ക്രൌര്യം മുഖരസംരമ്ഭി ശരവര്ഷി നിനാദി ച । അങ്ഗീകൃതം നിദാഘാന്തേ നഭസേവാസിതാമ്ബുദഃ
ക്രൂരതയും, ഉച്ചത്തിൽ കോപവും, അമ്പുകൾ പോലെ പെയ്യുന്ന ആക്രമണവും, വേനലിന്റെ അവസാനം ആകാശത്ത് കറുത്ത മേഘങ്ങൾ നിറയുന്നതുപോലെ സ്വീകരിക്കപ്പെടുന്നു.
വികാസിന്യോ ഽക്ഷതാകാരാ ദൂരം പരിഹൃതാ ജനൈഃ । ശ്വഭ്രേണേവ കുമഞ്ജര്യശ് ചിരമ് ഊഢാ മയാപദഃ
പുഷ്പിക്കുന്നതും, ഒരു മുറിവുമില്ലാതെ നിലനിൽക്കുന്നവരെയും, ജനങ്ങൾ ദൂരെയ്ക്ക് ഒഴിവാക്കുന്നു; ഞാൻ ദീർഘകാലം ചുമന്ന ദുർഭാഗ്യം ഒരു കുഴിയിൽ മറഞ്ഞിരിക്കുന്നതുപോലെ.
ശ്വകാകാകുലകോണാസു നരകോഡ്ഡാരഭൂമിഷു । ഉപ്താ ദുഷ്കൃതബീജാനാം മുഷ്ടയോ മോഹവൃഷ്ടയഃ
നായ്ക്കളും കാക്കകളും നിറഞ്ഞ കോണുകളിലും, മനുഷ്യനാശത്തിന്റെ നിലങ്ങളിലുമാണ്, ദുഷ്കൃത്യങ്ങളുടെ വിത്തുകൾ കയ്യിലെടുത്തു വിതറപ്പെടുന്നത്, മോഹമഴ കൊണ്ട് നനയുന്നു.
വാഗുരാസിമതാ വിന്ധ്യകന്ദരസ്ഥേന നിര്ദയമ് । ഭൂതേഷ്വ് ഇവ കൃതാന്തേന മൃഗേഷു പരിവല്ഗിതമ്
പാറക്കൊടുമുടികളിലെ ഗുഹയില് ഇരുന്ന്, കഠിനഹൃദയനായ വേട്ടക്കാരന് പോലെ, ജീവികളിലുടനീളം മരണന് സഞ്ചരിക്കുന്നതുപോലെ, മൃഗങ്ങളിലുടനീളം ഞാനും സഞ്ചരിച്ചു.
പാമരീകണ്ഠകുഡ്യേഷു വിശ്രാന്തശിരസാ മയാ । സുപ്തമ് അസ്തവിവേകേന ശേഷാങ്ഗേഷ്വ് ഇവ ശൌരിണാ
പാമരരുടെ മണ്ണുമതിലുകളില് തളര്ന്ന തല ചായ്ത്ത്, വിവേകമില്ലാതെ ഉറങ്ങിക്കിടന്നു, ഉറങ്ങുന്ന മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ ശരീരത്തില് പാമ്പ് വിശ്രമിക്കുന്നതുപോലെ.
വിലോലപര്ണാമ്ബരയാ ശരാവോല്ലാസിധൂമയാ । മമ തന്വാ സനീഹാരവിന്ധ്യകച്ഛഗുഹായിതമ്
തൂങ്ങുന്ന ഇലകളാണ് വസ്ത്രം, അമ്പുകളുടെ പ്രകാശം പുകപോലെ ചുറ്റിയ, എന്റെ ശരീരം വിന്ദ്യപര്വതത്തിന്റെ തണുത്ത ഗുഹകളില് വസിച്ചു.
കൃഷ്ണദേഹേന യൌകാഢ്യാ കന്ഥാ സ്കന്ധേ മയാ ചിരമ് । ഗ്രീഷ്മേഷൂഢാ ബലോദ്ഭൂതാ വരാഹേണ യഥോര്വരാ
നീണ്ട കാലം കറുത്ത, പഴുത്ത, കീറുപോയ വസ്ത്രം എന്റെ തോളില് ധരിച്ച് നടന്നു; വേനലില് ഭൂമി കാട്ടുപന്നിയുടെ ഭാരമേറ്റുപോലെയാണ് അതു.
ബഹുശോ ഽഹം വനോത്ഥാഗ്നിനിര്ദഗ്ധപ്രാണിമണ്ഡലഃ । കല്പാഗ്നിഭുക്തജഗതഃ കാലസ്യാനുകൃതിം ഗതഃ
എനിക്ക് പലപ്പോഴും കാടിലെ ജീവികളെ ദഹിപ്പിക്കുന്ന കാടുതീ പോലെ, ലോകത്തെ വിഴുങ്ങുന്ന കാലംപോലെ, എല്ലാം നശിപ്പിക്കുന്ന തീയായ преж്ഞം അനുഭവിക്കേണ്ടി വന്നു.
ലോഹലിങ്ഗാ യഥാ രോഗാന് അനര്ഥാന് ഇവ ദുര്ഗ്രഹാഃ । പ്രസൂതാസ് തത്ര മേ ദാരാ ദുഃഖാന്യ് അപി സുതാന് അപി
അവിടെ എന്റെ ഭാര്യകളും മക്കളും ജനിച്ചു; ഇരുമ്പ് കയറുപോലും ദുരന്തങ്ങളുപോലും നിയന്ത്രിക്കാൻ ബുദ്ധിമുട്ടുള്ളവർ, അവർ കൊണ്ടു എനിക്ക് ദു:ഖങ്ങൾ മാത്രം ലഭിച്ചു.
ത്രിബാലപുത്രികേണൈകതനയേന തദാ മയാ । നീതാ നീരന്ധ്രദോഷേണ ഷഷ്ടിഃ കല്പസമാസ് സമാഃ
അവിടെ എനിക്ക് ഒരു ചെറിയ ബാലൻ മാത്രമായ മകൻ ഉണ്ടായിരുന്നുവു. അതിനൊപ്പം, സുഖംകാണാതെ, പരിഹരിക്കാൻ കഴിയാത്ത ദോഷങ്ങൾ കൊണ്ട് പിറകോട്ടില്ലാതെ അറുപത് വർഷം ഞാൻ അവിടെ കഴിച്ചു.
ആക്രുഷ്ടമ് ഉദ്ധതരവം രുദിതം വിപത്സു ഭുക്തം കദന്നമ് ഉഷിതം ഹതപക്കണേഷു । കാലാന്തരം ബഹു മയോപഹതേന തത്ര ദുര്വാസനാനിഗഡബന്ധഗതേന സഭ്യാഃ
അവിടെ ദുഷ്പ്രവൃത്തികളുടെ കെട്ടുപിടിയിൽ ഞാൻ പലതും സഹിച്ചു: ആരോശം കേട്ടു, കഠിനമായ വാക്കുകൾ അനുഭവിച്ചു, ദു:ഖത്തിൽ കരഞ്ഞു, മോശം ഭക്ഷണം കഴിച്ചു, തകർന്ന കുടിലുകളിൽ ഉറങ്ങി—ഇതൊക്കെ ഞാൻ അനുഭവിച്ചു, മഹാന്മാരേ.
അഥ ഗച്ഛതി കാലേ ഽത്ര ജരാജര്ജരിതായുഷി । തുഷാരപൂര്ണശഷ്പൌഘസമശ്മശ്രുധൃതേ മയി
ഇവിടെ കാലം കടന്നുപോകുമ്പോൾ, വയസ്സിന്റെ ഭാരത്തിൽ എന്റെ ആയുസ്സ് ക്ഷയിച്ചു, എന്റെ മുടി മഞ്ഞുപോലെ വെള്ളയും, ശരീരം തണലിൽ കുളിർച്ച പുല്ലുപോലെ ക്ഷീണിച്ചുമാറുന്നു.
കര്മവാതാവനുന്നേഷു സരസേഷ്വ് അരസേഷ്വ് അപി । പതത്സു വാസരൌഘേഷു ശീര്ണപര്ണഗണേഷ്വ് ഇവ
കർമ്മത്തിന്റെ കാറ്റിൽ പ്രവർത്തികൾ ഇങ്ങും അങ്ങും തള്ളപ്പെടുമ്പോൾ, സുതാര്യമോ മങ്ങിയതോ ആയ തടാകങ്ങളിൽ പോലെ, ദിവസങ്ങൾ ഉണങ്ങിയ ഇലകളുടെ കൂട്ടംപോലെ വീണുപോകുന്നു.
ആജാവ് ഇവ ശരൌഘേഷു സുഖദുഃഖേഷ്വ് അനാരതമ് । കലഹേഷ്വ് അഥ കാര്യേഷു ആഗച്ഛത്സു വ്രജത്സു ച
യുദ്ധഭൂമിയിൽ അമ്പുകൾ കൂട്ടംകൂടുന്നതുപോലെ, സന്തോഷവും ദു:ഖവും ഒരുപോലെ തുടർച്ചയായി വരികയും പോകികയും ചെയ്യുന്നു; കലഹങ്ങളും ബാധ്യതകളും അങ്ങനെ തന്നെ വരികയും പോകികയും ചെയ്യുന്നു.
വികല്പകലനാവര്തവര്തിനീവ ജഗദ്ഭ്രമേ । സമുദ്ര ഇവ കല്ലോലഭരേ ഭ്രമതി ചേതസി
ചിന്തകളുടെ ചുഴലിക്കാറ്റിൽ ലോകഭ്രമയിൽ മനസ്സ് അലയുന്നു, സമുദ്രം തിരകളുടെ ഭാരത്തിൽ ചുറ്റിനടക്കുന്നതുപോലെ.
ചലം ചിന്താചിതം ചക്രമ് ആരൂഢേ ഭ്രാന്ത ആത്മനി । പ്രോഹ്യമാനേ തൃണ ഇവ സാവര്തേ കാലസാഗരേ
ചിന്തകളാൽ നിറഞ്ഞ അശാന്തമായ ചക്രം, മനസ്സിൽ ആശയക്കുഴപ്പത്തിൽ കറങ്ങുന്നു; അതു കാലസമുദ്രത്തിലെ ചുഴലിക്കാറ്റിൽ ഇളകുന്ന പുല്ലുപോലെ ആകുന്നു.
വിന്ധ്യോര്വീവ്രണകീടസ്യ ഗ്രാമൈകശരണസ്യ ച । ദ്വിബാഹോര് ഗര്ദഭസ്യാത്ര ക്ഷീണ ഇത്ഥം സമാഗണേ
വിന്ദ്യപർവതത്തിലെ മുറിവിൽ കഴിയുന്ന പുഴുവിനെയും, രണ്ട് കാലുള്ള കഴുതയെയും, ഒരു ഗ്രാമം മാത്രം ആശ്രയമുള്ളവനെയും പോലെ, ഈ കൂട്ടത്തിൽ ഞാൻ ശക്തിഹീനനായി കിടക്കുന്നു.
വിസ്മൃതേ മമ ഭൂപത്വേ ശവസ്യേവ മഹാജ്വരേ । ചണ്ഡാലത്വേ സ്ഥിരീഭൂതേ ഛിന്നപക്ഷ ഇവാചലേ
എന്റെ രാജത്വം മറന്നുപോയപ്പോൾ, വലിയ ജ്വരത്തിൽ കിടക്കുന്ന ശവംപോലും, ചണ്ഡാളാവസ്ഥയിൽ ഉറച്ചു നിൽക്കുന്നവനായി, ചിറകു മുറിഞ്ഞ് പർവതത്തിൽ വീണുപോയ പക്ഷിയെപ്പോലും ഞാൻ ആയി.
സംസാരമ് ഇവ കല്പാന്തോ ദാവാഗ്നിര് ഇവ കാനനമ് । സാഗരോര്മിസ് തടമ് ഇവ ശുഷ്കവൃക്ഷമ് ഇവാശനിഃ
ലോകത്തിന് കല്പാന്തം വന്നതുപോലും, കാടിനെ കത്തിച്ചുപോകുന്ന കാട്ടുതീപോലും, കരയിൽ അടിച്ചുപൊട്ടുന്ന തിരമാലപോലും, ഉണങ്ങിയ മരത്തിൽ വീഴുന്ന മിന്നലുപോലും ഞാൻ ആകുന്നു.
അകാണ്ഡമരണോഡ്ഡീനചണ്ഡചണ്ഡാലമണ്ഡലമ് । നിരന്നതൃണപത്ത്രാമ്ബു വിന്ധ്യകച്ഛം തദാ യയൌ
അപ്പോള് വിന്ധ്യ പ്രദേശം മുഴുവന് മരണം ചുറ്റിയ ഒരു ഭയങ്കരമായ ശൂന്യഭൂമിയായി മാറി. അവിടെ ഭക്ഷണവും പുല്ലും ഇലയും വെള്ളവും ഒന്നും കാണാനില്ലായിരുന്നു.
ന വര്ഷതി ഘനവ്രാതേ ദൃഷ്ടനഷ്ടേ ക്വചിത് സ്ഥിതേ । പൂതാങ്ഗാരകണോന്മിശ്രഗതൌ വഹതി മാരുതേ
വലിയ മേഘങ്ങള് അപ്രത്യക്ഷമായി, മഴ ഒന്നും പെയ്തില്ല. കാറ്റ് ചുട്ടു കത്തുന്ന ചാരവും ചുട്ടു കത്തുന്ന ചിന്നുകളും മാത്രം കൊണ്ടു പറന്നു.
ശീര്ണമര്മരപര്ണാസു ദാവാഗ്നിവലിതാസു ച । വനസ്ഥലീഷു ശൂന്യാസു ചിരപ്രവ്രജിതാസ്വ് ഇവ
കാടുകളില് ഇലകള് ഉണങ്ങി കറകറന്നു, കാട്ടുതീ കൊണ്ട് എല്ലാം കത്തിപ്പോയി. വനപ്രദേശങ്ങള് കാലംകൊണ്ട് ഉപേക്ഷിക്കപ്പെട്ടതുപോലെ ശൂന്യമായി നിന്നു.
അകാണ്ഡമ് അഭവദ് ഭീമമ് ഉദ്ദാമദവപാവകമ് । ശോഷിതാശേഷഗഹനം ഭസ്മശേഷതൃണോലപമ്
അപ്രതീക്ഷിതമായി ഒരു ഭയങ്കരമായ കാട്ടുതീ ഉയർന്നു, കാടുകളെ മുഴുവന് ഉണക്കി, അവിടെ ചാരവും ചില പുല്ല്തണ്ടുകളും മാത്രം ശേഷിച്ചു.
പാംസുധൂസരസര്വാങ്ഗം ക്ഷുധിതാശേഷമാനവമ് । നിരന്നതൃണപാനീയദേശോദ്യദ്ദാവമണ്ഡലമ്
എല്ലാവരുടെയും ശരീരം പൊടിയിൽ മൂടി, എല്ലാവർക്കും അത്യന്തം വിശപ്പായിരുന്നു; അന്നം, പുല്ല്, വെള്ളം ഒന്നുമില്ലാത്ത ഭൂമി ചുറ്റും കാട്ടുതീ പടർന്നിരുന്നു.
കചന്മരുമരീച്യമ്ബുമജ്ജന്മഹിഷമണ്ഡലമ് । വാതോത്ഥസൈകതവ്യൂഹവാരിവാഹാവൃതാമ്ബരമ്
മരുഭൂമിയിലെ മായജലത്തിൽ മുങ്ങുന്ന കാളകളാൽ ആ പ്രദേശം നിറഞ്ഞിരുന്നു; കാറ്റ് മണൽകൂമ്പാരങ്ങൾ ഉയർത്തി, ആകാശം മേഘങ്ങൾകൊണ്ട് മറഞ്ഞു.
പാനീയശബ്ദമാത്രൈകശ്രവണോത്കനരവ്രജമ് । ആതപാദ് അതിസംശോഷസീദത്സകലമാനവമ്
വെള്ളത്തിന്റെ ശബ്ദം മാത്രം കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ച ജനക്കൂട്ടം കടുത്ത ചൂടിൽ മുഴുവൻ ജീവനും ഉണങ്ങിയതുകൊണ്ട് വേദനിച്ചു.
പുത്രഗ്രസനസംരബ്ധക്ഷുധിതോജ്ഝിതജീവിതമ് । സ്വാങ്ഗചര്വണസംരമ്ഭലുഠദ്ദശനമണ്ഡലമ്
കുട്ടികളെ തിന്നാൻ ശ്രമിച്ച ചിലർ വിശപ്പിൽ ജീവൻകൂടി നഷ്ടപ്പെടുത്തി; ചിലർ അത്യന്തം നിരാശയിൽ സ്വന്തം ശരീരം കടിച്ചു, പല്ലുകൾ ആഴത്തിൽ കയറി, വേദനയിൽ ഉരുണ്ടു.
മാംസശങ്കാനിഗീര്ണോഗ്രഖദിരാഗ്നികണോത്കരമ് । മണ്ഡൂകാശാവശഗ്രസ്തവനപാഷാണഖണ്ഡകമ്
അവിടെയെല്ലാം മാംസം, അസ്ഥികൾ, കഠിനമായ ഖദിരവൃക്ഷത്തിന്റെ നുറുങ്ങുകൾ, ചുട്ടു കത്തുന്ന ചിതലുകൾ, വിശപ്പോടെ കുരങ്ങുന്ന തവളകൾ കടിച്ചെടുത്ത കല്ലുകൾ — ഇതൊക്കെ ചിതറിക്കിടക്കുന്നു.
അന്യോഽന്യദ്രുതസംസക്തമാതൃപുത്രപിതൃവ്രജമ് । ഗൃധ്രോദരരടത്സാഗ്രനിഗീര്ണവനശാരികമ്
അവിടെ അമ്മമാർ, മക്കൾ, പിതാക്കന്മാർ — എല്ലാവരും തമ്മിൽ തന്നെ പിടിച്ചുപറ്റി അകലാതെ ചേർന്നു കിടക്കുന്നു; അതേസമയം കിടക്കുന്ന വനശാരികകളെ വലിയ വിശപ്പോടെ കുരച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്ന കഴുകന്മാർ മുഴുവനായി വിഴുങ്ങുന്നു.
പരസ്പരാങ്ഗവിച്ഛേദരക്തസിക്തധരാതലമ് । ഹരിഗ്രസനസംരബ്ധമത്തക്ഷുഭിതവാരണമ്
ആ സ്ഥലത്ത് പരസ്പരം ആക്രമിച്ച് അകലംപോയ അവയവങ്ങളിൽ നിന്നൊഴുകിയ രക്തം നിലം മുഴുവൻ തൂവൽപോലെ പടർന്നിരിക്കുന്നു; സിംഹങ്ങളുടെ ക്രൂരതയാൽ ഉന്മാദം പിടിച്ച കാട്ടാനകൾ അവരാൽ കടിച്ചു തിന്നപ്പെടുന്നു.