മയോക്തം തനയാസ്യാം തു ചിതായാം പതിതാത് പുനഃ । ഉത്കൃത്യോത്കൃത്യ ഭോക്തവ്യം മത്തോ മാംസം ക്ഷണാത് ത്വയാ
എന്റെ മകൾ എന്നോട് പറഞ്ഞു: 'നീ ഈ ചിതയിൽ വീണാൽ, ഉടൻ തന്നെ നിന്റെ മാംസം തുരന്ന് തിന്നണം, ഓരോ കഷണവും നീയേ തന്നെ കഴിക്കണം'.
ഇത്യ് ഉക്ത്വാ യാവദ് ആത്മാനം സ്വം ചിതായാം ക്ഷിപാമ്യ് അഹമ് । ലുഠിതോ ഽസ്മി ജവാത് താവദ് അസ്മാത് സിംഹാസനാന് നൃപഃ
അവൾ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞതിനു ശേഷം, ഞാൻ എന്റെ ശരീരം ചിതയിൽ എറിയാൻ പോകുമ്പോൾ, രാജാവേ, അതേ സിംഹാസനത്തിൽ നിന്ന് ഞാൻ പെട്ടെന്നു വീണു കിടന്നു.
തതസ് തൂര്യനിനാദേന ജയശബ്ദേന ചാഭിതഃ । ഭൃശമ് ഏവ പ്രബുദ്ധോ ഽഹം സ്മൃത്യാ ച വലിതസ് സ്ഥിതഃ
അതിനു ശേഷം, ചുറ്റും തുര്യങ്ങളുടെ ശബ്ദവും ജയഘോഷവും മുഴങ്ങുമ്പോൾ, ഞാൻ പെട്ടെന്നു ഉണർന്നു, മനസ്സും ഓർമ്മയും തിരിച്ചെത്തി നിലകൊണ്ടു.
ഇതി ശാമ്ബരികേണേഹ മോഹ ഉത്പാദിതോ മമ । അജ്ഞാനേനേവ ജീവസ്യ ദശാശതസമന്വിതഃ
ഇങ്ങനെ ശാംബരികന്റെ ശക്തിയാൽ ഞാൻ മായയിൽ അകപ്പെട്ടുപോയി, ജീവൻ അജ്ഞാനത്തിൽ മുങ്ങി അനേകം അവസ്ഥകൾ അനുഭവിക്കുന്നതുപോലെ.
ആത്മോദന്തം ഭവത്സ്വ് ഇത്ഥമ് ഏനം കഥിതവാന് അഹമ് । മാര്കാണ്ഡേയ ഇവാനന്തം കല്പദുഃഖം സുരാജസു
ഇങ്ങനെ ഞാൻ എന്റെ ജീവിതത്തിന്റെ കഥ നിങ്ങളോട് പറഞ്ഞുതന്നു, മാർകണ്ടേയൻ ദേവരാജാക്കന്മാരോട് അനന്തമായ കാലദു:ഖം പറഞ്ഞതുപോലെ.
ഇത്യ് ഉക്തവതി രാജേന്ദ്രേ ലവണേ ഭൂരിതേജസി । അന്തര്ധാനം ജഗാമാസൌ തത്ര ശാമ്ബരികഃ ക്ഷണാത്
ഇങ്ങനെ മഹാതേജസ്സുള്ള രാജാവ് ലവണൻ പറഞ്ഞപ്പോൾ, ശാംബരികൻ അപ്പോൾ തന്നെ അവിടെ നിന്ന് അപ്രത്യക്ഷനായി.
അഥേദമ് ഊചുസ് തേ സഭ്യാ വിസ്മയാകുലചേതസഃ । അന്യോഽന്യാലോകനവ്യഗ്രപദ്മപത്ത്രനിഭേക്ഷണാഃ
അതിനുശേഷം അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്ന എല്ലാവരും അത്ഭുതത്തോടെ പരസ്പരം നോക്കി, കുമ്പളപ്പൂവുപോലെ വിശാലമായ കണ്ണുകളോടെ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു:
അഹോ നു ഖലു ചിത്രേയം മായാ നനു വിലക്ഷണാ । കോ നു ശാമ്ബരികോ നാമ ക്വ ചാസാവ് അഗ്രതോ ഗതഃ
അയ്യോ, ഈ മായ എത്ര അത്ഭുതകരവും വ്യത്യസ്തവുമാണ്! ഈ ശാംബരികൻ എന്ന് പറയുന്നവൻ ആരാണ്, അവൻ എവിടേക്ക് പോയി?
സര്വശക്തേര് വിചിത്രാ ഹി ശക്തയശ് ശതശോ വിധേഃ । യദ് വിവേകിമനോ ഽപ്യ് ഏഷ വിമോഹയതി മായയാ
സൃഷ്ടാവിന്റെ ശക്തികൾ എത്ര വൈവിധ്യമാർന്നതും അത്ഭുതകരവുമാണ്! വിവേകമുള്ള മനസ്സിനെയും ഈ മായ എളുപ്പത്തിൽ കുഴപ്പത്തിലാക്കുന്നു.
വിജ്ഞാതലോകവൃത്താന്തഃ ക്വ നാമായം മഹീപതിഃ । ക്വ സാമാന്യമനോവൃത്തിയോഗ്യാ വിപുലസമ്ഭ്രമാഃ
ലോകത്തിലെ കാര്യങ്ങൾ അറിയുന്ന ആ രാജാവു ഇപ്പോൾ എവിടെയാണ്? സാധാരണ മനസ്സുകൾക്കു മാത്രം അനുയോജ്യമായ ആ വലിയ ആശങ്കകൾ എവിടെ പോയി?
ന ച ശാമ്ബരികോത്ഥേയം മായാ മനസി മോഹനീ । അര്ഥസ്യ ഗൃധ്നവോ ഹ്യ് ഏതേ നിത്യം ശാമ്ബരികാഃ കില
ഈ ശാംബരികന്റെ മായ മനസ്സിനെ മാത്രം കുഴപ്പത്തിലാക്കുന്നില്ല; കാരണം, ഈ ശാംബരികന്മാർ എന്നും ലാഭത്തിനായി മാത്രം ഓടുന്നവരാണ്.
യത്നേന പ്രാര്ഥയന്തേ ഽര്ഥം നാന്തര്ധാനം വ്രജന്തി തേ । ഇതി സന്ദേഹദോലായാം സംസ്ഥിതൌ ലുഠിതാ വയമ്
സമ്പത്ത് നേടാനായി മനുഷ്യർ പരിശ്രമിക്കുന്നു, എന്നാൽ അവർ അപ്രത്യക്ഷരാകുന്നില്ല; ഇതുകൊണ്ടു സംശയത്തിന്റെ ഇരട്ടയാളത്തിൽ ഞങ്ങൾ കുലുങ്ങിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്നു.
സഭായാമ് അവസം തസ്യാമ് അഹം രാമ തദാ കില । തേന പ്രത്യക്ഷതോ ദൃഷ്ടം മയൈതന് നാപ്തതശ് ശ്രൂതമ്
രാമാ, ആ സമയത്ത് ഞാൻ ആ സഭയിൽ നേരിട്ട് ഉണ്ടായിരുന്നു; ഞാൻ നേരിട്ട് കണ്ടതാണിത്, മറ്റൊരാളിൽ നിന്ന് കേട്ടതല്ല.
അതിബഹുകലനാവിവര്ധിതാങ്ഗം നയ നിജചിത്തമ് ഇദം ശമം മഹാത്മന് । ശമമ് ഉപഗമിതേ പരം സ്വഭാവേ പരമമ് ഉപൈഷ്യസി പാവനം പദം തത്
അത്യധികമായ കற்பനകളാൽ വളർന്നിരിക്കുന്ന മനസ്സിനെ ശാന്തതയിലേക്ക് നയിക്കൂ മഹാത്മാ; ശാന്തത സ്വന്തമായ സ്വഭാവത്തിൽ എത്തുമ്പോൾ, നീ പരമമായ വിശുദ്ധമായ അവസ്ഥയിലേക്കെത്തും.
പരസ്മാത് കാരണാദ് ആദൌ ചിച് ചേത്യപദപാതിനീ । കലനാപദമ് ആസാദ്യ കലങ്കകലനാന്തരമ്
ആദ്യത്തിൽ, മറ്റൊരു കാരണത്താൽ, ചൈതന്യം വിഷയം-വിഷയഭേദം എന്ന നിലയിലേക്ക് വീണു; അതിനുശേഷം കற்பനയുടെ ലോകം ലഭിച്ചു, അവിടെ നിന്ന് അശുദ്ധതയുടെ പുതിയ കற்பനകൾ ഉദിച്ചു.
അസത്സ്വ് ഏവ വിമോഹേഷു രാമൈവമ്പ്രായവൃത്തിഷു । ഘനേഷു തുച്ഛതാമ് ഏത്യ ചിരായ പരിമജ്ജതി
രാമാ, യഥാർത്ഥമല്ലാത്ത വസ്തുക്കളിലെ മോഹങ്ങളിൽ, മനസ്സ് ഇങ്ങനെ പെരുമാറുമ്പോൾ, അതു കനത്ത ഭ്രമങ്ങളിൽ അർത്ഥശൂന്യമായി ദീർഘകാലം അകപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
അസദ് ഏവ മനോവൃത്തിര് മ്ലാനാ വിസ്താരയത്യ് അലമ് । ദുഃഖം ദോഷസഹസ്രേണ വേതാലമ് ഇവ ബാലകഃ
യഥാർത്ഥമല്ലാത്ത കാര്യങ്ങളിൽ മനസ്സിന്റെ പ്രവൃത്തി ക്ഷീണിച്ചുപോകുമ്പോഴും, അതു വ്യാപകമായി പടർന്നുപിടിക്കുന്നു; ആയിരം ദോഷങ്ങളോടെ ദു:ഖം ഉണ്ടാക്കുന്നു, ഒരു കുഞ്ഞ് വെതാളത്തോടൊപ്പം കളിക്കുന്നതുപോലെ.
സദ് ഏവ ഹി മഹാദുഃഖമ് അസത്താം നയതി ക്ഷണമ് । നിഷ്കലങ്കാ മനോവൃത്തിര് അന്ധകാരമ് ഇവാര്കരുക്
യഥാർത്ഥമായതും ഒരു നിമിഷം വലിയ ദു:ഖത്തിലേക്ക് നയിക്കാം, കാരണം അതു അസത്യത്തിലേക്ക് വഴിതെളിയിക്കുന്നു; പാപരഹിതമായ മനസ്സിന്റെ പ്രവൃത്തി സൂര്യൻ ഇരുട്ട് നീക്കുന്നതുപോലെ അജ്ഞതയെ അകറ്റുന്നു.
നയദ് അഭ്യാശതാം ദൂരമ് അഭ്യാശം ദൂരതാം നയത് । മനോ വല്ഗതി ഭൂതേഷു ബാലോ ബാലഖഗേഷ്വ് ഇവ
സമീപമുള്ളതിനെ ദൂരെയാക്കുകയും ദൂരെയുള്ളതിനെ സമീപത്താക്കുകയും ചെയ്യുന്നു മനസ്സ്; ഒരു കുഞ്ഞ് ചെറുപക്ഷികളോടൊപ്പം കളിക്കുന്നതുപോലെ ജീവികളിൽ മനസ്സ് ചാടിക്കളിക്കുന്നു.
അഭയം ഭയമ് അജ്ഞസ്യ ചേതസോ വാസനാവതഃ । ദൂരതോ മുഗ്ധപാന്ഥസ്യ സ്ഥാണുര് യാതി പിശാചതാമ്
അജ്ഞാനിയായവന്റെ മനസ്സിൽ വാസനകൾ നിറഞ്ഞിരിക്കുമ്പോൾ, ഭയമില്ലാത്തതിൽ പോലും ഭയം തോന്നുന്നു. ദൂരെ നിന്ന് വഴിതെറ്റിയ യാത്രക്കാരൻ ഒരു വൃക്ഷത്തെ പിശാചായി കാണുന്നതുപോലെയാണ്.
ശത്രുത്വം ശങ്കതേ മിത്രേ കലങ്കമലിനം മനഃ । മദാവിഷ്ടമതിര് ജന്തുര് ഭ്രമത് പശ്യതി ഭൂതലമ്
മനസ്സിൽ മലിനതയുള്ളവൻ സുഹൃത്തിൽ പോലും ശത്രുത്വം സംശയിക്കുന്നു. മദത്തിൽ മയങ്ങിയ മനസ്സുള്ള ജീവി ഭൂമിയെ ചുറ്റി തിരിയുന്നതുപോലെ കാണുന്നു.
പര്യാകുലേ ഹി മനസി ശശിനോ ജായതേ ഽശനിഃ । അമൃതം വിഷഭാവേന ഭുക്തം യാതി വിഷക്രിയാമ്
മനസ്സ് വളരെ അശാന്തമായപ്പോൾ, ചന്ദ്രനിൽ നിന്ന് പോലും മിന്നൽ പിറക്കുന്നു. അമൃതം വിഷംപോലെ കഴിച്ചാൽ അതും വിഷംപോലെയാകും.
പുരപത്തനനിര്മാണമ് അസത് സദ് ഇവ പശ്യതി । വാസനാവലിതം ചേതസ് സ്വപ്നവജ് ജാഗ്രദ് ഏവ ഹി
വാസനകളാൽ മൂടിയ മനസ്സ്, അസത്യം സത്യമായിട്ടാണ് നഗരങ്ങൾക്കും പട്ടണങ്ങൾക്കും രൂപം കാണുന്നത്. ജാഗ്രതയിലായിരിക്കുമ്പോഴും സ്വപ്നം കാണുന്നതുപോലെയാണ് മനസ്സിന്റെ അവസ്ഥ.
മോഹൈകകാരണം ജന്തോര് മനസോ വാസനോല്ബണാ । ഉത്ഖാതവ്യാ പ്രയത്നേന മൂലച്ഛേദേന ചൈവ സാ
മനസ്സിലെ ശക്തമായ വാസനയാണു ജീവിയുടെ മോഹത്തിന് ഏകകാരണം. അതിനെ പരിശ്രമത്തോടെ, അതിന്റെ അടിത്തറയിൽ നിന്നു തന്നെ പൂർണ്ണമായും നീക്കം ചെയ്യണം.
വാസനാവാഗുരാകൃഷ്ടോ മനോഹരിണകോ നൃണാമ് । പരാം വിവശതാമ് ഏതി സംസാരവനഗുല്മകേ
വാസനയുടെ വലയിൽ കുടുങ്ങി, മനുഷ്യരുടെ മനസ്സ്, മൃഗം പോലെ, ഈ ലോകത്തിന്റെ കാടിൽ അകപ്പെട്ടു, സഹായമില്ലാതെ വീഴുന്നു.
യേനോച്ഛിന്നാ വിചാരേണ ജീവസ്യ ജ്ഞേന വാസനാ । നിരഭ്രസ്യേവ സൂര്യസ്യ തസ്യാലോകോ വിരാജതേ
യുക്തിപൂർവ്വം ജ്ഞാനത്തോടെ ജീവിയുടെ വാസനകൾ നശിക്കുമ്പോൾ, മേഘരഹിതമായ ആകാശത്തിലെ സൂര്യൻപോലെ അവന്റെ പ്രകാശം തെളിയുന്നു.
അതസ് ത്വം മന ഏവേദം നരം വിദ്ധി ന ദേഹകമ് । ജഡോ ദേഹോ മനസ് ത്വ് അത്ര ന ജഡം നാജഡം വിദുഃ
അതിനാൽ, ഈ മനുഷ്യൻ ശരീരം അല്ല, മനസ്സാണ് എന്നു നീ മനസ്സിലാക്കണം. ശരീരം ജഡമാണ്; എന്നാൽ മനസ്സ് ജഡവുമല്ല, അജഡവുമല്ല എന്നു ജ്ഞാനികൾ പറയുന്നു.
യത് കൃതം മനസാ രാമ തത് കൃതം വിദ്ധി രാഘവ । യത് ത്യക്തം മനസാ രാമ തത് ത്യക്തം വിദ്ധി രാഘവ
രാമാ, മനസ്സ് ചെയ്തതെല്ലാം ചെയ്തതായാണ് അറിയേണ്ടത്; മനസ്സ് വിട്ടുകളഞ്ഞതെല്ലാം വിട്ടുകളഞ്ഞതായാണ് അറിയേണ്ടത്.
മനോമാത്രം ജഗത് കൃത്സ്നം മനഃ പര്വതമണ്ഡലമ് । മനോ വ്യോമ മനോ ഭൂമിര് മനോ വായുര് മനോ മഹാന്
ഈ ലോകം മുഴുവൻ മനസ്സാണ്; പർവതങ്ങളും ആകാശവും ഭൂമിയും കാറ്റും മഹാബൂതങ്ങളും എല്ലാം മനസ്സാണ്.
മനോ യദി പദാര്ഥം തു തദ്ഭാവേന ന യോജയേത് । തതസ് സൂര്യാദയോ ഽപ്യ് ഏതേ ന പ്രകാശാഃ കദാചന
മനസ്സ് ഒരു വസ്തുവിനെ അതിന്റെ സ്വഭാവത്തിൽ ചേര്ത്തില്ലെങ്കിൽ, സൂര്യനും മറ്റുള്ളവരും ഒരിക്കലും പ്രകാശമുള്ളതായി തോന്നില്ല.