ജ്വലദനലജടാലവൃക്ഷഷണ്ഡഃ പ്രസൃതമരുത്പ്രസരാപനുന്നലോകഃ । ജ്വലനതപനഭാസ്കരാത്മജാനാം രമണഗൃഹാനുകൃതിം ജഗാമ ദേശഃ
കത്തുന്ന തീയുടെ ജ്വാലപോലെയുള്ള മരങ്ങൾ നിറഞ്ഞ കാട്ടിൽ, ശക്തമായ കാറ്റ് എല്ലാം തള്ളിക്കളഞ്ഞപ്പോൾ, അപ്രദേശം സൂര്യപുത്രന്മാരുടെ ദഹിപ്പിക്കുന്ന ആനന്ദഭവനങ്ങളെപ്പോലെ ആയി.
തസ്മിംസ് തദാ വര്തമാനേ കഷ്ടേ വിധിവിപര്യയേ । അകാലോല്ബണകല്പാന്തേ നിതാന്താതപദായിനി
അങ്ങനെയുള്ള കഠിനവും ദുരിതഭരിതവുമായ കാലഘട്ടത്തിൽ, അത്യന്തം ദാഹം പകർന്ന ഒരു ഭയങ്കരയുഗാന്തത്തിൽ, അവിടെ അതിരില്ലാത്ത ചൂട് അനുഭവപ്പെട്ടു.
ജനാഃ കേചന നിഷ്ക്രമ്യ സകലത്രസുഹൃജ്ജനാഃ । ഗതാ ദേശാന്തരം വ്യോമ്നശ് ശരദീവ പയോധരാഃ
അപ്പോൾ ചിലർ അവരുടെ കുടുംബത്തെയും സുഹൃത്തുക്കളെയും കൂട്ടിക്കൊണ്ടു അവിടം വിട്ട് മറ്റൊരു ദേശത്തേക്ക് പോയി, ശരത്കാലത്ത് ആകാശത്തിൽ നിന്നു മേഘങ്ങൾ പിരിഞ്ഞുപോകുന്നതുപോലെ.
ദേഹാവയവസംലീനപുത്രദാരാഗ്ര്യബാന്ധവാഃ । ശീര്ണാഃ കേചന തത്രൈവ ച്ഛിന്നാ ഇവ വനേ ദ്രുമാഃ
അവിടെ ചിലർ അവരുടെ ശരീരത്തോടും അവയവങ്ങളോടും, പുത്രന്മാരോടും ഭാര്യമാരോടും ഏറ്റവും അടുത്ത ബന്ധുക്കളോടും ചേർന്നിരിക്കെ തന്നെ, കാട്ടിലെ മുറിച്ചുവീണ മരങ്ങൾപോലെ നശിച്ചു പോയി.
ഭുക്താഃ കേചന ദിഗ്വ്യാഘ്രൈര് നിര്ഗച്ഛന്തസ് സ്വമന്ദിരാത് । അജാതപക്ഷകാശ് ശ്യേനൈഃ ഖഗാ നീഡോദ്ഗതാ ഇവ
ചിലരെ കാട്ടുപുലികൾ അവരുടെ വീടുകളിൽ നിന്ന് പുറത്തേക്കിറങ്ങുമ്പോൾ പിടിച്ചുപറിച്ചു തിന്നു, കൂടിൽ നിന്ന് പുറത്ത് വരുമ്പോൾ കഴുകന്മാർ കുഞ്ഞുപക്ഷികളെ പിടിച്ചുപോകുന്നതുപോലെ.
പ്രവിഷ്ടാഃ കേചിദ് അനലം ജ്വലിതം ശലഭാ ഇവ । കേചിച് ഛ്വഭ്രേഷു പതിതാശ് ശിലാശ് ശൈലച്യുതാ ഇവ
ചിലർ കത്തുന്ന തീയിൽ ചിതലുകളെപ്പോലെ ചാടിപ്പെട്ടു; ചിലർ മലയിൽ നിന്ന് വീഴുന്ന കല്ലുകളെപ്പോലെ ആഴമുള്ള കുഴികളിൽ വീണു.
അഹം തു താന് പരിത്യജ്യ ശ്വശുരാദീന് സ്വകാഞ് ജനാന് । കലത്രമാത്രമ് ആദായ കൃച്ഛ്രാദ് ദേശാദ് വിനിര്ഗതഃ
പക്ഷേ, ഞാൻ എന്റെ ശ്വശുരന്മാരെയും ബന്ധുക്കളെയും ഉപേക്ഷിച്ച്, ഭാര്യയെ മാത്രം കൂട്ടിക്കൊണ്ട് വലിയ ബുദ്ധിമുട്ടോടെ ആ ദേശം വിട്ടുപോയി.
അനലാന് അനിലാംശ് ചൈവ രക്ഷകാന് ഭക്ഷകാന് അപി । വഞ്ചയിത്വാ ഭയാന് മൃത്യോസ് സദാരോ ഽഹം വിനിര്ഗതഃ
അഗ്നിയും കാറ്റും കാവലുകാരും മൃഗങ്ങളും എല്ലാം വഞ്ചിച്ച്, മരണത്തിന്റെ ഭീതികളെ അതിജീവിച്ച്, ഭാര്യയോടൊപ്പം ഞാൻ അവിടെ നിന്ന് രക്ഷപ്പെട്ടു.
പ്രാപ്യ തദ്ദേശപര്യന്തം തത്ര താലതരോസ് തലേ । അവരോപ്യ സുതാന് സ്കന്ധാത് താന് അനര്ഥാന് ഇവോല്ബണാന്
ആ ദേശത്തിന്റെ അതിരിലെത്തിയപ്പോൾ, ഒരു താള്വൃക്ഷത്തിന്റെ ചുവടിൽ ഞാൻ എന്റെ കുട്ടികളെ തോളിൽ നിന്ന് ഇറക്കി വച്ചു, വലിയ ദുരിതങ്ങൾ തള്ളിവെച്ചതുപോലെ.
വിശ്രാന്തോ ഽസ്മി ചിരശ്രാന്തോ രൌരവാദ് ഇവ നിര്ഗതഃ । ഗ്രീഷ്മദാവനിദാഘാര്തോ ഗ്രീഷ്മേ പദ്മ ഇവാജലഃ
ദീർഘകാലം കഠിനമായി പരിശ്രമിച്ച ഞാൻ, നരകത്തിൽ നിന്ന് രക്ഷപ്പെട്ടവനുപോലെ, വേനലിലെ കാട്ടുതീയിൽ ചുട്ടുപൊള്ളിയതുപോലെ, വെള്ളംകഴിഞ്ഞു വരണ്ടുപോയ താമരപൂവുപോലെ, അവിടെ വിശ്രമിച്ചു.
അഥ ചണ്ഡാലകന്യായാം വിശ്രാന്തായാം തരോസ് തലേ । സുപ്തായാം ശീതലച്ഛായേ ദ്വൌ സമാലിങ്ഗ്യ ദാരകൌ
പിന്നീട്, ചണ്ഡാലന്റെ മകൾ ആ വൃക്ഷത്തിന്റെ തണലിൽ വിശ്രമിച്ച് ഉറങ്ങുമ്പോൾ, രണ്ടു കുട്ടികൾ അവളെ ചേർന്ന് പിടിച്ചു.
ഥുത്ഥകോ നാമ തനയോ മമൈകഃ പുരതസ് സ്ഥിതഃ । അത്യന്തവല്ലഭോ ഽസ്മാകം കനീയാന് കാന്തിമാന് ഇതി
എന്റെ തുത്തക എന്ന പേരുള്ള മകനാണ് എന്റെ മുന്നിൽ നിന്നത്. അവൻ ഞങ്ങളുടെ ഏറ്റവും ഇളയവനും അതീവ പ്രിയങ്കരനും അത്യന്തം പ്രകാശമുള്ളവനുമായിരുന്നു.
സ മാമ് ഉവാച ദീനാത്മാ ബാഷ്പപൂര്ണവിലോചനഃ । ആപ്ത ദേഹ്യ് ആശു മേ മാംസം പാനം ച രുധിരം ക്ഷണാത്
അവൻ ദുഃഖഭാരമുള്ള മനസ്സോടെ കണ്ണുനിറയെ കണ്ണീരോടെ എന്നോട് പറഞ്ഞു: 'എനിക്ക് ഉടൻ മാംസം തരിക, രക്തം കുടിക്കാനും തരിക'.
പുനഃ പുനര് വദന്ന് ഏവം സ ബാലസ് തനയോ മമ । പ്രാണാന്തികീം ദശാം പ്രാപ്തസ് സാക്രന്ദോ ഹി പുനഃ ക്ഷുധാ
ഇങ്ങനെ വീണ്ടും വീണ്ടും പറഞ്ഞുകൊണ്ടേ അവൻ, ആ കുഞ്ഞുമകൻ, വിശപ്പുകൊണ്ട് കരയിക്കൊണ്ട്, മരണത്തോട് ചേർന്ന് പോയ അവസ്ഥയിലായി.
തസ്യോക്തം ഹി മയാ പുത്ര മാംസം നാസ്തീതി ഭൂരിശഃ । തഥാപി മാംസം ദേഹീതി വദത്യ് ഏവ സുദുര്മതിഃ
അവനോട് ഞാൻ പലതവണ പറഞ്ഞു: 'മകനേ, മാംസം ഇല്ല'. എന്നിരുന്നാലും, അത്യന്തം അജ്ഞനായ അവൻ, 'നിന്റെ ശരീരത്തിൽ നിന്ന് മാംസം തരിക' എന്നാവശ്യപ്പെട്ടുകൊണ്ടിരുന്നു.
അഥ വാത്സല്യമൂഢേന മയാ ദുഃഖാതിഭാരിണാ । തസ്യോക്തം പുത്ര മന്മാംസം പക്വം സമ്ഭുജ്യതാമ് ഇതി
അപ്പോള് അതിയായ സ്നേഹത്തിലും അതികഠിനമായ ദുഃഖത്തിലും ആകൃഷ്ടനായി ഞാന് അവനോട് പറഞ്ഞു: 'മകനേ, എന്റെ പാകം ചെയ്ത മാംസം നീ കഴിക്കൂ.'
തദ് അപ്യ് അങ്ഗീകൃതം തേന ദേഹീതി വദതാ പുനഃ । മന്മാംസഭക്ഷണം ക്ഷീണവൃത്തിനാ ശ്ലഥകൃത്തിനാ
അത് പോലും അവന് സമ്മതിച്ചു, വീണ്ടും 'എന്റെ മാംസം തരിക' എന്നു പറഞ്ഞു, ശക്തി തീര്ന്ന ശരീരത്തോടെ, ദുർബലമായ അവസ്ഥയില് എന്റെ മാംസം അവന് ഭക്ഷിച്ചു.
സര്വദുഃഖാപനോദായ സ്നേഹകാരുണ്യമോഹിതഃ । മരണായാത്തമിത്രായ തതോ ഽഹം സഹസോത്ഥിതഃ
എല്ലാ ദുഃഖവും അകറ്റാനായി, സ്നേഹത്തിലും കരുണയിലും അകപ്പെട്ട്, മരണത്തോട് അടുത്തിരുന്ന മകന്റെ خاطر ഞാന് ഉടന് എഴുന്നേറ്റു.
ഗ്രീഷ്മതാപോപതപ്താനി കാഷ്ഠാന്യ് ആഹൃത്യ ജങ്ഗലാത് । മരണായാത്മനസ് തത്ര ചിതാ വിരചിതാ മയാ
വെയിലിന്റെ ചൂടില് കത്തിയ കാടില് നിന്ന് മരക്കൊമ്പുകള് കൊണ്ടുവന്ന്, മരണത്തിനായി അവിടം തന്നെ എനിക്ക് ചിത ഒരുക്കി.
ലേലിഹാനാനലജ്വാലാ ചിതാ പ്രജ്വാലിതാഥ സാ । ക്ഷണാച് ചടചടാസ്ഫോടൈസ് സ്ഥിതാ മദഭികാങ്ക്ഷിണീ
അപ്പോൾ ചിതയ്ക്ക് തീ കൊടുത്തു, അഗ്നിയുടെ ജ്വാലകൾ ഉയർന്ന് ചിതയെ ചുറ്റി നക്കിക്കൊണ്ടിരുന്നു. ഒരു നിമിഷംകൊണ്ട് തന്നെ ചിത കത്തിത്തുടങ്ങി, പിളർന്നു പൊട്ടുന്ന ശബ്ദത്തോടെ എന്റെ ശരീരം ആഗ്രഹിച്ച് കാത്തുനിന്നു.
മയോക്തം തനയാസ്യാം തു ചിതായാം പതിതാത് പുനഃ । ഉത്കൃത്യോത്കൃത്യ ഭോക്തവ്യം മത്തോ മാംസം ക്ഷണാത് ത്വയാ
എന്റെ മകൾ എന്നോട് പറഞ്ഞു: 'നീ ഈ ചിതയിൽ വീണാൽ, ഉടൻ തന്നെ നിന്റെ മാംസം തുരന്ന് തിന്നണം, ഓരോ കഷണവും നീയേ തന്നെ കഴിക്കണം'.
ഇത്യ് ഉക്ത്വാ യാവദ് ആത്മാനം സ്വം ചിതായാം ക്ഷിപാമ്യ് അഹമ് । ലുഠിതോ ഽസ്മി ജവാത് താവദ് അസ്മാത് സിംഹാസനാന് നൃപഃ
അവൾ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞതിനു ശേഷം, ഞാൻ എന്റെ ശരീരം ചിതയിൽ എറിയാൻ പോകുമ്പോൾ, രാജാവേ, അതേ സിംഹാസനത്തിൽ നിന്ന് ഞാൻ പെട്ടെന്നു വീണു കിടന്നു.
തതസ് തൂര്യനിനാദേന ജയശബ്ദേന ചാഭിതഃ । ഭൃശമ് ഏവ പ്രബുദ്ധോ ഽഹം സ്മൃത്യാ ച വലിതസ് സ്ഥിതഃ
അതിനു ശേഷം, ചുറ്റും തുര്യങ്ങളുടെ ശബ്ദവും ജയഘോഷവും മുഴങ്ങുമ്പോൾ, ഞാൻ പെട്ടെന്നു ഉണർന്നു, മനസ്സും ഓർമ്മയും തിരിച്ചെത്തി നിലകൊണ്ടു.
ഇതി ശാമ്ബരികേണേഹ മോഹ ഉത്പാദിതോ മമ । അജ്ഞാനേനേവ ജീവസ്യ ദശാശതസമന്വിതഃ
ഇങ്ങനെ ശാംബരികന്റെ ശക്തിയാൽ ഞാൻ മായയിൽ അകപ്പെട്ടുപോയി, ജീവൻ അജ്ഞാനത്തിൽ മുങ്ങി അനേകം അവസ്ഥകൾ അനുഭവിക്കുന്നതുപോലെ.
ആത്മോദന്തം ഭവത്സ്വ് ഇത്ഥമ് ഏനം കഥിതവാന് അഹമ് । മാര്കാണ്ഡേയ ഇവാനന്തം കല്പദുഃഖം സുരാജസു
ഇങ്ങനെ ഞാൻ എന്റെ ജീവിതത്തിന്റെ കഥ നിങ്ങളോട് പറഞ്ഞുതന്നു, മാർകണ്ടേയൻ ദേവരാജാക്കന്മാരോട് അനന്തമായ കാലദു:ഖം പറഞ്ഞതുപോലെ.
ഇത്യ് ഉക്തവതി രാജേന്ദ്രേ ലവണേ ഭൂരിതേജസി । അന്തര്ധാനം ജഗാമാസൌ തത്ര ശാമ്ബരികഃ ക്ഷണാത്
ഇങ്ങനെ മഹാതേജസ്സുള്ള രാജാവ് ലവണൻ പറഞ്ഞപ്പോൾ, ശാംബരികൻ അപ്പോൾ തന്നെ അവിടെ നിന്ന് അപ്രത്യക്ഷനായി.
അഥേദമ് ഊചുസ് തേ സഭ്യാ വിസ്മയാകുലചേതസഃ । അന്യോഽന്യാലോകനവ്യഗ്രപദ്മപത്ത്രനിഭേക്ഷണാഃ
അതിനുശേഷം അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്ന എല്ലാവരും അത്ഭുതത്തോടെ പരസ്പരം നോക്കി, കുമ്പളപ്പൂവുപോലെ വിശാലമായ കണ്ണുകളോടെ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു:
അഹോ നു ഖലു ചിത്രേയം മായാ നനു വിലക്ഷണാ । കോ നു ശാമ്ബരികോ നാമ ക്വ ചാസാവ് അഗ്രതോ ഗതഃ
അയ്യോ, ഈ മായ എത്ര അത്ഭുതകരവും വ്യത്യസ്തവുമാണ്! ഈ ശാംബരികൻ എന്ന് പറയുന്നവൻ ആരാണ്, അവൻ എവിടേക്ക് പോയി?
സര്വശക്തേര് വിചിത്രാ ഹി ശക്തയശ് ശതശോ വിധേഃ । യദ് വിവേകിമനോ ഽപ്യ് ഏഷ വിമോഹയതി മായയാ
സൃഷ്ടാവിന്റെ ശക്തികൾ എത്ര വൈവിധ്യമാർന്നതും അത്ഭുതകരവുമാണ്! വിവേകമുള്ള മനസ്സിനെയും ഈ മായ എളുപ്പത്തിൽ കുഴപ്പത്തിലാക്കുന്നു.
വിജ്ഞാതലോകവൃത്താന്തഃ ക്വ നാമായം മഹീപതിഃ । ക്വ സാമാന്യമനോവൃത്തിയോഗ്യാ വിപുലസമ്ഭ്രമാഃ
ലോകത്തിലെ കാര്യങ്ങൾ അറിയുന്ന ആ രാജാവു ഇപ്പോൾ എവിടെയാണ്? സാധാരണ മനസ്സുകൾക്കു മാത്രം അനുയോജ്യമായ ആ വലിയ ആശങ്കകൾ എവിടെ പോയി?