അശ്വോ ഽയമ് അസ്മത്പ്രഭുണാ പ്രഭോ സമ്പ്രഹിതസ് ത്വയി । രാജതേ ഹി പദാര്ഥശ്രീര് മഹതാമ് അര്പണാച് ഛുഭാ
പ്രഭോ, ഈ കുതിര എന്റെ പ്രഭുവിന്റെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം നിങ്ങൾക്കായി അയച്ചതാണ്; മഹാന്മാരുടെ കൈവശമുള്ള വസ്തുക്കൾ അവർ സമർപ്പിക്കുമ്പോൾ അതിന്റെ ഭംഗി കൂടുതൽ പ്രകാശിക്കുന്നു.
ഇത്യ് ഉക്തവതി തസ്മിംസ് തു പ്രത്യുവാചൈന്ദ്രജാലികഃ । ജലദസ്തനിതേ ശാന്തേ ചാതകോ ഭൂധരം യഥാ
അവൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, അത്ഭുതങ്ങൾ കാണിക്കുന്നവൻ മറുപടി പറഞ്ഞു. മേഘം ഇടിമുഴങ്ങിയത് അവസാനിച്ചപ്പോൾ ചാതകപ്പക്ഷി എങ്ങനെ മലയിൽ നോക്കുന്നു, അങ്ങനെ.
സദശ്വമ് ഏനമ് ആരുഹ്യ ഭുവനം വിഹര പ്രഭോ । സ്വപ്രതാപാഹിതാനല്പശോഭാമ് ഉര്വീം രവിര് യഥാ
ഈ ഉത്തമമായ കുതിരയിൽ കയറി, പ്രഭുവേ, നീ ലോകം ചുറ്റി സഞ്ചരിക്കൂ. സൂര്യൻ തന്റെ പ്രകാശംകൊണ്ട് ഭൂമിയെ അലങ്കരിക്കുന്നതുപോലെ.
അശ്വമ് ആലോകയാമ് ആസ തേനോക്ത ഇതി പാര്ഥിവഃ । നിര്ഹ്രാദസൂചിതം മേഘം സ മയൂര ഇവോത്സുകഃ
അവൻ പറഞ്ഞതുപോലെ രാജാവ് ആ കുതിരയെ നോക്കി. ഇടിമുഴങ്ങുന്ന മേഘം കാണുമ്പോൾ ആഹ്ലാദത്തോടെ നോക്കുന്ന മയിലുപോലെ.
അഥാനിമേഷയാ ദൃഷ്ട്യാ രാജാ ചിത്രോപമാകൃതിഃ । ബഭൂവാലോകയന്ന് അശ്വം ലിപികര്മാര്പിതോപമമ്
ശല്യമില്ലാതെ കണ്ണ് മടക്കാതെ രാജാവ്, ചിത്രത്തിൽ വരച്ചതുപോലെ അത്ഭുതകരമായ രൂപം, ആ കുതിരയെ നോക്കി നിന്നു. ചിത്രത്തിൽ വരച്ചിരിക്കുന്നവനെപ്പോലെ.
ക്ഷണമ് ആലോക്യ പിഞ്ഛാശ്വൌ തസ്ഥൌ സ സ്ഥഗിതേക്ഷണഃ । ദൃഷ്ടക്ഷുബ്ധസമുദ്രാദ്രിര് ഭീരുര് ഏകതരോ യഥാ
ഒരു നിമിഷം ആ പിച്ചകൂർത്ത വാലുള്ള കുതിരയെ നോക്കി, അവൻ കണ്ണുകൾ ഒളിപ്പിച്ച് അചഞ്ചലനായി നിന്നു. കൊടുങ്കടലിനെ നേരിടുന്ന ഭയപ്പെട്ട ഒരു പർവ്വതംപോലെ.
തസ്ഥൌ മുഹൂര്തയുഗ്മം തു ധ്യാനാസക്ത ഇവാത്മനി । വീതരാഗോ മുനിര് ബുദ്ധഃ പരാനന്ദ ഇവ സ്ഥിതഃ
രണ്ട് നിമിഷത്തോളം അവൻ അവിടെ തന്നെ നിന്നു, ആത്മാവിൽ ലയിച്ച ധ്യാനത്തിൽ ആകാം എന്നപോലെ. ആസക്തിയില്ലാത്ത ഒരു മുനിയെയും പരമാനന്ദത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്ന ബുദ്ധനെയുംപോലെ.
ബോധിതഃ കേനചിന് നാസൌ സ്വപ്രതാപജിതോര്ജിതഃ । ഭയാത് കാമ് അപ്യ് അയം ഭൂപശ് ചിന്താം ചിന്തയതീതി ഹ
ആളാരും അവനെ ഉണർത്തിയില്ല, കാരണം അവൻ തന്റെ മഹത്വത്തിൽ തന്നെ കീഴടങ്ങിയവനായിരുന്നു. എന്നാൽ ഭയത്താൽ ഈ രാജാവ് ആകാംകൂടി ആലോചനകളിൽ മുഴുകിയിരുന്നതെന്ന് തോന്നുന്നു.
ബഭൂവുഃ കേവലം തത്ര നിസ്സ്പന്ദസിതചാമരാഃ । ചാമരിണ്യോ ഹി ശര്വര്യസ് സ്തമ്ഭിതേന്ദുകരാ ഇവ
അവിടെ വെറും ചാമരങ്ങൾ മാത്രം അചഞ്ചലമായി നിന്നു. രാത്രിയെപ്പോലെ അവയും സ്തംഭിച്ചിരുന്നതു, നില്ക്കുന്ന ചന്ദ്രന്റെ കൈകളെപ്പോലെ.
വിരേജുര് വിസ്മയാപൂര്ണാ നിസ്സ്പന്ദാസ് തേ സഭാസദഃ । നിസ്സ്പന്ദകിഞ്ജല്കദലാഃ പദ്മാഃ പങ്കകൃതാ ഇവ
അവിടെ കൂടിയിരുന്നവരെല്ലാവരും അത്ഭുതം നിറഞ്ഞ്, അചഞ്ചലരായി, നീര്ക്കുമിളയുടെ ഇലകള് ചെളിയില് നിന്നു നിശ്ചലമായിരിക്കുന്നതുപോലെ, ശാന്തരായി പ്രകാശിച്ചു.
പ്രശശാമ സഭാസ്ഥാനേ ജനകോലാഹലശ് ശനൈഃ । പ്രശാന്തപ്രാവൃഷോ വ്യോമ്നസ് സാമ്ഭോദമ് ഇവ ഗര്ജിതമ്
കൂടാരത്തിനുള്ളിലെ ജനങ്ങളുടെ കലഹം ക്രമേണ ശാന്തമായി, മഴ കഴിഞ്ഞ് ആകാശത്ത് മേഘങ്ങളുടെ ഇടിമുഴക്കം മങ്ങിപ്പോകുന്നതുപോലെ.
സന്ദേഹസാഗരോന്മഗ്നാ ജഗ്മുശ് ചിന്താം സുമന്ത്രിണഃ । വിഷീദതി ഗദാപാണാവ് അസുരാജാവ് ഇവാമരാഃ
സൂക്ഷ്മബുദ്ധിയുള്ള മന്ത്രിമാര് സംശയത്തിന്റെ സമുദ്രത്തില് മുങ്ങി, മനസ്സില് ആശങ്കയോടെ ആലോചനയില് ആഴപ്പെട്ടു, ഗദയുമായുള്ള അസുരരാജാവ് വിഷാദത്തിലായപ്പോള് ദേവന്മാര് ആയിരുന്നതുപോലെ.
വിതതവിസ്മയജിഹ്മതയാ തയാ ജനതയാ ഭവമോഹനിഷണ്ണയാ । സ്തിമിതചക്ഷുഷി ഭൂമിപതൌ സ്ഥിതേ മുകുലിതാബ്ജവനസ്യ ധൃതാ ദ്യുതിഃ
അത്ഭുതം കൊണ്ട് വളഞ്ഞു, ലോകമോഹത്തില് കുടുങ്ങിയ ജനങ്ങള് മുന്നില്, രാജാവ് അചഞ്ചലമായ കണ്ണുകളോടെ ഇരിക്കുമ്പോള്, നീര്ക്കുമിളവനത്തിന്റെ ഭാവം മങ്ങിപ്പോയതുപോലെ തോന്നി.
മുഹൂര്തദ്വിതയേനാഥ ബോധമ് ആപ മഹീപതിഃ । പ്രാവൃഷേണ്യാമ്ബുനിര്മുക്തമ് അമ്ഭോരുഹമ് ഇവോത്തമമ്
രണ്ടു നിമിഷം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ, രാജാവ് വീണ്ടും ബോധം നേടി. മഴക്കാലം കഴിഞ്ഞ് വെള്ളത്തിൽ നിന്ന് പുറത്തു വന്ന ഒരു മനോഹരമായ താമരപൂവ് പോലെ അദ്ദേഹം തെളിഞ്ഞു.
ആസനാത് സാങ്ഗദോത്തംസഃ പ്രബുദ്ധോ ഽസാവ് അകമ്പത । സവനാഭോഗശൃങ്ഗാഗ്രോ ഭൂകമ്പ ഇവ പര്വതഃ
ഭുജഭൂഷണവും മുകളിൽ അലങ്കാരവും ധരിച്ച രാജാവ് ഉണർന്ന്, ഇരിപ്പിടത്തിൽ നിന്ന് എഴുന്നേറ്റപ്പോൾ, ഭൂകമ്പത്തിൽ കാടുകൾ നിറഞ്ഞ പർവതശിഖരം വിറയുന്നതുപോലെ അദ്ദേഹം വിറച്ചു.
ബഭാവ് അര്ധപ്രബുദ്ധോ ഽസാവ് ആസനേ പരികമ്പിതഃ । വിക്ഷുബ്ധ ഇവ പാതാലാവരണേ മന്ദരാചലഃ
അർദ്ധം ഉണർന്ന അവസ്ഥയിൽ രാജാവ് ഇരിപ്പിടത്തിൽ ഇരുന്നു വിറച്ചു. പാതാളം കലങ്ങുമ്പോൾ മന്ദരപർവതം വിറയുന്നതുപോലെ ആയിരുന്നു.
പതന്തം ധാരയാമ് ആസുസ് തം പുരോഗാ നൃപം ഭുജൈഃ । മേരും പ്രലയവിക്ഷുബ്ധം കുലശൈലാസ് തടൈര് ഇവ
രാജാവ് വീഴാൻ പോകുമ്പോൾ, മുമ്പിലുള്ള സേവകർ കൈകൊണ്ട് അദ്ദേഹത്തെ പിടിച്ചു. പ്രളയത്തിൽ കുലുങ്ങുന്ന മേരുപർവതത്തെ ചുറ്റുമുള്ള പർവതശൃംഗങ്ങൾ പിടിച്ചു നിൽക്കുന്നതുപോലെ.
പുരോഗൈര് ധാര്യമാണോ ഽസൌ പര്യാകുലമതിര് നൃപഃ । വീചിവിക്ഷോഭിതസ്യേന്ദോര് ബഭാര വദനേ ശ്രിയമ്
അതിനിടയിൽ, തന്റെ അനുചരന്മാർ കൈപിടിച്ച് നയിക്കുമ്പോൾ, ആ രാജാവിന്റെ മനസ്സ് വളരെ കലങ്ങിയിരുന്നു. അവന്റെ മുഖത്ത്, തിരമാലകളാൽ അലഞ്ഞു പോകുന്ന ചന്ദ്രനുപോലെയുള്ള ഒരു പ്രകാശം തെളിഞ്ഞു.
കോ ഽയം പ്രദേശഃ കസ്യേയം സഭേതി സ നൃപശ് ശനൈഃ । ദധ്വാന മജ്ജദമ്ഭോജകോശസ്ഥ ഇവ ഷട്പദഃ
‘ഇത് എവിടെയാണ്? ഈ സഭ ആരുടേതാണ്?’ എന്ന് രാജാവ് മനസ്സിൽ പതിയെ ചിന്തിച്ചു. ഒരു തേനീച്ച, താമസിച്ചു നില്ക്കേണ്ടതെവിടെന്ന് അറിയാതെ താമരപ്പൂവിന്റെ കണികയിൽ അലഞ്ഞു നിൽക്കുന്നതുപോലെ.
അഥോവാച സഭാ ദേവ കിമ് ഏതദ് ഇതി സാദരമ് । രണന്മധുകരീ ഭാനും ദൃഷ്ടരാഹുമ് ഇവാബ്ജിനീ
അപ്പോൾ ആ സഭ ആദരപൂർവ്വം രാജാവിനോട് ചോദിച്ചു: ‘സ്വാമി, ഇത് എന്താണ്?’ എന്നിങ്ങനെ. ഒരു തേനീച്ച സൂര്യനോട് ചോദിക്കുന്നതുപോലെയും, ഗ്രഹണം കഴിഞ്ഞ് താമര സൂര്യനെ നോക്കുന്നതുപോലെയും.
അഥൈനം പരിപപ്രച്ഛുഃ പുരോഗാ മന്ത്രിണസ് തഥാ । പ്രലയോല്ലാസസന്ത്രസ്തം മാര്കാണ്ഡേയമ് ഇവാമരാഃ
തുടർന്ന്, പ്രധാന മന്ത്രിമാരും അവനോട് ചോദ്യം ചെയ്തു. പ്രളയത്തിന്റെ ഭീകരതയിൽ ഭയപ്പെട്ട മാർകാണ്ഡേയനോട് ദേവന്മാർ ചോദിച്ചതുപോലെ.
ത്വയീത്ഥം സംസ്ഥിതേ ദേവ വയമ് അത്യന്തമ് ആകുലാഃ । അഭേദ്യമ് അപി ഭിന്ദന്തി നിര്നിമിത്തഭ്രമാ മനഃ
ദേവാ, നിന്നെ ഇങ്ങനെ ഒരു നിലയില് കണ്ടപ്പോള് ഞങ്ങള്ക്ക് വളരെ വേദനയുണ്ട്. കാരണം, കാരണം ഇല്ലാതെ ഉണ്ടാകുന്ന ആശങ്കകള് പോലും ഉറച്ച മനസ്സിനെ തളര്ത്തുന്നു.
ആപാതരമണീയേഷു പര്യന്തവിരസേഷു ച । ഭോഗേഷ്വ് ഇവ വികല്പേഷു കേഷു തേ ലുഠിതം മനഃ
ആദ്യത്തില് ആകര്ഷകമായെങ്കിലും അവസാനം രുചിയില്ലാത്ത ഭോഗങ്ങളിലും, തമ്മില് വിരുദ്ധമായ ആസ്വാദനങ്ങളിലും, നിന്റെ മനസ്സ് എവിടെയാണ് അലയുന്നത്?
സതതോദാരവൃത്താസു കഥാസു പരിശീലിതമ് । മനസ് തേ നിര്മലം കസ്മാത് സമ്ഭ്രമേഷു നിമജ്ജതി
എപ്പോഴും ഉത്തമമായ കഥകളില് ചേരുന്ന നിന്റെ മനസ്സ് ശുദ്ധമാണ്. അങ്ങനെ ഇരിക്കെ എന്തുകൊണ്ട് അതു ഇപ്പോള് ആശങ്കകളില് മുങ്ങുന്നു?
തുച്ഛാലമ്ബനമ് ആലൂനവിശീര്ണം ലോകവൃത്തിഷു । മനോ മോഹമ് ഉപാദത്തേ ന മഹത്ത്വവിജൃമ്ഭിതമ്
ലോകകാര്യങ്ങളില് മൂല്യമില്ലാത്തതും തകരാറായതുമായ ആശ്രയങ്ങളില് ആശ്രയിച്ചാല് മനസ്സ് മായയില് അകപ്പെടും; അതിന് മഹത്വത്തില് വളരാന് കഴിയില്ല.
സാതത്യേന ഹി യൈവാസ്യ മനസോ വൃത്തിര് ഉത്ഥിതാ । ശരീരമദമത്താസു താമ് ഏവാനുവിധാവതി
ഏതെങ്കിലും മനസ്സിൽ വീണ്ടും വീണ്ടും ഉയരുന്ന സ്വഭാവം, അഹങ്കാരത്തിൽ മദിച്ചിരിക്കുന്ന ശരീരം അതേ സ്വഭാവത്തെയാണ് പിന്തുടരുന്നത്.
അതുച്ഛാലമ്ബനം ശുദ്ധം പ്രബുദ്ധം ഗുണഹാരി ച । തവാപി ഹി മനശ് ചിത്രമ് ആലൂനമ് ഇവ ലക്ഷ്യതേ
നിന്റെ മനസ്സും അതുപോലെ അതിശയകരമായതും, മായമില്ലാത്തതും, ശുദ്ധവും, ഉണർന്നതും, ഗുണങ്ങളിൽ ആകർഷകവുമാണ്; ചെറുതായോ അസാരമായോ ഒന്നിനും ആശ്രയിക്കാത്തത്.
അനഭ്യസ്തവിവേകം ഹി ദേശകാലവശാനുഗമ് । മന്ത്രൌഷധവശം യാതി മനോ നോദാരവൃത്തിമത്
പരിശീലിച്ച വിവേകം ഇല്ലാത്ത മനസ്സ് ദേശകാലങ്ങളുടെ സ്വാധീനത്തിൽ ആകുന്നു; അത്തരം മനസ്സ് മന്ത്രങ്ങളുടെയും ഔഷധങ്ങളുടെയും നിയന്ത്രണത്തിൽ വരും, എന്നാൽ ഉത്തമസ്വഭാവമുള്ള മനസ്സിന് അങ്ങനെ സംഭവിക്കില്ല.
നിത്യമ് ആത്തവിവേകസ്യ കഥമ് ആലൂനശീര്ണതാ । ദുനോതി വിതതം ചേതോ വാത്യേവ വിബുധാചലമ്
എപ്പോഴും വിവേകമുള്ളവനിൽ എങ്ങനെയെങ്കിലും ദോഷമോ കുറവോ ഉണ്ടാകുമോ? വിശാലമായ മനസ്സ് കാറ്റ് പാറയെ ഇളക്കാത്തതുപോലെ, യാതൊരു ബുദ്ധിമുട്ടിലും അകമ്പടിയില്ലാതെ നിലനിൽക്കും.
ഇതി ജാതാസു ഗീര്ഷ്വ് അസ്യ ഭൂപതേഃ കാന്തിര് ആനനമ് । ഭൂഷയാമ് ആസ ശീതാംശും മാസാന്ത ഇവ പൂര്ണതാ
അവന്റെ വാക്കുകൾ ഉയർന്നപ്പോൾ, രാജാവിന്റെ മുഖം പ്രകാശത്തോടെ തിളങ്ങി. മാസാവസാനത്ത് പൂർണ്ണമായ ചന്ദ്രനെ അലങ്കരിക്കുന്നതുപോലെ ആ തേജസ് അവന്റെ മുഖത്ത് തെളിഞ്ഞു.