സംശാന്തസര്വസങ്കല്പം യാ ശിലാന്തരവത് സ്ഥിതിഃ । ജാഡ്യനിദ്രാദിനിര്മുക്താ സാ സ്വരൂപസ്ഥിതിസ് സ്മൃതാ
എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും ശാന്തമായ്, ഒരു പാറയുടെ ഉള്ളിലെ ശൂന്യത്തെപ്പോലെ, മന്ദതയും ഉറക്കവും മുതലായവയൊന്നുമില്ലാത്ത അവസ്ഥയാണ് സ്വഭാവത്തിൽ നിലനിൽക്കൽ എന്ന് ഓർക്കപ്പെടുന്നത്.
അഹന്താദാവ് അലം ശാന്തേ ഭേദേ നിസ്സ്പന്ദചിത്തതാ । അജഡാ യത് പ്രതപതി തത് സ്വരൂപമ് ഇതി സ്മൃതമ്
അഹംഭാവം ഇല്ലാതെയും വ്യത്യാസങ്ങൾ ഇല്ലാതെയും മനസ്സ് പൂർണ്ണമായും ശാന്തമായിരിക്കുമ്പോൾ, മന്ദതയില്ലാതെ പ്രകാശിക്കുന്നതെന്താണോ അതാണ് സ്വരൂപം എന്നു ഓർക്കപ്പെടുന്നു.
ബീജജാഗ്രത് തഥാ ജാഗ്രന് മഹാജാഗ്രത് തഥൈവ ച । ജാഗ്രത്സ്വപ്നസ് തഥാ സ്വപ്നസ് സ്വപ്നജാഗ്രത് സുഷുപ്തകമ്
ബീജാവസ്ഥയിലുള്ള ഉണർവ്, സാധാരണ ഉണർവ്, മഹത്തായ ഉണർവ്, ഉണർന്ന സ്വപ്നം, സാധാരണ സ്വപ്നം, സ്വപ്നാവസ്ഥയിലുള്ള ഉണർവ്, സുഷുപ്തി എന്ന ഗഹനനിദ്ര —
ഇതി സപ്തവിധോ മോഹഃ പുനര് ഏഷ പരസ്പരമ് । ശ്ലിഷ്ടോ ഭവത്യ് അനേകാഖ്യം ശൃണു ലക്ഷണമ് അസ്യ ച
ഇങ്ങനെ, മോഹം ഏഴു വിധമാണ്; ഇവ പരസ്പരം ചേർന്നിരിക്കുന്നു, പല പേരുകളിലും അറിയപ്പെടുന്നു. ഇവയുടെ സ്വഭാവം കേൾക്കൂ.
പ്രഥമം ചേതനം യത് സ്യാദ് അനാഖ്യം നിര്മലം ചിതഃ । ഭവിഷ്യച്ചിതിജീവാദിനാമശബ്ദാര്ഥഭാജനമ്
ആദ്യം ചൈതന്യം ഉണ്ട്; അതിന് പേരില്ല, അതു നിർമലമായ ബോധമാണ്. ഭാവിയിൽ മനസ്സ്, ജീവൻ തുടങ്ങിയ പേരുകളും അർത്ഥങ്ങളും അതിൽ നിന്നാണ് ഉണ്ടാകുന്നത്.
ബീജരൂപം സ്ഥിതം ജാഗ്രദ് ബീജജാഗ്രത് തദ് ഉച്യതേ । ഏഷാ ജ്ഞപ്തേര് നവാവസ്ഥാ ത്വം ജാഗ്രത്സംസ്ഥിതിം ശൃണു
വിത്തിന്റെ രൂപത്തിൽ നിലനിൽക്കുമ്പോൾ അതിനെ 'വിത്തിന്റെ ഉണർവ്' എന്നു പറയുന്നു. ഇതാണ് അറിവിന്റെ പുതിയ അവസ്ഥ. ഇപ്പൊഴ് സാധാരണ ഉണർവിന്റെ നിലയെക്കുറിച്ച് കേൾക്കൂ.
ഏവം പ്രസൂതസ്യ പരാദ് അയം ചാഹമ് ഇദം മമ । ഇതി യഃ പ്രത്യയസ് സ്വച്ഛസ് തജ് ജാഗ്രത് പ്രാഗഭാവനാ
ഇങ്ങനെ ഉദിച്ചുവരുമ്പോൾ, 'ഇത് മറ്റൊന്നാണ്, ഞാൻ ഇതാണ്, ഇത് എനിക്ക് സ്വന്തമാണ്' എന്ന ഉറച്ച ധാരണ വ്യക്തമായി തോന്നുമ്പോൾ, അതാണ് ഉണര്ച്ചയുടെ ആദ്യഭാവം.
അയം സോ ഽഹമ് ഇദം തന് മേ ഇതി ജന്മാന്തരോദിതഃ । പീവരഃ പ്രത്യയഃ പ്രോക്തം മഹാജാഗ്രദ് ഇതി സ്ഫുരത്
'ഇത് അതാണ്, ഞാൻ ഇതാണ്, ഇത് എനിക്ക് സ്വന്തമാണ്' എന്ന ധാരണ മുൻജന്മങ്ങളിൽ നിന്ന് ഉദിച്ചുവരുമ്പോൾ, ആ ശക്തമായ ധാരണയെ 'മഹാ ഉണർവ്' എന്നു പറയുന്നു.
അരൂഢമ് അഥ വാരൂഢമ് അനിദ്രമ് അബഹിര്മയമ് । യജ് ജാഗ്രതോ മനോരാജ്യം ജാഗ്രത്സ്വപ്നസ് സ ഉച്യതേ
സ്ഥിരമായതോ അസ്ഥിരമായതോ, ഉറക്കം ഇല്ലാതെ പുറത്തേക്കു തിരിയാതെ, ഉണര്ച്ചയുടെ സമയത്ത് മനസ്സിന്റെ രാജ്യം ഉണ്ടാകുമ്പോൾ, അതിനെ 'ഉണര്ച്ചയിലെ സ്വപ്നം' എന്നു പറയുന്നു.
ദ്വിചന്ദ്രശുക്തികാരൂപ്യമൃഗതൃഷ്ണാദിഭേദതഃ । അഭ്യാസം പ്രാപ്യ ജാഗ്രത്ത്വം തദ് അനേകവിധം ഭവേത്
രണ്ടു ചന്ദ്രൻ, ശംഖിൽ വെള്ളി, മരുഭൂമിയിലെ ജലമAYAം പോലുള്ള വ്യത്യാസങ്ങൾ പലതവണ അനുഭവിച്ചാൽ, ജാഗ്രത തന്നെ പലവിധമാകുന്നു.
അല്പകാലം മയാ ദൃഷ്ടമ് ഏതന് നോ സത്യമ് ഇത്യ് അപി । നിദ്രാകാലാനുഭൂതേ ഽര്ഥേ നിദ്രാന്തേ പ്രത്യയോ ഹി യഃ
ഞാൻ ഇത് കുറച്ച് നേരം മാത്രം കണ്ടു, അതിനാൽ സത്യമല്ല എന്ന് വിചാരിച്ചാലും, ഉറക്കത്തിൽ അനുഭവിച്ച വസ്തുവിനെ കുറിച്ച് ഉറക്കം കഴിഞ്ഞ് മനസ്സിൽ അവശേഷിക്കുന്ന ഓർമ്മയുണ്ട്.
സ സ്വപ്നഃ കഥിതസ് തസ്യ മഹാജാഗ്രത് സ്ഥിതം ഹൃദി । ചിരസന്ദര്ശനാഭാവാദ് അപ്രഫുല്തബൃഹദ്വപുഃ
അത് സ്വപ്നം എന്നു പറയപ്പെടുന്നത്, മഹാ ജാഗ്രതയുടെ അവസ്ഥയിൽ, ദീർഘകാലം കാണാതിരിക്കുകയും, അതിന്റെ വലിയ രൂപം വെളിപ്പെടുത്താതിരിക്കുകയും ചെയ്തപ്പോൾ മനസ്സിൽ നിലനിൽക്കുന്ന ഓർമ്മയാണ്.
സ്വപ്നോ ജാഗ്രത്തയാരൂഢോ മഹാജാഗ്രത്പദം ഗതഃ । യത് ക്ഷതേ വാക്ഷതേ ദേഹേ സ്വപ്നജാഗ്രന് മതം ഹി തത്
സ്വപ്നം ജാഗ്രതയുടെ നിലയിലേക്ക് ഉയർന്നാൽ, അതു മഹാ ജാഗ്രതയുടെ അവസ്ഥയിലേക്കാണ് എത്തുന്നത്. ശരീരത്തിൽ കാണുന്നതോ കാണാത്തതോ എല്ലാം സ്വപ്നവും ജാഗ്രതയും ആയി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.
ഷഡവസ്ഥാപരിത്യാഗേ ജഡജീവസ്യ യാ സ്ഥിതിഃ । ഭവിഷ്യദ്ദുഃഖബോധാഢ്യാ സൌഷുപ്തീ സോച്യതേ ഗതിഃ
ആറ് അവസ്ഥകൾ ഉപേക്ഷിച്ചശേഷം, ഭാവിയിലെ ദുഃഖം മനസ്സിലാക്കുന്ന അവസ്ഥയിൽ, മണ്ടനായ ജീവൻ നിലകൊള്ളുന്ന അവസ്ഥയെ, ഗഹനമായ ഉറക്കം എന്നാണു വിളിക്കുന്നത്.
ഏതേ തസ്യാമ് അവസ്ഥായാം തൃണലോഷ്ടശിലാദയഃ । പദാര്ഥാസ് സംസ്ഥിതാസ് സര്വേ പുരാപാശ്ചാത്യനൂതനാഃ
ആ അവസ്ഥയിൽ, പുല്ല്, മണ്ണ്, കല്ല് തുടങ്ങിയ എല്ലാ വസ്തുക്കളും, പഴയതോ പുതിയതോ ഏറ്റവും പുതിയതോ ആയവയൊക്കെയും, അവിടെയുണ്ട്.
സപ്താവസ്ഥാ ഇതി പ്രോക്താ മയാജ്ഞാനസ്യ രാഘവ । ഏകൈകാ ശതശാഖാത്ര നാനാവിഭവരൂപിണീ
രാഘവാ, അജ്ഞാനത്തിന്റെ ഏഴു അവസ്ഥകളാണ് ഞാൻ ഇവിടെ പറഞ്ഞത്. ഓരോന്നിനും നൂറുകണക്കിനു ശാഖകളും, വിവിധ രൂപങ്ങളിലായി പ്രകടമാകുന്ന രീതികളും ഉണ്ട്.
ജാഗ്രത്സ്വപ്നശ് ചിരം രൂഢോ ജാഗ്രത്താമ് ഏവ ഗച്ഛതി । നാനാപദാര്ഥഭേദേന സ വികാസം വിജൃമ്ഭതേ
ദീർഘകാലം ഉറപ്പിച്ചിരിക്കുന്ന ജാഗ്രതയോ സ്വപ്നമോ, ഒടുവിൽ ജാഗ്രതയിലേക്കാണ് മാറുന്നത്. പലവിധ വസ്തുക്കളുടെ വ്യത്യാസത്തിൽ അത് വിപുലീകരിച്ച് വ്യാപിക്കുന്നു.
അസ്യാശ് ചാപ്യ് ഉദരേ സന്തി മഹാജാഗ്രദ്ദശാദൃശഃ । താസാമ് അപ്യ് അന്തര് അന്യാശ് ച സന്ത്യ് ഏവം സംസൃതിര് ഘനാ
ഇതിന്റെ ഉള്ളിലുമുണ്ട്, ആഴത്തിലുള്ള ജാഗ്രതയെപ്പോലെയുള്ള അവസ്ഥകള്. അവയുടെ ഉള്ളിലും മറ്റുമുണ്ട് ഇങ്ങനെ തന്നെ, ഈ ജനനമരണചക്രം വളരെ ഗാഢമായതാണ്.
സുഷുപ്തസ്വപ്നകലനേ ആസ്വ് അന്തരദശാസ്വ് അപി । സ്ഥിതേ തേനായമ് അഖിലസ് സ്ഥിതോ മോഹശ് ശിലാഘനഃ
ഗാഢനിദ്രയിലും സ്വപ്നത്തിലുമുള്ള അവസ്ഥകളിലും ഇടയ്ക്കുള്ള അവസ്ഥകളിലും പോലും, ഈ മുഴുവന് മായാജാലം പാറപോലെ കട്ടിയുള്ളതായി നിലകൊള്ളുന്നു.
സ്വപ്നാത് സ്വപ്നാന്തരം ലോകോ മോഹാന് മോഹാന്തരം വ്രജേത് । അധഃപാതിജലാവര്ത ഇവ യാതി ജലാന്തരമ്
ഒരു സ്വപ്നത്തില് നിന്ന് ലോകം മറ്റൊരു സ്വപ്നത്തിലേക്ക്, ഒരു മായയില് നിന്ന് മറ്റൊരു മായയിലേക്ക് കടക്കുന്നു; നദിയിലെ ചുഴലിക്കാറ്റ് മറ്റൊരു ജലാശയത്തിലേക്ക് ഒഴുകുന്നതുപോലെ.
കാശ്ചിത് സംസൃതയോ ദീര്ഘസ്വപ്നജാഗ്രത്തയാ സ്ഥിതാഃ । കാശ്ചിത് പുനഃപുനസ് സ്വപ്നാ ജാഗ്രത്സ്വപ്നാസ് തഥേതരാഃ
ചില ജനനമരണചക്രങ്ങള് ദീര്ഘസ്വപ്നം പോലെയോ ജാഗ്രതയിലോ നിലകൊള്ളുന്നു; ചിലത് വീണ്ടും വീണ്ടും സ്വപ്നങ്ങളായോ, ജാഗ്രതയും സ്വപ്നവും ചേര്ന്നതായോ, അല്ലെങ്കില് വേറേതായോ നിലകൊള്ളുന്നു.
അജ്ഞാനഭൂമിര് ഇതി സപ്തപദാ മയോക്താ നാനാവികാരദപദാന്തരഭേദഭിന്നാ । അസ്യാസ് സമുത്തരസി ചാരുവിചാരണാഭിര് ദൃഷ്ടേ പ്രബോധവിമലേ സ്വയമ് ആത്മനീതി
അജ്ഞാനത്തിന്റെ ഈ നിലയെ ഏഴു വഴികളായി ഞാൻ വിശദീകരിച്ചു, വിവിധ ഭാവങ്ങളാൽ വേർതിരിഞ്ഞിരിക്കുന്നു. മനോഹരമായ അന്വേഷനംകൊണ്ട് നീ ഇതിനെ അതിജയിച്ചാൽ, ഉണർവിന്റെ ശുദ്ധത കാണുമ്പോൾ, നീ തന്നെ ആത്മാവാണെന്ന് നേരിട്ട് അറിയും.
ഇമാം സപ്തപദാം ജ്ഞാനഭൂമിമ് ആകര്ണയാനഘ । ന യയാ ജ്ഞാതയാ മോഹപങ്കേ ഭൂയോ നിമജ്ജസി
പാപരഹിതനായവാ, ഈ ജ്ഞാനത്തിന്റെ ഏഴു നിലകളെ ശ്രദ്ധിച്ചുകൊൾക; ഇതിനെ മനസ്സിലാക്കുമ്പോൾ, നീ ഇനി മോഹത്തിന്റെ ചതിയിൽ വീഴുകയില്ല.
വദന്തി ബഹുഭേദേന വാദിനോ യോഗഭൂമികാഃ । മമ ത്വ് അഭിമതാ നൂനമ് ഇമാ ഏവ ശുഭപ്രദാഃ
യോഗത്തിന്റെ നിലകളെ പലവിധത്തിൽ പലരും വിശദീകരിക്കുന്നു; എന്നാൽ ഞാൻ നല്ലതും ഉത്തമവുമെന്നു കരുതുന്നത് ഇവയാണു മാത്രം.
അവബോധം വിദുര് ജ്ഞാനം തദ് ഇദം സാപ്തഭൂമികമ് । മുക്തിസ് തജ് ജ്ഞേയമ് ഇത്യ് ഉക്താ ഭൂമികാ സപ്തകാത് പരമ്
അവർ ജ്ഞാനത്തെ ഉണർവ് എന്നു പറയുന്നു; അതാണ് ഈ ഏഴു നിലകൾ. ഏഴാമത്തെ നിലക്ക് അപ്പുറത്തുള്ളത് മോക്ഷമാണെന്ന് അറിയണം.
സത്യാവബോധോ മോക്ഷശ് ചൈവേതി പര്യായനാമനീ । സത്യബോധേന ജീവോ ഽയം നേഹ ഭൂയഃ പ്രരോഹതി
സത്യമായുള്ള ബോധവും മോക്ഷവും ഒരേ അർത്ഥം വഹിക്കുന്നു. സത്യബോധം ലഭിച്ചാൽ ഈ ജീവൻ ഇനി ഈ ലോകത്ത് വീണ്ടും ജനിക്കുകയില്ല.
ജ്ഞാനഭൂമിശ് ശുഭേച്ഛാഖ്യാ പ്രഥമാ സമുദാഹൃതാ । വിചാരണാ ദ്വിതീയാത്ര തൃതീയാ തനുമാനസാ
ജ്ഞാനത്തിന്റെ ആദ്യഘട്ടം ശുദ്ധമായ ആഗ്രഹം എന്നാണ് പറയുന്നത്. രണ്ടാം ഘട്ടം അന്വേഷിക്കലാണ്, മൂന്നാമത് മനസ്സിന്റെ ക്ഷയമാണ്.
സത്ത്വാപത്തിശ് ചതുര്ഥീ സ്യാത് തതോ ഽസംസക്തിനാമികാ । പദാര്ഥാഭാവനീ ഷഷ്ഠീ സപ്തമീ തുര്യഗാ സ്മൃതാ
നാലാമത് ശുദ്ധതയിൽ നിലനിൽക്കലാണ്. അതിന് ശേഷം അസക്തി എന്ന ഘട്ടം വരുന്നു. ആറാമത്, വസ്തുക്കളുടെ ധാരണകളില്ലായ്മയാണ്. ഏഴാമത്, നാലാമത്തെ അതിജീവിക്കുന്ന അവസ്ഥയാണ്.
ആസാമ് അന്തേ സ്ഥിതാ മുക്തിസ് തസ്യാം ഭൂയോ ന ശോചതേ । ഏതാസാം ഭൂമികാനാം ത്വമ് ഇദം നിര്വചനം ശൃണു
ഈ ഘട്ടങ്ങളുടെ അവസാനം മോക്ഷം നിലകൊള്ളുന്നു; അതിൽ വീണ്ടും ദുഃഖം ഉണ്ടാവില്ല. ഈ ഘട്ടങ്ങളുടെ വിശദീകരണം ഇപ്പോൾ നീ കേൾക്കൂ.
സ്ഥിതഃ കിം മൂഢ ഏവാസ്മി പ്രേക്ഷേ ഽഹം ശാസ്ത്രസജ്ജനമ് । വൈരാഗ്യപൂര്വമ് ഇച്ഛേതി ശുഭേച്ഛേത്യ് ഉച്യതേ ബുധൈഃ
ഞാൻ വെറുതെ മണ്ടനാണോ, അല്ലെങ്കിൽ ശാസ്ത്രത്തെയും നല്ലവരെയും ശ്രദ്ധിക്കുകയാണോ എന്ന് ആലോചിച്ച്, വിരക്തി മുൻപിൽ വെച്ച് നല്ലത് ആഗ്രഹിക്കുന്നവനാണ്, എന്ന് ജ്ഞാനികൾ ഈ നിലയെ 'ശുദ്ധമായ ആഗ്രഹം' എന്ന് വിളിക്കുന്നു.