രാജസൂയക്രിയാകര്തുസ് തസ്യ ദത്ത്വാ മഹാപദമ് । അഗച്ഛത് സ്വനഭോമാര്ഗം സുരസിദ്ധനിഷേവിതമ്
രാജസൂയയാഗം നടത്തിയവനിൽ വലിയ അനർത്ഥം വിതറി, ദൂതൻ ദേവന്മാരും സിദ്ധന്മാരും അനുഗമിച്ച തന്റെ ദൈവീയപാതയിലൂടെ മടങ്ങി.
ഭാവരാശിസ് തഥാ ബോധേ സര്വോ യാത്യ് ഏകപിണ്ഡതാമ് । വിചിത്രമൃദ്ഭാണ്ഡഗണോ യഥാപക്വോ ജലേ സ്ഥിതഃ
അങ്ങനെ തന്നെ, മനസ്സിലെ എല്ലാ ഭാവങ്ങളും ഉണരുമ്പോൾ ഒന്നായി ലയിക്കുന്നു; വിവിധതരം മണ്ണ് പാത്രങ്ങൾ വെള്ളത്തിൽ വെച്ചാൽ എങ്ങനെ ഒറ്റയാകുന്നുവോ അതുപോലെ.
കീദൃശ്യോ ഭഗവന് യോഗഭൂമികാസ് സപ്ത സിദ്ധിദാഃ । സമാസേനേതി മേ ബ്രൂഹി സര്വതത്ത്വവിദാം വര
ഭഗവൻ, സിദ്ധി നൽകുന്ന ആഴ്ചു യോഗഭൂമികൾ ഏഴെന്തൊക്കെയാണെന്ന് ദയവായി സംക്ഷിപ്തമായി പറഞ്ഞുതരൂ; എല്ലാ സത്യമറിഞ്ഞവരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവനേ.
അജ്ഞാനഭൂസ് സപ്തപദാ ജ്ഞഭൂസ് സപ്തപദൈവ ച । പദാന്തരാണ്യ് അസങ്ഖ്യാനി ഭവന്ത്യ് അന്യാന്യ് അഥൈതയോഃ
അജ്ഞാനത്തിന്റെ നില ഏഴായി വിഭജിച്ചിരിക്കുന്നു; അതുപോലെ തന്നെ ജ്ഞാനത്തിന്റെ നിലയും ഏഴാണ്. ഈ രണ്ടിനും ഇടയിൽ അനേകം അനന്തമായ നിലകൾ ഉണ്ടാകുന്നു.
സ്വയത്നമാധവരസാന് മഹാസത്താതരൌ ലതേ । ഏതേ പ്രതിപദം ബദ്ധമൂലേ സ്വം ഫലതഃ ഫലമ്
സ്വയംശ്രമവും പരമസത്തയുടെ ആനന്ദവും രണ്ടും വലിയ വൃക്ഷങ്ങൾപോലെയാണ്. ഓരോ നിലയിലും, അവയുടെ ഉറച്ച വേരുകളിൽനിന്ന് ഓരോന്നും തനതായ ഫലം നൽകുന്നു.
തത്ര സപ്തപ്രകാരത്വം ത്വമ് അജ്ഞാനഭുവശ് ശൃണു । തതസ് സപ്തപ്രകാരത്വം ശ്രോഷ്യസി ജ്ഞാനഭൂമിജമ്
ഇപ്പോൾ അജ്ഞാനത്തിന്റെ ഏഴുവിധ രൂപങ്ങൾ ഞാൻ നിന്നോട് വിശദീകരിക്കാം; അതിനുശേഷം ജ്ഞാനത്തിന്റെ ഏഴുവിധ നിലകളും നീ കേൾക്കും.
സ്വരൂപാവസ്ഥിതിര് മുക്തിസ് തദ്ഭ്രംശോ ഽഹന്ത്വവേദനമ് । ഏതത് സങ്ക്ഷേപതഃ പ്രോക്തം തജ്ജ്ഞത്വാജ്ഞത്വലക്ഷണമ്
സ്വന്തം സത്യസ്വഭാവത്തിൽ നിലനിൽക്കുന്നത് മോക്ഷമാണ്; അതിൽനിന്ന് വീഴുന്നത് 'ഞാൻ' എന്നോ 'ഞാനല്ല' എന്നോ അനുഭവപ്പെടുന്നതാണ്. ഇതാണ് സംക്ഷിപ്തമായി ജ്ഞാനത്തിന്റെയും അജ്ഞാനത്തിന്റെയും ലക്ഷണം.
ശുദ്ധചിന്മാത്രസംവിത്തേസ് സ്വരൂപാന് ന ചലന്തി യേ । രാഗദ്വേഷോദയാഭാവാത് തേഷാം നാജ്ഞത്വസമ്ഭവഃ
ശുദ്ധമായ ചൈതന്യമായ സ്വഭാവത്തിൽ നിന്ന് ഒരിക്കലും വിട്ടുമാറാത്തവരും, ആകർഷണവും വെറുപ്പും ഉദയിക്കാത്തവരും, അത്തരക്കാർക്കു അജ്ഞാനം ഉണ്ടാകാൻ കഴിയില്ല.
യത് സ്വരൂപപരിഭ്രംശശ് ചേത്യാര്ഥപരിമജ്ജനമ് । ഏതസ്മാദ് അപരോ മോഹോ ന ഭൂതോ ന ഭവിഷ്യതി
സ്വന്തം സ്വഭാവം നഷ്ടപ്പെടുകയും, ബാഹ്യവസ്തുക്കളിൽ മുഴുകുകയും ചെയ്യുന്നതാണ് മായ. ഇതിന് പുറമെ വേറൊരു മായ ഇല്ല, ഉണ്ടായിരുന്നില്ല, ഉണ്ടാകുകയും ഇല്ല.
അര്ഥാദ് അര്ഥാന്തരം ചിത്തേ യാതേ മധ്യേ ഹി യാ സ്ഥിതിഃ । നിരസ്തമനനാങ്കാസൌ സ്വരൂപസ്ഥിതിര് ഉച്യതേ
ഒരു വസ്തുവിൽ നിന്ന് മറ്റൊരു വസ്തുവിലേക്ക് ചിന്ത മാറുമ്പോൾ, ഇടയിൽ ചിന്തകളുടെ അടയാളങ്ങൾ ഇല്ലാത്ത അവസ്ഥ തന്നെ സ്വഭാവത്തിൽ നിലനിൽക്കൽ എന്ന് പറയുന്നു.
സംശാന്തസര്വസങ്കല്പം യാ ശിലാന്തരവത് സ്ഥിതിഃ । ജാഡ്യനിദ്രാദിനിര്മുക്താ സാ സ്വരൂപസ്ഥിതിസ് സ്മൃതാ
എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും ശാന്തമായ്, ഒരു പാറയുടെ ഉള്ളിലെ ശൂന്യത്തെപ്പോലെ, മന്ദതയും ഉറക്കവും മുതലായവയൊന്നുമില്ലാത്ത അവസ്ഥയാണ് സ്വഭാവത്തിൽ നിലനിൽക്കൽ എന്ന് ഓർക്കപ്പെടുന്നത്.
അഹന്താദാവ് അലം ശാന്തേ ഭേദേ നിസ്സ്പന്ദചിത്തതാ । അജഡാ യത് പ്രതപതി തത് സ്വരൂപമ് ഇതി സ്മൃതമ്
അഹംഭാവം ഇല്ലാതെയും വ്യത്യാസങ്ങൾ ഇല്ലാതെയും മനസ്സ് പൂർണ്ണമായും ശാന്തമായിരിക്കുമ്പോൾ, മന്ദതയില്ലാതെ പ്രകാശിക്കുന്നതെന്താണോ അതാണ് സ്വരൂപം എന്നു ഓർക്കപ്പെടുന്നു.
ബീജജാഗ്രത് തഥാ ജാഗ്രന് മഹാജാഗ്രത് തഥൈവ ച । ജാഗ്രത്സ്വപ്നസ് തഥാ സ്വപ്നസ് സ്വപ്നജാഗ്രത് സുഷുപ്തകമ്
ബീജാവസ്ഥയിലുള്ള ഉണർവ്, സാധാരണ ഉണർവ്, മഹത്തായ ഉണർവ്, ഉണർന്ന സ്വപ്നം, സാധാരണ സ്വപ്നം, സ്വപ്നാവസ്ഥയിലുള്ള ഉണർവ്, സുഷുപ്തി എന്ന ഗഹനനിദ്ര —
ഇതി സപ്തവിധോ മോഹഃ പുനര് ഏഷ പരസ്പരമ് । ശ്ലിഷ്ടോ ഭവത്യ് അനേകാഖ്യം ശൃണു ലക്ഷണമ് അസ്യ ച
ഇങ്ങനെ, മോഹം ഏഴു വിധമാണ്; ഇവ പരസ്പരം ചേർന്നിരിക്കുന്നു, പല പേരുകളിലും അറിയപ്പെടുന്നു. ഇവയുടെ സ്വഭാവം കേൾക്കൂ.
പ്രഥമം ചേതനം യത് സ്യാദ് അനാഖ്യം നിര്മലം ചിതഃ । ഭവിഷ്യച്ചിതിജീവാദിനാമശബ്ദാര്ഥഭാജനമ്
ആദ്യം ചൈതന്യം ഉണ്ട്; അതിന് പേരില്ല, അതു നിർമലമായ ബോധമാണ്. ഭാവിയിൽ മനസ്സ്, ജീവൻ തുടങ്ങിയ പേരുകളും അർത്ഥങ്ങളും അതിൽ നിന്നാണ് ഉണ്ടാകുന്നത്.
ബീജരൂപം സ്ഥിതം ജാഗ്രദ് ബീജജാഗ്രത് തദ് ഉച്യതേ । ഏഷാ ജ്ഞപ്തേര് നവാവസ്ഥാ ത്വം ജാഗ്രത്സംസ്ഥിതിം ശൃണു
വിത്തിന്റെ രൂപത്തിൽ നിലനിൽക്കുമ്പോൾ അതിനെ 'വിത്തിന്റെ ഉണർവ്' എന്നു പറയുന്നു. ഇതാണ് അറിവിന്റെ പുതിയ അവസ്ഥ. ഇപ്പൊഴ് സാധാരണ ഉണർവിന്റെ നിലയെക്കുറിച്ച് കേൾക്കൂ.
ഏവം പ്രസൂതസ്യ പരാദ് അയം ചാഹമ് ഇദം മമ । ഇതി യഃ പ്രത്യയസ് സ്വച്ഛസ് തജ് ജാഗ്രത് പ്രാഗഭാവനാ
ഇങ്ങനെ ഉദിച്ചുവരുമ്പോൾ, 'ഇത് മറ്റൊന്നാണ്, ഞാൻ ഇതാണ്, ഇത് എനിക്ക് സ്വന്തമാണ്' എന്ന ഉറച്ച ധാരണ വ്യക്തമായി തോന്നുമ്പോൾ, അതാണ് ഉണര്ച്ചയുടെ ആദ്യഭാവം.
അയം സോ ഽഹമ് ഇദം തന് മേ ഇതി ജന്മാന്തരോദിതഃ । പീവരഃ പ്രത്യയഃ പ്രോക്തം മഹാജാഗ്രദ് ഇതി സ്ഫുരത്
'ഇത് അതാണ്, ഞാൻ ഇതാണ്, ഇത് എനിക്ക് സ്വന്തമാണ്' എന്ന ധാരണ മുൻജന്മങ്ങളിൽ നിന്ന് ഉദിച്ചുവരുമ്പോൾ, ആ ശക്തമായ ധാരണയെ 'മഹാ ഉണർവ്' എന്നു പറയുന്നു.
അരൂഢമ് അഥ വാരൂഢമ് അനിദ്രമ് അബഹിര്മയമ് । യജ് ജാഗ്രതോ മനോരാജ്യം ജാഗ്രത്സ്വപ്നസ് സ ഉച്യതേ
സ്ഥിരമായതോ അസ്ഥിരമായതോ, ഉറക്കം ഇല്ലാതെ പുറത്തേക്കു തിരിയാതെ, ഉണര്ച്ചയുടെ സമയത്ത് മനസ്സിന്റെ രാജ്യം ഉണ്ടാകുമ്പോൾ, അതിനെ 'ഉണര്ച്ചയിലെ സ്വപ്നം' എന്നു പറയുന്നു.
ദ്വിചന്ദ്രശുക്തികാരൂപ്യമൃഗതൃഷ്ണാദിഭേദതഃ । അഭ്യാസം പ്രാപ്യ ജാഗ്രത്ത്വം തദ് അനേകവിധം ഭവേത്
രണ്ടു ചന്ദ്രൻ, ശംഖിൽ വെള്ളി, മരുഭൂമിയിലെ ജലമAYAം പോലുള്ള വ്യത്യാസങ്ങൾ പലതവണ അനുഭവിച്ചാൽ, ജാഗ്രത തന്നെ പലവിധമാകുന്നു.
അല്പകാലം മയാ ദൃഷ്ടമ് ഏതന് നോ സത്യമ് ഇത്യ് അപി । നിദ്രാകാലാനുഭൂതേ ഽര്ഥേ നിദ്രാന്തേ പ്രത്യയോ ഹി യഃ
ഞാൻ ഇത് കുറച്ച് നേരം മാത്രം കണ്ടു, അതിനാൽ സത്യമല്ല എന്ന് വിചാരിച്ചാലും, ഉറക്കത്തിൽ അനുഭവിച്ച വസ്തുവിനെ കുറിച്ച് ഉറക്കം കഴിഞ്ഞ് മനസ്സിൽ അവശേഷിക്കുന്ന ഓർമ്മയുണ്ട്.
സ സ്വപ്നഃ കഥിതസ് തസ്യ മഹാജാഗ്രത് സ്ഥിതം ഹൃദി । ചിരസന്ദര്ശനാഭാവാദ് അപ്രഫുല്തബൃഹദ്വപുഃ
അത് സ്വപ്നം എന്നു പറയപ്പെടുന്നത്, മഹാ ജാഗ്രതയുടെ അവസ്ഥയിൽ, ദീർഘകാലം കാണാതിരിക്കുകയും, അതിന്റെ വലിയ രൂപം വെളിപ്പെടുത്താതിരിക്കുകയും ചെയ്തപ്പോൾ മനസ്സിൽ നിലനിൽക്കുന്ന ഓർമ്മയാണ്.
സ്വപ്നോ ജാഗ്രത്തയാരൂഢോ മഹാജാഗ്രത്പദം ഗതഃ । യത് ക്ഷതേ വാക്ഷതേ ദേഹേ സ്വപ്നജാഗ്രന് മതം ഹി തത്
സ്വപ്നം ജാഗ്രതയുടെ നിലയിലേക്ക് ഉയർന്നാൽ, അതു മഹാ ജാഗ്രതയുടെ അവസ്ഥയിലേക്കാണ് എത്തുന്നത്. ശരീരത്തിൽ കാണുന്നതോ കാണാത്തതോ എല്ലാം സ്വപ്നവും ജാഗ്രതയും ആയി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.
ഷഡവസ്ഥാപരിത്യാഗേ ജഡജീവസ്യ യാ സ്ഥിതിഃ । ഭവിഷ്യദ്ദുഃഖബോധാഢ്യാ സൌഷുപ്തീ സോച്യതേ ഗതിഃ
ആറ് അവസ്ഥകൾ ഉപേക്ഷിച്ചശേഷം, ഭാവിയിലെ ദുഃഖം മനസ്സിലാക്കുന്ന അവസ്ഥയിൽ, മണ്ടനായ ജീവൻ നിലകൊള്ളുന്ന അവസ്ഥയെ, ഗഹനമായ ഉറക്കം എന്നാണു വിളിക്കുന്നത്.
ഏതേ തസ്യാമ് അവസ്ഥായാം തൃണലോഷ്ടശിലാദയഃ । പദാര്ഥാസ് സംസ്ഥിതാസ് സര്വേ പുരാപാശ്ചാത്യനൂതനാഃ
ആ അവസ്ഥയിൽ, പുല്ല്, മണ്ണ്, കല്ല് തുടങ്ങിയ എല്ലാ വസ്തുക്കളും, പഴയതോ പുതിയതോ ഏറ്റവും പുതിയതോ ആയവയൊക്കെയും, അവിടെയുണ്ട്.
സപ്താവസ്ഥാ ഇതി പ്രോക്താ മയാജ്ഞാനസ്യ രാഘവ । ഏകൈകാ ശതശാഖാത്ര നാനാവിഭവരൂപിണീ
രാഘവാ, അജ്ഞാനത്തിന്റെ ഏഴു അവസ്ഥകളാണ് ഞാൻ ഇവിടെ പറഞ്ഞത്. ഓരോന്നിനും നൂറുകണക്കിനു ശാഖകളും, വിവിധ രൂപങ്ങളിലായി പ്രകടമാകുന്ന രീതികളും ഉണ്ട്.
ജാഗ്രത്സ്വപ്നശ് ചിരം രൂഢോ ജാഗ്രത്താമ് ഏവ ഗച്ഛതി । നാനാപദാര്ഥഭേദേന സ വികാസം വിജൃമ്ഭതേ
ദീർഘകാലം ഉറപ്പിച്ചിരിക്കുന്ന ജാഗ്രതയോ സ്വപ്നമോ, ഒടുവിൽ ജാഗ്രതയിലേക്കാണ് മാറുന്നത്. പലവിധ വസ്തുക്കളുടെ വ്യത്യാസത്തിൽ അത് വിപുലീകരിച്ച് വ്യാപിക്കുന്നു.
അസ്യാശ് ചാപ്യ് ഉദരേ സന്തി മഹാജാഗ്രദ്ദശാദൃശഃ । താസാമ് അപ്യ് അന്തര് അന്യാശ് ച സന്ത്യ് ഏവം സംസൃതിര് ഘനാ
ഇതിന്റെ ഉള്ളിലുമുണ്ട്, ആഴത്തിലുള്ള ജാഗ്രതയെപ്പോലെയുള്ള അവസ്ഥകള്. അവയുടെ ഉള്ളിലും മറ്റുമുണ്ട് ഇങ്ങനെ തന്നെ, ഈ ജനനമരണചക്രം വളരെ ഗാഢമായതാണ്.
സുഷുപ്തസ്വപ്നകലനേ ആസ്വ് അന്തരദശാസ്വ് അപി । സ്ഥിതേ തേനായമ് അഖിലസ് സ്ഥിതോ മോഹശ് ശിലാഘനഃ
ഗാഢനിദ്രയിലും സ്വപ്നത്തിലുമുള്ള അവസ്ഥകളിലും ഇടയ്ക്കുള്ള അവസ്ഥകളിലും പോലും, ഈ മുഴുവന് മായാജാലം പാറപോലെ കട്ടിയുള്ളതായി നിലകൊള്ളുന്നു.
സ്വപ്നാത് സ്വപ്നാന്തരം ലോകോ മോഹാന് മോഹാന്തരം വ്രജേത് । അധഃപാതിജലാവര്ത ഇവ യാതി ജലാന്തരമ്
ഒരു സ്വപ്നത്തില് നിന്ന് ലോകം മറ്റൊരു സ്വപ്നത്തിലേക്ക്, ഒരു മായയില് നിന്ന് മറ്റൊരു മായയിലേക്ക് കടക്കുന്നു; നദിയിലെ ചുഴലിക്കാറ്റ് മറ്റൊരു ജലാശയത്തിലേക്ക് ഒഴുകുന്നതുപോലെ.