ന ദേശകാലബോധായ തഥാ സര്ഗാശ് ചിതി സ്ഥിതാഃ । ഭേദബോധോ ഹി സര്ഗത്വമ് അഹന്താദിഭ്രമോദയഃ
ഇങ്ങനെ സൃഷ്ടികള് ചൈതന്യത്തില് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത് ദേശവും കാലവും അറിയാനല്ല; വ്യത്യാസബോധം തന്നെയാണ് സൃഷ്ടി, അതു അഹംഭാവം തുടങ്ങിയ ഭ്രമത്തില് നിന്നാണ് ഉരുത്തിരിയുന്നത്.
ഹേമസംവിത്പരിത്യാഗേ കടകാദിഭ്രമോ യഥാ । കടകാദിഭ്രമോ ഹേമ്നി ദേശാദേസ് സമ്ഭവാദ് ഭവേത്
പൊന്നിന്റെ ബോധം വിട്ടുപോകുമ്പോള് കട്ടകം മുതലായവയുടെ ഭ്രമം ഉണ്ടാകുന്നതുപോലെ, ദേശം മുതലായ സാഹചര്യങ്ങള് കൊണ്ടു പൊന്നില് കട്ടകാദികളുടെ ഭ്രമം ഉണ്ടാകുന്നു.
ത്വദ്ദര്ശനപരീതാത് തു നാവിദ്യാസ്തി പൃഥക് പരാ । കടകാദിമഹാഭേദമ് ഏകം ബ്രഹ്മ തഥാമലമ്
നിന്റെ ദൃഷ്ടി നിറഞ്ഞിരിക്കുമ്പോള് വേറിട്ടു പരമാവിദ്യയൊന്നുമില്ല; കട്ടകാദികളുടെ വലിയ വ്യത്യാസം ഒക്കെയും ഒരേ ശുദ്ധ ബ്രഹ്മമാണ്.
ബോധൈകത്വാദ് അയം സര്ഗസ് സത്തൈവാസദ് ഭവത്യ് അലമ് । സേനാ മൃത്സംവിദാ ചിത്രാ മൃണ്മാത്രമ് ഇവ മൃണ്മയീ
ബോധത്തിന്റെ ഏകത്വം കൊണ്ടു ഈ സൃഷ്ടി സത്യമായുള്ളതാണ്, അസത്യമല്ല. മണ്ണുകൊണ്ടു ഉണ്ടാക്കിയ സൈന്യം പലവിധം കാണപ്പെടുന്നുവെങ്കിലും അതു മുഴുവനും മണ്ണാണ് പോലെ.
ജലമ് ഏകം തരങ്ഗാദി ദാര്വ് ഏകം സാലഭഞ്ജികാഃ । മൃണ്മാത്രമ് ഏകം കുമ്ഭാദി ബ്രഹ്മൈകം ത്രിജഗദ്ഭ്രമഃ
ജലം ഒന്നാണ്, പക്ഷേ അതിൽ നിന്ന് തിരകളും മറ്റും ഉയരുന്നു. മരമൊന്നാണ്, പക്ഷേ അതിൽ നിന്ന് പലവിധ ശില്പങ്ങൾ ഉണ്ടാകുന്നു. മണ്ണൊന്നാണ്, അതിൽ നിന്ന് കലശം മുതലായവ ഉണ്ടാകുന്നു. അതുപോലെ, ബ്രഹ്മം മാത്രമാണ്, ഈ മൂന്നു ലോകങ്ങളിലെ എല്ലാം ഒരു ഭ്രമം മാത്രമാണ്.
സമ്ബന്ധേ ദ്രഷ്ടൃദൃശ്യാനാം മധ്യേ ദ്രഷ്ടുര് ഹി യദ് വപുഃ । ദ്രഷ്ടൃദര്ശനദൃശ്യാദിവര്ജിതം തദ് ഇദം പരമ്
കാണുന്നവനും കാണപ്പെടുന്നവയുമുള്ള ബന്ധത്തിൽ, കാണുന്നവന്റെ ഉള്ളിലിരിക്കുന്ന അതിന്റെ സാരമാണ് കാണുന്നവനും കാണലും കാണപ്പെടുന്നതും അതിജീവിക്കുന്ന പരമാർത്ഥം.
ദേശാദ് ദേശം ഗതേ ചിത്തേ മധ്യേ യശ് ചേതസോ വപുഃ । അജാഡ്യസംവിന്മനനം തന്മയോ ഭവ സര്വദാ
ചിന്ത സ്ഥലം മാറി മാറി പോകുമ്പോൾ, ആ ചിന്തയുടെ നടുവിലുള്ള സാരമാണ് അജഡതയില്ലാത്ത ജ്ഞാനം. നീ എപ്പോഴും അതിൽ ലയിച്ചിരിക്കണം.
അജാഗ്രത്സ്വപ്നനിദ്രസ്യ യത് തേ രൂപം സനാതനമ് । അചേതനം ചാജഡം ച തന്മയോ ഭവ സര്വദാ
ജാഗ്രത്, സ്വപ്നം, സുഷുപ്തി എന്നിങ്ങനെയുള്ള അവസ്ഥകളെ അതിജീവിച്ചുള്ള നിത്യമായ അത്മാവിനോടു എപ്പോഴും ഒന്നായി ഇരിക്കണം. അതിന് ബോധമോ, അജ്ഞതയോ, ജഡതയോ ഇല്ല. നീ എല്ലായ്പ്പോഴും അതിലാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കണം.
ജഡതാം വര്ജയിത്വൈകാം ശിലായാ ഹൃദയം ഹി യത് । അക്ഷുബ്ധോ വാഥവാ ക്ഷുബ്ധസ് തന്മയോ ഭവ രാഘവ
കല്ലിന്റെ ഹൃദയത്തെപ്പോലെയുള്ള ജഡതയെ മാത്രം ഒഴിവാക്കി, മനസ്സു ശാന്തമായാലും അശാന്തമായാലും, നീ ആ സത്യാവസ്ഥയിലേക്കു തന്നെ ചേർന്ന് ഇരിക്കണം, രാഘവ.
കസ്യചിത് കിഞ്ചനാപീഹ നോദേതി ന വിലീയതേ । അക്ഷുബ്ധോ വാഥവാ ക്ഷുബ്ധസ് സ്വസ്ഥസ് തിഷ്ഠ യഥാസുഖമ്
ഇവിടെ ആരിലും ഒന്നും ഉദയിക്കുകയോ ലയിക്കുകയോ ചെയ്യുന്നില്ല. മനസ്സു ശാന്തമായാലും അശാന്തമായാലും, നീ സ്വഭാവത്തിൽ തന്നെ സന്തോഷത്തോടെ നിലകൊള്ളണം.
നാഭിവാഞ്ഛതി ന ദ്വേഷ്ടി ദേഹേ കിഞ്ചിത് ക്വചിത് പുമാന് । സ്വസ്ഥസ് തിഷ്ഠ നിരാശങ്കം ദേഹവൃത്തിമ് ഉപാഗതഃ
ദേഹത്തിൽ ഒരിക്കലും ഒന്നിനെയും ആഗ്രഹിക്കുകയോ ദ്വേഷിക്കുകയോ ചെയ്യുന്നില്ല. ദേഹത്തിന്റെ പ്രവൃത്തികൾ ഏറ്റെടുത്ത്, ആശങ്കയില്ലാതെ സ്വഭാവത്തിൽ തന്നെ നിലകൊള്ളണം.
ഭവിഷ്യദ്ഗ്രാമകഗ്രാമ്യകാര്യേ തിഷ്ഠസി നോ യഥാ । ചിത്തവൃത്തിഷു മാ തിഷ്ഠ തഥാ തഥ്യാത്മതാം ഗതഃ
നീ ഭാവിയില് ഗ്രാമമോ നഗരമോ നടക്കുന്ന കാര്യങ്ങളില് എങ്ങനെയോ ഇടപെടുന്നില്ലേ, അതുപോലെ തന്നെ, സത്യമായുള്ള സ്വഭാവം കണ്ടെത്തിയ ശേഷം മനസ്സിന്റെ ചലനങ്ങളില് നീ ഇടപെടേണ്ടതില്ല.
യഥാ ദേശാന്തരനരോ യഥാ കാഷ്ഠം യഥോപലഃ । തഥൈവ പശ്യ ചിത്തം ത്വമ് അചിത്തൈവ യഥാത്മതാ
വിദേശത്തുള്ള ഒരാളെയും, ഒരു മരക്കഷ്ണത്തെയും, ഒരു കല്ലിനെയും പോലെ തന്നെ, നീ മനസ്സിനെ ജഡമായി കാണണം; അതാണ് നിന്റെ യഥാര്ത്ഥ സ്വഭാവം.
യഥാ ദൃഷദി നാസ്ത്യ് അമ്ബു യഥാമ്ഭസ്യ് അനലസ് തഥാ । സ്വാത്മന്യ് ഏവാസ്തി നോ ചിത്തം പരമാത്മനി തത് കുതഃ
എങ്ങനെയോ ഒരു കല്ലില് വെള്ളം ഇല്ലാത്തതുപോലെയും, വെള്ളത്തില് തീ ഇല്ലാത്തതുപോലെയും, അതുപോലെ തന്നെ നിന്റെ ആത്മാവില് മനസ്സൊന്നുമില്ല; അങ്ങനെ Supreme ആത്മാവില് എവിടെ നിന്ന് മനസ്സ് ഉണ്ടാകും?
പ്രേക്ഷ്യമാണം ന യത് കിഞ്ചിത് തേന യത് ക്രിയതേ ക്വചിത് । കൃതം ഭവതി തന് നേതി മത്വാ ചിത്താതിഗോ ഭവ
ഒന്നും കാണാനും ഒന്നും ചെയ്യാനും കഴിയാത്തതിനെ മനസ്സായിട്ട് കരുതാതെ, അതിനപ്പുറം നീ ആണെന്ന് മനസ്സിലാക്കി മനസ്സിനെ അതിജയിക്കണം.
അത്യന്താനാത്മഭൂതസ്യ ചേച് ചിത്തസ്യാനുവര്തസേ । പര്യന്തവാസിനഃ കസ്മാന് ന മ്ലേച്ഛസ്യാനുവര്തസേ
നിന്റെ സത്യസ്വഭാവമല്ലാത്ത മനസ്സിനെ നീ പിന്തുടരുമ്പോള്, അതുപോലെ അതിരില് താമസിക്കുന്ന അന്യജാതിയാളെ നീ എന്തുകൊണ്ട് പിന്തുടരുന്നില്ല?
നിരന്തരമ് അനാദൃത്യ ത്വമ് ആരാച് ചിത്തപുക്കസമ് । സ്വസ്ഥമ് ആസ്സ്വ നിരാശങ്കം പങ്കേനേവ കൃതോ ജഡഃ
നീ മനസ്സിന്റെ അശുദ്ധിയെ എപ്പോഴും അകലെ നിന്ന് അവഗണിച്ച്, സംശയമില്ലാതെ, ചളിയില് മൂടപ്പെട്ടവനുപോലെ സ്വസ്ഥനായി ഇരിക്കണം.
ചിത്തം നാസ്ത്യ് ഏവ മേ ഭൂതം മൃതമ് ഏവാദ്യ വേതി ച । ഭവ നിശ്ചയവാന് ഭൂത്വാ ശിലാപുരുഷനിശ്ചലഃ
എനിക്ക് മനസ്സ് ഇല്ല, അത് ഇന്നത്തെപ്പോള് മരിച്ചുപോയതുപോലെയാണ്. നീ ഉറച്ച തീരുമാനത്തോടെ കല്ലുപോലെയുള്ള പ്രതിമയെപ്പോലെ അചഞ്ചലനാവണം.
പ്രേക്ഷായാമ് അസ്തി നോ ചിത്തം തദ്വിഹീനോ ഽസി തത്ത്വതഃ । തത് കിമര്ഥമ് അനര്ഥേന തദര്ഥേന കദര്ഥ്യസേ
നീ ശ്രദ്ധയോടെ നോക്കുമ്പോള് മനസ്സ് ഇല്ല; അതിനാല് യഥാര്ത്ഥത്തില് നീ അതില്ലാത്തവനാണ്. അപ്പോള് അതുമായി ബന്ധപ്പെട്ടതോ അര്ത്ഥമില്ലാത്തതോ ആയ കാര്യങ്ങള് കൊണ്ട് നീ എന്തിന് വിഷമിക്കുന്നു?
അസതാ ചിത്തയക്ഷേണ യേ ഽഥവാതിവശീകൃതാഃ । തേഷാം പേലവബുദ്ധീനാം ചന്ദ്രാദ് അശനിര് ഉത്ഥിതാ
അസത്യമായ മനസ്സിന്റെ ചൂതാട്ടത്തിൽ പെട്ടുപോയവരും അതിലധികം അടിമപ്പെട്ടവരും, ബുദ്ധി ദുർബലമായവർക്കു പോലും, ചന്ദ്രനിൽനിന്ന് ഒരു ഉഗ്രമായ മിന്നൽ ഉയരുന്നത് പോലെയാണ്.
ചിത്തം ദൂരേ പരിത്യജ്യ യോ ഽസി സോ ഽസി സ്ഥിരോ ഭവ । ഭവ ഭാവനയാ മുക്തോ യുക്ത്യാ പരമയാന്വിതഃ
നിനക്ക് കഴിയുമെങ്കിൽ മനസ്സിനെ ദൂരെയാക്കി വിട്ട്, നീ ആരായാലും അതുപോലെ ഉറച്ചുനിൽക്കു. ധ്യാനത്തിലൂടെ മോചിതനാകു, ഉത്തമമായ വിവേകത്തോടെ.
അസതോ യേ ഽനുവര്തന്തേ ചേതസോ ഽസത്ത്വരൂപിണഃ । വ്യോമകാനനകര്മൈകനീതകാലാന് ധിഗ് അസ്തു താന്
അസത്യം പിന്തുടരുന്നവരും, ശൂന്യസ്വഭാവമുള്ള മനസ്സിന്റെ വഴിയിലാണവരും, ആകാശത്തിലും കാടിലും മാത്രം പ്രവർത്തനം നടത്തുന്നവരുടെ സമയം വെറുതെ പോകുന്നു; അവരെ നിന്ദിക്കട്ടെ.
വ്യപഗലിതമനാ മഹാനുഭാവോ ഭവ ഭവപാരമ് ഉപാഗതാമലാത്മാ । സുചിരമ് അപി വിചാരിതം ന ലബ്ധമലമ് അലമ് ആത്മനി മാനസാത്മ കിഞ്ചിത്
മനസ്സ് പൂർണ്ണമായി ശാന്തമായ മഹാത്മാവായി, ഭവസാഗരത്തിന്റെ അപ്പുറം എത്തി, ശുദ്ധമായ ആത്മാവോടെ നില്ക്കുക. ദീർഘനാളായി അന്വേഷിച്ചാലും മനസ്സിലും ആത്മാവിലും ഒരു അശുദ്ധിയും കണ്ടെത്താനാവില്ല.
നാഭിനന്ദതി സമ്പ്രാപ്തം നാപ്രാപ്തമ് അഭിശോചതി । കേവലം വിഗതാശങ്കസ് സമ്പ്രാപ്തമ് അനുവര്തതേ
അവനു ലഭിച്ചതിൽ സന്തോഷമോ, ലഭിക്കാത്തതിൽ ദുഃഖമോ ഇല്ല; എല്ലാ ആശങ്കകളും വിട്ട്, ലഭിക്കുന്നതിനെ സ്വാഭാവികമായി സ്വീകരിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു.
ത്വയാപി രാഘവ ജ്ഞാതം ജ്ഞാതവ്യമ് അഖിലാന്തരമ് । മന്യേ തേ സര്വകാര്യേഭ്യോ വാസനാസ് തനുതാം ഗതാഃ
രാഘവ, നീ അറിയേണ്ടതെല്ലാം ഇതിനകം അറിഞ്ഞിരിക്കുന്നു; എല്ലാ കാര്യങ്ങളിലും നിന്നുള്ള ആഗ്രഹങ്ങൾ നിന്നിൽ വളരെ ക്ഷീണിച്ചിരിക്കുന്നു എന്ന് ഞാൻ വിശ്വസിക്കുന്നു.
ശരീരാതീതവൃത്തിസ് ത്വം ശരീരസ്ഥോ ഽഥവാ ഭവ । മാ ഗാശ് ശോകം ച ഹര്ഷം ച ത്വമ് ആത്മാ വിഗതാമയഃ
നീ ശരീരാതീതനായി നിലകൊള്ളുകയോ, ശരീരത്തിൽ തന്നെ ഇരിക്കുകയോ ചെയ്യാം; നീ ദുഃഖത്തിലും ആനന്ദത്തിലും വീഴരുത്—നീ രോഗമില്ലാത്ത ആത്മാവാണ്.
ത്വയ്യ് ആത്മനി സ്ഥിതേ സ്വച്ഛേ സര്വഗേ സതതോദിതേ । കുതോ ദുഃഖസുഖേ രാമ കുതോ മരണജന്മനീ
നിന്റെ ഉള്ളിൽ, ശുദ്ധവും സർവ്വവ്യാപകവുമായ, എല്ലായ്പ്പോഴും പ്രകാശിക്കുന്ന ആത്മാവ് നിലകൊള്ളുമ്പോൾ, രാമ, എങ്ങനെയാണു ദുഃഖം, സുഖം, ജനനം, മരണം എന്നിവ ഉണ്ടാകുന്നത്?
അബന്ധുര് അപി കസ്മാത് ത്വം ബന്ധുദുഃഖാനി ശോചസി । അദ്വിതീയേ സ്ഥിതേ ഹ്യ് അസ്മിന് ബാന്ധവാഃ ക ഇവാത്മനി
നിനക്ക് ബന്ധുക്കളൊന്നുമില്ലെങ്കിലും, ബന്ധുക്കളുടെ ദുഃഖങ്ങൾക്കു നീ എന്തിന് ദുഃഖിക്കുന്നു? ഒരേ ആത്മാവു മാത്രമേ യാഥാർത്ഥ്യത്തിൽ നിലനിൽക്കുന്നുള്ളൂ. അങ്ങനെയുള്ള ആത്മാവിൽ ബന്ധുക്കൾ ആരാണ്?
ദൃശ്യതേ കേവലം ദേഹപരമാണുചയഃ പരമ് । ദേശകാലാന്യതാപത്തേര് നാത്മോദേതി ന ലീയതേ
നമുക്ക് കാണുന്നതെല്ലാം ശരീരത്തിന്റെ അനേകം കണികകളുടെ കൂട്ടം മാത്രമാണ്. ദേശവും കാലവും വേറിട്ടതായുള്ള അനുഭവവും ഉണ്ടാകുന്നതുകൊണ്ടാണ് ഇതു സംഭവിക്കുന്നത്. ആത്മാവ് ഉദയിക്കുകയോ അസ്തമിക്കുകയോ ചെയ്യുന്നില്ല.
അവിനാശോ ഽപി കസ്മാത് ത്വം വിനശ്യാമീതി ശോചസി । അമൃത്യുവശിനി സ്വച്ഛേ വിനാശഃ ക ഇവാത്മനി
നീ നശിക്കാത്തവനാണെങ്കിലും, 'ഞാൻ നശിക്കുന്നു' എന്ന് വിചാരിച്ച് എന്തിന് ദുഃഖിക്കുന്നു? മരണം തൊടാത്ത, ശുദ്ധമായ ആത്മാവിൽ നാശം എവിടെയാണ്?