രോമഭിഃ കോടിഷു പ്രോച്ചൈശ് ശീതേനോദ്ധൃഷിതസ്യ മേ । വര്ഷാസു മുക്താകണവദ് ധൃതാസ് സലിലബിന്ദവഃ
മഴക്കാലത്തിലെ കനത്തതണുപ്പിൽ, ശരീരത്തിൽ രോമങ്ങൾ പൊങ്ങി, അതിന്മേൽ മുത്തുപോലുള്ള വെള്ളത്തുള്ളികൾ പതിഞ്ഞു കിടന്നു.
അജാജിമൂലഖണ്ഡാര്ഥം ക്ഷുത്ക്ഷോഭക്ഷീണകുക്ഷിണാ । കലത്രേണ മഹാടവ്യാം കൃതഃ കലഹ ആകുലഃ
വലിയ കാട്ടിൽ, വിശപ്പുകൊണ്ട് വയറ് ചുരുങ്ങിയ ഭാര്യയുമായി, അജമോദയോ ഇഞ്ചിയോ ഉള്ള ഒരു കഷ്ണം കൊണ്ടു ഞങ്ങൾ തമ്മിൽ വലിയ വഴക്കുണ്ടായി.
വനേ രണിതദന്തേന ശീതകേകരചക്ഷുഷാ । മഷീമലിനഗാത്രേണ വേതാലസ്വജനായിതമ്
കാട്ടിൽ, പല്ല് കുലുക്കി, തണുപ്പിൽ കണ്ണുകൾ വലുതായി, ചാരകൊണ്ട് ശരീരം കറുത്ത്, ഞാൻ എന്റെ സ്വന്തം കൂട്ടുകാര്ക്ക് തന്നെ ഒരു ഭൂതംപോലെയായിരുന്നു.
സരിത്തീരേഷു മത്സ്യാര്ഥം ഭ്രാന്തം ബഡിശധാരിണാ । കല്പേ ജഗത്സു ഭൂതാര്ഥം കൃതാന്തേനേവ പാശിനാ
നദീതീരങ്ങളിൽ, മീൻ പിടിക്കാൻ കൊക്കയുമായി ഞാൻ അലഞ്ഞു, ജീവികളെ തേടി പാശം പിടിച്ച് കൃതാന്തൻ ലോകങ്ങളിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നതുപോലെ.
പീതം ബഹൂപവാസേന സമ്യക്കൃത്താന് മൃഗോരസഃ । തത്കാലകോഷ്ണം രുധിരം മാതുസ് സ്തനപയോ യഥാ
നാനവധി ഉപവാസങ്ങൾക്കു ശേഷം, ഞാൻ കൊന്ന മൃഗത്തിന്റെ അതിവേഗം എടുത്ത് ചൂടുള്ള രക്തം, കുഞ്ഞ് അമ്മയുടെ പാലുപോലെ, കുടിച്ചു.
ശ്മശാനസംസ്ഥിതാന് മത്തോ രക്തരക്താത് പലാശിനഃ । വിദ്രുതാ വനവേതാലാശ് ചണ്ഡികാഭിദ്രുതാ ഇവ
ശ്മശാനത്തിൽ താമസിക്കുന്ന, മദം പിടിച്ചും രക്തത്തിൽ കുളിച്ചും പലയാശ ഇലകൾ ധരിച്ചും ഇരുന്നവരൊക്കെയും, ഭയങ്കരിയായ ചണ്ഡികയുടെ ഭീഷണിയിൽ ഓടി രക്ഷപ്പെടുന്ന വനവേതാളങ്ങൾ പോലെ പെട്ടെന്ന് ഓടി മറഞ്ഞു.
വാഗുരാ വിപിനേ വ്യുപ്താ ബന്ധാര്ഥം മൃഗപക്ഷിണാമ് । ആശാ ഇവ വിവൃദ്ധ്യര്ഥം പുത്രദാരകലത്രജാഃ
കാട്ടിൽ മൃഗങ്ങളെയും പക്ഷികളെയും പിടിക്കാൻ വല വീശുന്നതുപോലെ, കുട്ടികളും ഭാര്യയും കുടുംബവും വഴി വളർച്ചയ്ക്കായി പ്രതീക്ഷയും മനുഷ്യൻ വ്യാപിപ്പിക്കുന്നു.
മയാ മായാമയൈര് ലോകാസ് സൂത്രജാലമയൈഃ ഖഗാഃ । ജാലൈര് ജര്ജരതാം നീതാ ദിശശ് ച സുകൃതായുഷാമ്
ഞാനാണ് മായയിൽ നിന്നുണ്ടായ ലോകങ്ങളെയും, നൂലാൽ നെയ്ത പക്ഷികളെയും, വലകളെയും നശിപ്പിച്ചത്; അതുപോലെ നല്ല ജീവിതം നയിച്ചവരുടെ ദിശകളും ഞാൻ തകർത്തു.
തത്രാതിദത്തപ്രസരേ മനസോ ദുഷ്കൃതോദയേ । ആശാ പ്രസാരിതാ ദൂരം പ്രാവൃഷീവ തരങ്ഗിണീ
അവിടെ മനസ്സ് അത്യന്തം ദുഷ്കൃത്യങ്ങളിലേക്കു ഓടുമ്പോൾ, പ്രതീക്ഷ മഴക്കാലത്ത് നിറഞ്ഞൊഴുകുന്ന നദിപോലെ ദൂരത്തേക്ക് വ്യാപിക്കുന്നു.
കരഭ്യാ ഇവ സര്പേണ വിദ്രുതം ദൂരതോ ഹ്രിയാ । ദൂരേ ത്യക്താ ദയാ ദേഹാദ് ഭുജങ്ഗേനേവ കഞ്ചുകമ്
പാമ്പ് തന്റെ ചർമ്മം കൈകളിൽ നിന്ന് വേഗത്തിൽ കളയുന്നതുപോലെ, കരുണയും ലജ്ജയിൽ ദേഹത്തിൽ നിന്ന് ദൂരത്ത് ഉപേക്ഷിക്കപ്പെടുന്നു.
ക്രൌര്യം മുഖരസംരമ്ഭി ശരവര്ഷി നിനാദി ച । അങ്ഗീകൃതം നിദാഘാന്തേ നഭസേവാസിതാമ്ബുദഃ
ക്രൂരതയും, ഉച്ചത്തിൽ കോപവും, അമ്പുകൾ പോലെ പെയ്യുന്ന ആക്രമണവും, വേനലിന്റെ അവസാനം ആകാശത്ത് കറുത്ത മേഘങ്ങൾ നിറയുന്നതുപോലെ സ്വീകരിക്കപ്പെടുന്നു.
വികാസിന്യോ ഽക്ഷതാകാരാ ദൂരം പരിഹൃതാ ജനൈഃ । ശ്വഭ്രേണേവ കുമഞ്ജര്യശ് ചിരമ് ഊഢാ മയാപദഃ
പുഷ്പിക്കുന്നതും, ഒരു മുറിവുമില്ലാതെ നിലനിൽക്കുന്നവരെയും, ജനങ്ങൾ ദൂരെയ്ക്ക് ഒഴിവാക്കുന്നു; ഞാൻ ദീർഘകാലം ചുമന്ന ദുർഭാഗ്യം ഒരു കുഴിയിൽ മറഞ്ഞിരിക്കുന്നതുപോലെ.
ശ്വകാകാകുലകോണാസു നരകോഡ്ഡാരഭൂമിഷു । ഉപ്താ ദുഷ്കൃതബീജാനാം മുഷ്ടയോ മോഹവൃഷ്ടയഃ
നായ്ക്കളും കാക്കകളും നിറഞ്ഞ കോണുകളിലും, മനുഷ്യനാശത്തിന്റെ നിലങ്ങളിലുമാണ്, ദുഷ്കൃത്യങ്ങളുടെ വിത്തുകൾ കയ്യിലെടുത്തു വിതറപ്പെടുന്നത്, മോഹമഴ കൊണ്ട് നനയുന്നു.
വാഗുരാസിമതാ വിന്ധ്യകന്ദരസ്ഥേന നിര്ദയമ് । ഭൂതേഷ്വ് ഇവ കൃതാന്തേന മൃഗേഷു പരിവല്ഗിതമ്
പാറക്കൊടുമുടികളിലെ ഗുഹയില് ഇരുന്ന്, കഠിനഹൃദയനായ വേട്ടക്കാരന് പോലെ, ജീവികളിലുടനീളം മരണന് സഞ്ചരിക്കുന്നതുപോലെ, മൃഗങ്ങളിലുടനീളം ഞാനും സഞ്ചരിച്ചു.
പാമരീകണ്ഠകുഡ്യേഷു വിശ്രാന്തശിരസാ മയാ । സുപ്തമ് അസ്തവിവേകേന ശേഷാങ്ഗേഷ്വ് ഇവ ശൌരിണാ
പാമരരുടെ മണ്ണുമതിലുകളില് തളര്ന്ന തല ചായ്ത്ത്, വിവേകമില്ലാതെ ഉറങ്ങിക്കിടന്നു, ഉറങ്ങുന്ന മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ ശരീരത്തില് പാമ്പ് വിശ്രമിക്കുന്നതുപോലെ.
വിലോലപര്ണാമ്ബരയാ ശരാവോല്ലാസിധൂമയാ । മമ തന്വാ സനീഹാരവിന്ധ്യകച്ഛഗുഹായിതമ്
തൂങ്ങുന്ന ഇലകളാണ് വസ്ത്രം, അമ്പുകളുടെ പ്രകാശം പുകപോലെ ചുറ്റിയ, എന്റെ ശരീരം വിന്ദ്യപര്വതത്തിന്റെ തണുത്ത ഗുഹകളില് വസിച്ചു.
കൃഷ്ണദേഹേന യൌകാഢ്യാ കന്ഥാ സ്കന്ധേ മയാ ചിരമ് । ഗ്രീഷ്മേഷൂഢാ ബലോദ്ഭൂതാ വരാഹേണ യഥോര്വരാ
നീണ്ട കാലം കറുത്ത, പഴുത്ത, കീറുപോയ വസ്ത്രം എന്റെ തോളില് ധരിച്ച് നടന്നു; വേനലില് ഭൂമി കാട്ടുപന്നിയുടെ ഭാരമേറ്റുപോലെയാണ് അതു.
ബഹുശോ ഽഹം വനോത്ഥാഗ്നിനിര്ദഗ്ധപ്രാണിമണ്ഡലഃ । കല്പാഗ്നിഭുക്തജഗതഃ കാലസ്യാനുകൃതിം ഗതഃ
എനിക്ക് പലപ്പോഴും കാടിലെ ജീവികളെ ദഹിപ്പിക്കുന്ന കാടുതീ പോലെ, ലോകത്തെ വിഴുങ്ങുന്ന കാലംപോലെ, എല്ലാം നശിപ്പിക്കുന്ന തീയായ преж്ഞം അനുഭവിക്കേണ്ടി വന്നു.
ലോഹലിങ്ഗാ യഥാ രോഗാന് അനര്ഥാന് ഇവ ദുര്ഗ്രഹാഃ । പ്രസൂതാസ് തത്ര മേ ദാരാ ദുഃഖാന്യ് അപി സുതാന് അപി
അവിടെ എന്റെ ഭാര്യകളും മക്കളും ജനിച്ചു; ഇരുമ്പ് കയറുപോലും ദുരന്തങ്ങളുപോലും നിയന്ത്രിക്കാൻ ബുദ്ധിമുട്ടുള്ളവർ, അവർ കൊണ്ടു എനിക്ക് ദു:ഖങ്ങൾ മാത്രം ലഭിച്ചു.
ത്രിബാലപുത്രികേണൈകതനയേന തദാ മയാ । നീതാ നീരന്ധ്രദോഷേണ ഷഷ്ടിഃ കല്പസമാസ് സമാഃ
അവിടെ എനിക്ക് ഒരു ചെറിയ ബാലൻ മാത്രമായ മകൻ ഉണ്ടായിരുന്നുവു. അതിനൊപ്പം, സുഖംകാണാതെ, പരിഹരിക്കാൻ കഴിയാത്ത ദോഷങ്ങൾ കൊണ്ട് പിറകോട്ടില്ലാതെ അറുപത് വർഷം ഞാൻ അവിടെ കഴിച്ചു.
ആക്രുഷ്ടമ് ഉദ്ധതരവം രുദിതം വിപത്സു ഭുക്തം കദന്നമ് ഉഷിതം ഹതപക്കണേഷു । കാലാന്തരം ബഹു മയോപഹതേന തത്ര ദുര്വാസനാനിഗഡബന്ധഗതേന സഭ്യാഃ
അവിടെ ദുഷ്പ്രവൃത്തികളുടെ കെട്ടുപിടിയിൽ ഞാൻ പലതും സഹിച്ചു: ആരോശം കേട്ടു, കഠിനമായ വാക്കുകൾ അനുഭവിച്ചു, ദു:ഖത്തിൽ കരഞ്ഞു, മോശം ഭക്ഷണം കഴിച്ചു, തകർന്ന കുടിലുകളിൽ ഉറങ്ങി—ഇതൊക്കെ ഞാൻ അനുഭവിച്ചു, മഹാന്മാരേ.
അഥ ഗച്ഛതി കാലേ ഽത്ര ജരാജര്ജരിതായുഷി । തുഷാരപൂര്ണശഷ്പൌഘസമശ്മശ്രുധൃതേ മയി
ഇവിടെ കാലം കടന്നുപോകുമ്പോൾ, വയസ്സിന്റെ ഭാരത്തിൽ എന്റെ ആയുസ്സ് ക്ഷയിച്ചു, എന്റെ മുടി മഞ്ഞുപോലെ വെള്ളയും, ശരീരം തണലിൽ കുളിർച്ച പുല്ലുപോലെ ക്ഷീണിച്ചുമാറുന്നു.
കര്മവാതാവനുന്നേഷു സരസേഷ്വ് അരസേഷ്വ് അപി । പതത്സു വാസരൌഘേഷു ശീര്ണപര്ണഗണേഷ്വ് ഇവ
കർമ്മത്തിന്റെ കാറ്റിൽ പ്രവർത്തികൾ ഇങ്ങും അങ്ങും തള്ളപ്പെടുമ്പോൾ, സുതാര്യമോ മങ്ങിയതോ ആയ തടാകങ്ങളിൽ പോലെ, ദിവസങ്ങൾ ഉണങ്ങിയ ഇലകളുടെ കൂട്ടംപോലെ വീണുപോകുന്നു.
ആജാവ് ഇവ ശരൌഘേഷു സുഖദുഃഖേഷ്വ് അനാരതമ് । കലഹേഷ്വ് അഥ കാര്യേഷു ആഗച്ഛത്സു വ്രജത്സു ച
യുദ്ധഭൂമിയിൽ അമ്പുകൾ കൂട്ടംകൂടുന്നതുപോലെ, സന്തോഷവും ദു:ഖവും ഒരുപോലെ തുടർച്ചയായി വരികയും പോകികയും ചെയ്യുന്നു; കലഹങ്ങളും ബാധ്യതകളും അങ്ങനെ തന്നെ വരികയും പോകികയും ചെയ്യുന്നു.
വികല്പകലനാവര്തവര്തിനീവ ജഗദ്ഭ്രമേ । സമുദ്ര ഇവ കല്ലോലഭരേ ഭ്രമതി ചേതസി
ചിന്തകളുടെ ചുഴലിക്കാറ്റിൽ ലോകഭ്രമയിൽ മനസ്സ് അലയുന്നു, സമുദ്രം തിരകളുടെ ഭാരത്തിൽ ചുറ്റിനടക്കുന്നതുപോലെ.
ചലം ചിന്താചിതം ചക്രമ് ആരൂഢേ ഭ്രാന്ത ആത്മനി । പ്രോഹ്യമാനേ തൃണ ഇവ സാവര്തേ കാലസാഗരേ
ചിന്തകളാൽ നിറഞ്ഞ അശാന്തമായ ചക്രം, മനസ്സിൽ ആശയക്കുഴപ്പത്തിൽ കറങ്ങുന്നു; അതു കാലസമുദ്രത്തിലെ ചുഴലിക്കാറ്റിൽ ഇളകുന്ന പുല്ലുപോലെ ആകുന്നു.
വിന്ധ്യോര്വീവ്രണകീടസ്യ ഗ്രാമൈകശരണസ്യ ച । ദ്വിബാഹോര് ഗര്ദഭസ്യാത്ര ക്ഷീണ ഇത്ഥം സമാഗണേ
വിന്ദ്യപർവതത്തിലെ മുറിവിൽ കഴിയുന്ന പുഴുവിനെയും, രണ്ട് കാലുള്ള കഴുതയെയും, ഒരു ഗ്രാമം മാത്രം ആശ്രയമുള്ളവനെയും പോലെ, ഈ കൂട്ടത്തിൽ ഞാൻ ശക്തിഹീനനായി കിടക്കുന്നു.
വിസ്മൃതേ മമ ഭൂപത്വേ ശവസ്യേവ മഹാജ്വരേ । ചണ്ഡാലത്വേ സ്ഥിരീഭൂതേ ഛിന്നപക്ഷ ഇവാചലേ
എന്റെ രാജത്വം മറന്നുപോയപ്പോൾ, വലിയ ജ്വരത്തിൽ കിടക്കുന്ന ശവംപോലും, ചണ്ഡാളാവസ്ഥയിൽ ഉറച്ചു നിൽക്കുന്നവനായി, ചിറകു മുറിഞ്ഞ് പർവതത്തിൽ വീണുപോയ പക്ഷിയെപ്പോലും ഞാൻ ആയി.
സംസാരമ് ഇവ കല്പാന്തോ ദാവാഗ്നിര് ഇവ കാനനമ് । സാഗരോര്മിസ് തടമ് ഇവ ശുഷ്കവൃക്ഷമ് ഇവാശനിഃ
ലോകത്തിന് കല്പാന്തം വന്നതുപോലും, കാടിനെ കത്തിച്ചുപോകുന്ന കാട്ടുതീപോലും, കരയിൽ അടിച്ചുപൊട്ടുന്ന തിരമാലപോലും, ഉണങ്ങിയ മരത്തിൽ വീഴുന്ന മിന്നലുപോലും ഞാൻ ആകുന്നു.
അകാണ്ഡമരണോഡ്ഡീനചണ്ഡചണ്ഡാലമണ്ഡലമ് । നിരന്നതൃണപത്ത്രാമ്ബു വിന്ധ്യകച്ഛം തദാ യയൌ
അപ്പോള് വിന്ധ്യ പ്രദേശം മുഴുവന് മരണം ചുറ്റിയ ഒരു ഭയങ്കരമായ ശൂന്യഭൂമിയായി മാറി. അവിടെ ഭക്ഷണവും പുല്ലും ഇലയും വെള്ളവും ഒന്നും കാണാനില്ലായിരുന്നു.