ശൈത്യം യഥൈവ തുഹിനേ യഥാ നഭസി ശൂന്യതാ । യഥാ ചഞ്ചലതാ വായൌ മനസീദം തഥാ ജഗത്
ചന്ദ്രനിൽ തണുപ്പുണ്ടാകുന്നതുപോലെയും, ആകാശത്തിൽ ശൂന്യതയുണ്ടാകുന്നതുപോലെയും, കാറ്റിൽ ചഞ്ചലതയുണ്ടാകുന്നതുപോലെയും, ഈ ലോകം മനസ്സിൽ തന്നെയാണ് നിലകൊള്ളുന്നത്.
മനോ ജഗജ് ജഗദ് അഖിലം തഥാ മനഃ പരസ്പരം ത്വ് അവിരഹിതം സദൈവ ഹി । തയോര് ദ്വയോര് മനസി നിരന്തരം ക്ഷതേ ക്ഷതം ജഗന് ന തു ജഗതി ക്ഷതേ മനഃ
മനസ്സാണ് ലോകം, ലോകമാണ് മനസ്സ്; ഇവ രണ്ടും എപ്പോഴും വേർപെടാത്തവയാണ്. മനസ്സിൽ കലഹമുണ്ടാകുമ്പോൾ ലോകത്തും കലഹം ഉണ്ടാകും; പക്ഷേ ലോകത്ത് കലഹമുണ്ടായാൽ മനസ്സിൽ അതു നിർബന്ധമായില്ല.
യഥായം മനസി സ്ഫാര ആരമ്ഭസ് സ്ഫുരതി സ്ഫുടമ് । ദൃഷ്ടാന്തദൃഷ്ട്യാ സ്ഫുടയാ തഥാ കഥയ മേ ഽനഘ
മനസ്സിൽ ഈ വിശാലമായ സൃഷ്ടി എങ്ങനെ വ്യക്തമായി ഉദിക്കുന്നു എന്നത് പോലെ, നീതിമാനേ, അതിന്റെ വ്യക്തമായ ഉദാഹരണം കൊണ്ട് എനിക്ക് വിശദീകരിച്ചു തരിക.
യഥൈന്ദവാനാം വിപ്രാണാം ജഗന്ത്യ് അവപുഷാമ് അപി । സ്ഥിതാനി ജാതദാര്ഢ്യാനി മനസീദം തഥാ സ്ഥിതമ്
ദേവന്മാരുടെയും മഹർഷിമാരുടെയും മരിച്ചവരുടെ രൂപങ്ങളുടെയും ലോകങ്ങൾ മനസ്സിൽ ഉറപ്പോടെ നിലകൊള്ളുന്നതുപോലെ, ഈ ലോകവും മനസ്സിൽ തന്നെ ഉറപ്പായി നിലകൊള്ളുന്നു.
ലവണസ്യ യഥാ രാജ്ഞശ് ചേന്ദ്രജാലാകുലാകൃതേഃ । ചണ്ഡാലത്വമ് അനുപ്രാപ്തം തഥേദം മനസി സ്ഥിതമ്
ഉപ്പിന്റെ രാജാവിന് ഇന്ദ്രജാലത്തിന്റെ ഭ്രമം മൂലം ചാണ്ഡാളനാകേണ്ടി വന്നതുപോലെ, ഈ ലോകവും മനസ്സിൽ തന്നെ നിലകൊള്ളുന്നു.
ഭാര്ഗവസ്യ ചിരം കാലം സ്വര്ഗഭോഗബുഭുക്ഷയാ । ഭോഗേശ്വരത്വം ച യഥാ തഥേദം മനസി സ്ഥിതമ്
ഭാർഗവൻ ദീർഘകാലം സ്വർഗ്ഗസുഖങ്ങൾ ആഗ്രഹിച്ചുകൊണ്ട് ആ ആനന്ദങ്ങളുടെ അധിപതിത്വം നേടിയതുപോലെ, ഈ ലോകവും മനസ്സിൽ തന്നെ നിലകൊള്ളുന്നു.
ഭഗവന് ഭൃഗുപുത്രസ്യ സ്വര്ഗഭോഗബുഭുക്ഷയാ । കഥം ഭോഗാധിനാഥത്വം സംസാരിത്വം ബഭൂവ ച
ഭഗവൻ, ഭൃഗുപുത്രൻ സ്വർഗ്ഗസുഖങ്ങൾ ആഗ്രഹിച്ചതിനാൽ എങ്ങനെ ആനന്ദങ്ങളുടെ അധിപതിയും, സംസാരത്തിൽ കുടുങ്ങിയവനും ആയി?
ശൃണു രാമ പുരാ വൃത്തം സംവാദം ഭൃഗുകാലയോഃ । സാനൌ മന്ദരശൈലസ്യ തമാലവിടപാകുലേ
രാമാ, നീ കേൾക്കൂ, പുരാതനകാലത്ത് ഭൃഗുവും കാലയനും തമ്മിൽ നടന്ന സംഭാഷണത്തിന്റെ കഥ. മന്ദരപർവതത്തിന്റെ കിഴക്കേ ചാരിലായിരുന്നു അത്, തമാലവൃക്ഷങ്ങൾ നിറഞ്ഞിരുന്ന സ്ഥലത്ത്.
പുരാ മന്ദരശൈലസ്യ സാനൌ കുസുമസങ്കുലേ । അതപ്യത തപോ ഘോരം കസ്മിംശ്ചിദ് ഭഗവാന് ഭൃഗുഃ
പണ്ടു മന്ദരപർവതത്തിന്റെ പൂക്കൾ നിറഞ്ഞ കിഴക്കേ ചാരിലായിരുന്നു ഭഗവാൻ ഭൃഗു ഭയങ്കരമായ തപസ്സ് അനുഷ്ഠിച്ചത്.
തമ് ഉപാസ്തേ സ്മ തേജസ്വീ ബാലഃ പുത്രോ മഹാമതിഃ । ശുക്രസ് സകലചന്ദ്രാഭഃ പ്രകാശ ഇവ ഭാസ്കരമ്
അവിടെ ഭൃഗുവിന്റെ മകൻ, പ്രഭയാൽ പൂർണ്ണചന്ദ്രനെപ്പോലെയുള്ള, മഹത്തായ ബുദ്ധിയുള്ള ബാലൻ ശുക്രൻ, സൂര്യനെ പോലെ ഭാസ്വരനായ അച്ഛനോടൊപ്പം നിന്നു സേവനം ചെയ്തു.
ഭൃഗുര് വരവനേ തസ്മിന് സമാധാവ് ഏവ സംസ്ഥിതഃ । സര്വകാലം സമുത്കീര്ണോ വനോപലതലാദ് ഇവ
ആ മനോഹരമായ വനത്തിൽ ഭൃഗു സമാധിയിൽ ആഴപ്പെട്ട് സകലസമയവും അചഞ്ചലനായി ഇരുന്നു, വനത്തിലെ കല്ല് നിലത്ത് കിടക്കുന്നതുപോലെ.
ശുക്രഃ കുസുമശയ്യാസു കലധൌതാബ്ജിനീഷു ച । മന്ദാരതരുദോലാസു ബാലോ ഽരമത ലീലയാ
ശുക്രൻ ബാല്യത്തിൽ പുഷ്പപ്പള്ളികളിലും വെള്ളപൊലിഞ്ഞ താമരപ്പൂവുകളിലും, മന്ദാരവൃക്ഷങ്ങളിൽ കയറ്റിയിരുന്ന ഊഞ്ഞാലുകളിൽ ആഹ്ലാദത്തോടെ കളിച്ചു.
വിദ്യാവിദ്യാദൃശോര് മധ്യേ ശുക്രോ ഽപ്രാപ്തമഹാപദഃ । ത്രിശങ്കുര് ഇവ രോദോഽന്തര് അവര്തത തദാ കില
അപ്പോഴത്തെ ശുക്രൻ, പരമാവസ്ഥയിലേക്കു എത്താതിരുന്നപ്പോൾ, വിജ്ഞാനത്തിനും അവിജ്ഞാനത്തിനുമിടയിൽ തൂങ്ങിയ നിലയിൽ, ത്രിശങ്കുവിനെപ്പോലെ അകത്തും പുറത്തും അലയുകയായിരുന്നു.
നിര്വികല്പസമാധിസ്ഥേ സ കദാചിത് പിതര്യ് അഥ । അവ്യഗ്രോ ഽഭവദ് ഏകാന്തേ ജിതാരിര് ഇവ ഭൂമിപഃ
ഒരു ദിവസം, അച്ഛൻ നിർവികൽപ സമാധിയിൽ ലീനനായപ്പോൾ, ശുക്രൻ ഒരിടവേളക്ക് ഒറ്റയ്ക്കും മനസ്സിലൊരു ആശ്വാസവുമുള്ളവനായി, ശത്രുക്കളെ ജയിച്ച രാജാവിനെപ്പോലെ, നിർഭയമായി അവിടെ നിന്നു.
ദദര്ശാപ്സരസം തത്ര ഗച്ഛന്തീം നഭസഃ പഥാ । ക്ഷീരോദമധ്യലുലിതാം ലക്ഷ്മീമ് ഇവ ജനാര്ദനഃ
അവിടെ, ആകാശമാർഗ്ഗത്തിൽ സഞ്ചരിച്ചുകൊണ്ടിരുന്ന ഒരു അപ്സരസിനെ ശുക്രൻ കണ്ടു; ക്ഷീരസമുദ്രത്തിൽ നിന്ന് ഉണർത്തപ്പെട്ട ലക്ഷ്മിയെ ജനാർദ്ദനൻ കാണുന്നതുപോലെയായിരുന്നു ആ ദൃശ്യവും.
മന്ദാരമാല്യവലിതാം മന്ദാനിലചലാലകാമ് । ഹാരിഝാങ്കാരിഗമനാം സുഗന്ധിതനഭോഽനിലാമ്
മന്ദാരപൂക്കളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട അവൾക്കു, മൃദുവായ കാറ്റ് മുടി അലസമായി ഇളക്കുന്നു. കാൽക്കിണ്ണികളുടെ മൃദുലമായ ശബ്ദം അവളുടെ നടപ്പിൽ കൂടെ ഉണ്ടായിരുന്നു. ചുറ്റുമുള്ള വായുവിൽ മനോഹരമായ സുഗന്ധം നിറഞ്ഞിരുന്നു.
ലാവണ്യപാദപലതാം മദഘൂര്ണിതലോചനാമ് । അമൃതീകൃതതദ്ദേശാം ദേഹേന്ദൂദയകാന്തിഭിഃ
അവൾ സൗന്ദര്യവൃക്ഷത്തിന്റെ അടിയിൽ വളരുന്ന ഒരു ലതപോലെയായിരുന്നു; മദത്തിൽ കണ്ണുകൾ അലസമായി ചലിക്കുന്നു. അവളുടെ ചന്ദ്രപ്രഭയുള്ള ശരീരത്തിന്റെ പ്രകാശം ആ സ്ഥലത്തെ അമൃതംപോലെ ആക്കി.
കാന്താമ് ആലോക്യ തസ്യാഭൂദ് ഉല്ലാസതരലം മനഃ । ദൃഷ്ടേ നിര്മലപൂര്ണേന്ദൌ വപുര് അമ്ബുനിധേര് ഇവ
ആ മനോഹരിയായ സ്ത്രീയെ കണ്ടപ്പോൾ, അവന്റെ മനസ്സ് ഉല്ലാസത്തോടെയും ചഞ്ചലതയോടെയും നിറഞ്ഞു. സമുദ്രത്തിലെ ശുദ്ധമായ പൂർണ്ണചന്ദ്രപ്രതിഫലനം കാണുമ്പോൾ ഉണ്ടാകുന്ന ആനന്ദംപോലെയായിരുന്നു അത്.
മനസിജേഷുശതാഹതമ് ആശയേ സ പരിരുധ്യ മനസ് തദനൂശനാഃ । വിഗലിതേതരവൃത്തിതയാത്മനാ സുരവധൂമയ ഏവ ബഭൂവ സഃ
പ്രേമത്തിന്റെ നൂറുകുരിശ്ശരങ്ങളാൽ ഹൃദയം തുളച്ച അവൻ, മനസ്സും ചിന്തകളും നിയന്ത്രിച്ചു. മറ്റു എല്ലാ പ്രവൃത്തികളും അകറ്റി, അവൻ ആ ദേവകന്യയുടെ രൂപത്തിൽ മാത്രം ലയിച്ചു.
ഏഷാ ഹി ലലനാ വ്യോമ്നി സഹസ്രനയനാലയേ । സമ്പ്രാപ്തോ ഽയമ് അഹം സ്വര്ഗമ് ആലോലസുരസുന്ദരമ്
ഈ സ്ത്രീ ആകാശത്ത്, ആയിരം കണ്ണുള്ളവന്റെ വസതിയിലാണ്. ഞാൻ ഇപ്പോൾ സ്വർഗ്ഗത്തിലെത്തിയിരിക്കുന്നു, മനോഹരമായ ദേവതകളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടതിൽ.
ഇമേ തേ മൃദുമന്ദാരകുസുമോത്തംസസുന്ദരാഃ । ദ്രവത്കനകനിഷ്ഷ്യന്ദവിലാസിവപുഷസ് സുരാഃ
ഇവരാണ് നിന്റെ ദേവന്മാർ, മൃദുവായ മന്ദാരപൂക്കൾ മുടിയിൽ അലങ്കരിച്ച്, ഉരുക്കിയ പൊന്നുപോലെ തിളങ്ങുന്ന ദേഹത്തോടുകൂടി.
ഇമാസ് താ ലോചനോല്ലാസസൃഷ്ടനീലാബ്ജവൃഷ്ടയഃ । മുഗ്ധാ ഹാസവിലാസിന്യഃ കാന്താ ഹരിണദൃഷ്ടയഃ
ഇവരാണ് ആകർഷകമായ സ്ത്രീകൾ, അവരുടെ കണ്മുന്നിൽ നിന്നു നീലതാമരപ്പൂക്കളുടെ മഴ പെയ്യുന്നു, നിർമലമായ പുഞ്ചിരിയോടെ, കുരങ്ങിന്റെ കണ്ണുപോലെയുള്ള മനോഹരമായ കാഴ്ചയോടെ.
ഇമേ തേ കൌസ്തുഭോദ്ദ്യോതാ അന്യോഽന്യപ്രതിബിമ്ബിതാഃ । വിശ്വരൂപോപമാകാരാ മരുതോ മത്തകാശിനഃ
ഇവയാണ് നിന്റെ കാറ്റുകൾ, കൗസ്തുഭമണിയുടെ പ്രകാശംപോലെ തിളങ്ങി, പരസ്പരം പ്രതിഫലിപ്പിച്ച്, വിശ്വരൂപംപോലെയുള്ള ആകൃതിയോടെ, മയക്കമുണർത്തുന്ന പ്രകാശത്തോടുകൂടി.
ഐരാവണകടാമോദവിരക്തമധുപശ്രുതാഃ । ഇമാസ് താഃ കാകലീഗീതാ ഗീര്വാണഗണഗീതയഃ
ഏരാവതന്റെ തുമ്പിൽ നിന്നുള്ള സുഗന്ധത്തിൽ ആകർഷണമില്ലാത്ത തേൻചീറ്റികൾ കേൾക്കുന്ന ഈ ഗാനം ദേവതകൾ പാടുന്ന സംഗീതമാണ്.
ഇയം സാ കനകാമ്ഭോജചരദ്വൈരിഞ്ചസാരസാ । മന്ദാകിനീതടോദ്യാനവിശ്രാന്തസുരനായികാ
മന്ദാകിനി നദിയുടെ തീരത്തുള്ള തോട്ടങ്ങളിൽ വിശ്രമിക്കുന്ന, പൊന്നിൻ താമരകളിലും ബ്രഹ്മാവിന്റെ ഹംസകളിലും സഞ്ചരിക്കുന്ന ആ ദിവ്യ സുന്ദരിയാണ് ഇവൾ.
ഏതേ തേ യമചന്ദ്രേന്ദ്രസൂര്യാനിലജലാനലാഃ । ലോകപാലാസ് തനൂദ്ദ്യോതകീര്ണദീപ്തോജ്ജ്വലാര്ചിഷഃ
യമൻ, ചന്ദ്രൻ, ഇന്ദ്രൻ, സൂര്യൻ, വായു, വെള്ളം, അഗ്നി ഇവരാണ് ലോകങ്ങളുടെ രക്ഷകർ; അവരുടെ ശരീരം പ്രകാശവും ജ്വലിക്കുന്ന അഗ്നിശിഖകളും കൊണ്ട് തിളങ്ങുന്നു.
അയം സ സുരവിക്രാന്തഹേതികണ്ഡൂയിതാനനഃ । ഐരാവണോ രണദ്ദന്തപ്രോതദൈത്യേന്ദ്രമണ്ഡലഃ
ദൈവങ്ങളുടെ ശക്തമായ ആയുധങ്ങൾ കൊണ്ട് മുഖം ചുളുക്കപ്പെട്ട, ഗർജ്ജിക്കുന്ന ദന്തങ്ങൾ കൊണ്ട് അസുരരാജാക്കന്മാരുടെ വലയം തുളച്ച ഏരാവതനാണ് ഇതാ.
ഇമേ തേ ഭൂതലസ്ഥാനാ വ്യോമതാരകതാം ഗതാഃ । വൈമാനികാശ് ചലച്ചാരുഹാരചാമരകുണ്ഡലാഃ
ഇവരാണ് ഭൂമിയിൽ ഒരിക്കൽ ജീവിച്ചിരുന്നതും, ഇപ്പോൾ ആകാശത്തിലെ നക്ഷത്രങ്ങളായി മാറിയവരും. ഇവർ ചലിക്കുന്ന മനോഹരമായ പുഷ്പമാലകളും, ചാമരവും, കുണ്ഡലങ്ങളും അണിഞ്ഞ സ്വർഗ്ഗവാസികളാണ്.
ഇമാസ് താ വിവിധോദ്യാനമണിമന്ദിരമണ്ഡിതാഃ । വിമാനപങ്ക്തയശ് ചാരുചാമീകരമയാതപാഃ
ഇവയാണ് വിവിധ തോട്ടങ്ങളും രത്നമണ്ഡപങ്ങളും അലങ്കരിച്ചിരിക്കുന്ന ആകാശവീടുകളുടെ നിരകൾ, മനോഹരമായ പൊൻതൂണുകളും കിരീടങ്ങളും കൊണ്ട് പ്രകാശിക്കുന്നവ.
മേരൂപലതലാസ്ഫാലശീകരാകീര്ണദേവതാഃ । ഏതാസ് താഃ കീര്ണമന്ദാരാ ഗങ്ഗാസലിലവീചയഃ
ഇവയാണ് മേരു പർവതത്തിന്റെ ചാരലിൽ നിന്നുള്ള ജലചിതറുകൾ കൊണ്ട് ചിതറുന്ന ദേവതകളും, മന്ദാരപൂക്കൾ നിറഞ്ഞ ഗംഗാനദിയുടെ തിരകളും.