വ്യാമോഹസമ്ഭ്രമാനര്ഥദേശകാലഗമാഗമാഃ । ചേതസഃ പ്രഭവന്ത്യ് ഏതേ പാദപാദ് ഇവ പല്ലവാഃ
ഭ്രമവും ആശങ്കയും, വസ്തുക്കളുടെയും സ്ഥലങ്ങളുടെയും സമയങ്ങളുടെയും വരവും പോകലും—ഇവയെല്ലാം മനസ്സിൽ നിന്നാണ് ഉദിക്കുന്നത്, ഒരു വൃക്ഷത്തിന്റെ കൊമ്പിൽ നിന്ന് ഇലകൾ ഉണ്ടാകുന്നതുപോലെ.
ജലമ് ഏവ യഥാമ്ഭോധിര് ഔഷ്ണ്യമ് ഏവ യഥാനലഃ । തഥാ വിവിധസംരമ്ഭസ് സംസാരശ് ചിത്തമ് ഏവ ഹി
എങ്ങിനെ വെള്ളം സമുദ്രം തന്നെയാണോ, ചൂട് അഗ്നിയിലാണോ, അതുപോലെ ലോകത്തിലെ എല്ലാ പ്രവർത്തനങ്ങളും മനസ്സാണ്.
സകര്തൃകര്മകരണം യദ് ഇദം ചേത്യമ് ആതതമ് । ദ്രഷ്ടൃദര്ശനദൃശ്യാഢ്യം തത് സര്വം ചിത്തമ് ഏവ വഃ
ഇവിടെ കാണുന്ന കര്ത്താവ്, കര്മ്മം, ഉപകരണം, ദൃക്, ദർശനം, ദൃശ്യങ്ങൾ എന്നിവയൊക്കെയും നിങ്ങളുടെ മനസ്സാണ്.
ചിത്തം ജഗന്തി ഭുവനാനി വനാന്തരാണി സംലക്ഷ്യതേ സ്വയമ് ഉപാഗതമ് ആത്മഭേദൈഃ । കേയൂരമൌലികടകൈസ് തദതത്സ്വരൂപം ത്യക്തൈകകാഞ്ചനധിയേവ ജനേന ഹേമ
മനസ്സാണ് ലോകങ്ങൾ, ഭൂവനങ്ങൾ, കാടുകൾ എന്നിങ്ങനെ പല രൂപങ്ങളായി പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നത്. ഒരേ സ്വർണ്ണം കയ്യിലങ്കരം, കിരീടം, കങ്കണം എന്നിങ്ങനെ വ്യത്യസ്ത രൂപങ്ങളിൽ കാണുന്നതുപോലെ, സ്വർണ്ണം ഒരൊറ്റതാണെന്ന ധാരണ വിട്ടവർക്കു പോലെ.
അത്ര തേ ശൃണു വക്ഷ്യാമി വൃത്താന്തമ് ഇമമ് അദ്ഭുതമ് । ജാഗതീഹേന്ദ്രജാലശ്രീശ് ചിത്തായത്താ സ്ഥിതാ യഥാ
ഇപ്പോൾ ഞാൻ നിന്നോട് ഒരു അത്ഭുതകരമായ കഥ പറയാം. ലോകത്തിന്റെ മായയുടെ മഹിമ എങ്ങനെ മനസ്സിൽ ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നു എന്ന് ഇതിൽ കാണാം.
അസ്ത്യ് അസ്മിന് വസുധാപീഠേ നാനാനഗവനാകുലഃ । ഉത്തരാഃ പാണ്ഡവാ നാമ സ്ഫീതോ ജനപദോ മഹാന്
ഈ ഭൂമിയിൽ വിവിധ നഗരങ്ങളും കാടുകളും നിറഞ്ഞു കിടക്കുന്ന, ഉത്തരം ഭാഗത്തുള്ള പാണ്ഡവർ എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഒരു വലിയ സമൃദ്ധമായ ദേശം ഉണ്ട്.
നീരന്ധ്രനവജമ്ബീരവനവിശ്രാന്തതാപസഃ । വിദ്യാധരീകൃതലതാദോലോപവനപത്തനഃ
അവിടെ ഇടവിടയില്ലാത്ത പുതിയ ജമ്പീരക്കാടുകളിൽ തപസ്സുകാർ വിശ്രമിക്കുന്നു; വിദ്യാധരികൾ തണ്ടുകളിൽ തൂക്കിയാടുന്ന ഊഞ്ഞാലുകൾ കൊണ്ട് ഉദ്യാനങ്ങളും പട്ടണങ്ങളും അലങ്കരിച്ചിരിക്കുന്നു.
വാതോദ്ധൂതാബ്ജകിഞ്ജല്കപുഞ്ജപിഞ്ജരപര്വതഃ । ലസത്കുസുമസമ്ഭാരവനമാലാവതംസകഃ
വായു പറത്തിയ താമരപ്പൂവിന്റെ പൊടികൾകൊണ്ട് മലകൾ പൊന്നുപോലെ തിളങ്ങുന്നു; കാടുകൾ പുഷ്പങ്ങളുടെ കൂമ്പാരങ്ങളാൽ മാലയണിഞ്ഞിരിക്കുന്നു.
കരഞ്ജമഞ്ജരീകുഞ്ജഗുപ്തപര്യന്തജങ്ഗലഃ । ഖര്ജൂരാന്തരിതഗ്രാമഘുങ്ഘുമധ്വനിതാമ്ബരഃ
കരഞ്ഞപൂക്കളുടെ കുഞ്ചങ്ങൾ കാട്ടിന്റെ അതിരുകളെ മറച്ചിരിക്കുന്നു; കർജൂരമരങ്ങൾക്കിടയിൽ മറഞ്ഞിരിക്കുന്ന ഗ്രാമങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള ഘുഞ്ചൽ ശബ്ദം ആകാശത്ത് മുഴങ്ങുന്നു.
പാകപിങ്ഗമിലച്ഛ്രേണിശാലികേദാരപിങ്ഗലഃ । നീലകണ്ഠരവോദ്ദാമവനമണ്ഡലമണ്ഡിതഃ
പാകം വരുന്ന നെല് വയലുകളും പൊന്നുപോലുള്ള ചോളം, ഗോതമ്പ് എന്നിവയുടെ നിരകളും, നീലകണ്ഠന് മയിലുകളുടെ കൂട്ടങ്ങളും, മനോഹരമായ കാടുകള് ചുറ്റിപ്പറ്റിയതുമായ ആ സ്ഥലം അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
സാരസാരവസംരമ്ഭരണത്കമലകാനനഃ । തമാലപടലാനീലഗിരിഗ്രാമകകുണ്ഡലഃ
സാരസപക്ഷികളും കുരുവികളും ചേര്ന്ന് ഉച്ചരിക്കുന്ന ശബ്ദം മുഴങ്ങുന്ന, പുഷ്പിക്കുന്ന താമരക്കാടുകള് നിറഞ്ഞ, കറുത്ത താമാലവൃക്ഷങ്ങളുടെ കൂട്ടങ്ങളും നീലപര്വ്വതഗ്രാമങ്ങളും ചുറ്റുമുള്ള പ്രദേശം.
വിചിത്രവിഹഗവ്യൂഹവിരാവാഹിതകാകലിഃ । നദീപരിസരോന്നിദ്രപാരിഭദ്രദ്രുമാരുണഃ
നാനാഭാവത്തിലുള്ള അത്ഭുതപക്ഷികളുടെ കൂട്ടങ്ങള് പാടുന്ന ശബ്ദം മുഴങ്ങുന്ന, നദീതീരത്ത് ഉറങ്ങുന്ന പാരിഭദ്രവൃക്ഷങ്ങള് കൊണ്ട് ചുവപ്പു നിറം പകരപ്പെട്ടിരിക്കുന്ന പ്രദേശം.
ഗായത്കലമകേദാരദാരികാഹൂതമന്മഥഃ । പുഷ്പസ്ഥലവലദ്വാതവ്യാധൂതകുസുമാമ്ബുദഃ
ചോളംവയലുകളില് പാട്ടുപാടുന്ന പെണ്കുട്ടികളുടെ മധുരസ്വരം മന്മഥനെ ആകര്ഷിക്കുന്നതുപോലെയും, പുഷ്പഭൂമിയില് വീശുന്ന കാറ്റ് പൂക്കളുടെ മേഘം പടര്ത്തുന്നതുപോലെയും ആ പ്രദേശം മനോഹരമാണ്.
ദരീഗൃഹവിനിഷ്ക്രാന്തസിദ്ധചാരണവന്ദിതഃ । സ്വര്ഗാദ് ഇവ സമാഹൂയ ലാവണ്യമ് അഭിനിര്മിതഃ
അവിടെ, വീട്ടിൽ നിന്ന് പുറത്തുവന്ന സിദ്ധന്മാരും ദേവചാരികളും ആദരിച്ചിരിക്കുന്നു. സ്വർഗത്തിൽ നിന്നു തന്നെ ആകർഷണം വിളിച്ചു വരുത്തി രൂപപ്പെടുത്തിയതുപോലെയാണ് അവിടത്തെ സൗന്ദര്യം.
ഗായത്കിന്നരപര്യന്തകദലീഷണ്ഡമണ്ഡിതഃ । മന്ദാനിലബലോദ്ധൂതപുഷ്പോപവനപാണ്ഡുരഃ
കിന്നര ദമ്പതികൾ പാടുന്ന വാഴക്കൊമ്പുകളുടെ അരികിൽ അലങ്കരിച്ചിരിക്കുന്നു. മന്ദമാരുതം പൂക്കളുള്ള തോട്ടങ്ങളെ ഇളക്കി അവയെ വെളുത്തതാക്കി.
തത്രാസ്തി ലവണോ നാമ രാജാ പരമധാര്മികഃ । ഹരിശ്ചന്ദ്രകുലോദ്ഭൂതോ ഭൂമാവ് ഇവ ദിവാകരഃ
അവിടെ ലവണൻ എന്ന പരമധാർമ്മികനായ രാജാവാണ് ഭരിക്കുന്നത്. ഹരിശ്ചന്ദ്രന്റെ വംശത്തിൽ ജനിച്ച ഈ രാജാവ് ഭൂമിയിൽ സൂര്യനെപ്പോലെ പ്രകാശിക്കുന്നു.
യദ്യശഃകുസുമോത്തംസപാണ്ഡുരസ്കന്ധമണ്ഡലാഃ । തത്ര ശൈലാ വിരാജന്തേ ഹരാഃ പ്രോദ്ധൂലിതാ ഇവ
അവിടത്തെ പർവതങ്ങൾ, ലവണന്റെ പ്രശസ്തിയുടെ പൂമാലകൾ ചുമലിൽ അണിഞ്ഞതുപോലെ വെളുത്തും ഭംഗിയോടെയും നിലകൊള്ളുന്നു. ഹരന്റെ ശിഖരങ്ങൾ ഇളക്കി അലങ്കരിച്ചതുപോലെയാണ് അവയുടെ ഭംഗി.
കൃപാണശകലോത്കൃത്തനിശ്ശേഷാരാതിമണ്ഡലാത് । അരാതിലോകഃ പ്രാപ്നോതി യദനുസ്മരണാജ് ജ്വരമ്
വൈരികളെയൊക്കെയും പുളിപ്പിച്ച പുളിപ്പുപോലെ തുരത്തിക്കളഞ്ഞവനെ കുറിച്ച് ഓർക്കുമ്പോൾ പോലും ശത്രുക്കളല്ലാത്തവർക്കും പനി പിടിക്കും.
യസ്യോദാരസമാരമ്ഭമ് ആര്യലോകാനുപാലനമ് । ചരിതം സംസ്മരിഷ്യന്തി ഹരേര് ഇവ ചിരം ജനാഃ
വലിയ മനസ്സോടെ നല്ലവരെ സംരക്ഷിച്ചവന്റെ മഹത്തായ പ്രവൃത്തികൾ ജനങ്ങൾ ദീർഘകാലം ഓർത്തു പറയും, ഹരിയുടെ കഥകൾ പോലെ.
യസ്യാപ്സരോഭിര് അദ്രീന്ദ്രമൂര്ധസ്വ് അമരസദ്മസു । വികാസിപുലകോല്ലാസം ഗീയന്തേ ഗുണഗീതയഃ
ദേവതകളുടെ മലമുകളിലെ സ്വർഗ്ഗലോകങ്ങളിൽ, അപ്സരസുകൾ സന്തോഷത്തോടെ വിരിയുന്ന ശരീരത്തോടെ അവന്റെ ഗുണങ്ങൾ പാടുന്നു.
യസ്യ സ്വസ്സുന്ദരീഗീതാ ലോകപാലചിരശ്രുതാഃ । വിരിഞ്ചഹംസൈര് ധ്വന്യന്തേ സ്വാഭ്യാസാദ് ഗുണഗീതയഃ
ലോകപാലകർക്ക് പ്രശസ്തമായ അവന്റെ സുന്ദരികളായ ഭാര്യമാർ പാടുന്ന ഗാനങ്ങൾ, ബ്രഹ്മാവിന്റെ ഹംസകൾ പതിവായി ആവർത്തിച്ച് പാടുന്നു.
സ്വപ്നേഷ്വ് അപി ന സാമാന്യാ യസ്യോദാരചമത്കൃതേഃ । രാമ ദൃഷ്ടാശ് ശ്രുതാ വാപി ദൈന്യദോഷമരീചയഃ
രാമാ, അത്ഭുതകരമായ മഹത്വം ഉള്ളവനിൽ, സ്വപ്നത്തിലും ദു:ഖത്തിന്റെ ചെറിയ ചായലും കാണുകയോ കേൾക്കുകയോ ഇല്ല.
ജിഹ്മതാം യോ ന ജാനാതി ന ദൃഷ്ടാ യേന ഗൃധ്നുതാ । ഉദാരതാ യേന ധൃതാ ബ്രഹ്മണേവാക്ഷമാലികാ
വഞ്ചന എന്താണെന്ന് അറിയാത്തവനും, ലാഭലോഭം കണ്ടിട്ടില്ലാത്തവനും, മഹത്വം ബ്രഹ്മാവിന്റെ ജപമാല പോലെ സ്ഥിരമായി പിടിച്ചിരിക്കുന്നവനുമാണ് അവൻ.
ദിനാഷ്ടഭാഗ ആകാശ ആഗതേ ദിവസാധിപേ । കദാചിത് സ സഭാസ്ഥാനേ സിംഹാസനഗതോ ഽഭവത്
ദിവസം എട്ടാം ഭാഗം എത്തിയപ്പോൾ, ഒരിക്കൽക്കൊന്ന് അവൻ സഭാമന്ദപത്തിൽ സിംഹാസനത്തിൽ ഇരിക്കുമായിരുന്നു.
സുഖോപവിഷ്ടേ തത്രാസ്മിന് രാജനീന്ദാവ് ഇവാമ്ബരേ । പ്രവിശന്തീഷു സാമന്തസേനാസു ച സസമ്ഭ്രമമ്
അവിടെ സുഖമായി ഇരിക്കുമ്പോൾ, ആകാശത്തിലെ നക്ഷത്രങ്ങൾക്കിടയിലെ ചന്ദ്രനുപോലെ, സാമന്തസേനകൾ ഉത്സാഹത്തോടെ സഭയിൽ പ്രവേശിക്കുമായിരുന്നു.
ഗായന്തീഷ്വ് അഥ കാന്താസു സൂപവിഷ്ടേഷു രാജസു । മനോഹരതി സാഹ്ലാദേ വീണാവംശകലാരവേ
പ്രിയപ്പെട്ട സ്ത്രീകൾ പാടുമ്പോൾ രാജാക്കന്മാർ സുഖമായി ഇരിക്കുമ്പോൾ വീണയും വംശിയും മധുരമായ ശബ്ദം പുറപ്പെടുവിച്ച് എല്ലാവരുടെയും മനസ്സ് ആകർഷിച്ചു.
ചാരുചാമരഹസ്താസു സവിലാസാസു രാജനി । ദേവാസുരഗുരുപ്രഖ്യേ വിശ്രാന്തേ മന്ത്രിമണ്ഡലേ
സുന്ദരമായ ചാമരം കൈയിൽ പിടിച്ച് രാജ്ഞികൾ കൃപയും ആകർഷണവും കാണിച്ചുകൊണ്ട് നില്ക്കുമ്പോൾ, ദേവന്മാരുടെയും അസുരന്മാരുടെയും ഗുരുക്കന്മാരെപ്പോലെ പ്രഗത്ഭരായ മന്ത്രിമാർ സമീപത്ത് വിശ്രമിച്ചു.
പ്രസ്തുതേഷു പ്രകൃഷ്ടേഷു രാജകാര്യേഷു മന്ത്രിഭിഃ । പ്രോക്താസു ദേശവാര്താസു നിപുണൈശ് ചാരതന്ത്രിഭിഃ
പ്രഗത്ഭരായ മന്ത്രിമാർ പ്രധാനമായ രാജകാര്യങ്ങൾ ചർച്ച ചെയ്യുമ്പോഴും, നിപുണരായ ചാരന്മാർ ദേശത്തെ വാർത്തകൾ അറിയിക്കുമ്പോഴും അവിടെയുണ്ടായിരുന്നു.
ഇതിഹാസമയേ പുണ്യേ വാച്യമാനേ ച പുസ്തകേ । പഠത്സു ച സ്തുതീഃ പുണ്യാഃ പുരഃപ്രഹ്വേഷു വന്ദിഷു
പുണ്യമായ ചരിത്രങ്ങൾ വായിക്കാൻ ഉചിതമായ സമയത്ത് വിശുദ്ധ ഗ്രന്ഥങ്ങൾ വായിക്കപ്പെടുമ്പോഴും, രാജാവിന് മുമ്പിൽ വന്ദികൾ നമസ്കരിച്ച് പുണ്യമായ സ്തുതികൾ പാടുമ്പോഴും അവിടെയുണ്ടായിരുന്നു.
സഭാം വിവേശ സാടോപഃ കശ്ചിത് താമ് ഐന്ദ്രജാലികഃ । വര്ഷണാഹിതസംരമ്ഭോ വസുധാമ് ഇവ വാരിദഃ
അഹങ്കാരത്തോടെ ഒരു മായാവിദ്യക്കാരൻ ആ സഭയിൽ കയറി വന്നു, മഴ പെയ്യാൻ ഉത്സുകനായ മേഘം ഭൂമിയിൽ എത്തുന്നതുപോലെ.