ഇഹ വിവിധപദാര്ഥസങ്കുലായാം ഹ്രദനദപര്വതപത്തനാകുലായാമ് । കുലശിഖരിസമുദ്രസങ്കടായാം ഭുവി വിഭവാവലിതോ ഽസ്ത്യ് അയം പ്രദേശഃ
ഇവിടെ, വിവിധ വസ്തുക്കളാൽ നിറഞ്ഞ ഭൂമിയിൽ, തടാകങ്ങളും നദികളും പർവതങ്ങളും നഗരങ്ങളും കൂട്ടിച്ചേർന്നിരിക്കുന്ന ഈ ഭൂഭാഗം സമൃദ്ധിയാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; കുടുംബശിഖരങ്ങളും സമുദ്രങ്ങളും ചേർന്ന് കിടക്കുന്ന സ്ഥലമാണിത്.
അസ്തി താവദ് അയം ദേശോ നാനാവനനദീയുതഃ । വസുധാമണ്ഡലസ്യാസ്യ സഹോദര ഇവാനുജഃ
ഇവിടെ നാനാ വനങ്ങളും നദികളും ഉള്ള ഒരു ദേശം ഉണ്ട്. ഈ ഭൂമണ്ഡലത്തിന് ഇളയ സഹോദരൻ പോലെയാണ് ഇത്.
അസ്മിംശ് ചായമ് അഹമ് രാജാ പൌരാഭിമതവൃത്തിമാന് । ഇന്ദ്രസ് സ്വര്ഗ ഇവാസ്യാം തു സഭായാമ് അദ്യ സംസ്ഥിതഃ
ഈ ദേശത്ത് ഞാൻ രാജാവാണ്, ജനങ്ങളുടെ ഇഷ്ടപ്രകാരം പ്രവർത്തിക്കുന്നു. സ്വർഗത്തിൽ ഇന്ദ്രൻ തന്റെ സഭയിൽ ഇരിക്കുന്നതുപോലെ ഞാൻ ഇവിടെ ഇരിക്കുന്നു.
യാവദ് അഭ്യാഗതോ ദൂരാത് കശ്ചിച് ഛാമ്ബരികസ് ത്വ് അയമ് । രസാതലാദ് അഭ്യുത്ഥിതോ മായീ മയ ഇവ സ്വയമ്
അപ്പോൾ ദൂരത്ത് നിന്ന് ശാംബരികൻ എന്നൊരു ആളെത്തി. അവൻ ഭൂഗർഭത്തിൽ നിന്നു മേലേക്ക് വന്ന മായാവാദി മായൻ പോലെയാണ്.
അനേന ഭ്രാമിതൈഷേഹ പിഞ്ഛികാ രാജിരാജിതാ । കല്പാന്തപവനാഭ്രേണ ശക്രചാപലതാ യഥാ
അവൻ ഇവിടെ ഈ മയില്പീലി കൊണ്ടുള്ള ദണ്ഡം ചുറ്റി കാട്ടി. അതിന്റെ വരി പ്രകാശിച്ചു, കാലാന്ത്യത്തിലെ കാറ്റിൽ ഇന്ദ്രന്റെ മിന്നൽപോലെയാണ് അതിന്റെ ഭംഗി.
ആലോക്യൈതാമ് അഹം ലോലാമ് അസ്യാശ്വസ്യ പുരസ്സ്ഥിതേഃ । പൃഷ്ഠമ് ആരൂഢവാന് ഏക ആത്മനാ ഭ്രാന്തമാനസഃ
ആ അശ്വത്തെ മുന്നിൽ വെച്ചിരിക്കുന്ന ഈ ചഞ്ചലമായ വസ്തുവിനെ ഞാൻ നോക്കി, മനസ്സിൽ ആശങ്കയോടെ, അതിന്റെ മേൽ ഒറ്റയ്ക്കു കയറി ഇരുന്നു.
തതോ ഽദ്രിം പ്രലയക്ഷുബ്ധം പുഷ്കരാവര്തകോ യഥാ । തഥാ ചലന്തം ചലിതസ് സ്വശ്വമ് ആരൂഢവാന് അഹമ്
അതിനുശേഷം, പ്രളയകാലത്ത് കാറ്റ് മലയെ ഇളക്കുന്നതുപോലെ, അങ്ങനെ തന്നെ അശ്വം അസ്ഥിരമായി ചലിക്കുന്നതിൽ ഞാൻ കയറി ഇരുന്നു.
ഗന്തും പ്രവൃത്തോ മൃഗയാമ് ഏകോ ഽഹമ് അഥ രംഹസാ । ഉര്വരാമ് ഇവ നിര്ഭേത്തും കല്ലോലഃ പ്രലയാമ്ബുധേഃ
പിന്നീട് ഞാൻ വേഗത്തിൽ, ഒറ്റയ്ക്കു, വേട്ടയാടാൻ പുറപ്പെട്ടു — പ്രളയസമുദ്രത്തിലെ തിരകൾ കരയെ തകർക്കാൻ ഓടുന്നതുപോലെ.
തേനാനിലവിലോലേന ദൂരം നീതോ ഽസ്മി വാജിനാ । ഭോഗാഭ്യാസജഡേനാജ്ഞോ മുഗ്ധസ് സ്വമനസാ യഥാ
ആ കാറ്റിൽ ആടിയ അശ്വം എന്നെ ദൂരത്തേക്ക് കൊണ്ടുപോയി — ആസ്വാദനങ്ങളിൽ പതിഞ്ഞു, അജ്ഞതയാൽ ചിതറുന്ന മനസ്സുപോലെ ഞാൻ വഴിതെറ്റി പോയി.
അകിഞ്ചനമനശ്ശൂന്യം സ്ത്രീചിത്തമ് ഇവ ദുര്ഭഗമ് । തതഃ പ്രലയനിര്ദഗ്ധജഗദാസ്പദഭീഷണമ്
എന്റെ മനസ്സ് എല്ലാം വിട്ടുപോയ ശൂന്യമായതായിരുന്നു, ദാരിദ്ര്യത്തിൽ പെട്ട ഒരു സ്ത്രീയുടെ മനസ്സ് പോലെ, പ്രളയത്തിൽ മുഴുവൻ ലോകവും നശിച്ചുപോയ ഭയാനകമായ ഒരു ഇടംപോലും.
നിഷ്പക്ഷി ക്ഷാരനീഹാരം നിര്വൃക്ഷമ് അജലം മഹത് । സമ്പ്രാപ്തോ ഽഹമ് അപര്യന്തമ് അരണ്യം താന്തവാഹനഃ
പക്ഷികൾ ഇല്ലാത്ത, ഉപ്പുമഞ്ഞ് നിറഞ്ഞ, മരങ്ങൾ ഇല്ലാത്ത, വെള്ളം ഇല്ലാത്ത, അതിശയ വലിപ്പമുള്ള, അറ്റം കാണാത്ത ഒരു കാടിലേക്ക് ഞാൻ തളർന്നു എത്തി.
തദ് ദ്വിതീയമ് ഇവാകാശം തഥാഷ്ടമമ് ഇവാമ്ബുധിമ് । പഞ്ചമം സാഗരമ് ഇവ സംശുഷ്കം ശൂന്യകോടരമ്
അത് രണ്ടാമത്തെ ആകാശം പോലെയും, എട്ടാമത്തെ സമുദ്രം പോലെയും, അഞ്ചാമത്തെ കടൽ പോലെ ഉണങ്ങിയ ശൂന്യമായ ഒരു കുഴിയായിരുന്നു.
ജ്ഞസ്യേവ വിതതം ചേതോ മൂര്ഖസ്യേവ രുഷോ ഽജവമ് । അദൃഷ്ടജനസംസര്ഗമ് അജാതതൃണപല്ലവമ്
അത് ഒരു ജ്ഞാനിയുടെ മനസ്സ് പോലെ വ്യാപിച്ചിരുന്നതായിരുന്നു, മണ്ടന്റെ കോപം പോലെ പെട്ടെന്ന് മാറുന്നതും, മനുഷ്യരുടെ സാന്നിധ്യം ഒരിക്കലുംสัมപരിചയമില്ലാത്തതും, ഒരിക്കലും പുല്ലോ ഇലകളോ പിറവിയില്ലാത്തതുമായിരുന്നു.
അരണ്യം മഹദ് ആസാദ്യ മതിര് മേ ഖേദമ് ആഗതാ । ലലനേവൈത്യ ദാരിദ്ര്യം നിരന്നഫലബാന്ധവമ്
ആ വലിയ കാടിലെത്തിയപ്പോൾ, എന്റെ മനസ്സ് തളർന്നു പോയി. ഭക്ഷണവും പഴവും ബന്ധുക്കളുമില്ലാതെ ദാരിദ്ര്യം അനുഭവിക്കുന്ന ഒരു സ്ത്രീയെപ്പോലെയാണ് എന്റെ അവസ്ഥ.
കചന്മരുമരീച്യമ്ബുപൂരപ്ലുതകകുബ്മുഖേ । ആസൂര്യാന്തം ദിനം തത്ര പ്രക്രാന്തം സീദതാ മയാ
അവിടത്തെ ദിക്കുകൾ മരുഭൂമിയിലെ മായജലത്താൽ നിറഞ്ഞിരുന്നു. ആ സൂര്യൻ കാണാത്ത ദിവസം ഞാൻ തളർന്നു കിടന്ന് കഴിച്ചു.
തദ് അരണ്യം മയാതീതമ് അതികൃച്ഛ്രേണ ഖേദിനാ । വിവേകിനേവ സംസാരോ മധ്യശൂന്യാതതാകൃതിഃ
ആ കാട് ഞാൻ വലിയ ബുദ്ധിമുട്ടോടെയും ക്ഷീണത്തോടെയും കടന്നു. ഒരു വിവേകിയൻ ശൂന്യമായ ഈ ലോകസമുദ്രം കടക്കുന്നതുപോലെയായിരുന്നു അത്.
തദ്ദിനേനാതിവാഹ്യാഹം പ്രാപ്തവാഞ് ജങ്ഗലം മഹത് । അസ്താദ്രിസാനും ഖിന്നഃ ഖം ശൂന്യം ഭ്രാന്ത്വേവ ഭാസ്കരഃ
അന്ന് ആ ദിവസം കടന്നുപോയി. അതിനുശേഷം ഞാൻ തളർന്നു ഒരു വലിയ മരുഭൂമിയിലെത്തിയപ്പോൾ, ശൂന്യമായ ആകാശത്തിൽ അലഞ്ഞു തിരിഞ്ഞ് സൂര്യൻ അസ്തമാന പർവതശിഖരത്തിലെത്തുന്നതുപോലെയായിരുന്നു.
ജമ്ബൂകദമ്ബപ്രായേഷു കലാലാപാഃ പതത്രിണഃ । യത്ര സ്ഫുരന്തി ഷണ്ഡേഷു പാന്ഥാനാമ് ഇവ ബന്ധവഃ
ജാമ്പൂവും കടമ്പയും നിറഞ്ഞ കാട്ടിൽ, പക്ഷികളുടെ കിളിവിളി യാത്രക്കാരുടെ കൂട്ടത്തിൽ നടക്കുന്ന ഉല്ലാസ സംഭാഷണത്തെപ്പോലെ മുഴങ്ങുന്നു.
യത്ര ശഷ്പശിഖാശ്രേണ്യോ ദൃശ്യന്തേ ഽവിരലാസ് സ്ഥലേ । കദര്ഥലക്ഷ്മ്യാ ജിഹ്മസ്യ ഹൃദീവാനന്ദവൃത്തയഃ
അവിടെ നിലത്തുടനീളം അഴുക്കില്ലാതെ പച്ചപ്പുള്ള പുല്ലിന്റെ നിരകൾ കാണാം; അവ, ചഞ്ചലമായ ഭാഗ്യത്തിന്റെ കൃപയാൽ വളഞ്ഞ മനസ്സിലുള്ള ക്ഷണികമായ സന്തോഷങ്ങളെപ്പോലെയാണ്.
പൂര്വാദ് അരണ്യാദ് അരസാത് തദ് ധി കിഞ്ചിത് സുഖാവഹമ് । അത്യന്തദുഃഖാന് മരണാദ് വരം വ്യാധിര് ഹി ജന്തുഷു
മുൻകൂട്ടി കണ്ട കാട്ടിനേക്കാൾ ഈ സ്ഥലം കുറച്ച് സുഖകരമാണ്; ജീവികൾക്കിടയിൽ മരണത്തിന്റെ അതിയായ ദു:ഖത്തേക്കാൾ രോഗം തന്നെ മെച്ചം.
തത്ര ജമ്ബീരഷണ്ഡസ്യ തലം സമ്പ്രാപ്തവാന് അഹമ് । മാര്കാണ്ഡേയ ഇവാഗേന്ദ്രമ് ഏകാര്ണവവിഹാരതഃ
അവിടെ ഞാൻ ജംബീരമരങ്ങളുടെ കാവിന്റെ അടിത്തറയിൽ എത്തി; ഏകസമുദ്രത്തിൽ ഒറ്റയ്ക്കു സഞ്ചരിച്ച ശേഷം മാര്കാണ്ഡേയൻ ഇന്ദ്രനെ സമീപിച്ചതുപോലെ.
ആലമ്ബിതാ മയാ തത്ര സ്കന്ധസംസങ്ഗിനീ ലതാ । നീലാ ജലദമാലേവ താപതപ്തേന ഭൂഭൃതാ
അവിടെ ഞാൻ ഒരു കൊമ്പിൽ ചേർന്ന് കയറിയ നിളപ്പച്ച താളി പിടിച്ചു. കടുത്ത ദാഹത്തിൽ കിടക്കുന്ന ഒരു പർവതം കറുത്ത മേഘത്തെ ചേർന്ന് പിടിക്കുന്നതുപോലെയായിരുന്നു.
മയി പ്രലമ്ബമാനേ ഽസ്യാം പ്രയാതസ് സ തുരങ്ഗമഃ । ഗങ്ഗാവലമ്ബിനി ജനേ യഥാ ദുഷ്കൃതസഞ്ചയഃ
ഞാൻ ആ താളിയിൽ തൂങ്ങി കിടക്കുമ്പോൾ, ആ കുതിര അവിടെ നിന്ന് പോയി. ഗംഗയിൽ ആശ്രയം പിടിച്ചവനിൽ നിന്നു പാപങ്ങൾ വിട്ടുപോകുന്നതുപോലെയായിരുന്നു അത്.
ചിരദീര്ഘാധ്വഗഃ ഖിന്നസ് തത്ര വിശ്രാന്തവാന് അഹമ് । ഭാനുര് അസ്താചലോത്സങ്ഗേ തലേ കല്പതരോര് ഇവ
നാളുകളോളം ദീർഘമായ യാത്രയിൽ ക്ഷീണിച്ച ഞാൻ അവിടെ വിശ്രമിച്ചു. പടിഞ്ഞാറൻ മലയുടെ അടിവാരത്ത്, കല്പവൃക്ഷത്തിന്റെ തണലിൽ സൂര്യൻ വിശ്രമിക്കുന്നതുപോലെ.
യാവത് സമസ്തസംസാരവ്യവഹാരഭരൈസ് സമമ് । രവിര് വിശ്രമണായേവ നിവിഷ്ടോ ഽസ്താചലാങ്ഗനേ
സമസ്ത ലോകവ്യവഹാരങ്ങളുടെ ഭാരങ്ങളോടൊപ്പം സൂര്യൻ പടിഞ്ഞാറൻ മലയുടെ ചാരലിൽ വിശ്രമിക്കുന്നതുപോലെ, ഞാനും അവിടെ ആശ്വാസം കണ്ടെത്തി.
ശനൈശ് ശ്യാമികയാ ഗ്രസ്തേ സമസ്തേ ഭുവനോദരേ । രാത്രിസംവ്യവഹാരേഷു സമ്പ്രവൃത്തേഷു ജങ്ഗലേ
മന്ദമന്ദമായി ഇരുട്ട് മുഴുവൻ ലോകത്തെയും മൂടിയപ്പോൾ, കാട്ടിൽ രാത്രിയുടെ പ്രവർത്തനങ്ങൾ ആരംഭിച്ചു.
അഹം തനുതൃണേ തസ്മിന് പേലവേ ഷണ്ഡകോദരേ । നിലീനോ ഽവിരലാലസ്യസ് സ്വനീഡേ വിഹഗോ യഥാ
അവിടെ, വിരളമായ പുല്ലിനടിയിൽ, ഞാൻ തളർന്നുപോയ പക്ഷി തന്റെ കൂടിൽ ഒളിച്ചിരിപ്പിനുപോലെ ഒളിച്ചു കിടന്നു.
വിപദ്ഭ്രഷ്ടവിവേകസ്യ ച്ഛിന്നാശസ്യ ഗലത്സ്മൃതേഃ । വിക്രീതസ്യേവ ദീനസ്യ മഗ്നസ്യേവാന്ധകൂപകേ
ദുരിതം കൊണ്ടു വിവേകം നഷ്ടമായ്, ആശകൾ മുറിഞ്ഞു, ഓർമ്മകൾ ഉരുകിപ്പോകുമ്പോൾ, അടിമയാക്കപ്പെട്ട ദയനീയനെയും ഇരുണ്ട കുഴിയിൽ മുങ്ങിപ്പോയവനെയും പോലെ ഞാൻ ആയിരുന്നു.
തത്ര കല്പസമാ രാത്രിര് മോഹമഗ്നസ്യ മേ ഗതാ । ഏകാര്ണവോഹ്യമാനസ്യ മാര്കാണ്ഡേയമുനേര് ഇവ
അവിടെ, മായയിൽ മുങ്ങിയ ഞാൻ, ഒരു രാത്രി ഒരു കാലഘട്ടം പോലെ നീണ്ടുപോയി; ഒരേ സമുദ്രത്തിൽ ചുഴലിക്കാറ്റിൽ അലയുന്ന മാർകണ്ടേയമുനിയുപോലെ.
ന സ്നാതവാന് ന സ്ഥിതവാന് ന തദാ ഭുക്തവാന് അഹമ് । കേവലം മേ ഗതാ രാത്രിസ് സാപദാം ധുരി തിഷ്ഠതഃ
ആ രാത്രി ഞാൻ കുളിച്ചില്ല, എഴുന്നേറ്റില്ല, ഭക്ഷ്യവും കഴിച്ചില്ല; ദു:ഖത്തിന്റെ ഭാരത്തിൽ ഞാനിരുന്നപ്പോൾ, ആ രാത്രി വെറും കടന്നുപോയി.