പുനര് ദൂരതരം ഗത്വാ മധ്യാഹ്നേ സമുപസ്ഥിതേ । സരിത്ത്രിതയമ് ആസേദുസ് തരങ്ഗതരലാരവമ്
പിന്നീട് കുറെ ദൂരം കൂടി നടന്നപ്പോൾ, ഉച്ചവേളയിൽ, അവർ മൂന്ന് നദികളെത്തി, അവയുടെ തിരകളുടെ ശബ്ദം ഉല്ലാസത്തോടുകൂടിയിരുന്നു.
തത്രൈകാ പരിശുഷ്കൈവ മനാഗ് അപ്യ് അമ്ബു ന ദ്വയോഃ । വിദ്യതേ സരിതോര് ദൃഷ്ടിര് അന്ധലോചനയോര് ഇവ
അവിടെ ഒരു നദി പൂർണ്ണമായും ഉണങ്ങി പോയിരുന്നു, രണ്ടിലും ഒരു തുള്ളി വെള്ളം പോലും കാണാനായില്ല—കണ്ണുതിരിച്ചവർക്കു ദൃഷ്ടി ഇല്ലാത്തതുപോലെ.
പരിശുഷ്കാ ഭൃശം യാസൌ തസ്യാം തേ സസ്നുര് ആദൃതാഃ । ഘര്മാര്താ ദിവി ഗങ്ഗായാം വിഷ്ണുബ്രഹ്മഹരാ ഇവ
അങ്ങിനെ അറ്റുപോയ ആ നദിയിൽ അവർ അതിയായ ആസക്തിയോടെ കുളിച്ചു, കടുത്ത ചൂടിൽ വിഷ്ണു, ബ്രഹ്മ, ശിവൻമാർ ആകാശഗംഗയിൽ കുളിക്കുന്നതുപോലെ.
ചിരം കൃത്വാ ജലക്രീഡാം പീത്വാമൃതസമം പയഃ । ജഗ്മുസ് തേ രാജതനയാഃ പ്രഹൃഷ്ടമനസസ് സുഖമ്
വളരെ നേരം വെള്ളത്തിൽ കളിച്ചു, അമൃതംപോലെയുള്ള വെള്ളം കുടിച്ച ശേഷം, രാജകുമാരന്മാർ സന്തോഷവും തൃപ്തിയുംകൊണ്ട് അവിടെ നിന്ന് പുറപ്പെട്ടു.
അഥാസേദുര് ദിനസ്യാന്തേ ലമ്ബമാനേ ദിവാകരേ । ഭവിഷ്യന് നവനിര്മാണം നഗരം നഗസന്നിഭമ്
അപ്പോൾ, ദിവസം അവസാനിക്കുമ്പോഴും സൂര്യൻ താഴെ തൂങ്ങിയപ്പോൾ, പുതിയതായി പണിയാനിരിക്കുന്ന ഒരു നഗരത്തിന്റെ മുന്നിൽ, പർവ്വതത്തെപ്പോലെ കാണുന്ന സ്ഥലത്ത് അവർ ഇരുന്നു.
പതാകാപദ്മിനീവ്യാപ്തനീലാമ്ബരജലാശയമ് । ദൂരശ്രുതിസമുല്ലാസഗായന്നഗരമണ്ഡലമ്
അവിടെയുള്ള നഗരത്തിൽ പതാകകളും താമരക്കുളങ്ങളും അലങ്കാരമായിരുന്നു. നീല ജലാശയങ്ങൾ മിനുങ്ങി നിൽക്കുന്നു. ആഘോഷങ്ങളുടെ സംഗീതവും നഗരത്തിന്റെ പ്രശസ്തിയും ദൂരത്തേക്കു പരക്കുന്നു.
ദദൃശുസ് തത്ര രമ്യാണി ത്രീണി സദ്വിഭവാനി തേ । മണികാഞ്ചനഗേഹാനി ശൃങ്ഗാണീവ മഹാഗിരേഃ
അവിടെ അവർ മൂന്നു മനോഹരമായ സമൃദ്ധിയുള്ള ഭവനങ്ങൾ കണ്ടു. രത്നങ്ങളും പൊന്നും കൊണ്ട് നിർമ്മിച്ച ആ വീടുകൾ വലിയ പർവ്വതത്തിന്റെ ശിഖരങ്ങളെപ്പോലെയായിരുന്നു.
അനിര്മിതേ ദ്വേ സദനേ ഏകം നിര്ഭിത്തി തത്ര വൈ । അഭിത്തിമന്ദിരം ചാരു പ്രവിഷ്ടാസ് തേ നരാസ് ത്രയഃ
അവയിൽ രണ്ട് വീടുകൾ പൂർണ്ണമായിപ്പോയതല്ല. ഒന്ന് മതിൽ ഇല്ലാതെ നില്ക്കുന്നു. ആ മതിൽ ഇല്ലാത്ത മനോഹരമായ വീട്ടിലേക്കാണ് ആ മൂന്നു പേർ കടന്നുപോയത്.
സമ്പ്രവിശ്യോപവിശ്യാശു വിഹരന്തോ വരാനനാഃ । പ്രാപുസ് സ്ഥാലീത്രയം തത്ര തപ്തകാഞ്ചനനിര്മിതമ്
അവിടെക്കയറി ഉടൻ ഇരുന്ന് വിശ്രമിച്ച അവർ സന്തോഷത്തോടെ സമയം കഴിച്ചു. അവിടെ തിളങ്ങുന്ന പൊന്നിൽ നിർമ്മിച്ച മൂന്ന് പാത്രങ്ങൾ അവർക്ക് ലഭിച്ചു.
യത്ര കര്പരതാം യാതേ ദ്വേ ഏകാ ചൂര്ണതാം ഗതാ । ജഗൃഹുശ് ചൂര്ണരൂപാം താം സ്ഥാലീം തേ ദീര്ഘബുദ്ധയഃ
അവിടെ രണ്ടു ഭാഗങ്ങൾ തകർന്ന് ഒന്ന് പൊടിയായി മാറിയപ്പോൾ, ആ ബുദ്ധിമാന്മാർ ആ പൊടിയായ പാത്രം എടുത്തു.
ദ്രോണൈര് നവനവത്യാ തൈസ് തസ്യാം ദ്രോണേന ചാന്ധസഃ । തത്ര ദ്രോണശതം ഹീനം രന്ധിതം ബഹുഭോജിഭിഃ
അവിടെ തൊണ്ണൂറ്റി ഒമ്പത് അളവിലും, ഒന്ന് കൂടി ഭക്ഷണത്തിലും, ആകെ നൂറ് അളവ് പലരും കഴിച്ചതിനാൽ കുറവായി.
തതോ ഭുക്തം ജനശതൈര് ബ്രാഹ്മണാനാം ശതൈസ് തഥാ । ത്രിഭിസ് തൈ രാജപുത്രൈശ് ച പരാം നിര്വൃതിമ് ആഗതൈഃ
ശതക്കണക്കിന് ജനങ്ങളും, ശതക്കണക്കിന് ബ്രാഹ്മണന്മാരും, ആ മൂന്നു രാജകുമാരന്മാരും പരമസന്തോഷം നേടി അപ്പോൾ ഭക്ഷിച്ചു.
ഭവിഷ്യന്നഗരേ തസ്മിന് രാജപുത്രാസ് ത്രയോ ഽപി തേ । സുഖമ് അദ്യ സ്ഥിതാഃ പുത്ര മൃഗയാവ്യവഹാരിണഃ
ഭാവിയിലെ ആ നഗരത്തിൽ ആ മൂന്നു രാജകുമാരന്മാരും ഇന്നും സന്തോഷത്തോടെ മൃഗയയിലും മറ്റു കാര്യങ്ങളിലും ഏർപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു, മകനേ.
ആഖ്യായികൈഷാ കഥിതാ മയാ രമ്യാ തവാനഘ । ഏതാം ഹൃദി കുരു പ്രാജ്ഞ വിദഗ്ധസ് ത്വം ഭവിഷ്യസി
നിഷ്പാപനായവനേ, ഈ മനോഹരമായ കഥ ഞാൻ നിന്നോട് പറഞ്ഞു. നീ ഇതു മനസ്സിൽ സൂക്ഷിച്ചാൽ, നീ ബുദ്ധിമാനായി മാറും.
ധാത്ര്യേതി കഥിതാ രാമ ബാലായാഖ്യായികാ ശുഭാ । തുഷ്ടിം ജഗാമ ബാലശ് ച ശുഭാഖ്യായികയാനയാ
രാമാ, ദായമ്മ ഈ നല്ല ബാലകഥ പറഞ്ഞപ്പോൾ ആ ബാലൻ അതു കേട്ട് സന്തോഷിച്ചു.
ഏഷാ ഹി കഥിതാ രാമ ചിത്താഖ്യാനകഥാം പ്രതി । ബാലകാഖ്യായികാ തുഭ്യം മയാ കമലലോചന
കമലനയനനായ രാമാ, മനസ്സിന്റെ കഥയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് ഞാൻ നിന്നോട് പറഞ്ഞത് ഈ ബാലകഥ തന്നെയാണ്.
ഇയം സംസാരരചനാ സ്ഥിതിമ് ഏവമ് ഉപാഗതാ । ബാലകാഖ്യായികേവോഗ്രൈസ് സങ്കല്പൈര് വ്യര്ഥകല്പിതൈഃ
ഈ ലോകത്തിന്റെ സൃഷ്ടി, ബാലകഥയിൽപോലെ, വ്യർത്ഥമായ ശക്തമായ ഭ്രമങ്ങൾ കൊണ്ടാണ് ഇങ്ങനെ നിലനിൽക്കുന്നത്.
വികല്പജാലികൈവേയം പ്രതിഭാസാത്മികാനഘ । ബന്ധമോക്ഷാദികലനാരൂപേണ പ്രവിജൃമ്ഭതേ
പാപമില്ലാത്തവനേ, ഇതെല്ലാം മനസ്സിന്റെ കെട്ടുകഥകളാണ്. കാണുന്നതൊക്കെയും മനസ്സിന്റെ ഭ്രമം മാത്രമാണ്. ബന്ധനവും മോക്ഷവും പോലുള്ള പല രൂപങ്ങളിലായി ഇതു വിരിയുന്നു.
സങ്കല്പമാത്രാദ് ഇതരദ് വിദ്യതേ നേഹ കിഞ്ചന । സങ്കല്പവശതഃ കിഞ്ചിന് നകിഞ്ചിത് കിഞ്ചിദ് ഏവ വാ
ഇവിടെ മനസ്സിന്റെ ചിന്തകള്ക്കു പുറമെ ഒന്നും ഇല്ല. മനസ്സിന്റെ ശക്തിയാല് എന്തെങ്കിലും തോന്നാം, ഒന്നും തോന്നാതിരിക്കാം, അല്ലെങ്കില് ഏതെങ്കിലും ഒറ്റ കാര്യം മാത്രം തോന്നാം.
ദ്യൌഃ ക്ഷമാ വായുര് ആകാശഃ പര്വതാസ് സരിതോ ദിശഃ । സങ്കല്പകലിതം സര്വമ് ഏതത് സ്വപ്നവദ് ആത്മനഃ
ആകാശം, ഭൂമി, വായു, ആകാശം, പര്വ്വതങ്ങള്, നദികള്, ദിശകള്—ഇവയൊക്കെയും മനസ്സിന്റെ ചിന്തകളാല് രൂപംകൊള്ളുന്നതാണ്. സ്വപ്നം പോലെ എല്ലാം മനസ്സിനുള്ളിലാണു ഉണ്ടാകുന്നത്.
രാജപുത്രാസ് ത്രയോ നദ്യോ ഭവിഷ്യന്നഗരം തഥാ । യഥാ സങ്കല്പരചനാ തഥേയം ത്രിജഗത്സ്ഥിതിഃ
മൂന്നു രാജകുമാരന്മാരും നദികളും ഭാവിയിലെ നഗരംപോലും എങ്ങനെയോ മനസ്സിന്റെ സൃഷ്ടികളായിരുന്നുവോ, അതുപോലെയാണ് ഈ മൂന്ന് ലോകങ്ങളുടെ നിലയും.
സങ്കല്പമാത്രമ് അഭിതഃ പരിസ്ഫുരതി ചഞ്ചലമ് । പയോമാത്രാത്മകോ ഽമ്ഭോധിര് അമ്ഭസീവാത്മനാത്മനി
ചിന്ത മാത്രം എല്ലായിടത്തും അശാന്തമായി തെളിയുന്നു; സമുദ്രം വെള്ളം മാത്രമാണെന്നപോലെ, എല്ലാം അകത്തുള്ള ആത്മാവാണ്.
സങ്കല്പമാത്രമ് ഉത്പന്നം പ്രഥമം പരമാത്മനി । തദ് ഇദം സ്ഫാരതാം യാതം വ്യാപാരൈര് ദിവസം യഥാ
ആദ്യമായി പരമാത്മാവിൽ ചിന്ത മാത്രം ഉദിക്കുന്നു; അതാണ് പിന്നീട് പ്രവർത്തനങ്ങളായി വ്യാപിച്ച് ഒരു ദിവസം പോലെ വികസിക്കുന്നത്.
സങ്കല്പജാലകലനൈവ ജഗത് സമഗ്രം സങ്കല്പമ് ഏവ നനു വിദ്ധി വിലാസി ചേത്യമ് । സങ്കല്പമാത്രമ് അലമ് ഉത്സൃജ നിര്വികല്പമ് ആശ്രിത്യ നിശ്ചയമ് അവാപ്നുഹി രാമ ശാന്തിമ്
ഈ ലോകം മുഴുവൻ ചിന്തകളുടെ വലയാണ്; എല്ലാം ചിന്ത മാത്രം തന്നെയാണെന്ന് നീ അറിയണം, കളിയൻ. വെറും ചിന്തകൾ ഉപേക്ഷിച്ച് ചിന്തരഹിതമായ അവസ്ഥയിൽ ആശ്രയിച്ച് ഉറപ്പോടെ ശാന്തി നേടുക, രാമാ.
സ്വസങ്കല്പവശാന് മൂഢോ മോഹമ് ഏതി ന പണ്ഡിതഃ । അയക്ഷേ യക്ഷസങ്കല്പാന് മുഹ്യതേ ശിശുനൈവ ഹി
തന്റെ സ്വന്തം ചിന്തകളുടെ അടിമയായ മൂടൻ ഭ്രമത്തിലാകുന്നു; പണ്ഡിതൻ അങ്ങനെ ആകില്ല. യക്ഷന്റെ ചിന്തകളാൽ അയക്ഷൻ ഒരു കുഞ്ഞുപോലെ ഭ്രമിതനാകുന്നതുപോലെയാണ് ഇത്.
കോ ഽസൌ സങ്കല്പിതഃ കേന യക്ഷോ ബ്രഹ്മവിദാം വര । അസതൈവ മഹാമോഹം യേനാദത്തേ സദൈവ ഹി
ബ്രഹ്മജ്ഞാനികളിൽ ഏറ്റവും ഉന്നതനായ ആ യക്ഷൻ ആരാണ്? ആരാണ് ഈ മഹാമോഹം എന്ന യാഥാർത്ഥ്യമില്ലാത്ത ഭ്രമം എപ്പോഴും സ്വീകരിക്കുന്നത്?
അമുനാ ഭൂതസങ്ഗേന യക്ഷോ ഽഹങ്കാരരൂപധൃത് । വേതാലശ് ശിശുനേവേഹ മിഥ്യൈവ പരികല്പിതഃ
ഭൂതങ്ങളുമായി ഈ ബന്ധം കൊണ്ടാണ് അഹംഭാവം എന്ന രൂപത്തിൽ യക്ഷൻ ഇവിടെ ഒരു കുട്ടി വെറ്റാലത്തെ കണക്കാക്കുന്നതുപോലെ ഭ്രമപൂർവ്വം സൃഷ്ടിക്കപ്പെടുന്നത്.
ഏകസ്മിന്ന് ഏവ സര്വസ്മിന് സ്ഥിതേ പരമവസ്തുനി । കുതഃ കോ ഽയമ് അഹം നാമ കഥം നാമ കിലോദിതഃ
സർവ്വത്തിലും പരമസത്യം മാത്രമേ നിലകൊള്ളുന്നുള്ളു എങ്കിൽ, ഈ 'ഞാൻ' എന്നത് എവിടെ നിന്നാണ്, എങ്ങനെയാണ്, എങ്ങനെ ഉദയിക്കുന്നത്?
വസ്തുതോ നാസ്ത്യ് അഹങ്കാരഃ പരമാത്മന്യ് അഭേദതഃ । അസമ്യഗ്ദര്ശനാന് മാര്ഗീ സരിത് തീവ്രാതപേ യഥാ
യഥാർത്ഥത്തിൽ അഹംഭാവം ഇല്ല, കാരണം പരമാത്മാവിൽ യാതൊരു ഭേദവും ഇല്ല; അതുപോലെ, കനൽചൂടിൽ യാത്രക്കാരൻ തെറ്റായ കാഴ്ച്ച കാരണം വെള്ളം കാണുന്നതുപോലെയാണ്.
മനോമണിര് മഹാരമ്ഭസ് സംസാര ഇതി ലക്ഷ്യതേ । ആത്മനാത്മാനമ് ആശ്രിത്യ സ്ഫുരത്യ് അമ്ബു യഥാമ്ബുനാ
മനസ്സിന്റെ മുത്ത് എന്നപോലെ വലിയ പ്രവർത്തനങ്ങളാൽ അറിയപ്പെടുന്നത് സംസാരമാണ്. ആത്മാവിനെ ആശ്രയിച്ചാണ് ആത്മാവ് പ്രകാശിക്കുന്നത്, വെള്ളം വെള്ളത്തിലൂടെ തിളങ്ങുന്നതുപോലെ.