന് നശിക്കുന്ന അനേകം പ്രകാശമുള്ള സൃഷ്ടികളെ, ഓരോന്നും വേറിട്ടതും, എന്നാൽ തമ്മിൽ വേർപെടാനാവാത്തതുമായതിനെ, സമുദ്രത്തിലെ തിരകളെപ്പോലെ, അതു തന്നെ അകത്തിരുത്തുന്നു.
മഹാകല്പാഭിധാനേഭ്യോ വൃക്ഷേഭ്യഃ പരിശാതയന് । ദേവാസുരഗണാന് പക്വാന് ഫലഭാരാന് അവസ്ഥിതഃ
മഹാകല്പമെന്ന പേരുള്ള വൃക്ഷങ്ങൾക്കിടയിൽ നിലകൊണ്ടു, ദേവന്മാരെയും അസുരന്മാരെയും പോലെ പാകമായ ഫലങ്ങൾ കൂട്ടമായി കുലുക്കി താഴെയിടുന്നു.
ആലോലഭൂതമഷകഘുങ്ഘുമാനാം പ്രപാതിനാമ് । ബ്രഹ്മാണ്ഡോഡുമ്ബരൌഘാനാം ബൃഹത്പാദപതാം ഗതഃ
ചഞ്ചലമായ കൊതുകുകളുടെ കൂട്ടം പോലെ മുഴങ്ങുന്ന, വീണു വീശുന്ന അനേകം ബ്രഹ്മാണ്ഡങ്ങളുടെ കൂട്ടത്തിൽ, അതിന്റെ വലിയ കാലടികളോടെ സഞ്ചരിക്കുന്നു.
സത്താമാത്രകുമുദ്വത്യാ ചിജ്ജ്യോത്സ്നാപരിഫുല്ലയാ । വപുര് വിനോദയത്യ് ഏകഃ ക്രിയാപ്രിയതമാന്വിതഃ
ശുദ്ധമായ സത്ത്വത്തിന്റെ കമലം, ചൈതന്യത്തിന്റെ പ്രകാശത്തിൽ പുഷ്പിക്കുന്നതുപോലെ, സ്വന്തം രൂപത്തിൽ പ്രിയപ്പെട്ട പ്രവർത്തികളോടൊപ്പം അതു സന്തോഷിക്കുന്നു.
അനന്താപായപര്യന്തം ബദ്ധപീഠം നിജം വപുഃ । മഹാശൈലവദ് ഉത്തുങ്ഗമ് അവലമ്ബ്യ വ്യവസ്ഥിതഃ
ആദിയും അന്തവും ഇല്ലാത്ത അതിന്റെ സ്വന്തം രൂപം, മഹാപർവ്വതംപോലെ ഉയർത്തി, ഉറച്ച നിലയിൽ നിലകൊള്ളുന്നു.
ക്വചിച് ഛ്യാമാതമശ്ശ്യാമം ക്വചിത് കാന്തിയുതം തതമ് । ദ്വയേനാപി ക്രമാദ് രിക്തം സ്വഭാവം ഭാവയന് സ്ഥിതഃ
ഒരിടത്ത് അവൻ നിഴലുപോലെ ഇരുണ്ടവനായി തോന്നുന്നു, മറ്റിടത്ത് പ്രകാശം നിറഞ്ഞവനായി തെളിയുന്നു; എന്നാൽ, ഇരു അവസ്ഥകളിൽ നിന്നും മാറി, അവൻ തന്റെ സ്വഭാവത്തിൽ തന്നെ ശൂന്യനായി നിലകൊള്ളുന്നു.
സംലീനാസങ്ഖ്യസംസാരസാരയാ സ്വാത്മസത്തയാ । ഗുര്വീവ ഭാരഘനയാ നിബദ്ധപദതാം ഗതഃ
അനവധി ലോകങ്ങളുടെ സാരവുമായി തന്റെ സത്യത്തിൽ ലയിച്ചവനായി, വലിയ ഭാരമേറിയ ഒരു കട്ടപോലെ അവൻ അചഞ്ചലമായി നിലകൊള്ളുന്നു.
ന ഖിദ്യതേ ന മ്രിയതേ നായാതി ന ച ഗച്ഛതി । നാസ്തമ് ഏതി ന ചോദേതി മഹാകല്പശതൈര് അപി
അവന് ദുഃഖം ഉണ്ടാകുന്നില്ല, മരണമില്ല; വരികയോ പോകുകയോ ഇല്ല; അനേകം മഹാകല്പങ്ങൾ കഴിഞ്ഞാലും അവൻ അസ്തമിക്കുകയോ ഉദിക്കുകയോ ചെയ്യുന്നില്ല.
കേവലം ജഗദാരമ്ഭലീലയാ ഘനഹേലയാ । യാപയത്യ് ആത്മനാത്മാനമ് അനഹങ്കാരമ് ആഗതമ്
ലോകത്തിന്റെ ആരംഭം ഒരു കളിയെന്നപോലെ, എളുപ്പത്തിൽ, അഹങ്കാരം വിട്ട്, അവൻ തന്റെ ഉള്ളിൽ തന്നെയാണ് സമയം കഴിക്കുന്നത്.
യാമിനീപങ്കകലിലാം ദിനകോകനദാവലീമ് । ക്രിയാഭ്രമരികാം സ്വാത്മസരസ്സ്വ് ആരോപയന് സ്ഥിതഃ
രാത്രിയുടെ ഇരുണ്ട പാളിയും പകലിന്റെ താമരപ്പന്തിയും, പ്രവർത്തിയുടെ തേനീച്ചപോലെ, തന്റെ മനസ്സിന്റെ തടാകത്തിൽ അവൻ പ്രതിഫലിപ്പിച്ചു നിലകൊള്ളുന്നു.
ഗൃഹീത്വാ ഭീഷണഃ കൃഷ്ണാം രജനീം ജീര്ണമാര്ജനീമ് । ആലോകകനകക്ഷോദമ് ആഹരത്യ് അഭിതോ ഽവനിമ്
ഭയപ്പെടുത്തുന്ന കറുത്ത രാത്രി, പഴയ വൃത്തിയാക്കുന്നവളെപോലെ, പിടിച്ചു, പ്രകാശത്തിന്റെ പൊൻതുള്ളികൾ ഭൂമിയിലാകെ അവൻ വിതറുന്നു.
സഞ്ചാരയന് ക്രിയാങ്ഗുല്യാ കോണകേഷ്വ് അര്കദീപികാമ് । ജഗത്സദ്മനി കാരുണ്യാത് ക്വ കിമ് അസ്തീതി വീക്ഷതേ
കൃത്യത്തിന്റെ വിരൽകൊണ്ട് സൂര്യന്റെ വിളക്കു എല്ലാ കോണുകളിലും കൊണ്ടുപോവുന്നു; കരുണകൊണ്ട് ലോകത്തിന്റെ വീടിനുള്ളിൽ എന്ത് എവിടെയാണെന്ന് നോക്കുന്നു.
പ്രേക്ഷ്യാഹാനി നിമേഷേണ സൂര്യാക്ഷ്ണാ പാകവന്ത്യ് അലമ് । ലോകപാലഫലാന്യ് അത്തി ജഗജ്ജീര്ണവനാദ് അയമ്
സൂര്യന്റെ കണ്ണുകൊണ്ട് ഒരു നിമിഷത്തിൽ തന്നെ ദിവസങ്ങൾ പാകമായതായി കാണുന്നു; പുരാതന കാടിലെ പഴങ്ങൾ തിന്നുന്നവനെപ്പോലെ ലോകപാലകരുടെ ഫലങ്ങൾ ഇവൻ ആസ്വദിക്കുന്നു.
ജഗജ്ജീര്ണകുടീകീര്ണാന് അര്പയത്യ് ഉഗ്രകോടരേ । ക്രമേണ ഗുണവല്ലോകമണീന് മൃത്യുസമുദ്ഗകേ
ലോകത്തിന്റെ പഴയ കുടിലുകൾ പോലെയുള്ള ലോകങ്ങളെ, ഭയങ്കരമായ ഒരു പെട്ടിയിലേക്കു ക്രമമായി, മരണൻ രത്നങ്ങളായി വെച്ചു കൂട്ടുന്നു.
ഗുണൈര് ആപൂര്യതേ യൈവ ലോകരത്നാവലീ ഭൃശമ് । ഭൂഷാര്ഥമ് ഇവ താമ് അങ്ഗേ കൃത്വാ ഭൂയോ നികൃന്തതി
ഗുണങ്ങൾ നിറഞ്ഞ ലോകരത്നങ്ങളുടെ മാലയെ, അലങ്കാരത്തിന് തനിക്കു ധരിച്ചിട്ടു, പിന്നെ വീണ്ടും അതു മുറിച്ചെറിഞ്ഞ് കളയുന്നു.
ദിനഹംസാനുസൃതയാ നിശേന്ദീവരമാലയാ । താരാകേസരയാജസ്രം ചപലോ വലയത്യ് അലമ്
ദിവസഹംസയെ പിന്തുടരുന്ന രാത്രിയിലെ നീലക്കളിമാലകൊണ്ട്, നക്ഷത്രങ്ങളുടെ കിരണങ്ങൾ തന്തികളായി ആകാശം എപ്പോഴും ചുറ്റിപ്പിടിക്കുന്നു ഈ ചഞ്ചലൻ.
ശൈലോര്ണദ്യുധരാശൃങ്ഗജഗദൂര്ണായുസൌനികഃ । പ്രത്യഹം പിബതി പ്രോക്ഷ്യ താരാരക്തകണാന് അപി
പർവ്വതം, നദി, മേഘം, ലോകം എന്നിവയെ കലക്കി ജീവന്റെ മദ്യവ്യാപാരി, ഓരോ ദിവസവും നക്ഷത്രങ്ങളുടെ ചുവന്ന തുള്ളികൾ പോലും തളിച്ച് കുടിച്ചുതീർക്കുന്നു.
താരുണ്യനലിനീസോമ ആയുര്മാതങ്ഗകേസരീ । ന തദ് അസ്തി ന യസ്യായം തുച്ഛാതുച്ഛസ്യ തസ്കരഃ
യൗവനം, താമര, ചന്ദ്രൻ, ആയുസ്സിന്റെ സിംഹമുടി — ഈ ചെറിയതും വലിയതുമായ വസ്തുക്കൾ ഒന്നും പോലും ഈ കള്ളൻ പിടിച്ചുപറ്റാത്തതില്ല.
കല്പകേലിവിലാസേന പിഷ്ടപാതിതജന്തുനാ । ന്യഗ്ഭാവോദ്ഭവഹാസേന രമതേ സ്വാത്മനാത്മനി
ലോകചക്രത്തിന്റെ കളിയിൽ, ജീവികളെ ചുരണ്ടി താഴെ തള്ളുമ്പോൾ, ഉദയം അസ്തമയത്തിന്റെ പുഞ്ചിരിയോടെ അവൻ തനിക്കുള്ളിൽ തന്നെ ആനന്ദിക്കുന്നു.
കര്താ ഭോക്താഥ സംഹര്താ സ്മര്താ സര്വപദം ഗതഃ । സര്വമ് ഏവ കരോതീദം ന കരോതി ച കിഞ്ചന
അവൻ ചെയ്യുന്നവൻ, അനുഭവിക്കുന്നവൻ, നശിപ്പിക്കുന്നവൻ, ഓർക്കുന്നവൻ — എല്ലാ അവസ്ഥകളും കടന്നവൻ. അവൻ എല്ലാം ചെയ്യുന്നു, ഒരുപക്ഷേ ഒന്നും ചെയ്യാത്തവനുമാണ്.
സകലമ് അപ്യ് അകലാകലിതാന്തരം സുഭഗദുര്ഭഗരൂപധരം വപുഃ । പ്രകടയന് സഹസൈവ ച ഗോപയന് വിലസതീഹ ഹി കാലബലം നൃഷു
സമയത്തിന്റെ ശക്തി മനുഷ്യരിൽ പ്രകാശിച്ച്, എല്ലാ കാലഘട്ടങ്ങളുടെയും അടയാളങ്ങളോടെ, നല്ലതും ചീത്തയുമുള്ള രൂപങ്ങൾ ഒരേസമയം വെളിപ്പെടുത്തുകയും മറയ്ക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.