മനോ നാമ ശരീരം ഹി ജഗതസ് സകലസ്യ ച । ആത്മശക്തിശ് ചിദ് അസ്യാത്മാ ന നശ്യതി കദാചന
ഈ ലോകത്തിലെ എല്ലാറ്റിനും മനസ്സാണ് ശരീരം എന്ന് പറയപ്പെടുന്നത്; അതിന്റെ ആത്മാവായ ചൈതന്യശക്തി ഒരിക്കലും നശിക്കില്ല.
യോ ഽസാവ് ആത്മാ മഹാപ്രാജ്ഞ നശ്യതീത്യ് അവഗച്ഛസി । ന നശ്യതി കദാചിദ് സ കിം മുധാ പരിതപ്യസേ
നീ വിശ്വസിക്കുന്നത് ഈ പരമജ്ഞാനിയായ ആത്മാവ് നശിക്കുമെന്ന് തന്നെയാണല്ലോ. പക്ഷേ, ആത്മാവ് ഒരിക്കലും നശിക്കില്ല. അപ്പോൾ നീ എന്തിനാണ് വൃഥാ ദുഃഖിക്കുന്നത്?
വിശീര്ണേ ഽഭ്രേ യഥാ വാതശ് ശുഷ്കേ ഽബ്ജേ ഷട്പദോ യഥാ । യാത്യ് അനന്തപദം വ്യോമ തഥാത്മാ ദേഹസങ്ക്ഷയേ
ഒരു മേഘം ചിതറുമ്പോൾ കാറ്റ് അതിലൂടെ കടന്നുപോകുന്നതുപോലെയും, ഉണങ്ങിയ താമരയിൽ നിന്ന് തേൻചീറ്റു പറന്ന് അനന്തമായ ആകാശത്തിലേക്ക് പോകുന്നതുപോലെയും, ശരീരം നശിക്കുമ്പോൾ ആത്മാവ് അങ്ങനെ പുറപ്പെടുന്നു.
സംസാരേ ഽസ്മിന് വിഹരതോ മനോ ഽപി ഹി ന നശ്യതി । ജ്ഞാനാഗ്നിനാ വിനാ ജന്തോര് ആത്മനാശേ തു കാ കഥാ
ഈ ലോകത്തിൽ സഞ്ചരിക്കുമ്പോഴും മനസ്സും നശിക്കാറില്ല. ജ്ഞാനത്തിന്റെ അഗ്നി ഇല്ലാതെ ആത്മാവിന്റെ നാശം എന്നത് ചർച്ച ചെയ്യേണ്ടതുപോലുമല്ല.
യഃ കുണ്ഡബദരന്യായോ യോ ഘടാകാശയോഃ ക്രമഃ । സ്ഥിതിര് ദേഹാത്മനോസ് സൈവ സവിനാശാവിനാശയോഃ
കുണ്ടും ബദരിയും, മടക്കമുള്ള കലശവും അതിലെ ആകാശവും എന്ന ഉപമകൾ ശരീരത്തിന്റെയും ആത്മാവിന്റെയും നിലയ്ക്കും ബാധകമാണ്—അത് നശിക്കുന്നതായാലും നശിക്കാത്തതായാലും.
ബദരം ഹസ്തമ് ആയാതി യഥാ സ്ഫുടതി കുണ്ഡകേ । ആത്മാ ഗഗനമ് ആയാതി തഥാ ചലതി ദേഹകേ
പഴം കൈയിലേക്കു വരുന്നതുപോലെയും, അതു ഒരു പാത്രത്തിനുള്ളിൽ പൊട്ടുന്നതുപോലെയും, ആത്മാവ് ആകാശത്തിലേക്കു പ്രവേശിച്ചു, ഈ ശരീരത്തിനുള്ളിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നു.
കുമ്ഭേ ഗച്ഛത്യ് അകുമ്ഭത്വം കുമ്ഭാകാശോ യഥാമ്ബരേ । തിഷ്ഠത്യ് ഏവമ് അയം ദേഹീ ദേഹേ ക്ഷീണേ നിരാമയഃ
ഒരു പാത്രം ഇല്ലാതായാൽ അതിലെ ശൂന്യത ആകാശം പോലെ തുടരുന്നു. അതുപോലെ, ശരീരം ക്ഷയിച്ചാൽ, അതിൽ വാസം ചെയ്യുന്നവൻ രോഗരഹിതനായി നിലനിൽക്കുന്നു.
മനോ ദേഹോ ഹി ജന്തൂനാം ദേശകാലതിരോഹിതഃ । മുഹുര് മൃതിപടാച്ഛന്നശ് ശേതേ കിം പരിദേവനാ
ജീവികളുടെ മനസ്സും ശരീരവും ദേശവും കാലവും മറഞ്ഞിരിക്കുന്നു. മരണം എന്ന മറയാൽ വീണ്ടും വീണ്ടും മറയ്ക്കപ്പെടുന്ന ഇവ, അപ്രത്യക്ഷമായി കിടക്കുന്നു. അതിൽ ദുഃഖിക്കേണ്ടതെന്ത്?
ദേശകാലതിരോധാനേ മൂഢോ ഽപി മരണേ നരഃ । കിം ബിഭേതി മഹാബാഹോ നേഹ നശ്യതി കശ്ചന
മരണസമയത്ത് ദേശവും കാലവും മറഞ്ഞുപോകുമ്പോൾ, അജ്ഞാനിയും ഭയപ്പെടേണ്ടതില്ല, മഹാബാഹുവേ. ഇവിടെ ആരും നശിക്കുന്നില്ല.
അതസ് ത്വം വാസനാം രാമ മിഥ്യൈവാഹമ് ഇതി സ്ഥിതാമ് । ത്യജ പക്ഷീശ്വരോ വ്യോമഗമനോത്ക ഇവാണ്ഡകമ്
അതിനാല് രാമാ, "ഞാന് ഇതാണ്" എന്ന വ്യാമോഹം പൂര്ണ്ണമായും ഉപേക്ഷിക്കണം. ആകാശത്ത് പറക്കാന് ആഗ്രഹിക്കുന്ന പക്ഷികളുടെ രാജാവിന് മുട്ടിന്റെ പുറംവടം ഉപേക്ഷിക്കുന്നതുപോലെ നീയും അതിനെ വിട്ടുകളയണം.
യൈഷാ ഹി മാനസീ ശക്തിര് ഇഷ്ടാനിഷ്ടാനുബന്ധിനീ । അനയേദം മുധാ ഭ്രാന്ത്യാ സ്വപ്നവത് പരികല്പിതമ്
ഇത് മനസ്സിന്റെ ഒരു ശക്തിയാണ്, ഇഷ്ടവും അനിഷ്ടവും ബന്ധിപ്പിക്കുന്നതും, ഇതിലൂടെ ഭ്രമയാല് ഈ ലോകം സ്വപ്നംപോലെ വെറുതെ കല്പിക്കപ്പെടുന്നു.
അവിദ്യൈഷാ ദുരന്തൈഷാ ദുഃഖായൈഷാ ഹി വര്ധതേ । അപരിജ്ഞായമാനൈഷാ തനോതീദമ് അസന്മയമ്
ഇതാണ് അജ്ഞാനം, കടക്കാന് അത്യന്തം പ്രയാസമുള്ളതും ദുഃഖത്തിന് കാരണമാകുന്നതും. ഇതിനെ തിരിച്ചറിയാതെ പോയാല് ഈ മായാജാലം വളരുന്നു.
ഏഷാ കുഡ്യവദ് ആകാശം തുഷാരമ് അനലം യഥാ । പരിപശ്യതി വിഭ്രാന്താ സ്വരൂപസ്യ സ്വഭാവതഃ
ഈ ഭ്രമയാല്, ഒരാള് ആകാശം മതിലായി കാണുന്നു, മഞ്ഞ് അഗ്നിയായി കാണുന്നു, എല്ലാം സ്വന്തം സ്വഭാവത്തിന്റെ പ്രകാരമാണ്.
അസദ് ഏവേദമ് ആരമ്ഭമന്ഥരം സദ് ഇവോത്ഥിതമ് । കല്പിതം ജഗദ് ആഭോഗി ദീര്ഘസ്വപ്ന ഇവൈതയാ
ഈ ലോകം പുറത്തു നോക്കുമ്പോള് സത്യമായതുപോലെ തോന്നുന്നുവെങ്കിലും, യഥാര്ത്ഥത്തില് അതിന് യാതൊരു സാരവും ഇല്ല. ഈ ശക്തി അതിനെ ദീര്ഘസ്വപ്നം പോലെ സൃഷ്ടിച്ചിരിക്കുന്നു.
ഭാവനാമാത്രമ് ഏവാസ്യാസ് സ്വരൂപം കര്തൃതാം ഗതമ് । ജഗതാമ് ആകുലം ചക്ഷുര് വ്യോമ്നി പിഞ്ഛകതാമ് ഇവ
ഈ ശക്തിയുടെ സ്വഭാവം വെറും ഭാവന മാത്രമാണ്, അതാണ് ചെയ്യുന്നതെന്ന ഭാവം സ്വീകരിക്കുന്നത്. അതു ലോകത്തിന്റെ കണ്ണുകള് ആകുലമാക്കുന്നു, ആകാശത്ത് പാവയുടെ പീലി പാറുന്നതുപോലെ.
ലയമ് അസ്യാസ് സ്വരൂപം ത്വം നയ രാമ വിചാരണാത് । യഥാ ഹിമശിലായാസ് തു തപനാദ് ദിവസാധിപഃ
രാമാ, നീ അന്വേഷനം വഴി ഈ ശക്തിയെ അതിന്റെ സ്വഭാവമായ ലയത്തിലേക്ക് നയിക്കണം. അതുപോലെ, സൂര്യന് ഒരു ഹിമരാശിയെ ഉരുക്കുന്നതുപോലെ.
ഹിമാഭാവാര്ഥിനോ ഽര്കസ്യ സ്വോദയേന ഹിതം യഥാ । സിധ്യത്യ് ഏവം വിചാരേണ മനോനാശാര്ഥിനോ ഽര്ഥിതമ്
ഹിമം അകറ്റാന് ആഗ്രഹിക്കുന്നവര്ക്ക് സൂര്യന്റെ ഉദയം ഉപകാരപ്പെടുന്നതുപോലെ, മനസ്സിന്റെ ലയത്തെ ആഗ്രഹിക്കുന്നവര്ക്ക് അന്വേഷനം വഴി ആ ലക്ഷ്യം നേടാം.
അവിദ്യാ സമ്പ്രവൃത്താ ഹി വിതതാനര്ഥദുര്ഗമാ । നാനേന്ദ്രജാലകലണം ശാമ്ബരീ ഹേമ വര്ഷതി
അജ്ഞാനം ഉദിച്ചു, അനർത്ഥങ്ങളും കഷ്ടതകളും നിറഞ്ഞ ഒരു വലയം പോലെ വ്യാപിച്ചു കൊണ്ടിരിക്കുന്നു; ഒരു മായാജാലം പോലെ, അതു പൊന്നുപെയ്യുന്ന മഴയാകുന്നു.
സ്വവിനാശക്രിയാം ചൈതാം മന ഏവ കരോത്യ് അലമ് । മനോ ഹ്യ് ആത്മവധം നാമ നാടകം പരിനൃത്യതി
തന്നെ തന്നെ നശിപ്പിക്കുന്നതെല്ലാം മനസാണ് ചെയ്യുന്നത്; ആത്മഹത്യ എന്ന നാടകം മനസു തന്നെ നൃത്തം ചെയ്യുന്നു.
ആത്മാനമ് ഈക്ഷതേ ചേതസ് സ്വവിനാശായ കേവലമ് । ന ഹി ജാനാതി ദുര്ബുദ്ധിര് വിനാശം പ്രത്യുപസ്ഥിതമ്
മനസു തന്നെ നോക്കുന്നത് തനിക്കു നാശം വരുത്താനാണ്; തെറ്റിദ്ധാരണയുള്ള ബുദ്ധി അടുത്തു വരുന്ന നാശം തിരിച്ചറിയുന്നില്ല.
അസങ്കല്പനമാത്രേണ സ്വവികല്പദശാമ് ഇദമ് । മനസ് സംസാധയത്യ് ആശു ക്ലേശോ നാത്രോപയുജ്യതേ
ആലോചനകളില്ലാതെ ഇരിക്കുന്നത് കൊണ്ടു മാത്രം, മനസു തന്റെ സ്വഭാവസ്ഥയിലേക്കു വേഗത്തിൽ എത്തുന്നു; ഇവിടെ വേദനയ്ക്ക് ഇടയില്ല.
സ്വം വികല്പ്യ വികല്പ്യാശു വിവേകോപഹിതം മനഃ । സന്ത്യജ്യ രൂപമ് ആരമ്ഭി കരോത്യ് ആത്മാവബോധനമ്
സ്വന്തം ഭാവനകൾ വേഗത്തിൽ ഉപേക്ഷിച്ച്, വിവേകത്തിന്റെ സഹായത്തോടെ മനസ്സ് അതിന്റെ രൂപം വിട്ട് ആത്മബോധം ആരംഭിക്കുന്നു.
മഹോദയോ മനോനാശോ മഹോത്പാതോ ഽസ്യ തൂദയഃ । മനോനാശേ പ്രയത്നം ത്വം കുരു മാ മനസോ ജവേ
മനസ്സിന്റെ നാശം വലിയ ഉണർവ്വും വലിയ കലഹവും ആകുന്നു; മനസ്സിന്റെ ലയത്തിനായി നീ ശ്രമിക്കണം, അതിന്റെ വേഗം പിന്തുടരരുത്.
അവിരലസുഖദുഃഖവൃക്ഷഷണ്ഡേ വിഷമകൃതാന്തമഹോരഗേ വനേ ഽസ്മിന് । പ്രഭുര് ഇദമ് അഖിലേ വിവേകഹീനം സുഭഗ മനോ മഹദ് ആപദേകഹേതുഃ
ഇതിൽ, നിരന്തരമായ സന്തോഷവും ദുഃഖവും നിറഞ്ഞ വൃക്ഷങ്ങൾക്കിടയിലും, മരണത്തിന്റെ പാമ്പ് ഭയപ്പെടുത്തുന്ന വനത്തിൽ, വിവേകമില്ലാത്ത മനസ്സ് എല്ലാറ്റിനും അധിപതിയും വലിയ ദുരന്തത്തിന് ഏകകാരണമുമാണ്.
ഇത്യ് ഉക്തവത്യ് അഥ മുനൌ ദിവസോ ജഗാമ സായന്തനായ വിധയേ ഽസ്തമ് ഇനോ ജഗാമ । സ്നാതും സഭാ കൃതനമസ്കരണാ ജഗാമ ശ്യാമാക്ഷയേ രവികരൈശ് ച സഹാജഗാമ
മഹർഷി ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞതിനു ശേഷം, ദിവസം സന്ധ്യയിലേക്കു നീങ്ങി സൂര്യൻ അസ്തമിച്ചു; സഭാ അംഗങ്ങൾ നമസ്കാരം ചെയ്ത് കുളിക്കാൻ പുറപ്പെട്ടു, അവരും സൂര്യന്റെ കിരണങ്ങളോടൊപ്പം ഇരുണ്ട സമയത്തേക്ക് ചേർന്നു.
പരസ്മാദ് ഉത്ഥിതം ചേതഃ കണോ ലോല ഇവാര്ണവാത് । സ്ഫാരതാമ് ഏത്യ ഭുവനം തനോതീദമ് ഇതസ് തതഃ
പരമാത്മാവിൽ നിന്ന് ഉദിച്ച മനസ്സ്, സമുദ്രത്തിൽ നിന്നുള്ള ചഞ്ചലമായ ഒരു തുള്ളിപോലെ, വ്യാപിച്ച് ഈ ലോകം ഇവിടെയും അവിടെയും പടർന്നിടുന്നു.
ഹ്രസ്വം ദീര്ഘീകരോത്യ് ആശു ദീര്ഘം നയതി ഖര്വതാമ് । സ്വതാം നയത്യ് അന്യദ് അലം സ്വം തഥൈവാന്യതാമ് അപി
ചെറുത് വേഗത്തിൽ വലുതാക്കുകയും, വലിയത് ചെറുതാക്കുകയും ചെയ്യുന്നു; സ്വന്തം വസ്തു മറ്റൊന്നായി മാറ്റുകയും, അതുപോലെ മറ്റുള്ളത് സ്വന്തമാക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.
പ്രാദേശമാത്രമ് അപി യദ് വസ്തു ഭാവനയൈവ തത് । സ്വയം സമ്പന്നയൈവാശു കരോത്യ് അദ്രീന്ദ്രഭാസുരമ്
മനസ്സ് ഭാവനകൊണ്ട് ഒരു വിരൽവളവോളം ചെറിയതായിരുന്നാലും, അതിനെ തൻറെ ശക്തിയാൽ വേഗത്തിൽ ഒരു വലിയ പർവ്വതംപോലെ പ്രകാശിപ്പിക്കുന്നു.
ലബ്ധപ്രതിഷ്ഠം പരമാത് പദാദ് ഉല്ലസിതം മനഃ । നിമേഷേണൈവ സംസാരാന് കരോതി ന കരോതി ച
പരമാവസ്ഥയിൽ നിന്ന് ഉണർന്നു നിലനിൽക്കുന്ന മനസ്സ്, ഒരു നിമിഷംകൊണ്ട് തന്നെ ലോകങ്ങളെ സൃഷ്ടിക്കുകയും അപ്രത്യക്ഷമാക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.
യദ് ഇദം ദൃശ്യതേ കിഞ്ചിജ് ജഗത് സ്ഥാസ്നു ചരിഷ്ണു ച । സര്വം സര്വപ്രകാരാഢ്യം ചിത്താദ് ഏതദ് ഉപാഗതമ്
ഈ ലോകത്ത് കാണുന്ന എല്ലാം—നിശ്ചലമായതോ ചലിക്കുന്നതോ ആയതൊക്കെയും, അതിന്റെ എല്ലാ രൂപങ്ങളിലും, മനസ്സിൽ നിന്നാണ് ഉദിച്ചുവന്നത്.