കലുഷോഡ്ഡാമരകാരാ രജഃപ്രസരധൂസരാ । ചലാ കല്പാന്തവാത്യേവ സ്വാക്രാന്തഭുവനാന്തരാ
കൊഴുപ്പ് നിറഞ്ഞ, അഹങ്കാരമുള്ള രൂപത്തിൽ, രാഗത്തിന്റെ പൊടിയിൽ മങ്ങിയ, അതു സ്ഥിരതയില്ലാതെ, ഒരു കാലാന്ത്യത്തിലെ ചുഴലിക്കാറ്റുപോലെ, സ്വന്തം ലോകം മുഴുവൻ പിടിച്ചിരിക്കുന്നു.
ധൂമാലീവാങ്ഗസംലഗ്നാ ദാഹസ്വേദപ്രദായിനീ । ഗര്ഭീകൃതരസാക്രമ്യ ജഗന്തി പരിവര്തതേ
പുകയുടെ പന്തം പോലെ അവൾ ശരീരത്തിൽ ചേർന്ന്, ചൂടും വിയർക്കും ഉണ്ടാക്കുന്നു; ലോകങ്ങളുടെ സാരവും ഉൾക്കൊണ്ട് അവൾ അവിടെയൊക്കെയും സഞ്ചരിക്കുന്നു.
ധാരാ ജലധരസ്യേവ സുദീര്ഘാ ജഡനിര്മിതാ । അസാരസങ്ഘാതദൃഢരജ്ജുസ് തൃണഗണൈര് ഇവ
മേഘത്തിന്റെ ഒഴുക്ക് പോലെ നീണ്ട ഒരു പ്രവാഹം അവളുടേതാണ്, മന്ദത്വം കൊണ്ടാണ് അതുണ്ടായത്; പച്ചിലകളാൽ നെയ്ത കയറുപോലെ, അസാരമായ കൂട്ടങ്ങൾ ചേർത്ത് ഉറപ്പുള്ള കയറാണ് അവളുടേത്.
തരങ്ഗോത്പലമാലേവ കല്പനാമാത്രവര്ണിതാ । മൃണാലീവ ബഹുച്ഛിദ്രാ പങ്കപ്രൌഢാ ജഡാത്മികാ
തിരമാലയോ താമരയോ പോലെ, അവളെക്കുറിച്ച് കൽപ്പന മാത്രം പറയാം; താമരത്തണ്ടുപോലെ പലതും തുളയുള്ളതും, ചെളിയിൽ കനത്തതും, മന്ദത്വം നിറഞ്ഞതുമാണ് അവൾ.
ജ്വാലേവ ദൃശ്യതേ വൃദ്ധിതത്പരാ ന ച വര്ധതേ । വിഷാസ്വാദ ഇവാപാതമധുരാന്തേ സുദാരുണാ
ജ്വാലപോലെ അവൾ കാണപ്പെടുന്നു, വളരാൻ ശ്രമിച്ചിട്ടും ഒരിക്കലും വളരുന്നില്ല; വിഷത്തിന്റെ രുചി ആദ്യം മധുരംപോലെ, പക്ഷേ അവസാനം അത്യന്തം കഠിനമാണ്.
നഷ്ടാ ദീപശിഖേവൈഷാ ന ജാനേ ക്വേഹ ഗച്ഛതി । മിഹികേവാഗ്രദൃഷ്ടാപി ഗൃഹ്യമാണാ ന കിഞ്ചന
അവൾ ദീപശിഖ പോലെ അപ്രത്യക്ഷമാകുന്നു; അവൾ എവിടേക്ക് പോകുന്നു എന്ന് എനിക്ക് അറിയില്ല. ദൂരത്ത് കാണുന്ന മഞ്ഞുപോലെ, പിടിക്കാൻ ശ്രമിച്ചാൽ ഒന്നുമില്ല.
പാംസുമുഷ്ടിര് ഇവാസ്തീര്യ പ്രേക്ഷിതാ പാരമാണവീ । ആകാശനീലിമേവൈഷാ നിര്നിമിത്തൈവ ദൃശ്യതേ
മണ്ണ് പിടിയിൽ എറിയുമ്പോലെ, അവളെ സൂക്ഷ്മമായി മാത്രം കാണാം; ആകാശത്തിലെ മങ്ങലുപോലെ, അവളെ കാരണം ഇല്ലാതെ കാണപ്പെടുന്നു.
ദ്വിചന്ദ്രമോഹവജ് ജാതാ സ്വപ്നവദ് വിഹിതഭ്രമാ । യഥാ നൌയായിനസ് സ്ഥാണുസ്പന്ദസ് തദ്വദ് ഇഹോത്ഥിതാ
രണ്ടു ചന്ദ്രന്മാരെ കാണുന്ന ഭ്രമംപോലെയും സ്വപ്നത്തിലെ മായയുപോലെയും അവൾ ഉദിക്കുന്നു; നീന്തുന്ന കപ്പലിൽ ഇരിക്കുന്നവർ നില്ക്കുന്ന വസ്തുവിന്റെ ചലനം കാണുന്നതുപോലെ അവൾ ഇവിടെ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു.
അനയോപഹതേ ചിത്തേ ദീര്ഘകാലമ് ഇവാകുലൈഃ । ജനൈര് ആലക്ഷ്യതേ ദീര്ഘസ് സംസാരസ്വപ്നവിഭ്രമഃ
അവൾ മനസ്സിനെ ബാധിക്കുമ്പോൾ, ദീർഘകാലം അസ്വസ്ഥരായ ആളുകൾക്ക് ഈ സംസാരസ്വപ്നത്തിന്റെ വലിയ ഭ്രമം അനുഭവപ്പെടുന്നു.
മനോജ്ഞമ് അപി സത്യം ച ദൃശ്യതേ സദ് അസത്തയാ । അമനോജ്ഞമ് അസത്യം ച ദൃശ്യതേ ഽസച് ച സത്തയാ
സത്യവും മനോഹരവുമായതു ചിലപ്പോള് സത്യമെന്നോ അസത്യമെന്നോ നമ്മള് കാണുന്നു. അതുപോലെ, അസത്യവും മനോഹരമല്ലാത്തതും ചിലപ്പോള് അസത്യമെന്നോ സത്യമെന്നോ തോന്നുന്നു.
അനയോപഹതേ ത്വ് അസ്മിംശ് ചിത്രാശ് ചേതസി വിഭ്രമാഃ । ഉത്പദ്യന്തേ വിനശ്യന്തേ തരങ്ഗാസ് തോയധേര് ഇവ
ഇങ്ങനെ മനസ്സ് ആശയക്കുഴപ്പത്തില് അലയുമ്പോള് അതില് പലവിധമായ ഭ്രമങ്ങള് ഉദിച്ച് അകന്നുപോകുന്നു, സമുദ്രത്തിലെ തിരകളെപ്പോലെ.
പദാര്ഥരഥമ് ആരൂഢാ ഭാവനൈഷാ ബലാന്വിതാ । ആക്രാമതി മനഃ ക്ഷിപ്രം വിഹഗം വാഗുരാ യഥാ
ശക്തിയുള്ള ഈ ഭാവന വസ്തുക്കളുടെ രഥത്തില് കയറി, പക്ഷിയെ വലപിടിക്കുന്നതുപോലെ, മനസ്സ് വേഗത്തില് പിടിച്ചെടുക്കുന്നു.
കാരുണ്യാത് സ്പന്ദമാനാക്ഷീം സ്രവത്ക്ഷീരലവസ്തനീമ് । നയത്യ് ഉല്ലാസിതാനന്ദം ജനനീം ഗൃഹിണീപദമ്
കനിവുകൊണ്ടു, സ്നേഹഭാവമുള്ള കണ്ണുകളുമായി, പാല് ചൊരിയുന്ന മുലകളോടെ അമ്മ, കുഞ്ഞിന്റെ സന്തോഷത്തില് ആനന്ദം കണ്ടെത്തി, ഗൃഹിണിയായ ജീവിതത്തിലേക്ക് കടക്കുന്നു.
വിഷീകരോതി നിഷ്ഷ്യന്ദസന്തര്പിതജഗത്ത്രയമ് । സുധാ സാര്ദ്രമ് അപി ക്ഷിപ്രം പ്രവൃദ്ധാ ബിമ്ബമ് ഐന്ദവമ്
ചന്ദ്രൻ അമൃതം നിറഞ്ഞതും ഈർപ്പം ഉള്ളതും ആയിരിക്കുമ്പോഴും, അതു അതിരുകടന്നാൽ, അതിന്റെ വിഷം മൂലം മൂന്നു ലോകവും നശിപ്പിക്കാം.
ഉന്മത്തവരവേതാലവര്തനാരമ്ഭസമ്ഭ്രമമ് । സ്ഥാണവസ് സമ്പ്രയച്ഛന്തി മൂകമ് അപ്യ് ഏതി യദ് ധിയാ
ബുദ്ധി അശാന്തമായാൽ, പാമ്പ് പിടിച്ചവനോ ഭ്രാന്തനോ പോലെ, പാറപോലെ ഉറച്ചവരും അശാന്തരായി പെരുമാറും; വാക്കില്ലാത്തവനും സംസാരിക്കാൻ തുടങ്ങും.
സന്ധ്യാദിഷു ച കാലേഷു ലോഷ്ടപാഷാണഭിത്തയഃ । അസ്യാഃ പ്രസാദാദ് ദൃശ്യന്തേ സര്പാ ജഗതി ദൃഷ്ടിഭിഃ
സന്ധ്യാസമയത്തും ഇത്തരമില്ലാത്ത സമയങ്ങളിലും, ഈ മനസ്സിന്റെ സ്വാധീനത്തിൽ, മണ്ണ് കഷ്ണങ്ങളിലും കല്ലുകളിലും മതിലുകളിലും ആളുകൾ പാമ്പുകളെ കാണുന്നു.
ഏകോ ഽപി ദ്വിതയോദേതി യഥാ ദ്വിശശിദര്ശനേ । ദൂരമ് അഭ്യാശതാം യാതി സ്വപ്നേ ഽബ്ധിതരണം യഥാ
രണ്ടു കണ്ണാൽ നോക്കുമ്പോൾ ഒരേ ചന്ദ്രൻ രണ്ടായി കാണുന്നതുപോലെയും, സ്വപ്നത്തിൽ ദൂരെയുള്ള കര അങ്ങോട്ട് അടുത്തതുപോലെയും, മനസ്സാണ് ഇങ്ങനെയുള്ള ഭ്രമങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നത്.
ആദീര്ഘഃ ക്ഷണതാമ് ഏതി കാലസ് സേഷ്ടാ യഥാ നിശാ । ക്ഷണോ വര്ഷമ് ഇവാഭാതി കാന്താവിരഹിണാമ് ഇവ
ദീർഘമായ ഒരു കാലം ഒരു നിമിഷം പോലെ തീരുന്നു, നീണ്ട രാത്രികൾ എങ്ങനെ പെട്ടെന്ന് കടന്നുപോകുന്നു അതുപോലെ. ഇഷ്ടസഹചാരിയെ വിട്ടുപോയവർക്കു ഒരു നിമിഷം പോലും ഒരു വർഷം പോലെ ദീർഘമാകുന്നു.
ന തദ് അസ്തി ന യന് നാമ ന കരോതീയമ് ഉദ്ധതാ । അസ്യാസ് ത്വ് അകിഞ്ചനായാസ് തു ശക്തതാം പശ്യ രാഘവ
ഈ ചഞ്ചലമായ മനസ്സിന് പേരിടാൻ കഴിയാത്തതോ സൃഷ്ടിക്കാനാവാത്തതോ ഒന്നുമില്ല. പക്ഷേ, രാഘവാ, ഒന്നും സ്വന്തമില്ലാത്തപ്പോഴാണ് ഈ മനസ്സിന്റെ അശക്തി കാണാൻ കഴിയുന്നത്.
സംരോധയേത് പ്രയത്നേന സംവിദൈവാശു സംവിദമ് । സംവിത്സ്രോതോനിരോധേന ശുഷ്യത്യ് ഏഷാ മനോനദീ
മനസ്സിന്റെ പ്രവാഹം മനസ്സുകൊണ്ടുതന്നെ ശ്രദ്ധയോടെ നിയന്ത്രിക്കണം. അവബോധത്തിന്റെ ഒഴുക്ക് തടയുമ്പോൾ ഈ മനസ്സെന്ന നദി ഉണങ്ങിപ്പോകുന്നു.
അവിദ്യമാനയൈവേദം പേലവാങ്ഗ്യാ സുതുച്ഛയാ । മിഥ്യാഭാവനയാ നാമ ചിത്രമ് അന്ധീകൃതം ജഗത്
ഇല്ലാത്തതുകൊണ്ടും, ദുർബലവും ശൂന്യവുമായതുകൊണ്ടും, മിഥ്യാഭാവനയെന്ന പേരിൽ ഈ ലോകം അത്ഭുതകരമായി ഇരുട്ടിലാവുന്നു.
അരൂപയാ നിരാകൃത്യാ ചാരുചേതനഹീനയാ । അസത്യേവാശു നശ്യന്ത്യാ ചിത്രമ് അന്ധീകൃതം ജഗത്
രൂപമില്ലാത്തതും, ആകൃതിയില്ലാത്തതും, ശുദ്ധമായ ബോധം ഇല്ലാത്തതും, സത്യമല്ലാത്തതുപോലെ ഉടൻ നശിക്കുന്നതുമായ അതിനാൽ ഈ ലോകം അത്ഭുതകരമായി ഇരുണ്ടതാകുന്നു.
ആലോകേന വിനശ്യന്ത്യാ സ്ഫുരന്ത്യാ തമസോ ഽന്തരേ । കൌശികേക്ഷണധര്മിണ്യാ ചിത്രമ് അന്ധീകൃതം ജഗത്
പ്രകാശം ഇല്ലാതെ നശിക്കുന്നതും, ഇരുട്ടിനുള്ളിൽ മങ്ങിമങ്ങി തെളിയുന്നതും, ആണ്ടിപ്പക്ഷിയുടെ കാഴ്ചപോലെയുള്ളതുമായ അതിനാൽ ഈ ലോകം അത്ഭുതകരമായി ഇരുണ്ടതാകുന്നു.
കുകര്മൈകാന്തകാരിണ്യാ ന സഹന്ത്യാവലോകനമ് । ദേഹമ് അപ്യ് അവിജാനന്ത്യാ ചിത്രമ് അന്ധീകൃതം ജഗത്
നല്ലതൊന്നും ചെയ്യാതെ ദുഷ്കൃത്യങ്ങൾ മാത്രം ചെയ്യുന്നതും, ആരും കാണുന്നത് സഹിക്കാത്തതും, സ്വന്തമായ ശരീരത്തെ പോലും അറിയാത്തതുമായ അതിനാൽ ഈ ലോകം അത്ഭുതകരമായി ഇരുണ്ടതാകുന്നു.
സുധീരാചാരധര്മിണ്യാ നിത്യം പ്രാകൃതകാന്തയാ । അനാരതാസ്തങ്ഗതയാ ചിത്രമ് അന്ധീകൃതം ജഗത്
മനസ്സുറ്റവരുടെ ആചാരങ്ങൾ പിന്തുടരുന്നതും, എപ്പോഴും സ്വാഭാവികമായ സൗന്ദര്യമുള്ളതും, എപ്പോഴും അസ്തമിക്കുന്നതുമായ അതിനാൽ ഈ ലോകം അത്ഭുതകരമായി ഇരുണ്ടതാകുന്നു.
അനന്തദുഃഖാകുലയാ സദൈവ ധൃതയാനയാ । സമ്ബോധഹീനയാ നാമ ചിത്രമ് അന്ധീകൃതം ജഗത്
അവസാനമില്ലാത്ത ദു:ഖത്തിൽ എപ്പോഴും മുങ്ങി, തെറ്റായ മനസ്സുകൊണ്ട് നയിക്കപ്പെടുകയും, യഥാർത്ഥ ബോധം ഇല്ലാതെയും ഇരിക്കുന്നവളാൽ ലോകം അതിശയകരമായി കുരുടനാക്കപ്പെടുന്നു.
കാമക്രോധഘനസ്തന്യാ തമഃപ്രസരവക്ത്രയാ । അചേതനശരീരിണ്യാ ചിത്രമ് അന്ധീകൃതം ജഗത്
ആഗ്രഹവും കോപവും നിറഞ്ഞ ഹൃദയവും, ഇരുണ്ടത്വം പരത്തുന്ന വായും, ജഡമായ ശരീരവുമുള്ളവളാൽ ലോകം അതിശയകരമായി കുരുടനാക്കപ്പെടുന്നു.
ആത്മാന്ധകൂപാസ്പദയാ ജഡയാ ജാഡ്യജീര്ണയാ । ദുഃഖദീര്ഘപ്രലാപിന്യാ ചിത്രമ് അന്ധീകൃതം ജഗത്
സ്വയം എന്ന ഇരുണ്ട കിണറിന്റെ വാതിൽക്കൽ താമസിച്ച്, മന്ദത്വം മൂലം ക്ഷീണിച്ചും, ദു:ഖത്തിൽ നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന വിലാപം ഉരിയുന്നവളാൽ ലോകം അതിശയകരമായി കുരുടനാക്കപ്പെടുന്നു.
പുരുഷാസങ്ഗഭങ്ഗിന്യാ രോഗിണ്യാക്ഷതമായയാ । വിവര്തിന്യാ വിവക്ഷാസു ചിത്രമ് അന്ധീകൃതം ജഗത്
ബന്ധങ്ങൾ തകർക്കുന്നവളാൽ, രോഗവും അകറ്റപ്പെടാത്ത മായയും അനുഭവിക്കുന്നവളാൽ, മനസ്സിൽ സ്ഥിരതയില്ലാതെ മാറിമാറുന്നവളാൽ ലോകം അതിശയകരമായി കുരുടനാക്കപ്പെടുന്നു.
പുരുഷസ്യ ന യാ ശക്താ സോഢുമ് ഈക്ഷിതമ് അപ്യ് അലമ് । തയാ സ്ത്രിയാശരണയാ ചിത്രമ് അന്ധീകൃതഃ പുമാന്
ഒരു സ്ത്രീയുടെ സംരക്ഷണം ഇല്ലാതെ, അവളെ കാണുന്നതു പോലും സഹിക്കാനാവാത്ത പുരുഷന് അത്ഭുതകരമായി അന്ധനാകുന്നു.