പിഞ്ഛഭ്രാന്തിര് യഥാ വ്യോമ്നി പയസ്യ് ആവര്തധീര് യഥാ । പ്രതിഭാസകലാമാത്രം മനോ ജീവസ് തഥാത്മനി
ഒരു ഇല ആകാശത്ത് കറങ്ങുന്നതുപോലെയും, വെള്ളത്തിൽ ചുഴി ഉണ്ടാകുന്നതുപോലെയും, മനസ്സും ജീവനും ആത്മാവിനുള്ളിൽ പ്രതിഫലിക്കുന്ന ഒരു ഭ്രമം മാത്രമാണ്.
യദ് ഏതന് മനസോ രൂപമ് ഉദിതം മനനാത്മകമ് । ബ്രാഹ്മീ ശക്തിര് അസൌ തസ്മാദ് ബ്രഹ്മൈവ തദ് അരിന്ദമ
ചിന്തയുടെ രൂപത്തിൽ ഉദിക്കുന്ന മനസ്സിന്റെ സ്വഭാവം ദൈവികമായ ശക്തിയാണ്; അതുകൊണ്ടു, ശത്രുക്കളെ ജയിച്ചവനേ, അതു തന്നെ ബ്രഹ്മം ആണു.
ഇദം തദ് അഹമ് ഇത്യ് ഏവ വിഭാഗഃ പ്രതിഭാസജഃ । മനസോ ബ്രഹ്മണോ ഽന്യത്വേ മോഹഃ പരമകാരണമ്
‘ഇതാണു ഞാൻ’ എന്ന ഭേദം വെറും ഭ്രമത്തിൽ നിന്നാണ് ഉണ്ടാകുന്നത്; മനസ്സും ബ്രഹ്മവും വേറെയാണെന്ന ധാരണയാണ് ഏറ്റവും വലിയ മായയുടെ കാരണമാകുന്നത്.
യദ് യച് ചൈതന്മനനതാ കിഞ്ചിത് സദസദാത്മകമ് । ശബ്ദിതം സര്വശക്തേസ് സാ ശക്തിര് ബ്രഹ്മൈവ താം വിദുഃ
ചിന്തയുടെ സ്വഭാവമുള്ളതൊക്കെയും, അതു സത്യമാകട്ടെ അല്ലാതിരിക്കട്ടെ, പേരിട്ടതൊക്കെയും, എല്ലാ ശക്തികളും ആ ശക്തിയിലാണ്; ആ ശക്തി ബ്രഹ്മം തന്നെയാണെന്ന് അറിഞ്ഞിരിക്കണം.
മനസ്സത്താത്മകം നാമ യദ് ഏതന് മനസി സ്ഥിതമ് । തജ് ജാതം പ്രതിഭാസേന തേനൈവാന്യേന നശ്യതി
മനസ്സിൽ നിലകൊള്ളുന്ന മനസ്സിന്റെ സത്ത എന്നു പറയുന്നത് ഭ്രമത്തിൽ നിന്നാണ് ഉദിക്കുന്നത്; അതു തന്നെ ആ ഭ്രമം കൊണ്ടുതന്നെ ഇല്ലാതാകുന്നു, മറ്റൊന്നുകൊണ്ടല്ല.
പ്രതിയോഗിവ്യവച്ഛേദസങ്ഖ്യാരൂപാദയശ് ച യേ । മനശ്ശബ്ദൈഃ പ്രകല്പ്യന്തേ ബ്രഹ്മജാന് ബ്രഹ്മ വിദ്ധി താന്
എന്തെല്ലാം വ്യത്യാസങ്ങളും, എതിര്പ്പും, പരിധിയും, എണ്ണവും, രൂപവും മനസെന്ന വാക്കിലൂടെ കല്പിക്കപ്പെടുന്നുവോ, ബ്രഹ്മജ്ഞാനിയായ നീ അവയെല്ലാം ബ്രഹ്മം തന്നെയാണെന്ന് അറിയണം.
യഥാ യഥാസ്യ മനസഃ പ്രതിഭാസഃ പ്രവര്തതേ । തഥാ തഥൈവ ഭവതി ദൃഷ്ടാന്തോ ഽത്ര കിലൈന്ദവാഃ
ഈ മനസ്സിന്റെ പ്രത്യക്ഷം എങ്ങനെ പ്രകടമാകുന്നുവോ, അതുപോലെയാണ് അതാകുന്നത്; ഇതിന് ഉദാഹരണമായി ചന്ദ്രന്റെ പ്രതിഫലനം തന്നെയാണ്.
സ്വയമ് അക്ഷുബ്ധവിമലേ യഥാ സ്പന്ദോ മഹാമ്ഭസി । സംസാരകാരണം ജീവസ് തഥായം പരമാത്മനി
വലിയ, അശാന്തവും ശുദ്ധവുമായ ജലത്തില് സ്വയം ഒരു തരംഗം ഉയരുന്നതുപോലെ, പരമാത്മാവില് ജീവന് സ്വയം സംസാരത്തിന് കാരണമാകുന്നു.
ജ്ഞസ്യ സര്വചിതാ രാമ ബ്രഹ്മൈവാവര്തതേ സദാ । കല്ലോലോര്മിതരങ്ഗോഘൈര് അബ്ധേര് ജലമ് ഇവാത്മനി
രാമാ, ജ്ഞാനിക്ക് എല്ലാ ചൈതന്യവും എപ്പോഴും ബ്രഹ്മം തന്നെയാണ്; സമുദ്രത്തിലെ തിരകളും കല്ലോളങ്ങളും തരംഗങ്ങളും ജലമാണ് പോലെ.
ദ്വിതീയാ നാസ്തി സത്തൈവ നാമരൂപക്രിയാത്മികാ । പരേ നാനാതരങ്ഗേ ഽബ്ധൌ കല്പനേവ ജലേതരാ
രണ്ടാമത്തെ സത്ത എന്നൊന്നുമില്ല; സത്ത തന്നെ പേരായും രൂപമായും പ്രവർത്തിയായും പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു. സമുദ്രത്തിലെ തിരകൾ വെള്ളത്തിൽ നിന്ന് വേറെയാണെന്നു നമുക്ക് തോന്നുന്നതുപോലെ, ഈ ഭേദം എല്ലാം മനസ്സിന്റെ ഭ്രമം മാത്രമാണ്.
ജായതേ നശ്യതി തഥാ യദ് ഇദം യാതി തിഷ്ഠതി । തദ് ഇദം ബ്രഹ്മണി ബ്രഹ്മ ബ്രഹ്മണൈവ വിവര്തതേ
ജനനം, നാശം, ചലനം, നില്ക്കൽ—ഇവയെല്ലാം ബ്രഹ്മത്തിൽ ബ്രഹ്മം തന്നെയാണ്. ബ്രഹ്മം തന്നെ വ്യത്യസ്ത രൂപങ്ങളിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നതാണ് ഇതെല്ലാം.
സ്വാത്മന്യ് ഏവാതപസ് തീവ്രോ മൃഗതൃഷ്ണികയാ യഥാ । വൈചിത്ര്യേണാവിചിത്രോ ഽപി സ്ഫുരത്യ് ആത്മാത്മനാ തഥാ
കടുത്ത ചൂട് മൃഗതൃഷ്ണയിൽ അതിന്റെ ഉള്ളിലായി പ്രകടമാകുന്നതുപോലെ, ആത്മാവ് എത്രയും ഏകത്വമുള്ളതായിരിക്കുമ്പോഴും അതിന്റെ ഉള്ളിൽ തന്നെ പലവിധത്തിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു.
കാരണം കര്മ കര്താ ച ജനനം മരണം സ്ഥിതിഃ । സര്വം ബ്രഹ്മൈവ നാന്യോ ഽസ്തി തദ് വിനാ കലനാര്ഥതഃ
കാരണം, കർമ്മം, കര്ത്താവ്, ജനനം, മരണം, നില—ഇവയെല്ലാം ബ്രഹ്മം മാത്രമാണ്. അതിന് പുറമെ ഒന്നുമില്ല; വേറെയെന്നു തോന്നുന്നത് മനസ്സിന്റെ കണക്കു കൂട്ടലിനുവേണ്ടിയാണ്.
ന ലോഭോ ഽസ്തി ന മോഹോ ഽസ്തി ന തൃഷ്ണാസ്തി നിരഞ്ജനാഃ । ക ആത്മന്യ് ആത്മനോ ലോഭസ് തൃഷ്ണാ മോഹോ ഽഥവാ കുതഃ
ലോഭം ഇല്ല, മോഹം ഇല്ല, തൃശ്യയും ഇല്ല — എല്ലാവരും വിശുദ്ധരാണ്. ആത്മാവിനകത്ത് ആത്മാവിന് എവിടുനിന്നാണ് ലോഭം, തൃശ്യ, മോഹം എന്നിവ ഉണ്ടാകാൻ കഴിയുക? അവയ്ക്ക് അവിടെയൊന്നും സ്ഥാനം ഇല്ല.
ആത്മൈവേദം ജഗത് സര്വമ് ആത്മൈവ കലനാക്രമഃ । ഹേമാങ്ഗദതയേവായമ് ആത്മോദേതി മനസ്തയാ
ഈ ലോകം മുഴുവൻ ആത്മാവാണ്; ചിന്തനയുടെ എല്ലാ പ്രവൃത്തികളും ആത്മാവാണ്. പൊന്നാൽ ഉണ്ടാക്കിയ കങ്കണത്തിൽ പൊന്നാണ് പ്രധാനമായത് പോലെ, മനസ്സായി പ്രകടമാകുന്നതും ആത്മാവാണ്.
അബുദ്ധം ബ്രഹ്മ യദ് രാമ തച് ചിത്തം ജീവ ഉച്യതേ । അപരിജ്ഞാത ഏവാശു ബന്ധുര് ആയാത്യ് അബന്ധുതാമ്
രാമാ, ബ്രഹ്മം സ്വയം അറിയാതെ ഇരിക്കുമ്പോൾ അതിനെ മനസ്സോ ജീവനോ എന്ന് വിളിക്കുന്നു. അതിന്റെ യഥാർത്ഥ സ്വഭാവം തിരിച്ചറിയാതെ പോവുമ്പോൾ ഉടൻ തന്നെ ബന്ധനത്തിൽ അകപ്പെടുന്നു; തിരിച്ചറിയുമ്പോൾ ബന്ധനത്തിൽ നിന്ന് മോചിതമാകുന്നു.
ചിന്മയേനാത്മനാജ്ഞേന സ്വസങ്കല്പനയാ സ്വയമ് । ശൂന്യതാ ഗഗനേനേവ ജീവതാ പ്രകടീകൃതാ
സ്വയം അറിയാത്ത, എന്നാൽ ചൈതന്യമുള്ള ആത്മാവ്, സ്വന്തം ഭാവനയാൽ തന്നെ, വ്യക്തിത്വം സൃഷ്ടിക്കുന്നു. ആകാശം ശൂന്യതയെ വ്യക്തമാക്കുന്നതുപോലെ, അതുവഴി ജീവത്വം പ്രകടമാകുന്നു.
ആത്മൈവാനാത്മവദ് ഇഹ ജീവോ ജഗതി രാജതേ । ദ്വീന്ദുത്വമ് ഇവ ദുര്ദൃഷ്ടേസ് സച് ചാസച് ച സമുത്ഥിതമ്
ഇവിടെ ആത്മാവ് ഈ ലോകത്ത് വ്യക്തിയായി തിളങ്ങുന്നു, ആത്മാവല്ലാത്തതുപോലെ തോന്നുന്നു. കാഴ്ചക്കുറവുള്ളവന് രണ്ട് ചന്ദ്രന്മാർ കാണുന്നതുപോലെ, സത്യം തന്നെയും അസത്യം തന്നെയും ഒന്നായി പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു.
മോഹാദിശബ്ദാര്ഥദൃശോര് ഏതയോര് അത്യസമ്ഭവാത് । സര്വത്വാദ് ആത്മനശ് ചൈവ ക്വാത്മാ ബദ്ധഃ ക്വ മുച്യതേ
ഭ്രമം മൂലം ഈ രണ്ടിന്റെയും ശബ്ദവും അർത്ഥവും ശരിയായി ഗ്രഹിക്കാനാവില്ല. ആത്മാവ് എല്ലായിടത്തും നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നതുകൊണ്ട്, ആത്മാവ് എവിടെയാണ് ബന്ധിക്കപ്പെടുന്നത്? എവിടെയാണ് മോചിതനാകുന്നത്?
നിത്യാസമ്ഭവബന്ധസ്യ ബന്ധോ ഽസ്തീതി കുകല്പനാ । യസ്യ കാല്പനികസ് തസ്യ മോക്ഷോ മിഥ്യാ ന സത്യതഃ
എപ്പോഴും അസാധ്യമായ ബന്ധം ഉണ്ട് എന്നു കരുതുന്നത് തെറ്റായ ഭാവന മാത്രമാണ്. ബന്ധം കണക്കാക്കുന്നവനു മോക്ഷവും ഭ്രമം മാത്രമാണ്, യഥാർത്ഥത്തിൽ സത്യം അല്ല.
മനോ യന്നിശ്ചയം യാതി തത് തദ് ഭവതി നാന്യഥാ । തേന കാല്പനികോ നാസ്തി ബന്ധഃ കഥമ് ഇവ പ്രഭോ
മനസ്സ് എന്ത് നിശ്ചയിച്ചാലും അതു തന്നെയാണ് സംഭവിക്കുന്നത്, വേറൊന്നുമല്ല. അതുകൊണ്ട്, പ്രഭോ, ബന്ധം ഭാവന മാത്രമായിരിക്കുമ്പോൾ അത് എങ്ങനെ യാഥാർത്ഥ്യമായിരിക്കും?
മിഥ്യാകാല്പനികൈവേയം മൂര്ഖാണാം ബന്ധകല്പനാ । മിഥ്യൈവാഭ്യുദിതാ തേഷാമ് ഇതരാ മോക്ഷകല്പനാ
അജ്ഞാനികൾക്ക് ബന്ധനം എന്ന ധാരണയും മോക്ഷം എന്ന ധാരണയും ഇരുവരും പൊള്ളയായ കற்பനകളാണ്. അവരിൽ ഈ ബന്ധനത്തിന്റെ ആശയം പൊള്ളയായതുപോലെ മോക്ഷത്തിന്റെ ആശയവും അപ്രമാണമാണ്.
ഏവമ് അജ്ഞാനകലനേ ബന്ധമോക്ഷദൃശൌ സ്മൃതേ । വസ്തുതസ് തു ന ബന്ധോ ഽസ്തി ന മോക്ഷോ ഽസ്തി മഹാമതേ
ഇങ്ങനെ അജ്ഞാനത്തിന്റെ കണക്കിൽ ബന്ധനവും മോക്ഷവും ഉണ്ടെന്നു തോന്നാം. പക്ഷേ, സത്യത്തിൽ, മഹാമതിയുള്ളവനേ, ബന്ധനമോ മോക്ഷമോ യാഥാർത്ഥ്യത്തിൽ ഇല്ല.
കല്പനായാ അവസ്തുത്വം സമ്പ്രബുദ്ധമതിം പ്രതി । രജ്ജ്വഹേര് ഇവ ഹേ പ്രാജ്ഞ ന ത്വ് അബുദ്ധമതിം പ്രതി
കற்பനയുടെ യാഥാർത്ഥ്യമില്ലായ്മ ഉണർന്ന മനസ്സുള്ളവനു വ്യക്തമാണ്, പാമ്ബ് കയറായി തോന്നുന്നതുപോലെ, പ്രജ്ഞാവാനേ. എന്നാൽ ഉണരാത്ത മനസ്സുള്ളവനു അത് മനസ്സിലാകില്ല.
ബന്ധമോക്ഷാദിസമ്മോഹോ ന പ്രാജ്ഞസ്യാസ്തി കശ്ചന । സമ്മോഹോ ബന്ധമോക്ഷാദിര് അജ്ഞസ്യൈവാസ്തി രാഘവ
പ്രജ്ഞാവാനായവനു ബന്ധനം, മോക്ഷം തുടങ്ങിയ കാര്യങ്ങളിൽ യാതൊരു ആശയക്കുഴപ്പവും ഇല്ല. അജ്ഞാനിക്ക് മാത്രമാണ് ബന്ധനവും മോക്ഷവും സംബന്ധിച്ച സംശയങ്ങളും കുഴപ്പവും ഉണ്ടാകുന്നത്, രാഘവ.
ആദൌ മനസ് തദനു ബന്ധവിമോക്ഷദൃഷ്ടീ പശ്ചാത് പ്രപഞ്ചരചനാ ഭുവനാഭിധാനാ । ഇത്യാദികാ സ്ഥിതിര് ഇയം ഹി ഗതാ പ്രതിഷ്ഠാമ് ആഖ്യായികാ ഭവതി ബാലജനോചിതേവ
ആദ്യം മനസ്സ് ഉണ്ട്, പിന്നെ ബന്ധങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള മോചനദർശനം വരുന്നു. അതിനുശേഷം ലോകത്തിന്റെ സൃഷ്ടിയും വിവിധ ലോകങ്ങളുടെ പേരിടലും ഉണ്ടാകുന്നു. ഇങ്ങനെയാണ് ആദിയിലെ ക്രമം, ഇത് അടിസ്ഥാനത്തിൽ എത്തുമ്പോൾ കുട്ടികൾക്ക് അനുയോജ്യമായ ഒരു കഥപോലെ മാറുന്നു.
കിമ് ഉച്യതേ മുനിശ്രേഷ്ഠ ബാലകാഖ്യായികാക്രമഃ । ക്രമേണ കഥയൈതന് മേ മനോവര്ണനകാരണമ്
മഹർഷികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവനേ, കുട്ടികളുടെ കഥയുടെ ഈ ക്രമം എന്തുകൊണ്ടാണ് പറയുന്നത്? മനസ്സിനെ വിവരിക്കുന്നതിന്റെ കാരണവും ഒപ്പം, ദയവായി അതിന്റെ ക്രമം എനിക്ക് വിശദമായി പറയൂ.
മുഗ്ധമുഗ്ധമതിര് ബാലോ ധാത്രീം പൃച്ഛതി രാഘവ । കാഞ്ചിത് കര്ണപഥായാതാം വര്ണയാഖ്യായികാമ് ഇതി
സാധാരണവും സരളവുമായ മനസ്സുള്ള ഒരു കുട്ടി തന്റെ ദായയെ ചോദിക്കുന്നു: 'നീ എവിടെയോ കേട്ട ഒരു കഥ എനിക്ക് പറയാമോ?'
സാ ബാലസ്യ വിനോദായ ധാത്രീ തസ്യ മഹാമതേ । ആഖ്യായികാം കഥയതി പ്രസന്നമധുരാക്ഷരാമ്
ആ കുട്ടിക്ക് സന്തോഷം നൽകാൻ, ജ്ഞാനമുള്ള ദായി മനോഹരവും മധുരവുമായ വാക്കുകളിൽ ഒരു കഥ അവനോട് പറയുന്നു.
ക്വചിത് സന്തി മഹാത്മാനോ രാജപുത്രാസ് ത്രയശ് ശുഭാഃ । വിസ്തീര്ണേ ശൂന്യനഗരേ വ്യോമ്നീവോജ്ജ്വലതാരകാഃ
ഒരു കാലത്ത്, വിശാലവും ശൂന്യവുമായ ഒരു നഗരത്തില് മൂന്നു മഹാത്മാക്കളായ രാജകുമാരന്മാര് ഉണ്ടായിരുന്നു. ആകാശത്തിലെ നക്ഷത്രങ്ങളെപ്പോലെ അവർ പ്രകാശിച്ചു.