ഈഷദ്വിദന് സ്വയം ചിത്ത്വാദ് അന്യതാമ് ഇവ പശ്യതി । ബുധ്യതേ സര്ഗ ഇത്യ് ഏവ ശമാച് ഛാമ്യതി ശാശ്വതമ്
ചെറുതായി ചലിച്ചാൽ തന്നെ, ചൈതന്യം വേറൊന്നായി തോന്നുന്നു. ഇതാണ് സൃഷ്ടി എന്നു അറിയപ്പെടുന്നത്. ശാന്തതയിൽ നിന്ന് ഇത് ശാശ്വതമായ ശാന്തിയിലേക്കു ലയിക്കുന്നു.
സര്ഗസ് തു പരമാര്ഥസ്യ സഞ്ജ്ഞേത്യ് ഏവ വിനിശ്ചയഃ । ന നാസ്തി നായമ് അസ്ത്യ് അന്തര് അമ്ബരസ്യ യഥാമ്ബരമ്
സൃഷ്ടി എന്നത് പരമാർത്ഥത്തിന് മാത്രം ഒരു പേരാണ് — ഇതാണ് സാരാംശം. അതിനുള്ളിൽ സൃഷ്ടി ഇല്ലെന്നും ഉണ്ട് എന്നും പറയാൻ കഴിയില്ല, ആകാശത്തിനുള്ളിൽ ആകാശം ഉണ്ടോ എന്നപോലെ.
ചിത്ത്വാത് സര്ഗസമാപത്തിര് അചിത്ത്വാത് സര്ഗസങ്ക്ഷയഃ । പരേ പരമം സംശാന്തേ ഹേമ്നീവ കടകഭ്രമഃ
ചിത്തം ഉണ്ടെങ്കിൽ സൃഷ്ടി ഉണ്ടാകുന്നു; ചിത്തം ഇല്ലെങ്കിൽ സൃഷ്ടി അപ്രത്യക്ഷമാകും. പരമമായ സമാധാനത്തിൽ, സൃഷ്ടിയുടെ ഭ്രമം പൊന്നിൽ കങ്കണം കാണുന്നതുപോലെയാണ്.
സന്ന് ഏവ സര്ഗോ ഽസര്ഗത്വമ് ഏതി വിത്ത്വശമോദയേ । അസത് സത്താമ് അവാപ്നോതി സ്വതസ് സംവേദനോദയേ
സൃഷ്ടി സത്യമാണെങ്കിലും, സ്വന്തമെന്ന ഭാവം വിട്ടാൽ അത് സൃഷ്ടിയല്ലാതാകും; സ്വയം ജ്ഞാനം ഉദിക്കുമ്പോൾ അസത്യം സത്യമായിത്തീരുന്നു.
സംവേദനമ് അഹമ്ഭാവസര്ഗസമ്ഭവസമ്ഭ്രമഃ । അസംവേദനമ് ആശാന്തം പരം വിദ്ധി ന തജ് ജഡമ്
സ്വയംജ്ഞാനം ഉണ്ടെങ്കിൽ 'ഞാൻ' എന്ന ഭാവവും സൃഷ്ടിയുടെ ഭ്രമവും ഉണ്ടാകും; സ്വയംജ്ഞാനം ഇല്ലാത്ത സ്ഥിതിയാണ് പരമമായ ശാന്തി — അത് ജഡത്വം അല്ലെന്ന് മനസ്സിലാക്കണം.
നാനേന സര്ഗോ നാനായം ജ്ഞാസ്യൈകാത്മാ ശിവാത്മകഃ । പുസ്തകര്മകൃതാ സേനാ മൃണ്മയീ ശില്പിനാം യഥാ
സൃഷ്ടി പലതരമല്ല, ഈ ലോകവും പലതരമല്ല; അറിയുന്നവൻ ഒരാളാണ്, ശിവസ്വഭാവമുള്ളവൻ. പണ്ഡിതന്മാർ പുസ്തകത്തിൽ മണ്ണുകൊണ്ട് സൈന്യം ഉണ്ടാക്കുന്നതുപോലെയോ, ശില്പികൾ കൈകൊണ്ട് രൂപം സൃഷ്ടിക്കുന്നതുപോലെയോ ഇതെല്ലാം ഒരേ അടിസ്ഥാനത്തിൽ നിന്നാണ്.
ഇദം പൂര്ണമ് അനാരമ്ഭമ് അനന്തമ് അനവോദയമ് । പൂര്ണേ പൂര്ണം പരാപൂരൈഃ പൂര്വമ് ഏവാവതിഷ്ഠതേ
ഇത് പൂർണ്ണമാണ്, ആരംഭമില്ലാത്തതും അനന്തവുമാണ്, ഉദയം ഇല്ലാത്തതുമാണ്; പൂർണ്ണത്തിൽ മറ്റേതെങ്കിലും പൂർണ്ണതകൾ വന്നാലും, ആദ്യം തന്നെ പൂർണ്ണം നിലനിൽക്കുന്നു.
യദ് അയം ലക്ഷ്യതേ സര്ഗസ് തദ് ബ്രഹ്മ ബ്രഹ്മണി സ്ഥിതമ് । നഭോ നഭസി വിശ്രാന്തം ശാന്തം ശാന്തേ ശിവം ശിവേ
നാം സൃഷ്ടിയായി കാണുന്നതെന്തും ബ്രഹ്മമാണ്, ബ്രഹ്മണിൽ തന്നെ നിലനിൽക്കുന്നത്. ആകാശം ആകാശത്തിൽ വിശ്രമിക്കുന്നതുപോലെയും, ശാന്തി ശാന്തിയിൽ, ശിവം ശിവത്തിൽ നിലനിൽക്കുന്നതുപോലെയും.
മകുരപ്രതിബിമ്ബസ്ഥേ നഗരേ നഗരം ജനേ । യഥാ ദൂരമ് അദൂരം ച തഥേശേ തദതത്ക്രമഃ
കണ്ണാടിയിൽ പ്രതിഫലിക്കുന്ന നഗരത്തിൽ ആളുകൾക്ക് നഗരം കാണപ്പെടുന്നതുപോലെ, ഈശ്വരനിൽ അടുത്തതും ദൂരവും, ഇതും അതല്ലാത്തതും എല്ലാം അവിടെയുണ്ട്.
അസദ് അഭ്യുത്ഥിതം വിശ്വം സദ് അപ്യ് അഭ്യുദിതം സദാ । പ്രതിഭാസാത് സദാഭാസമ് അവസ്തുത്വാദ് അസന്മയമ്
ഇഹ ലോകം അസ്തിത്വമില്ലാത്തതിൽ നിന്നാണ് ഉദിച്ചുയരുന്നത്. അതിന് സത്യമെന്നു തോന്നുമ്പോഴും, എല്ലായ്പ്പോഴും അതു വെറും ഭ്രമം മാത്രമാണ്; അതിന് യഥാർത്ഥത്തിൽ സത്യത്വമില്ല, അതു മായയാണു മാത്രം.
ആദര്ശനഗരാകാരേ മൃഗതൃഷ്ണാമ്ബുഭാസ്വരേ । ദ്വിചന്ദ്രവിഭ്രമാഭാസേ സര്ഗേ ഽസ്മിന് കേവ സത്യതാ
കണ്ണാടിയിൽ പ്രതിഫലിക്കുന്ന ഒരു നഗരത്തെപ്പോലെയോ, മരുഭൂമിയിലെ വെള്ളത്തിന്റെ മിഥ്യാഭാസംപോലെയോ, ആകാശത്ത് രണ്ടു ചന്ദ്രന്മാരെ കാണുന്ന ഭ്രമംപോലെയോ ഈ സൃഷ്ടി തന്നെയാണ്. അങ്ങനെയുള്ളതിൽ യഥാർത്ഥം എവിടെയാണ്?
മായാചൂര്ണപരിക്ഷേപാദ് യഥാ വ്യോമ്നി പുരഭ്രമഃ । തഥാ സംവിദി സംസാരസ് സാരോ ഽസാരശ് ച ഭാസതേ
മായാപൊടിപറത്തുമ്പോൾ ആകാശത്തിൽ ഒരു നഗരത്തിന്റെ ഭ്രമം ഉണ്ടാകുന്നതുപോലെ, അതുപോലെ തന്നെ ചൈതന്യത്തിൽ സംസാരത്തിന്റെ സാരം എന്നതും അസാരം എന്നതും ഭ്രമമായി പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു.
യാവദ് വിചാരദഹനേന സമൂലദാഹം ദഗ്ധാ ന ജര്ജരലതേവ ബലാദ് അവിദ്യാ । ശാഖാപ്രതാനഗഹനാ ഗഹനാനി താവന് നാനാവിധാനി സുഖദുഃഖവനാനി സൂതേ
ചോദ്യാന്വേഷണത്തിന്റെ അഗ്നിയിൽ അവിദ്യയെ അതിന്റെ വേരോടെ കത്തിച്ചുനശിപ്പിക്കുന്നതുവരെ, അതിന്റെ കനത്ത ശാഖകളും കൊമ്പുകളും ഉള്ള അവിദ്യാ വൃക്ഷം അനേകം വിധത്തിലുള്ള സുഖദുഃഖങ്ങളുടെ കാടുകൾ സൃഷ്ടിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കും.
ഹേമോര്മികാദിവന് മിഥ്യാ കചിതായാഃ ക്ഷയോന്മുഖമ് । ത്വമ് അഹന്ത്വമ് അവിദ്യായാശ് ശൃണു രാഘവ കീദൃശമ്
രാഘവ, പൊന്നുപോലെയുള്ള തിരമെന്നപോലെ, കെട്ടിപ്പിണഞ്ഞതും മിഥ്യയുമായ അജ്ഞാനത്തിന്റെ അസ്തമായും, അതിനോടൊപ്പം 'ഞാൻ' എന്ന ഭാവവും 'എന്റെ' എന്ന ഭാവവും എങ്ങനെ അപ്രത്യക്ഷമാകുന്നു എന്നതും നീ കേൾക്കു.
ലവണോ ഽസൌ മഹീപാലസ് തദാ ദൃഷ്ട്വാ തഥാ ഭ്രമമ് । ദ്വിതീയേ ദിവസേ ഗന്തും പ്രവൃത്തസ് താം മഹാടവീമ്
അങ്ങനെയൊരു ആശയക്കുഴപ്പം കണ്ട ശേഷം, രാജാവായ ലവണൻ രണ്ടാമത്തെ ദിവസം ആ മഹാവനത്തിലേക്ക് പോകാൻ പുറപ്പെട്ടു.
യത് തദ് ദൃഷ്ടം മയാ ദുഃഖമ് അരണ്യാനീം സ്മരാമി താമ് । ചിത്താദര്ശഗതാ ചിത്ത്വാത് കദാചില് ലഭ്യതേ ച സാ
ആ കാടിൽ ഞാൻ കണ്ട ദു:ഖം എനിക്ക് ഓർമ്മയുണ്ട്; ചിലപ്പോൾ അത് മനസ്സിന്റെ കണ്ണാടിയിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു, ചിലപ്പോൾ നേരിട്ട് അനുഭവപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്നു.
ഇതി നിശ്ചിത്യ സചിവൈസ് സ യയൌ ദക്ഷിണാപഥമ് । പുനര് ദിഗ്വിജയായൈവ പ്രാപ വിന്ധ്യമഹീധരമ്
അങ്ങനെ മന്ത്രിമാരോടൊപ്പം തീരുമാനിച്ച ശേഷം, അവൻ തെക്കോട്ട് യാത്രയായി, വീണ്ടും ജയയാത്രയ്ക്കായി വിന്ധ്യപർവ്വതത്തേയ്ക്ക് എത്തി.
പൂര്വദക്ഷിണപാശ്ചാത്യമഹാര്ണവതടസ്ഥലീമ് । ബഭ്രാമ കൌതുകാത് സര്വാം വ്യോമവീഥീമ് ഇവോഷ്ണരുക്
കിഴക്കും തെക്കും പടിഞ്ഞാറും വലിയ സമുദ്രത്തിന്റെ തീരമൊക്കെയും, ആകാശത്ത് സൂര്യന്റെ വഴി പോലെ, അതിശയത്തോടെ അവൻ സഞ്ചരിച്ചു.
അഥൈകസ്മിന് പ്രദേശേ താം ഭിത്താവ് ഇവ പുരോഗതാമ് । ദദര്ശോഗ്രാമ് അരണ്യാനീം പരലോകമഹീമ് ഇവ
അങ്ങനെ, ഒരു സ്ഥലത്ത്, മുന്നിൽ ഒരു വലിയ മതിൽപോലെ, മറ്റുള്ള ലോകം പോലെ ഭയാനകമായ കാടിനെ അവൻ കണ്ടു.
സര്വത്ര വിഹരംസ് താംസ് താന് വൃത്താന്താന് സകലാന് അപി । ദൃഷ്ടവാന് ദൃഷ്ടവാംശ് ചൈവ ജ്ഞാതവാംശ് ച വിസിസ്മയേ
എവിടെയും സഞ്ചരിച്ചുകൊണ്ട്, അവിടെയുള്ള എല്ലാ സംഭവങ്ങളും അവൻ കണ്ടു, മനസ്സിലാക്കി, അതിൽ അത്ഭുതപ്പെട്ടു.
താന് പരിജ്ഞാതവാംശ് ചാസീദ് വ്യാധാന് പുക്കസജാന് പുരഃ । വിസ്മയാകുലയാ ബുദ്ധ്യാ ഭൂയോ ബഭ്രാമ സമ്ഭ്രമീ
അവൻ അവിടെയുണ്ടായിരുന്ന വേട്ടക്കാരെയും പുറന്തള്ളപ്പെട്ട പുക്കസരെയും തിരിച്ചറിഞ്ഞു; അത്ഭുതം നിറഞ്ഞ മനസ്സോടെ, അവൻ വീണ്ടും ആശ്ചര്യത്തോടെ സഞ്ചരിച്ചു.
അഥ പ്രാപ മഹാടവ്യാഃ പര്യന്തേ ധൂമധൂസരമ് । തമ് ഏവ ഗ്രാമകം യസ്മിന് സോ ഽഭവത് പുഷ്ടപുക്കസഃ
അവൻ വലിയ കാടിന്റെ അറ്റത്ത്, പുകയും പൊടിയും നിറഞ്ഞ പ്രദേശത്ത് എത്തി. അവിടെ, ഒരിക്കൽ തനിക്ക് സമൃദ്ധിയോടെ ജീവിച്ചിരുന്ന ഗ്രാമം തന്നെയായിരുന്നു.
തത്രാപശ്യജ് ജനാംസ് താംസ് താംസ് സ്ത്രിയസ് താസ് താഃ കുടീരികാഃ । താന് ആരാമാഞ് ജലാധാരാംസ് താംസ് താംശ് ച വസുധാതടാന്
അവിടെ അവൻ ആ ജനങ്ങളെയും, സ്ത്രീകളെയും, ചെറിയ കുടിലുകളെയും, തോട്ടങ്ങളെയും, വെള്ളച്ചാട്ടങ്ങളെയും, നിലം വിസ്തൃതമായ പ്രദേശങ്ങളെയും കണ്ടു.
തം ചാകാണ്ഡപരിഭ്രംശം താന് വൃക്ഷാംസ് താന് വൃതിവ്രജാന് । താംസ് തഥൈവ സമുദ്ദേശാംസ് തദ്വൃത്താന്തൈകലാഞ്ഛിതാന്
അവിടത്തെ അപ്രതീക്ഷിതമായ നാശവും, ആ മരങ്ങളും, ആ കന്നുകാലിക്കൂട്ടുകളും, അവിടെ സംഭവിച്ച സംഭവങ്ങളാൽ അടയാളപ്പെടുത്തിയ സ്ഥലങ്ങളെയും അവൻ കണ്ടു.
അന്യാസു വൃദ്ധാസു സബാഷ്പനേത്രാസ്വ് ആര്ത്യാഭിയുക്താസു ച വര്ണയന്തീ । അകാലകാന്താരവിശീര്ണബന്ധുദുഃഖാന്യ് അസങ്ഖ്യാനി സഖീ സഖീഷു
മറ്റൊരിടത്ത്, കണ്ണിൽ കണ്ണുനീർ നിറഞ്ഞ വൃദ്ധസ്ത്രീകൾക്കിടയിൽ, ദു:ഖത്തിൽ ആഴപ്പെട്ട ഒരു സഖി, കാടിൽ സമയമില്ലാതെ നഷ്ടമായ ബന്ധുക്കളുടെ അനവധി ദു:ഖങ്ങൾ മറ്റൊരു സഖിയോട് പറഞ്ഞുകൊണ്ടിരുന്നു.
വൃദ്ധാ പ്രവൃദ്ധോജ്ജ്വലബാഷ്പാനേത്ര കന്ഥാവൃതാ ശുഷ്കകുചാ കൃശാങ്ഗീ । അവഗ്രഹോഗ്രാശനിദഗ്ധദേശേ തത്രാന്തരാന്താ പരിരോദിതീയമ്
വയസ്സായ, അത്യന്തം ദു:ഖിതയായ അമ്മയുടെ കണ്ണുകൾ കണ്ണുനീർകൊണ്ട് തിളങ്ങുന്നു, കഴുത്ത് കെട്ടിയിരിക്കുന്നു, മുലകൾ ഉണങ്ങിയിരിക്കുന്നു, ശരീരം ക്ഷീണിച്ചിരിക്കുന്നു. അതീവ ദു:ഖത്തിന്റെ തീയിൽ കത്തിയ സ്ഥലത്തിനിടയിൽ അവൾ കരയുന്നു.
ഹാ പുത്ര പുത്രാവൃതസര്വഗാത്ര ദിനത്രയാഭോജനജര്ജരാങ്ഗ । കൃത്തേശുനാ ചര്മണി ജീര്ണദേഹാത് കഥം ക്വ മുക്താ ഭവതാസവസ് തേ
ഹാ മകനേ! മൂന്നു ദിവസം ഭക്ഷണം ഇല്ലാതെ എന്റെ ശരീരം ക്ഷീണിച്ചു, മുഴുവൻ അവയവങ്ങളും മുറിവുകളാൽ മൂടിയിരിക്കുന്നു. നശിച്ച ഈ ശരീരത്തിൽ നിന്നു എങ്ങനെ, എവിടേക്ക്, നിന്റെ ജീവൻ പോയി?
താലീലതാലമ്ബനമ് അമ്ബുദാര്ദ്രദന്താന്തരസ്ഥാരുണസത്ഫലസ്യ । സ്മരാമി ഗുഞ്ജാഫലദാമഹേതോഃ പുരസ് സ്വവധ്വാ രസഹാസിനസ് തേ
നിന്റെ ഭാര്യയോടൊപ്പം നീ പനച്ചെടിയിൽ ആടിയിരുന്നതും, ഈർപ്പം നിറഞ്ഞ പല്ലുകൾക്കിടയിൽ പാകമായ പഴം പിടിച്ചിരുന്നതും, ഗുഞ്ചപ്പഴം കൊണ്ട് നിർമ്മിച്ച മാലയും, ആ മധുരമായ ചിരിയും ഞാൻ ഓർക്കുന്നു.
കദമ്ബജമ്ബീരലവങ്ഗഗുഞ്ജകുഞ്ജാന്തര് അത്രസ്തതരത്തരക്ഷോഃ । പശ്യാമി പുത്രസ്യ കദാ നു ഭൂയോ ഭയങ്കരാണ്യ് ആപ്ലുതിവല്ഗിതാനി
കടംബം, നാരകം, ഗ്രാമ്പൂ, ഗുഞ്ച എന്നിവയുടെ കാട്ടിൽ, കാട്ടുമൃഗങ്ങൾ ഭയത്തോടെ ചുറ്റുമുള്ള ആ സ്ഥലങ്ങളിൽ, എന്റെ മകൻ വീണ്ടും ആ ഭയങ്കരമായ ഇടങ്ങളിൽ ചാടിത്തുള്ളുന്ന കാഴ്ച ഞാൻ എപ്പോൾ കാണും?
ന താനി താമ്ബൂലവിലാസിനീനാം മുഖേഷു ശോഭലലിതാനി സന്തി । തമാലനീലേ ചിബുകൈകദേശേ സുതസ്യ യാന്യ് ആസ്യഗതാമിഷസ്യ
പാനിൽ താമ്പൂൽ ചവച്ച സ്ത്രീകളുടെ അധരങ്ങളിൽ ആ മനോഹരമായ ചിഹ്നങ്ങൾ കാണാനാവില്ല; അവ എന്റെ മകന്റെ നീല നിറമുള്ള കിണർഭാഗത്ത്, അവൻ ഭക്ഷിച്ച മാംസം കൊണ്ടുണ്ടായിരുന്ന ചിഹ്നങ്ങളായിരുന്നു.