അതസ് സ്മര്തുര് അഭാവേ സാ സ്മൃതിഃ കോദേതു കിം കഥമ് । അവശ്യം ഹി മഹാകല്പേ സര്വേ മോക്ഷൈകഭാഗിനഃ
ഓർക്കുന്നവൻ ഇല്ലാത്തപ്പോൾ ആ ഓർമ്മ എങ്ങനെ, ആരാൽ, എങ്ങനെയാകും ഉദിക്കുക? മഹാകല്പത്തിൽ എല്ലാവരും നിർബന്ധമായും മോക്ഷം മാത്രം അനുഭവിക്കുന്നു.
നാനുഭൂതേ ഽനുഭൂതേ ച സ്വതശ് ചിദ്വ്യോമ്നി യാ സ്മൃതിഃ । സാ ജഗച്ഛ്രീര് ഇതി പ്രൌഢാ ദൃശ്യാഭാവേ ഹി ചിത്പ്രഭാ
അനുഭവിച്ചതോ, അനുഭവിക്കാത്തതോ ആയ ഓർമ്മകൾ, സ്വയം ചൈതന്യത്തിന്റെ ആകാശത്തിൽ ഉദിക്കുന്നു. ഇതാണ് ലോകത്തിന്റെ മഹിമ എന്ന് പറയുന്നത്; കാരണം കാണുന്നതൊന്നും ഇല്ലാതിരിക്കുമ്പോൾ, അവിടെ ചൈതന്യത്തിന്റെ പ്രകാശം മാത്രം ശേഷിക്കുന്നു.
ഭാതി സംവിത്പ്രഭൈവാച്ഛമ് അനാദ്യന്താവഭാസിനീ । യത് തദ് ഏതജ് ജഗദ് ഇതി സ്വയമ്ഭൂര് ഇതി ച സ്ഥിതമ്
അത് ശുദ്ധമായ ബോധത്തിന്റെ പ്രകാശമായി തെളിയുന്നു, ആരംഭമോ അവസാനംമോ ഇല്ലാതെ എല്ലാം പ്രകാശിപ്പിക്കുന്നു. ഇതാണ് 'ലോകം' എന്നും 'സ്വയംജനിച്ചത്' എന്നും ഉറപ്പായിരിക്കുന്നത്.
അനാദികാലസംസിദ്ധം യദ് ഭാനം ബ്രഹ്മണോ നിജമ് । സ ആതിവാഹികോ ദേഹോ വിരാജോ ജഗദാകൃതിഃ
ആദിയില്ലാത്ത കാലംമുതൽ പൂർണ്ണമായ ബ്രഹ്മത്തിന്റെ സ്വഭാവമായ പ്രകാശം തന്നെയാണ് സൂക്ഷ്മശരീരം, വിശാലമായ രൂപം, ഈ ലോകത്തിന്റെ തന്നെ ആകൃതി.
പരമാണാവ് ഇദം ഭാതി ജഗത് സഭുവനത്രയമ് । ദേശകാലക്രിയാദ്രവ്യദിനരാത്രിക്രമാന്വിതമ്
ഒരു പരമാണുവിൽ തന്നെ ഈ ലോകവും മൂന്നു ലോകങ്ങളും ദീപ്തിയോടെ തെളിയുന്നു; ദേശം, കാലം, പ്രവർത്തനം, വസ്തു, പകലും രാത്രിയും എന്നിവയുടെ ക്രമം കൂടെ ഉള്ളതായാണ്.
പരമാണും പ്രതി തതസ് തസ്യാന്തസ് താദൃഗ് ഏവ ച । ഭാതി ഭാസ്വരിതാകാരം താദൃഗ്ഗിരികുലാവൃതമ്
ഒരു അണുവിന്റെ ഉള്ളിലേക്കും അതുപോലെ തന്നെയാണ്. അതിന്റെ ഉള്ളിൽ ഒരു പ്രകാശമുള്ള രൂപം തെളിഞ്ഞ് കാണപ്പെടുന്നു, അതുപോലെ ഒരു പർവതശ്രേണി ചുറ്റപ്പെട്ടിരിക്കുന്നതുപോലെയാണ്.
തത്രാപി താദൃഗാകാരമ് ഏവം പ്രത്യ് അണുമ് ആതതമ് । ദൃശ്യമ് ആഭാതി ഭാരൂപമ് ഏതദ് അങ്ഗ ന വാസ്തവമ്
അവിടെ പോലും അത്തരം രൂപം ഓരോ അണുവിലേക്കും വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു. കാണുന്നത് ഒരു വലിയ രൂപംപോലെയാണ്, പ്രിയമേ, പക്ഷേ അതെല്ലാം യഥാർത്ഥത്തിൽ സത്യമായതല്ല.
ഇത്യ് അസ്ത്യ് അന്തോ ന സദ്ദൃഷ്ടേര് അസദ്ദൃഷ്ടേശ് ച വാ ക്വചിത് । അസ്യാസ് ത്വ് അഭ്യുദിതം ബുദ്ധമ് അബുദ്ധം പ്രതി വാനഘ
അങ്ങനെ, യാഥാർത്ഥ്യത്തെയും അയാഥാർത്ഥ്യത്തെയും ദർശനത്തിന് ഒരിടത്തും അന്തമില്ല. എന്നാൽ, ഉണർന്നവർക്കും ഉണരാത്തവർക്കുമാണ് ഇതൊക്കെ ഉണ്ടാകുന്നത്, പാപരഹിതനേ.
ബുദ്ധം പ്രതീദം ബ്രഹ്മൈവ കേവലം ശാന്തമ് അവ്യയമ് । അബുദ്ധം പ്രതി തു ദ്വൈതഭാസുരം ഭുവനാന്വിതമ്
ഉണർന്നവർക്കു വേണ്ടി ഇതെല്ലാം ഒരേയൊരു ബ്രഹ്മമാണ്—ശാന്തവും മാറ്റമില്ലാത്തതും. ഉണരാത്തവർക്കോ, ഇരട്ടത്വം നിറഞ്ഞ പ്രകാശമുള്ള ലോകങ്ങളായി ഇത് കാണപ്പെടുന്നു.
യഥേദം ഭാസുരം ഭാതി ജഗദ് അണ്ഡകജൃമ്ഭിതമ് । തഥാ കോടിസഹസ്രാണി ഭാന്ത്യ് അന്യാന്യ് അപ്യ് അണാവ് അണൌ
ഈ പ്രകാശമുള്ള ലോകം ബ്രഹ്മാണ്ഡത്തിൽ നിന്ന് വിരിഞ്ഞതുപോലെ, അങ്ങനെ തന്നെ അനേകം കോടികൾ അന്യാന്യമായ ലോകങ്ങൾ ഓരോ അണുവിലും അണുവിനുള്ളിലും തിളങ്ങുന്നു.
യഥാ സ്തമ്ഭേ പുത്രികാന്തസ് തസ്യാശ് ചാങ്ഗേഷു പുത്രികാ । തസ്യാശ് ച പുത്രികാസ്ത്യ് അങ്ഗേ തഥാ ത്രൈലോക്യപുത്രികാ
ഒരു തൂണിനുള്ളിൽ ഒരു പെണ്ണ്ബൊമ്മയും, അവളുടെ അവയവങ്ങളിൽ വീണ്ടും ചെറിയ പെണ്ണ്ബൊമ്മകളും, അവയുടെ അവയവങ്ങളിലും അതുപോലെ പെണ്ണ്ബൊമ്മകൾ ഉണ്ടെന്നതുപോലെ, ലോകങ്ങൾക്കുള്ളിൽ ലോകങ്ങൾ അങ്ങനെ നിലകൊള്ളുന്നു.
ന ഭിന്നാ ന ച സങ്ഖ്യേയാ യഥാദ്രൌ പരമാണവഃ । തഥാ ബ്രഹ്മബൃഹന്മേരൌ ത്രൈലോക്യപരമാണവഃ
പർവതത്തിലെ അണുക്കൾ വേർതിരിക്കാനോ എണ്ണാനോ കഴിയാത്തതുപോലെ, ബ്രഹ്മത്തിന്റെ മഹത്തായ പർവതത്തിനുള്ളിൽ ലോകങ്ങളായ അണുക്കളും വേർതിരിക്കാനോ എണ്ണാനോ കഴിയില്ല.
സൂര്യൌഘാംശുഷു സങ്ഖ്യാതും ശക്യന്തേ ലഘവോ ഽണവഃ । നാനാദ്യന്താശ് ചിദാദിത്യേ ത്രൈലോക്യപരമാണവഃ
സൂര്യന്റെ കിരണങ്ങളിൽ ചെറിയ അണുക്കൾ എണ്ണാൻ കഴിയുമെങ്കിലും, ചൈതന്യസൂര്യനിൽ ഉള്ള ലോകങ്ങളായ അണുക്കൾക്ക് ആരംഭമോ അവസാനമോ ഇല്ല; അവ എണ്ണാനാവാത്തവയാണ്.
യഥാണവോ വഹന്ത്യ് അര്കദീപ്തിഷ്വ് അപ്സു രജസ്സു ച । തഥാ വഹന്തേ ചിദ്വ്യോമ്നി ത്രൈലോക്യപരമാണവഃ
സൂര്യപ്രകാശത്തിലും വെള്ളത്തിലും പൊടിയിലും അണുക്കള് സഞ്ചരിക്കുന്നതുപോലെ, ഈ മൂന്നു ലോകങ്ങളിലെ അണുക്കളും ചൈതന്യത്തിന്റെ ആകാശത്തില് സഞ്ചരിക്കുന്നു.
ശൂന്യാനുഭവമാത്രാത്മ ഭൂതാകാശമ് ഇദം യഥാ । സര്ഗാനുഭവമാത്രാത്മ ചിദാകാശമ് ഇദം തഥാ
എങ്ങിനെ ഈ ഭൂതാകാശം ശൂന്യാനുഭവം മാത്രമാണോ, അതുപോലെ തന്നെ ഈ ചിദാകാശവും സൃഷ്ടിയുടെ അനുഭവം മാത്രമാണ്.
സര്ഗസ് തു സര്ഗശബ്ദാര്ഥതയാ ബുദ്ധോ നയത്യ് അധഃ । സ ബ്രഹ്മശബ്ദാര്ഥതയാ ബുദ്ധശ് ശ്രേയോ ഭവത്യ് അലമ്
'സൃഷ്ടി' എന്ന വാക്കിന്റെ അര്ത്ഥം വെറും സൃഷ്ടിയെന്നായി മനസ്സിലാക്കുമ്പോള് അത് ചിന്തയെ താഴേക്ക് കൊണ്ടുപോകുന്നു; എന്നാല് അതിനെ 'ബ്രഹ്മം' എന്ന അര്ത്ഥത്തില് ഗ്രഹിച്ചാല് അതു പരമമായ മംഗലം നല്കുന്നു.
വിജ്ഞാനാത്മാ ശാസിതാ വിശ്വബീജം ബ്രഹ്മൈവാദ്യം സ്വം ചിദാകാശമാത്രമ് । തസ്മാജ് ജാതം യത് തദ് ഏവേതി വേദ്യം ബുധ്യസ്വാന്തര് ബോധസമ്ബോധമാത്രമ്
വിജ്ഞാനമാണ് ആധാരം, അതാണ് ഈ വിശ്വത്തിന്റെ വിത്തും ആദി ബ്രഹ്മവും, അതിന്റെ സ്വന്തം ചിദാകാശം മാത്രം. അതില് നിന്ന് ഉദിക്കുന്നതെന്തും അകത്തെ ബോധത്തിന്റെ ബോധം മാത്രമാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കണം.
ശാസ്ത്രസത്സങ്ഗമാഭ്യാസൈസ് സവിവേകോ ജിതേന്ദ്രിയഃ । അത്യന്താഭാവമ് ഏവാസ്യ ദൃശ്യൌഘസ്യാവഗച്ഛതി
ശാസ്ത്രപഠനവും ജ്ഞാനികളുടെ സാന്നിധ്യവും ആവർത്തിച്ച് അഭ്യസിക്കുന്നതും കൊണ്ട് വിവേകമുള്ളവനും ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ നിയന്ത്രിച്ചവനും ഈ ലോകത്തിൽ കാണുന്ന എല്ലാം യാഥാർത്ഥ്യത്തിൽ ഇല്ലെന്നു വ്യക്തമായി മനസ്സിലാക്കുന്നു.
ഏതത് തേ കഥിതം സര്വം സ്വരൂപം രൂപിണാം വര । സംസാരസാഗരശ്രേണ്യോ യഥായാന്തി പ്രയാന്തി ച
രൂപമുള്ളവരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവനേ, ഈ രൂപങ്ങളുടെ യഥാർത്ഥ സ്വഭാവം, സാംസാരിക സമുദ്രത്തിലെ തിരകൾ എങ്ങനെ ഉയർന്ന് അപ്രത്യക്ഷമാകുന്നു എന്നതെല്ലാം ഞാൻ നിന്നോട് വിശദമായി പറഞ്ഞു.
ബഹുനാത്ര കിമ് ഉക്തേന മനഃ കര്മദ്രുമാങ്കുരഃ । തസ്മിംശ് ഛിന്നേ ജഗച്ഛാഖശ് ഛിന്നഃ കര്മതരുര് ഭവേത്
ഇവിടെ കൂടുതൽ എന്ത് പറയേണ്ടതുണ്ട്? മനസാണ് പ്രവർത്തികളുടെ വൃക്ഷത്തിന് മുള. അതു മുറിച്ചാൽ ലോകത്തിന്റെ ശാഖകളും മുറിയുന്നു, പ്രവർത്തികളുടെ വൃക്ഷം നശിക്കുന്നു.
മനസ് സര്വമ് ഇദം രാമ തസ്മിന്ന് അന്തശ് ചികിത്സിതേ । ചികിത്സിതോ ഽയം സകലോ ജന്മജാലമയോ ഭവഃ
രാമാ, ഈ എല്ലാം മനസ്സിന്റെ കാരണമാണ്. അതിന്റെ അടിത്തറയിൽ ചികിത്സിച്ചാൽ ജന്മങ്ങളുടെ കൂട്ടമായ ഈ ഭവം മുഴുവൻ സുഖം പ്രാപിക്കുന്നു.
തദ് ഏതജ് ജായതേ ലോകേ മനോ മലലവാകുലമ് । മനസോ വ്യതിരേകേണ ദേഹഃ ക്വ കില ദൃശ്യതേ
ഇങ്ങനെ മനസ്സിന് അല്പം അശുദ്ധി വന്നാൽ ലോകത്തിൽ മനസ്സു ഉണരുന്നു. മനസ്സിനില്ലാതെ ശരീരം എവിടെയാണ് കാണാൻ കഴിയുക?
ദൃശ്യാത്യന്താസമ്ഭവനമ് ഋതേ നാന്യേന ഹേതുനാ । മനഃപിശാചഃ പ്രശമം യാതി കല്പശതൈര് അപി
കാണപ്പെടുന്നത് അത്യന്തം അസാധ്യമാണ് എന്നതൊഴികെ മറ്റൊരു കാരണം ഇല്ല. മനസ്സെന്ന ഭൂതം നൂറുകണക്കിന് കാലങ്ങൾ കഴിഞ്ഞാലും ശാന്തമാകുന്നു.
ഏതച് ച സമ്ഭവത്യ് ഏവ മനോവ്യാധിചികിത്സനേ । ദൃശ്യാത്യന്താസമ്ഭവാത്മ പരമൌഷധമ് ഉത്തമമ്
മനോരോഗത്തിന് ചികിത്സ ചെയ്യുമ്പോൾ ഇതാണ് സംഭവിക്കുന്നത്: ലോകം കാണപ്പെടുന്നത് അത്യന്തം അസാധ്യമാണ് എന്ന ബോധം ഏറ്റവും ഉത്തമമായ ഔഷധമാണ്.
മനോ മോഹമ് ഉപാദത്തേ മ്രിയതേ ജായതേ മനഃ । കസ്യചിത് തു പ്രസാദേന ബധ്യതേ മുച്യതേ പുനഃ
മനം മോഹം ഏറ്റെടുക്കുന്നു, മനസ്സിന് മരണം വരുന്നു, വീണ്ടും ജനനം നടക്കുന്നു. ആരുടെയോ കൃപയാൽ അത് ബന്ധിക്കപ്പെടുകയും വീണ്ടും മോചിതമാകുകയും ചെയ്യുന്നു.
സ്ഫുരതീത്ഥം ജഗത് സര്വം ചിത്തേ മനനമന്ഥരേ । ശൂന്യ ഏവാമ്ബരേ സ്ഫാരേ ഗന്ധര്വാണാം പുരം യഥാ
ഇങ്ങനെ, ഈ ലോകം മുഴുവൻ ചിന്തകളാൽ ഉണർത്തപ്പെട്ട മനസ്സിൽ തെളിഞ്ഞ് കാണപ്പെടുന്നു. വിശാലമായ ശൂന്യാകാശത്തിൽ ഗന്ധർവ്വരുടെ നഗരം പ്രത്യക്ഷമാകുന്നതുപോലെ തന്നെയാണ്.
മനസീദം ജഗത് കൃത്സ്നം സ്ഫാരം സ്ഫുരതി ചാസ്തി ച । പുഷ്പഗുച്ഛ ഇവാമോദസ് തത്സ്ഥസ് തസ്മാദ് ഇവേതരഃ
ഈ ലോകം മുഴുവൻ മനസ്സിൽ തെളിഞ്ഞ് നിലകൊള്ളുന്നു. പൂക്കളിലെ സുഗന്ധം അവയിൽ തന്നെ ഉണ്ടാകുന്നതുപോലെ, അതിനകത്താണ് ലോകവും നിലകൊള്ളുന്നത്, അതിൽ നിന്ന് വേറെയല്ല.
യഥാ തിലകണേ തൈലം ഗുണോ ഗുണിനി വാ യഥാ । യഥാ ധര്മിണി വാ ധര്മസ് തഥേദം മനസി സ്ഥിതമ്
എങ്ങനെയോ എള്ളിൽ എണ്ണ ഉണ്ടാകുന്നതും, ഗുണം അതിന്റെ ഉടമയിൽ നിലകൊള്ളുന്നതും, ഒരു സ്വഭാവം അതിന്റെ ആധാരത്തിൽ നിലനിൽക്കുന്നതുപോലെയും, അതുപോലെയാണ് ലോകം മനസ്സിൽ നിലകൊള്ളുന്നത്.
യഥാമ്ഭസി തരങ്ഗൌഘ ഇന്ദൌ ദ്വീന്ദുഭ്രമോ യഥാ । മൃഗതൃഷ്ണാ യഥാ താപേ സംസാരശ് ചിത്തകേ തഥാ
ജലത്തിൽ തിരമാലകൾ ഉണ്ടാകുന്നതുപോലെയും, ചന്ദ്രനിൽ ഇരട്ടചന്ദ്രഭ്രമം കാണുന്നതുപോലെയും, ചൂടിൽ മൃഗതൃഷ്ണ കാണുന്നതുപോലെയും, ഈ സാംസാരിക ലോകം മനസ്സിൽ തന്നെയാണ്.
രശ്മിജാലം യഥാ സൂര്യേ യഥാലോകശ് ച തേജസി । യഥൌഷ്ണ്യം ചിത്രഭാനൌ വാ മനസീദം തഥാ ജഗത്
സൂര്യനിൽ കിരണങ്ങൾ ഉണ്ടാകുന്നതുപോലെയും, അഗ്നിയിൽ വെളിച്ചം ഉണ്ടാകുന്നതുപോലെയും, പ്രകാശമുള്ള വസ്തുവിൽ ചൂട് ഉണ്ടാകുന്നതുപോലെയും, ഈ ലോകം മനസ്സിൽ തന്നെയാണ് നിലകൊള്ളുന്നത്.