ആക്രുഷ്ടമ് ഉദ്ധതരവം രുദിതം വിപത്സു ഭുക്തം കദന്നമ് ഉഷിതം ഹതപക്കണേഷു । കാലാന്തരം ബഹു മയോപഹതേന തത്ര ദുര്വാസനാനിഗഡബന്ധഗതേന സഭ്യാഃ
അവിടെ ദുഷ്പ്രവൃത്തികളുടെ കെട്ടുപിടിയിൽ ഞാൻ പലതും സഹിച്ചു: ആരോശം കേട്ടു, കഠിനമായ വാക്കുകൾ അനുഭവിച്ചു, ദു:ഖത്തിൽ കരഞ്ഞു, മോശം ഭക്ഷണം കഴിച്ചു, തകർന്ന കുടിലുകളിൽ ഉറങ്ങി—ഇതൊക്കെ ഞാൻ അനുഭവിച്ചു, മഹാന്മാരേ.
അഥ ഗച്ഛതി കാലേ ഽത്ര ജരാജര്ജരിതായുഷി । തുഷാരപൂര്ണശഷ്പൌഘസമശ്മശ്രുധൃതേ മയി
ഇവിടെ കാലം കടന്നുപോകുമ്പോൾ, വയസ്സിന്റെ ഭാരത്തിൽ എന്റെ ആയുസ്സ് ക്ഷയിച്ചു, എന്റെ മുടി മഞ്ഞുപോലെ വെള്ളയും, ശരീരം തണലിൽ കുളിർച്ച പുല്ലുപോലെ ക്ഷീണിച്ചുമാറുന്നു.
കര്മവാതാവനുന്നേഷു സരസേഷ്വ് അരസേഷ്വ് അപി । പതത്സു വാസരൌഘേഷു ശീര്ണപര്ണഗണേഷ്വ് ഇവ
കർമ്മത്തിന്റെ കാറ്റിൽ പ്രവർത്തികൾ ഇങ്ങും അങ്ങും തള്ളപ്പെടുമ്പോൾ, സുതാര്യമോ മങ്ങിയതോ ആയ തടാകങ്ങളിൽ പോലെ, ദിവസങ്ങൾ ഉണങ്ങിയ ഇലകളുടെ കൂട്ടംപോലെ വീണുപോകുന്നു.
ആജാവ് ഇവ ശരൌഘേഷു സുഖദുഃഖേഷ്വ് അനാരതമ് । കലഹേഷ്വ് അഥ കാര്യേഷു ആഗച്ഛത്സു വ്രജത്സു ച
യുദ്ധഭൂമിയിൽ അമ്പുകൾ കൂട്ടംകൂടുന്നതുപോലെ, സന്തോഷവും ദു:ഖവും ഒരുപോലെ തുടർച്ചയായി വരികയും പോകികയും ചെയ്യുന്നു; കലഹങ്ങളും ബാധ്യതകളും അങ്ങനെ തന്നെ വരികയും പോകികയും ചെയ്യുന്നു.
വികല്പകലനാവര്തവര്തിനീവ ജഗദ്ഭ്രമേ । സമുദ്ര ഇവ കല്ലോലഭരേ ഭ്രമതി ചേതസി
ചിന്തകളുടെ ചുഴലിക്കാറ്റിൽ ലോകഭ്രമയിൽ മനസ്സ് അലയുന്നു, സമുദ്രം തിരകളുടെ ഭാരത്തിൽ ചുറ്റിനടക്കുന്നതുപോലെ.
ചലം ചിന്താചിതം ചക്രമ് ആരൂഢേ ഭ്രാന്ത ആത്മനി । പ്രോഹ്യമാനേ തൃണ ഇവ സാവര്തേ കാലസാഗരേ
ചിന്തകളാൽ നിറഞ്ഞ അശാന്തമായ ചക്രം, മനസ്സിൽ ആശയക്കുഴപ്പത്തിൽ കറങ്ങുന്നു; അതു കാലസമുദ്രത്തിലെ ചുഴലിക്കാറ്റിൽ ഇളകുന്ന പുല്ലുപോലെ ആകുന്നു.
വിന്ധ്യോര്വീവ്രണകീടസ്യ ഗ്രാമൈകശരണസ്യ ച । ദ്വിബാഹോര് ഗര്ദഭസ്യാത്ര ക്ഷീണ ഇത്ഥം സമാഗണേ
വിന്ദ്യപർവതത്തിലെ മുറിവിൽ കഴിയുന്ന പുഴുവിനെയും, രണ്ട് കാലുള്ള കഴുതയെയും, ഒരു ഗ്രാമം മാത്രം ആശ്രയമുള്ളവനെയും പോലെ, ഈ കൂട്ടത്തിൽ ഞാൻ ശക്തിഹീനനായി കിടക്കുന്നു.
വിസ്മൃതേ മമ ഭൂപത്വേ ശവസ്യേവ മഹാജ്വരേ । ചണ്ഡാലത്വേ സ്ഥിരീഭൂതേ ഛിന്നപക്ഷ ഇവാചലേ
എന്റെ രാജത്വം മറന്നുപോയപ്പോൾ, വലിയ ജ്വരത്തിൽ കിടക്കുന്ന ശവംപോലും, ചണ്ഡാളാവസ്ഥയിൽ ഉറച്ചു നിൽക്കുന്നവനായി, ചിറകു മുറിഞ്ഞ് പർവതത്തിൽ വീണുപോയ പക്ഷിയെപ്പോലും ഞാൻ ആയി.
സംസാരമ് ഇവ കല്പാന്തോ ദാവാഗ്നിര് ഇവ കാനനമ് । സാഗരോര്മിസ് തടമ് ഇവ ശുഷ്കവൃക്ഷമ് ഇവാശനിഃ
ലോകത്തിന് കല്പാന്തം വന്നതുപോലും, കാടിനെ കത്തിച്ചുപോകുന്ന കാട്ടുതീപോലും, കരയിൽ അടിച്ചുപൊട്ടുന്ന തിരമാലപോലും, ഉണങ്ങിയ മരത്തിൽ വീഴുന്ന മിന്നലുപോലും ഞാൻ ആകുന്നു.
അകാണ്ഡമരണോഡ്ഡീനചണ്ഡചണ്ഡാലമണ്ഡലമ് । നിരന്നതൃണപത്ത്രാമ്ബു വിന്ധ്യകച്ഛം തദാ യയൌ
അപ്പോള് വിന്ധ്യ പ്രദേശം മുഴുവന് മരണം ചുറ്റിയ ഒരു ഭയങ്കരമായ ശൂന്യഭൂമിയായി മാറി. അവിടെ ഭക്ഷണവും പുല്ലും ഇലയും വെള്ളവും ഒന്നും കാണാനില്ലായിരുന്നു.
ന വര്ഷതി ഘനവ്രാതേ ദൃഷ്ടനഷ്ടേ ക്വചിത് സ്ഥിതേ । പൂതാങ്ഗാരകണോന്മിശ്രഗതൌ വഹതി മാരുതേ
വലിയ മേഘങ്ങള് അപ്രത്യക്ഷമായി, മഴ ഒന്നും പെയ്തില്ല. കാറ്റ് ചുട്ടു കത്തുന്ന ചാരവും ചുട്ടു കത്തുന്ന ചിന്നുകളും മാത്രം കൊണ്ടു പറന്നു.
ശീര്ണമര്മരപര്ണാസു ദാവാഗ്നിവലിതാസു ച । വനസ്ഥലീഷു ശൂന്യാസു ചിരപ്രവ്രജിതാസ്വ് ഇവ
കാടുകളില് ഇലകള് ഉണങ്ങി കറകറന്നു, കാട്ടുതീ കൊണ്ട് എല്ലാം കത്തിപ്പോയി. വനപ്രദേശങ്ങള് കാലംകൊണ്ട് ഉപേക്ഷിക്കപ്പെട്ടതുപോലെ ശൂന്യമായി നിന്നു.
അകാണ്ഡമ് അഭവദ് ഭീമമ് ഉദ്ദാമദവപാവകമ് । ശോഷിതാശേഷഗഹനം ഭസ്മശേഷതൃണോലപമ്
അപ്രതീക്ഷിതമായി ഒരു ഭയങ്കരമായ കാട്ടുതീ ഉയർന്നു, കാടുകളെ മുഴുവന് ഉണക്കി, അവിടെ ചാരവും ചില പുല്ല്തണ്ടുകളും മാത്രം ശേഷിച്ചു.
പാംസുധൂസരസര്വാങ്ഗം ക്ഷുധിതാശേഷമാനവമ് । നിരന്നതൃണപാനീയദേശോദ്യദ്ദാവമണ്ഡലമ്
എല്ലാവരുടെയും ശരീരം പൊടിയിൽ മൂടി, എല്ലാവർക്കും അത്യന്തം വിശപ്പായിരുന്നു; അന്നം, പുല്ല്, വെള്ളം ഒന്നുമില്ലാത്ത ഭൂമി ചുറ്റും കാട്ടുതീ പടർന്നിരുന്നു.
കചന്മരുമരീച്യമ്ബുമജ്ജന്മഹിഷമണ്ഡലമ് । വാതോത്ഥസൈകതവ്യൂഹവാരിവാഹാവൃതാമ്ബരമ്
മരുഭൂമിയിലെ മായജലത്തിൽ മുങ്ങുന്ന കാളകളാൽ ആ പ്രദേശം നിറഞ്ഞിരുന്നു; കാറ്റ് മണൽകൂമ്പാരങ്ങൾ ഉയർത്തി, ആകാശം മേഘങ്ങൾകൊണ്ട് മറഞ്ഞു.
പാനീയശബ്ദമാത്രൈകശ്രവണോത്കനരവ്രജമ് । ആതപാദ് അതിസംശോഷസീദത്സകലമാനവമ്
വെള്ളത്തിന്റെ ശബ്ദം മാത്രം കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ച ജനക്കൂട്ടം കടുത്ത ചൂടിൽ മുഴുവൻ ജീവനും ഉണങ്ങിയതുകൊണ്ട് വേദനിച്ചു.
പുത്രഗ്രസനസംരബ്ധക്ഷുധിതോജ്ഝിതജീവിതമ് । സ്വാങ്ഗചര്വണസംരമ്ഭലുഠദ്ദശനമണ്ഡലമ്
കുട്ടികളെ തിന്നാൻ ശ്രമിച്ച ചിലർ വിശപ്പിൽ ജീവൻകൂടി നഷ്ടപ്പെടുത്തി; ചിലർ അത്യന്തം നിരാശയിൽ സ്വന്തം ശരീരം കടിച്ചു, പല്ലുകൾ ആഴത്തിൽ കയറി, വേദനയിൽ ഉരുണ്ടു.
മാംസശങ്കാനിഗീര്ണോഗ്രഖദിരാഗ്നികണോത്കരമ് । മണ്ഡൂകാശാവശഗ്രസ്തവനപാഷാണഖണ്ഡകമ്
അവിടെയെല്ലാം മാംസം, അസ്ഥികൾ, കഠിനമായ ഖദിരവൃക്ഷത്തിന്റെ നുറുങ്ങുകൾ, ചുട്ടു കത്തുന്ന ചിതലുകൾ, വിശപ്പോടെ കുരങ്ങുന്ന തവളകൾ കടിച്ചെടുത്ത കല്ലുകൾ — ഇതൊക്കെ ചിതറിക്കിടക്കുന്നു.
അന്യോഽന്യദ്രുതസംസക്തമാതൃപുത്രപിതൃവ്രജമ് । ഗൃധ്രോദരരടത്സാഗ്രനിഗീര്ണവനശാരികമ്
അവിടെ അമ്മമാർ, മക്കൾ, പിതാക്കന്മാർ — എല്ലാവരും തമ്മിൽ തന്നെ പിടിച്ചുപറ്റി അകലാതെ ചേർന്നു കിടക്കുന്നു; അതേസമയം കിടക്കുന്ന വനശാരികകളെ വലിയ വിശപ്പോടെ കുരച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്ന കഴുകന്മാർ മുഴുവനായി വിഴുങ്ങുന്നു.
പരസ്പരാങ്ഗവിച്ഛേദരക്തസിക്തധരാതലമ് । ഹരിഗ്രസനസംരബ്ധമത്തക്ഷുഭിതവാരണമ്
ആ സ്ഥലത്ത് പരസ്പരം ആക്രമിച്ച് അകലംപോയ അവയവങ്ങളിൽ നിന്നൊഴുകിയ രക്തം നിലം മുഴുവൻ തൂവൽപോലെ പടർന്നിരിക്കുന്നു; സിംഹങ്ങളുടെ ക്രൂരതയാൽ ഉന്മാദം പിടിച്ച കാട്ടാനകൾ അവരാൽ കടിച്ചു തിന്നപ്പെടുന്നു.
ദരീനിഗിരണൈകോത്കസിംഹഭ്രമണഭീഷണമ് । അന്യോഽന്യഗ്രസനോദ്യുക്തലോകമല്ലകൃതാഹവമ്
അവിടെയുള്ള ഭയങ്കരമായ കാഴ്ച — സിംഹങ്ങൾ കുരങ്ങുകളെ ഒരുമുതൽ വിഴുങ്ങി കാട്ടിൽ ഭയപ്പെടുത്തുന്നു; മനുഷ്യർ തമ്മിൽ തന്നെ പടയാളികൾ പോലെ ഏറ്റുമുട്ടി കൊല്ലുന്നു.
നിഷ്പത്ത്രപാദപോഡ്ഡീനപൂതാങ്ഗാരമയാനിലമ് । രക്തപാനോത്കമാര്ജാരലീഢധാതുതലാവനി
വൃക്ഷങ്ങൾ ഇലകളില്ലാതെ നിൽക്കുന്നു, തണ്ടുകൾ കത്തിയ കറുത്ത ചാരുപോലെയാണ്, വായുവിൽ ചാരം നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു; നിലം രക്തം കുടിക്കുന്ന പൂച്ചകൾ നക്കിയ അവശിഷ്ടങ്ങളാൽ മലിനമായിരിക്കുന്നു.
ജ്വാലാഘനഘനാടോപസാവതംസവനാനിലമ് । സര്വസ്ഖലജ്ജ്വലദ്വഹ്നിപുഞ്ജപിഞ്ജരജങ്ഗലമ്
കാട്ടിൽ കനലിന്റെ ഉഗ്രമായ ജ്വാലകൾ കാറ്റിനൊപ്പം മുഴങ്ങുന്നു; എല്ലായിടത്തും തീയുടെ കുതിച്ചുചാടുന്ന കണങ്ങൾ കാട്ടിനെ മഞ്ഞ നിറത്തിൽ മൂടുന്നു.
ദഗ്ധാജഗരകുഞ്ജോത്ഥധൂമമാംസലഗുല്മകമ് । മാരുതാവലിതജ്വാലാസന്ധ്യാഭ്രവലിതാമ്ബരമ്
കത്തിയ പാമ്പുകളുടെ കുഴികളിൽ നിന്ന് പുകയും മാംസകൂമ്പാരങ്ങളും ഉയരുന്നു; കാറ്റിൽ ചിതറുന്ന ജ്വാലകൾ ആകാശത്തെ മേഘങ്ങൾ പോലെ വരച്ചിരിക്കുന്നു.
ഉഡ്ഡാമരമരുദ്ഭ്രാന്തഭാസ്മനസ്തമ്ഭമണ്ഡലമ് । സാക്രന്ദനരദന്താഗ്രശീര്ണാര്ഭകകൃതാരവമ്
കടുത്ത കാറ്റിൽ ചുറ്റി പറക്കുന്ന ചാരത്തിന്റെ തൂണുകൾ വായുവിൽ നിറയുന്നു; മനുഷ്യരുടെ കരച്ചിലിനിടയിൽ പല്ല് തകർന്ന് പോയ കുട്ടികളുടെ നിലവിളി മുഴങ്ങുന്നു.
സമ്ഭ്രാന്തപുരുഷവ്യൂഹദന്തകൃത്തമഹാശവമ് । മാംസഭോഗജവഗ്രസ്തരക്തരക്തനിജാങ്ഗുലി
മനുഷ്യരുടെ കലഹത്തിൽ പല്ലുകൾ പിഴുതെടുത്ത വലിയ ശവം, രക്തംകൊണ്ടു ചളിച്ച വിരലുകൾ അതിന്റെ മാംസം വേഗത്തിൽ കീറിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്നു.
നീലപത്ത്രലതാശബ്ദപീതധൂമഘനച്ഛവി । ഭ്രമദ്ഗൃധ്രനിഗീര്ണോഗ്രനഭോഭ്രാന്തോല്മുകാമിഷമ്
നീലപത്രങ്ങളും ലതകളും കുലുങ്ങുന്ന ശബ്ദത്തിൽ പളിച്ചുപോയത് പോലെ, പുകകൊണ്ട് ഇരുണ്ട നിറം, ആകാശത്ത് ഉലഞ്ഞു നടക്കുന്ന ജ്വലനങ്ങൾക്കിടയിൽ ക്രൂരമായ കഴുകൻമാർ അതിന്റെ മാംസം തിന്നുന്നു.
ഇതരേതരഭിന്നാങ്ഗലോകവിദ്രവണാകുലമ് । ജ്വലിതാഗ്നിടനത്കാരവിദീര്ണഹൃദയോദരമ്
ഒരുത്തരോടൊരുത്തർ അവയവങ്ങൾ കീറിക്കൊണ്ടു, ആ സ്ഥലം ഭയത്താൽ നിറഞ്ഞു; കത്തുന്ന അഗ്നിയുടെ ചടച്ചടപ്പിൽ അതിന്റെ ഹൃദയവും വയറും പിളർന്നുപോയി.
ഗതമാരുതഭാങ്കാരഭീമദാവാഗ്നിവല്ഗനമ് । ഭീതാജഗരഫൂത്കാരപതദങ്ഗാരപാദപമ്
ഭയങ്കരമായ കാട്ടുതീ കാറ്റിന്റെ ഗർജനത്തിൽ ചാടിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്നു; ഭയപ്പെട്ട പാമ്പുകളുടെ ഉലുപ്പിൽ, ചുട്ടുകിടക്കുന്ന കല്ലുപോലെ മരങ്ങൾ വീണുപോകുന്നു.
തദ് അകാണ്ഡം സ്ഫുടം പ്രാപ്യ സ ദേശശ് ശുഷ്കകോടരഃ । ദ്വാദശാര്കാഗ്നിദഗ്ധസ്യ ജഗതോ ഽനുകൃതിം യയൌ
അവിടത്തെ ആ പ്രദേശം മുഴുവൻ ഉണങ്ങിയതും ശൂന്യമായതുമായ അവസ്ഥയിൽ, പന്ത്രണ്ടു സൂര്യന്മാരുടെ തീയിൽ ചുട്ടുപൊള്ളിയ ലോകംപോലെ തോന്നി.