യഥാ സ്തമ്ഭേ പുത്രികാന്തസ് തസ്യാശ് ചാങ്ഗേഷു പുത്രികാ । തസ്യാശ് ച പുത്രികാസ്ത്യ് അങ്ഗേ തഥാ ത്രൈലോക്യപുത്രികാ
ഒരു തൂണിനുള്ളിൽ ഒരു പെണ്ണ്ബൊമ്മയും, അവളുടെ അവയവങ്ങളിൽ വീണ്ടും ചെറിയ പെണ്ണ്ബൊമ്മകളും, അവയുടെ അവയവങ്ങളിലും അതുപോലെ പെണ്ണ്ബൊമ്മകൾ ഉണ്ടെന്നതുപോലെ, ലോകങ്ങൾക്കുള്ളിൽ ലോകങ്ങൾ അങ്ങനെ നിലകൊള്ളുന്നു.
ന ഭിന്നാ ന ച സങ്ഖ്യേയാ യഥാദ്രൌ പരമാണവഃ । തഥാ ബ്രഹ്മബൃഹന്മേരൌ ത്രൈലോക്യപരമാണവഃ
പർവതത്തിലെ അണുക്കൾ വേർതിരിക്കാനോ എണ്ണാനോ കഴിയാത്തതുപോലെ, ബ്രഹ്മത്തിന്റെ മഹത്തായ പർവതത്തിനുള്ളിൽ ലോകങ്ങളായ അണുക്കളും വേർതിരിക്കാനോ എണ്ണാനോ കഴിയില്ല.
സൂര്യൌഘാംശുഷു സങ്ഖ്യാതും ശക്യന്തേ ലഘവോ ഽണവഃ । നാനാദ്യന്താശ് ചിദാദിത്യേ ത്രൈലോക്യപരമാണവഃ
സൂര്യന്റെ കിരണങ്ങളിൽ ചെറിയ അണുക്കൾ എണ്ണാൻ കഴിയുമെങ്കിലും, ചൈതന്യസൂര്യനിൽ ഉള്ള ലോകങ്ങളായ അണുക്കൾക്ക് ആരംഭമോ അവസാനമോ ഇല്ല; അവ എണ്ണാനാവാത്തവയാണ്.
യഥാണവോ വഹന്ത്യ് അര്കദീപ്തിഷ്വ് അപ്സു രജസ്സു ച । തഥാ വഹന്തേ ചിദ്വ്യോമ്നി ത്രൈലോക്യപരമാണവഃ
സൂര്യപ്രകാശത്തിലും വെള്ളത്തിലും പൊടിയിലും അണുക്കള് സഞ്ചരിക്കുന്നതുപോലെ, ഈ മൂന്നു ലോകങ്ങളിലെ അണുക്കളും ചൈതന്യത്തിന്റെ ആകാശത്തില് സഞ്ചരിക്കുന്നു.
ശൂന്യാനുഭവമാത്രാത്മ ഭൂതാകാശമ് ഇദം യഥാ । സര്ഗാനുഭവമാത്രാത്മ ചിദാകാശമ് ഇദം തഥാ
എങ്ങിനെ ഈ ഭൂതാകാശം ശൂന്യാനുഭവം മാത്രമാണോ, അതുപോലെ തന്നെ ഈ ചിദാകാശവും സൃഷ്ടിയുടെ അനുഭവം മാത്രമാണ്.
സര്ഗസ് തു സര്ഗശബ്ദാര്ഥതയാ ബുദ്ധോ നയത്യ് അധഃ । സ ബ്രഹ്മശബ്ദാര്ഥതയാ ബുദ്ധശ് ശ്രേയോ ഭവത്യ് അലമ്
'സൃഷ്ടി' എന്ന വാക്കിന്റെ അര്ത്ഥം വെറും സൃഷ്ടിയെന്നായി മനസ്സിലാക്കുമ്പോള് അത് ചിന്തയെ താഴേക്ക് കൊണ്ടുപോകുന്നു; എന്നാല് അതിനെ 'ബ്രഹ്മം' എന്ന അര്ത്ഥത്തില് ഗ്രഹിച്ചാല് അതു പരമമായ മംഗലം നല്കുന്നു.
വിജ്ഞാനാത്മാ ശാസിതാ വിശ്വബീജം ബ്രഹ്മൈവാദ്യം സ്വം ചിദാകാശമാത്രമ് । തസ്മാജ് ജാതം യത് തദ് ഏവേതി വേദ്യം ബുധ്യസ്വാന്തര് ബോധസമ്ബോധമാത്രമ്
വിജ്ഞാനമാണ് ആധാരം, അതാണ് ഈ വിശ്വത്തിന്റെ വിത്തും ആദി ബ്രഹ്മവും, അതിന്റെ സ്വന്തം ചിദാകാശം മാത്രം. അതില് നിന്ന് ഉദിക്കുന്നതെന്തും അകത്തെ ബോധത്തിന്റെ ബോധം മാത്രമാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കണം.
ശാസ്ത്രസത്സങ്ഗമാഭ്യാസൈസ് സവിവേകോ ജിതേന്ദ്രിയഃ । അത്യന്താഭാവമ് ഏവാസ്യ ദൃശ്യൌഘസ്യാവഗച്ഛതി
ശാസ്ത്രപഠനവും ജ്ഞാനികളുടെ സാന്നിധ്യവും ആവർത്തിച്ച് അഭ്യസിക്കുന്നതും കൊണ്ട് വിവേകമുള്ളവനും ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ നിയന്ത്രിച്ചവനും ഈ ലോകത്തിൽ കാണുന്ന എല്ലാം യാഥാർത്ഥ്യത്തിൽ ഇല്ലെന്നു വ്യക്തമായി മനസ്സിലാക്കുന്നു.
ഏതത് തേ കഥിതം സര്വം സ്വരൂപം രൂപിണാം വര । സംസാരസാഗരശ്രേണ്യോ യഥായാന്തി പ്രയാന്തി ച
രൂപമുള്ളവരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവനേ, ഈ രൂപങ്ങളുടെ യഥാർത്ഥ സ്വഭാവം, സാംസാരിക സമുദ്രത്തിലെ തിരകൾ എങ്ങനെ ഉയർന്ന് അപ്രത്യക്ഷമാകുന്നു എന്നതെല്ലാം ഞാൻ നിന്നോട് വിശദമായി പറഞ്ഞു.
ബഹുനാത്ര കിമ് ഉക്തേന മനഃ കര്മദ്രുമാങ്കുരഃ । തസ്മിംശ് ഛിന്നേ ജഗച്ഛാഖശ് ഛിന്നഃ കര്മതരുര് ഭവേത്
ഇവിടെ കൂടുതൽ എന്ത് പറയേണ്ടതുണ്ട്? മനസാണ് പ്രവർത്തികളുടെ വൃക്ഷത്തിന് മുള. അതു മുറിച്ചാൽ ലോകത്തിന്റെ ശാഖകളും മുറിയുന്നു, പ്രവർത്തികളുടെ വൃക്ഷം നശിക്കുന്നു.
മനസ് സര്വമ് ഇദം രാമ തസ്മിന്ന് അന്തശ് ചികിത്സിതേ । ചികിത്സിതോ ഽയം സകലോ ജന്മജാലമയോ ഭവഃ
രാമാ, ഈ എല്ലാം മനസ്സിന്റെ കാരണമാണ്. അതിന്റെ അടിത്തറയിൽ ചികിത്സിച്ചാൽ ജന്മങ്ങളുടെ കൂട്ടമായ ഈ ഭവം മുഴുവൻ സുഖം പ്രാപിക്കുന്നു.
തദ് ഏതജ് ജായതേ ലോകേ മനോ മലലവാകുലമ് । മനസോ വ്യതിരേകേണ ദേഹഃ ക്വ കില ദൃശ്യതേ
ഇങ്ങനെ മനസ്സിന് അല്പം അശുദ്ധി വന്നാൽ ലോകത്തിൽ മനസ്സു ഉണരുന്നു. മനസ്സിനില്ലാതെ ശരീരം എവിടെയാണ് കാണാൻ കഴിയുക?
ദൃശ്യാത്യന്താസമ്ഭവനമ് ഋതേ നാന്യേന ഹേതുനാ । മനഃപിശാചഃ പ്രശമം യാതി കല്പശതൈര് അപി
കാണപ്പെടുന്നത് അത്യന്തം അസാധ്യമാണ് എന്നതൊഴികെ മറ്റൊരു കാരണം ഇല്ല. മനസ്സെന്ന ഭൂതം നൂറുകണക്കിന് കാലങ്ങൾ കഴിഞ്ഞാലും ശാന്തമാകുന്നു.
ഏതച് ച സമ്ഭവത്യ് ഏവ മനോവ്യാധിചികിത്സനേ । ദൃശ്യാത്യന്താസമ്ഭവാത്മ പരമൌഷധമ് ഉത്തമമ്
മനോരോഗത്തിന് ചികിത്സ ചെയ്യുമ്പോൾ ഇതാണ് സംഭവിക്കുന്നത്: ലോകം കാണപ്പെടുന്നത് അത്യന്തം അസാധ്യമാണ് എന്ന ബോധം ഏറ്റവും ഉത്തമമായ ഔഷധമാണ്.
മനോ മോഹമ് ഉപാദത്തേ മ്രിയതേ ജായതേ മനഃ । കസ്യചിത് തു പ്രസാദേന ബധ്യതേ മുച്യതേ പുനഃ
മനം മോഹം ഏറ്റെടുക്കുന്നു, മനസ്സിന് മരണം വരുന്നു, വീണ്ടും ജനനം നടക്കുന്നു. ആരുടെയോ കൃപയാൽ അത് ബന്ധിക്കപ്പെടുകയും വീണ്ടും മോചിതമാകുകയും ചെയ്യുന്നു.
സ്ഫുരതീത്ഥം ജഗത് സര്വം ചിത്തേ മനനമന്ഥരേ । ശൂന്യ ഏവാമ്ബരേ സ്ഫാരേ ഗന്ധര്വാണാം പുരം യഥാ
ഇങ്ങനെ, ഈ ലോകം മുഴുവൻ ചിന്തകളാൽ ഉണർത്തപ്പെട്ട മനസ്സിൽ തെളിഞ്ഞ് കാണപ്പെടുന്നു. വിശാലമായ ശൂന്യാകാശത്തിൽ ഗന്ധർവ്വരുടെ നഗരം പ്രത്യക്ഷമാകുന്നതുപോലെ തന്നെയാണ്.
മനസീദം ജഗത് കൃത്സ്നം സ്ഫാരം സ്ഫുരതി ചാസ്തി ച । പുഷ്പഗുച്ഛ ഇവാമോദസ് തത്സ്ഥസ് തസ്മാദ് ഇവേതരഃ
ഈ ലോകം മുഴുവൻ മനസ്സിൽ തെളിഞ്ഞ് നിലകൊള്ളുന്നു. പൂക്കളിലെ സുഗന്ധം അവയിൽ തന്നെ ഉണ്ടാകുന്നതുപോലെ, അതിനകത്താണ് ലോകവും നിലകൊള്ളുന്നത്, അതിൽ നിന്ന് വേറെയല്ല.
യഥാ തിലകണേ തൈലം ഗുണോ ഗുണിനി വാ യഥാ । യഥാ ധര്മിണി വാ ധര്മസ് തഥേദം മനസി സ്ഥിതമ്
എങ്ങനെയോ എള്ളിൽ എണ്ണ ഉണ്ടാകുന്നതും, ഗുണം അതിന്റെ ഉടമയിൽ നിലകൊള്ളുന്നതും, ഒരു സ്വഭാവം അതിന്റെ ആധാരത്തിൽ നിലനിൽക്കുന്നതുപോലെയും, അതുപോലെയാണ് ലോകം മനസ്സിൽ നിലകൊള്ളുന്നത്.
യഥാമ്ഭസി തരങ്ഗൌഘ ഇന്ദൌ ദ്വീന്ദുഭ്രമോ യഥാ । മൃഗതൃഷ്ണാ യഥാ താപേ സംസാരശ് ചിത്തകേ തഥാ
ജലത്തിൽ തിരമാലകൾ ഉണ്ടാകുന്നതുപോലെയും, ചന്ദ്രനിൽ ഇരട്ടചന്ദ്രഭ്രമം കാണുന്നതുപോലെയും, ചൂടിൽ മൃഗതൃഷ്ണ കാണുന്നതുപോലെയും, ഈ സാംസാരിക ലോകം മനസ്സിൽ തന്നെയാണ്.
രശ്മിജാലം യഥാ സൂര്യേ യഥാലോകശ് ച തേജസി । യഥൌഷ്ണ്യം ചിത്രഭാനൌ വാ മനസീദം തഥാ ജഗത്
സൂര്യനിൽ കിരണങ്ങൾ ഉണ്ടാകുന്നതുപോലെയും, അഗ്നിയിൽ വെളിച്ചം ഉണ്ടാകുന്നതുപോലെയും, പ്രകാശമുള്ള വസ്തുവിൽ ചൂട് ഉണ്ടാകുന്നതുപോലെയും, ഈ ലോകം മനസ്സിൽ തന്നെയാണ് നിലകൊള്ളുന്നത്.
ശൈത്യം യഥൈവ തുഹിനേ യഥാ നഭസി ശൂന്യതാ । യഥാ ചഞ്ചലതാ വായൌ മനസീദം തഥാ ജഗത്
ചന്ദ്രനിൽ തണുപ്പുണ്ടാകുന്നതുപോലെയും, ആകാശത്തിൽ ശൂന്യതയുണ്ടാകുന്നതുപോലെയും, കാറ്റിൽ ചഞ്ചലതയുണ്ടാകുന്നതുപോലെയും, ഈ ലോകം മനസ്സിൽ തന്നെയാണ് നിലകൊള്ളുന്നത്.
മനോ ജഗജ് ജഗദ് അഖിലം തഥാ മനഃ പരസ്പരം ത്വ് അവിരഹിതം സദൈവ ഹി । തയോര് ദ്വയോര് മനസി നിരന്തരം ക്ഷതേ ക്ഷതം ജഗന് ന തു ജഗതി ക്ഷതേ മനഃ
മനസ്സാണ് ലോകം, ലോകമാണ് മനസ്സ്; ഇവ രണ്ടും എപ്പോഴും വേർപെടാത്തവയാണ്. മനസ്സിൽ കലഹമുണ്ടാകുമ്പോൾ ലോകത്തും കലഹം ഉണ്ടാകും; പക്ഷേ ലോകത്ത് കലഹമുണ്ടായാൽ മനസ്സിൽ അതു നിർബന്ധമായില്ല.
യഥായം മനസി സ്ഫാര ആരമ്ഭസ് സ്ഫുരതി സ്ഫുടമ് । ദൃഷ്ടാന്തദൃഷ്ട്യാ സ്ഫുടയാ തഥാ കഥയ മേ ഽനഘ
മനസ്സിൽ ഈ വിശാലമായ സൃഷ്ടി എങ്ങനെ വ്യക്തമായി ഉദിക്കുന്നു എന്നത് പോലെ, നീതിമാനേ, അതിന്റെ വ്യക്തമായ ഉദാഹരണം കൊണ്ട് എനിക്ക് വിശദീകരിച്ചു തരിക.
യഥൈന്ദവാനാം വിപ്രാണാം ജഗന്ത്യ് അവപുഷാമ് അപി । സ്ഥിതാനി ജാതദാര്ഢ്യാനി മനസീദം തഥാ സ്ഥിതമ്
ദേവന്മാരുടെയും മഹർഷിമാരുടെയും മരിച്ചവരുടെ രൂപങ്ങളുടെയും ലോകങ്ങൾ മനസ്സിൽ ഉറപ്പോടെ നിലകൊള്ളുന്നതുപോലെ, ഈ ലോകവും മനസ്സിൽ തന്നെ ഉറപ്പായി നിലകൊള്ളുന്നു.
ലവണസ്യ യഥാ രാജ്ഞശ് ചേന്ദ്രജാലാകുലാകൃതേഃ । ചണ്ഡാലത്വമ് അനുപ്രാപ്തം തഥേദം മനസി സ്ഥിതമ്
ഉപ്പിന്റെ രാജാവിന് ഇന്ദ്രജാലത്തിന്റെ ഭ്രമം മൂലം ചാണ്ഡാളനാകേണ്ടി വന്നതുപോലെ, ഈ ലോകവും മനസ്സിൽ തന്നെ നിലകൊള്ളുന്നു.
ഭാര്ഗവസ്യ ചിരം കാലം സ്വര്ഗഭോഗബുഭുക്ഷയാ । ഭോഗേശ്വരത്വം ച യഥാ തഥേദം മനസി സ്ഥിതമ്
ഭാർഗവൻ ദീർഘകാലം സ്വർഗ്ഗസുഖങ്ങൾ ആഗ്രഹിച്ചുകൊണ്ട് ആ ആനന്ദങ്ങളുടെ അധിപതിത്വം നേടിയതുപോലെ, ഈ ലോകവും മനസ്സിൽ തന്നെ നിലകൊള്ളുന്നു.
ഭഗവന് ഭൃഗുപുത്രസ്യ സ്വര്ഗഭോഗബുഭുക്ഷയാ । കഥം ഭോഗാധിനാഥത്വം സംസാരിത്വം ബഭൂവ ച
ഭഗവൻ, ഭൃഗുപുത്രൻ സ്വർഗ്ഗസുഖങ്ങൾ ആഗ്രഹിച്ചതിനാൽ എങ്ങനെ ആനന്ദങ്ങളുടെ അധിപതിയും, സംസാരത്തിൽ കുടുങ്ങിയവനും ആയി?
ശൃണു രാമ പുരാ വൃത്തം സംവാദം ഭൃഗുകാലയോഃ । സാനൌ മന്ദരശൈലസ്യ തമാലവിടപാകുലേ
രാമാ, നീ കേൾക്കൂ, പുരാതനകാലത്ത് ഭൃഗുവും കാലയനും തമ്മിൽ നടന്ന സംഭാഷണത്തിന്റെ കഥ. മന്ദരപർവതത്തിന്റെ കിഴക്കേ ചാരിലായിരുന്നു അത്, തമാലവൃക്ഷങ്ങൾ നിറഞ്ഞിരുന്ന സ്ഥലത്ത്.
പുരാ മന്ദരശൈലസ്യ സാനൌ കുസുമസങ്കുലേ । അതപ്യത തപോ ഘോരം കസ്മിംശ്ചിദ് ഭഗവാന് ഭൃഗുഃ
പണ്ടു മന്ദരപർവതത്തിന്റെ പൂക്കൾ നിറഞ്ഞ കിഴക്കേ ചാരിലായിരുന്നു ഭഗവാൻ ഭൃഗു ഭയങ്കരമായ തപസ്സ് അനുഷ്ഠിച്ചത്.
തമ് ഉപാസ്തേ സ്മ തേജസ്വീ ബാലഃ പുത്രോ മഹാമതിഃ । ശുക്രസ് സകലചന്ദ്രാഭഃ പ്രകാശ ഇവ ഭാസ്കരമ്
അവിടെ ഭൃഗുവിന്റെ മകൻ, പ്രഭയാൽ പൂർണ്ണചന്ദ്രനെപ്പോലെയുള്ള, മഹത്തായ ബുദ്ധിയുള്ള ബാലൻ ശുക്രൻ, സൂര്യനെ പോലെ ഭാസ്വരനായ അച്ഛനോടൊപ്പം നിന്നു സേവനം ചെയ്തു.