അചലേ ചഞ്ചലാകാരഃ പാദപേ പവനോ യഥാ । സ്ഫുരത്യ് ഏവം മനോ ദേഹേ സ്ഥിതോ ദേഹോ ന ചേതസി
നിശ്ചലമായ വൃക്ഷങ്ങള്ക്കിടയില് കാറ്റ് ചഞ്ചലമായി സഞ്ചരിക്കുന്നതുപോലെ, ശരീരത്തിനുള്ളില് മനസ്സ് സജീവമായി പ്രവർത്തിക്കുന്നു. എന്നാല് ശരീരം മനസ്സിനകത്തേക്ക് കടക്കാറില്ല.
സര്വേഷു സുഖദുഃഖേഷു സര്വാസു കലനാസു ച । മനഃ കര്തൃ മനോ ഭോക്തൃ മാനസം വിദ്ധി മാനവമ്
എല്ലാ സന്തോഷത്തിലും ദുഃഖത്തിലും, എല്ലാ ചിന്തകളിലും, ചെയ്യുന്നതും അനുഭവിക്കുന്നതും മനസ്സാണ്. യഥാർത്ഥ മനുഷ്യന് മനസ്സാണെന്ന് നീ അറിഞ്ഞിരിക്കണം.
അത്ര തേ ശൃണു വക്ഷ്യാമി വൃത്താന്തമ് ഇമമ് അദ്ഭുതമ് । ലവണോ ഽസൌ യഥാ യാതശ് ചണ്ഡാലത്വം മനോഭ്രമാത്
ഇപ്പോൾ നീ കേൾക്കൂ, മനസ്സിന്റെ ഭ്രമം മൂലം ലവണൻ എങ്ങനെ ചണ്ഡാളനായി മാറിയെന്ന അത്ഭുതകരമായ കഥ ഞാൻ പറയാം.
മനഃ കര്മഫലം ഭുങ്ക്തേ ശുഭം വാശുഭമ് ഏവ വാ । യഥൈതദ് ബുധ്യസേ നൂനം തഥാകര്ണയ രാഘവ
മനസ്സ് ചെയ്യുന്ന പ്രവൃത്തികളുടെ ഫലങ്ങൾ, നല്ലതായാലും ചീത്തയായാലും, അതു തന്നെ അനുഭവിക്കുന്നു. രാഘവ, നീ ഇതു മനസ്സിലാക്കും; അതിനാൽ ശ്രദ്ധിച്ചു കേൾക്കു.
ഹരിശ്ചന്ദ്രകുലോത്ഥേന ലവണേന പുരാനഘ । ഏകാന്തൈകോപവിഷ്ടേന ചിന്തിതം മനസാ ചിരമ്
ഹരിശ്ചന്ദ്രന്റെ വംശത്തിൽ പിറന്ന ലവണൻ, പാപരഹിതനായവൻ, ഒരിടത്ത് ഒറ്റയ്ക്ക് ഇരുന്ന് ദീർഘകാലം മനസ്സിൽ ആലോചിച്ചു.
പിതാമഹോ മേ സുമഹാന് രാജസൂയസ്യ യാജകഃ । അഹം തസ്യ കുലേ ജാതസ് തം യജേ മനസാ മഖമ്
എന്റെ അപ്പൂപ്പൻ മഹാനായിരുന്നു; രാജസൂയ യാഗത്തിന്റെ മുഖ്യയാജകനായിരുന്നു. ഞാൻ അവന്റെ വംശത്തിൽ ജനിച്ചു. ആ യാഗം ഞാൻ മനസ്സിൽ ചെയ്യുന്നു.
ഇതി സഞ്ചിന്ത്യ മനസാ കൃത്വാ സമ്ഭാരമ് ആദിതഃ । രാജസൂയസ്യ ദീക്ഷായാം വിവേശ സ മഹീപതിഃ
ഇങ്ങനെ മനസ്സിൽ ആലോചിച്ച്, യാഗത്തിനാവശ്യമായ സാധനങ്ങൾ ഒക്കെയും മനസ്സിൽ ഒരുക്കി, ആ രാജാവ് രാജസൂയ യാഗത്തിന്റെ ദീക്ഷയിൽ പ്രവേശിച്ചു.
ഋത്വിജശ് ചാര്ചയാമ് ആസ പൂജയാമ് ആസ സന്മുനീന് । ദേവതാ വന്ദയാമ് ആസ ജ്വാലയാമ് ആസ പാവകമ്
അവൻ യജ്ഞികന്മാരെ ആരാധിച്ചു, മഹാന്മാരായ സന്മുനികളെ ആദരിച്ചു, ദേവന്മാരെ വന്ദിച്ചു, അഗ്നിയെ തെളിച്ചു.
തസ്യേത്ഥം യജമാനസ്യ മനസ്യ് ഉപവനാന്തരേ । യയൌ സംവത്സരസ് സാഗ്രോ ദേവര്ഷിദ്വിജപൂജയാ
അങ്ങനെ, ആ യജമാനന്റെ മനസ്സ് തോട്ടത്തിൽ നിലകൊണ്ടിരിക്കുമ്പോൾ, ദേവന്മാരെയും മുനികളെയും ദ്വിജന്മാരെയും ആരാധിച്ചുകൊണ്ട് ഒരു വർഷം കടന്നു പോയി.
ഭൂതേഭ്യോ ദ്വിജപൂര്വേഭ്യോ ദത്ത്വാ സര്വസ്വദക്ഷിണാമ് । വ്യബുധ്യത ദിനസ്യാന്തേ സ്വസ്മിന്ന് ഉപവനേ നൃപഃ
ഭൂതങ്ങൾക്കും ദ്വിജപുരുഷന്മാർക്കും തന്റെ സമ്പത്ത് മുഴുവൻ ദാനം നൽകി, ആ രാജാവ് ദിവസാന്ത്യത്തിൽ തന്റെ തോട്ടത്തിൽ ഉണർന്നു.
ഏവം സ ലവണോ രാജാ രാജസൂയമ് അവാപ്തവാന് । മനസൈവ ഹി പുഷ്ടേന യുക്തസ് തസ്യ ഫലേന ച
ഇങ്ങനെ ലവണൻ എന്ന രാജാവ് രാജസൂയയാഗം നേടിയെടുത്തു, കാരണം അവന്റെ മനസ്സ് ശക്തമായിരുന്നതിനാൽ അതിന്റെ ഫലത്തിൽ അവൻ ഏകാഗ്രനായി.
അതശ് ചിത്തം നരം വിദ്ധി ഭോക്താരം സുഖദുഃഖയോഃ । തദ് അനാദാവ് അനായാസേ സത്യേ യോജയ രാഘവ
ആനന്ദവും ദു:ഖവും അനുഭവിക്കുന്നതായ മനസ്സാണ് മനുഷ്യന്. അതു ആരംഭമില്ലാത്ത, എളുപ്പത്തിൽ നിലനിൽക്കുന്ന സത്യത്തിൽ നീ സ്വയം ഉറപ്പിക്കണം, രാഘവ.
പൂര്ണേ ചേതസി സമ്പൂര്ണഃ പുമാന് നഷ്ടേ വിനശ്യതി । ദേഹോ ഽഹമ് ഇതി യേഷാം തു നിശ്ചയസ് തൈര് അലം ബുധൈഃ
മനസ്സ് നിറഞ്ഞിരിക്കുമ്പോൾ മനുഷ്യൻ പൂർണ്ണനാകും; അതു നഷ്ടപ്പെട്ടാൽ അവൻ നശിക്കും. 'ഞാൻ ശരീരമാണ്' എന്നുറപ്പുള്ളവരെ ജ്ഞാനികൾ അവഗണിക്കും.
പൂര്ണേ വിവേകവതി ചേതസി സമ്പ്രബുദ്ധേ ദുഃഖാന്യ് അലം വിഗലിതാനി വിവിക്തബുദ്ധേഃ । ഭാസ്വത്കരപ്രകടിതേ നനു പദ്മഷണ്ഡേ സങ്കോചജാഡ്യതിമിരാണി ചിരം കൃതാനി
വിവേകമുള്ള മനസ്സിൽ ഉണർവ് പൂർണ്ണമായാൽ, whose buddhi is clear, എല്ലാ ദു:ഖങ്ങളും അകന്നുപോകും. അതുപോലെ, കമലക്കുളത്തിൽ സൂര്യന്റെ കിരണങ്ങൾ വീണാൽ, ദീർഘകാലം ഉണ്ടായിരുന്ന ഇരുണ്ടതും മന്ദതയും അകന്നുപോകും.
രാജസൂയഫലം പ്രാപ്തം ലവണേന ഖില പ്രഭോ । പ്രമാണം കിമ് ഇവാത്ര സ്യാത് കല്പനാജാലശമ്ബരേ
ലവണൻ രാജസൂയയാഗത്തിന്റെ ഫലം നേടി, കൃഷിഭൂമിയുടെ അധിപനേ, ഈ കற்பനയുടെ വലയിൽ എന്ത് തെളിവ് വേണം?
യദാ ശാമ്ബരികഃ കാലേ സമ്പ്രാപ്തോ ലാവണീം സഭാമ് । തദാഹമ് അവസം തത്ര തത് പ്രത്യക്ഷേണ ദൃഷ്ടവാന്
ശാംബരികൻ നിശ്ചയിച്ച സമയത്ത് ലാവണിയുടെ സഭയിൽ എത്തിച്ചേരുമ്പോൾ, ഞാൻ അവിടെ നേരിട്ട് സാക്ഷിയായി കണ്ടിരുന്നു.
അഹം സഭ്യൈസ് തതസ് തത്ര ഗതേ ശമ്ബരകാരിണി । കിമ് ഏതദ് ഇതി യത്നേന പൃഷ്ടശ് ച ലവണേന ച
ശാംബരികൻ അകത്തു കടന്നതിനു ശേഷം, ഞാൻ മറ്റുള്ളവരോടൊപ്പം ലാവണിയോട് ഈ സംഭവത്തെക്കുറിച്ച് ഉത്സാഹത്തോടെ ചോദിച്ചു.
ചിന്തയിത്വാ മയാ ദൃഷ്ട്വാ തത്ര യത് കഥിതം തതഃ । ശൃണു തത് തേ പ്രവക്ഷ്യാമി രാമ ശാമ്ബരികേഹിതമ്
അവിടെ നടന്നത് ഞാൻ ആലോചിച്ചു കണ്ടു. രാമാ, ശാംബരികനെ കുറിച്ച് സംഭവിച്ചതു ഞാൻ നിന്നോട് വിശദമായി പറയുന്നു, ശ്രദ്ധിക്കൂ.
രാജസൂയസ്യ കര്താരോ യേ ഹി തേ ദ്വാദശാബ്ദികമ് । ആപദ്ദുഃഖം പ്രാപ്നുവന്തി നാനാകാരദശാമയമ്
രാജസൂയ യാഗം നടത്തുന്നവർക്ക് പന്ത്രണ്ട് വർഷം വിവിധ തരത്തിലുള്ള കഷ്ടപ്പാടുകളും ദുരിതങ്ങളും അനുഭവിക്കേണ്ടി വരും.
അതശ് ശക്രേണ ഗഗനാദ് ദുഃഖായ ലവണസ്യ സഃ । പ്രഹിതോ ദേവദൂതോ ഹി രാമ ശാമ്ബരികാകൃതിഃ
അതിനാൽ, രാമാ, ഇന്ദ്രൻ ആകാശത്തിൽ നിന്ന് ശാംബരികന്റെ രൂപത്തിൽ ദൈവദൂതനെ ലവണന് ദു:ഖം വരുത്താൻ അയച്ചു.
രാജസൂയക്രിയാകര്തുസ് തസ്യ ദത്ത്വാ മഹാപദമ് । അഗച്ഛത് സ്വനഭോമാര്ഗം സുരസിദ്ധനിഷേവിതമ്
രാജസൂയയാഗം നടത്തിയവനിൽ വലിയ അനർത്ഥം വിതറി, ദൂതൻ ദേവന്മാരും സിദ്ധന്മാരും അനുഗമിച്ച തന്റെ ദൈവീയപാതയിലൂടെ മടങ്ങി.
ഭാവരാശിസ് തഥാ ബോധേ സര്വോ യാത്യ് ഏകപിണ്ഡതാമ് । വിചിത്രമൃദ്ഭാണ്ഡഗണോ യഥാപക്വോ ജലേ സ്ഥിതഃ
അങ്ങനെ തന്നെ, മനസ്സിലെ എല്ലാ ഭാവങ്ങളും ഉണരുമ്പോൾ ഒന്നായി ലയിക്കുന്നു; വിവിധതരം മണ്ണ് പാത്രങ്ങൾ വെള്ളത്തിൽ വെച്ചാൽ എങ്ങനെ ഒറ്റയാകുന്നുവോ അതുപോലെ.
കീദൃശ്യോ ഭഗവന് യോഗഭൂമികാസ് സപ്ത സിദ്ധിദാഃ । സമാസേനേതി മേ ബ്രൂഹി സര്വതത്ത്വവിദാം വര
ഭഗവൻ, സിദ്ധി നൽകുന്ന ആഴ്ചു യോഗഭൂമികൾ ഏഴെന്തൊക്കെയാണെന്ന് ദയവായി സംക്ഷിപ്തമായി പറഞ്ഞുതരൂ; എല്ലാ സത്യമറിഞ്ഞവരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവനേ.
അജ്ഞാനഭൂസ് സപ്തപദാ ജ്ഞഭൂസ് സപ്തപദൈവ ച । പദാന്തരാണ്യ് അസങ്ഖ്യാനി ഭവന്ത്യ് അന്യാന്യ് അഥൈതയോഃ
അജ്ഞാനത്തിന്റെ നില ഏഴായി വിഭജിച്ചിരിക്കുന്നു; അതുപോലെ തന്നെ ജ്ഞാനത്തിന്റെ നിലയും ഏഴാണ്. ഈ രണ്ടിനും ഇടയിൽ അനേകം അനന്തമായ നിലകൾ ഉണ്ടാകുന്നു.
സ്വയത്നമാധവരസാന് മഹാസത്താതരൌ ലതേ । ഏതേ പ്രതിപദം ബദ്ധമൂലേ സ്വം ഫലതഃ ഫലമ്
സ്വയംശ്രമവും പരമസത്തയുടെ ആനന്ദവും രണ്ടും വലിയ വൃക്ഷങ്ങൾപോലെയാണ്. ഓരോ നിലയിലും, അവയുടെ ഉറച്ച വേരുകളിൽനിന്ന് ഓരോന്നും തനതായ ഫലം നൽകുന്നു.
തത്ര സപ്തപ്രകാരത്വം ത്വമ് അജ്ഞാനഭുവശ് ശൃണു । തതസ് സപ്തപ്രകാരത്വം ശ്രോഷ്യസി ജ്ഞാനഭൂമിജമ്
ഇപ്പോൾ അജ്ഞാനത്തിന്റെ ഏഴുവിധ രൂപങ്ങൾ ഞാൻ നിന്നോട് വിശദീകരിക്കാം; അതിനുശേഷം ജ്ഞാനത്തിന്റെ ഏഴുവിധ നിലകളും നീ കേൾക്കും.
സ്വരൂപാവസ്ഥിതിര് മുക്തിസ് തദ്ഭ്രംശോ ഽഹന്ത്വവേദനമ് । ഏതത് സങ്ക്ഷേപതഃ പ്രോക്തം തജ്ജ്ഞത്വാജ്ഞത്വലക്ഷണമ്
സ്വന്തം സത്യസ്വഭാവത്തിൽ നിലനിൽക്കുന്നത് മോക്ഷമാണ്; അതിൽനിന്ന് വീഴുന്നത് 'ഞാൻ' എന്നോ 'ഞാനല്ല' എന്നോ അനുഭവപ്പെടുന്നതാണ്. ഇതാണ് സംക്ഷിപ്തമായി ജ്ഞാനത്തിന്റെയും അജ്ഞാനത്തിന്റെയും ലക്ഷണം.
ശുദ്ധചിന്മാത്രസംവിത്തേസ് സ്വരൂപാന് ന ചലന്തി യേ । രാഗദ്വേഷോദയാഭാവാത് തേഷാം നാജ്ഞത്വസമ്ഭവഃ
ശുദ്ധമായ ചൈതന്യമായ സ്വഭാവത്തിൽ നിന്ന് ഒരിക്കലും വിട്ടുമാറാത്തവരും, ആകർഷണവും വെറുപ്പും ഉദയിക്കാത്തവരും, അത്തരക്കാർക്കു അജ്ഞാനം ഉണ്ടാകാൻ കഴിയില്ല.
യത് സ്വരൂപപരിഭ്രംശശ് ചേത്യാര്ഥപരിമജ്ജനമ് । ഏതസ്മാദ് അപരോ മോഹോ ന ഭൂതോ ന ഭവിഷ്യതി
സ്വന്തം സ്വഭാവം നഷ്ടപ്പെടുകയും, ബാഹ്യവസ്തുക്കളിൽ മുഴുകുകയും ചെയ്യുന്നതാണ് മായ. ഇതിന് പുറമെ വേറൊരു മായ ഇല്ല, ഉണ്ടായിരുന്നില്ല, ഉണ്ടാകുകയും ഇല്ല.
അര്ഥാദ് അര്ഥാന്തരം ചിത്തേ യാതേ മധ്യേ ഹി യാ സ്ഥിതിഃ । നിരസ്തമനനാങ്കാസൌ സ്വരൂപസ്ഥിതിര് ഉച്യതേ
ഒരു വസ്തുവിൽ നിന്ന് മറ്റൊരു വസ്തുവിലേക്ക് ചിന്ത മാറുമ്പോൾ, ഇടയിൽ ചിന്തകളുടെ അടയാളങ്ങൾ ഇല്ലാത്ത അവസ്ഥ തന്നെ സ്വഭാവത്തിൽ നിലനിൽക്കൽ എന്ന് പറയുന്നു.