ദ്രവശക്തിര് അഥാമ്ഭസ്സു തേജശ്ശക്തിസ് തഥാനലേ । ശൂന്യശക്തിര് അഥാകാശേ ഭാവശക്തിര് ഭവസ്ഥിതൌ
ജലം ഒഴുകാനുള്ള ശക്തി ജലത്തിൽ, തീയിൽ ദഹനശക്തി, ആകാശത്തിൽ ശൂന്യതയുടെ ശക്തി, സകല ഭാവങ്ങളിൽ അവയുടെ നിലനില്പിന്റെ ശക്തി കാണാം.
ബ്രഹ്മണസ് സര്വശക്തേര് ഹി ദൃശ്യതേ ദശദിഗ്ഗതാ । നാശശക്തിര് വിനാശ്യേഷു ശോകശക്തിശ് ച ശോകിഷു
ബ്രഹ്മത്തിന്റെ സർവ്വശക്തി എല്ലാ ദിക്കുകളിലും പരന്നിരിക്കുന്നു; നശിക്കുന്നവയിൽ നാശശക്തിയും, ദുഃഖിക്കുന്നവരിൽ ദുഃഖശക്തിയും കാണാം.
ആനന്ദശക്തിര് മുദിതേ വീര്യശക്തിര് മഹാഭടേ । സര്ഗേഷു സര്ഗശക്തിശ് ച കല്പാന്തേ സര്വഹാരിതാ
ആനന്ദമുള്ളവരിൽ ആനന്ദശക്തി, മഹാശൂരന്മാരിൽ വീര്യശക്തി, സൃഷ്ടികളിൽ സൃഷ്ടിശക്തി, യುಗാന്തത്തിൽ എല്ലാം ആഗ്രഹിക്കുന്ന ശക്തി കാണപ്പെടുന്നു.
ഫലപുഷ്പലതാപത്ത്രശാഖാവിടപപര്വവാന് । വൃക്ഷബീജേ യഥാ വൃക്ഷസ് തഥേദം ബ്രഹ്മണി സ്ഥിതമ്
ഒരു വൃക്ഷത്തിന്റെ കായ്കള്, പുഷ്പങ്ങള്, വള്ളികള്, ഇലകള്, കൊമ്പുകള്, ശാഖകള്, എല്ലാം അതിന്റെ വിത്തിനുള്ളില് ഒളിഞ്ഞിരിക്കുന്നതുപോലെ, ഈ ലോകവും ബ്രഹ്മത്തില് ഒളിഞ്ഞിരിക്കുന്നു.
പ്രതിഭാസവശാദ് ഏവ മധ്യസ്ഥം ചിത്ത്വജാഡ്യയോഃ । ജീവേതരാഭിധം ചിത്തമ് അന്തര് ബ്രഹ്മണി ദൃശ്യതേ
പ്രത്യക്ഷതയുടെ ശക്തിയാല് മാത്രം, ചൈതന്യത്തിനും ജഡത്വത്തിനുമിടയില്, ജീവന് എന്നു വിളിക്കുന്ന മനസ്സ് ബ്രഹ്മത്തിനുള്ളില് കാണപ്പെടുന്നതുപോലെയാണ്.
നാനാതരുലതാഗുല്മജാലപല്ലവശാലയഃ । യഥര്തൌ ശക്തയസ് തദ്വജ് ജീവേഹാ ബ്രഹ്മണി സ്ഥിതാഃ
ഒരു വൃക്ഷത്തില് പലവിധ വള്ളികളും കാടുകളും കൂട്ടങ്ങളും ഇലക്കുരുക്കളും ഉണ്ടാകുന്നതുപോലെ, ജീവന്റെ വിവിധ ശക്തികളും ബ്രഹ്മത്തില് നിലകൊള്ളുന്നു.
വ്യുപ്തസര്വര്തുകുസുമാ ക്ഷ്മാ ദേശവിധിഭേദതഃ । യഥാ ദദാതി പുഷ്പാണി തഥാ ചിത്താനി ലോകകൃത്
ഭൂമി ദേശവും കാലവും അനുസരിച്ച് വിവിധതരത്തിലുള്ള പുഷ്പങ്ങള് നല്കുന്നതുപോലെ, മനസ്സുകള് ലോകങ്ങളെ സൃഷ്ടിക്കുന്നു.
ക്വചിത് കാശ്ചിത് കദാചിച് ച തസ്മാദ് ആയാന്തി ശക്തയഃ । ദേശകാലാത് തു വൈചിത്ര്യാത് ക്ഷ്മാതലാദ് ഇവ ശാലയഃ
ചിലപ്പോഴൊക്കെ, ചില സ്ഥലങ്ങളിൽ, ചില ശക്തികൾ ഉദയം ചെയ്യുന്നു; സ്ഥലത്തിന്റെയും സമയത്തിന്റെയും വ്യത്യാസം കൊണ്ടാണ്, ഭൂമിയിൽ നിന്ന് നെല്ല് മുളപ്പുന്നതുപോലെ.
നിര്വികല്പകചിന്മാത്രനാമാവിജ്ഞാതകല്പനമ് । ബ്രഹ്മൈവേദമ് അഹം ത്വം ച ജഗദാശാശ് ച രാഘവ
നാമമാത്രം ഉള്ള, വ്യത്യാസമില്ലാത്ത, നിർവികാരമായ ബോധം തന്നെയാണ് ഈ ബ്രഹ്മം; അതാണ് ഞാനും നീയും ഈ ലോകവും ദിശകളും, രാഘവ.
സ ആത്മാ സര്വഗോ രാമ നിത്യോദിതമഹാവപുഃ । യന് മനാങ്മനനാം ശക്തിം ധത്തേ തന് മന ഉച്യതേ
ആ ആത്മാവാണ് എല്ലായിടത്തും നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നതും എപ്പോഴും മഹത്തായ രൂപത്തിൽ പ്രത്യക്ഷമാകുന്നതും, രാമാ. അതിന് ചെറിയൊരു ചിന്താശക്തി ഉണ്ടായാൽ അതിനെ മനസ്സ് എന്നാണ് വിളിക്കുന്നത്.
പിഞ്ഛഭ്രാന്തിര് യഥാ വ്യോമ്നി പയസ്യ് ആവര്തധീര് യഥാ । പ്രതിഭാസകലാമാത്രം മനോ ജീവസ് തഥാത്മനി
ഒരു ഇല ആകാശത്ത് കറങ്ങുന്നതുപോലെയും, വെള്ളത്തിൽ ചുഴി ഉണ്ടാകുന്നതുപോലെയും, മനസ്സും ജീവനും ആത്മാവിനുള്ളിൽ പ്രതിഫലിക്കുന്ന ഒരു ഭ്രമം മാത്രമാണ്.
യദ് ഏതന് മനസോ രൂപമ് ഉദിതം മനനാത്മകമ് । ബ്രാഹ്മീ ശക്തിര് അസൌ തസ്മാദ് ബ്രഹ്മൈവ തദ് അരിന്ദമ
ചിന്തയുടെ രൂപത്തിൽ ഉദിക്കുന്ന മനസ്സിന്റെ സ്വഭാവം ദൈവികമായ ശക്തിയാണ്; അതുകൊണ്ടു, ശത്രുക്കളെ ജയിച്ചവനേ, അതു തന്നെ ബ്രഹ്മം ആണു.
ഇദം തദ് അഹമ് ഇത്യ് ഏവ വിഭാഗഃ പ്രതിഭാസജഃ । മനസോ ബ്രഹ്മണോ ഽന്യത്വേ മോഹഃ പരമകാരണമ്
‘ഇതാണു ഞാൻ’ എന്ന ഭേദം വെറും ഭ്രമത്തിൽ നിന്നാണ് ഉണ്ടാകുന്നത്; മനസ്സും ബ്രഹ്മവും വേറെയാണെന്ന ധാരണയാണ് ഏറ്റവും വലിയ മായയുടെ കാരണമാകുന്നത്.
യദ് യച് ചൈതന്മനനതാ കിഞ്ചിത് സദസദാത്മകമ് । ശബ്ദിതം സര്വശക്തേസ് സാ ശക്തിര് ബ്രഹ്മൈവ താം വിദുഃ
ചിന്തയുടെ സ്വഭാവമുള്ളതൊക്കെയും, അതു സത്യമാകട്ടെ അല്ലാതിരിക്കട്ടെ, പേരിട്ടതൊക്കെയും, എല്ലാ ശക്തികളും ആ ശക്തിയിലാണ്; ആ ശക്തി ബ്രഹ്മം തന്നെയാണെന്ന് അറിഞ്ഞിരിക്കണം.
മനസ്സത്താത്മകം നാമ യദ് ഏതന് മനസി സ്ഥിതമ് । തജ് ജാതം പ്രതിഭാസേന തേനൈവാന്യേന നശ്യതി
മനസ്സിൽ നിലകൊള്ളുന്ന മനസ്സിന്റെ സത്ത എന്നു പറയുന്നത് ഭ്രമത്തിൽ നിന്നാണ് ഉദിക്കുന്നത്; അതു തന്നെ ആ ഭ്രമം കൊണ്ടുതന്നെ ഇല്ലാതാകുന്നു, മറ്റൊന്നുകൊണ്ടല്ല.
പ്രതിയോഗിവ്യവച്ഛേദസങ്ഖ്യാരൂപാദയശ് ച യേ । മനശ്ശബ്ദൈഃ പ്രകല്പ്യന്തേ ബ്രഹ്മജാന് ബ്രഹ്മ വിദ്ധി താന്
എന്തെല്ലാം വ്യത്യാസങ്ങളും, എതിര്പ്പും, പരിധിയും, എണ്ണവും, രൂപവും മനസെന്ന വാക്കിലൂടെ കല്പിക്കപ്പെടുന്നുവോ, ബ്രഹ്മജ്ഞാനിയായ നീ അവയെല്ലാം ബ്രഹ്മം തന്നെയാണെന്ന് അറിയണം.
യഥാ യഥാസ്യ മനസഃ പ്രതിഭാസഃ പ്രവര്തതേ । തഥാ തഥൈവ ഭവതി ദൃഷ്ടാന്തോ ഽത്ര കിലൈന്ദവാഃ
ഈ മനസ്സിന്റെ പ്രത്യക്ഷം എങ്ങനെ പ്രകടമാകുന്നുവോ, അതുപോലെയാണ് അതാകുന്നത്; ഇതിന് ഉദാഹരണമായി ചന്ദ്രന്റെ പ്രതിഫലനം തന്നെയാണ്.
സ്വയമ് അക്ഷുബ്ധവിമലേ യഥാ സ്പന്ദോ മഹാമ്ഭസി । സംസാരകാരണം ജീവസ് തഥായം പരമാത്മനി
വലിയ, അശാന്തവും ശുദ്ധവുമായ ജലത്തില് സ്വയം ഒരു തരംഗം ഉയരുന്നതുപോലെ, പരമാത്മാവില് ജീവന് സ്വയം സംസാരത്തിന് കാരണമാകുന്നു.
ജ്ഞസ്യ സര്വചിതാ രാമ ബ്രഹ്മൈവാവര്തതേ സദാ । കല്ലോലോര്മിതരങ്ഗോഘൈര് അബ്ധേര് ജലമ് ഇവാത്മനി
രാമാ, ജ്ഞാനിക്ക് എല്ലാ ചൈതന്യവും എപ്പോഴും ബ്രഹ്മം തന്നെയാണ്; സമുദ്രത്തിലെ തിരകളും കല്ലോളങ്ങളും തരംഗങ്ങളും ജലമാണ് പോലെ.
ദ്വിതീയാ നാസ്തി സത്തൈവ നാമരൂപക്രിയാത്മികാ । പരേ നാനാതരങ്ഗേ ഽബ്ധൌ കല്പനേവ ജലേതരാ
രണ്ടാമത്തെ സത്ത എന്നൊന്നുമില്ല; സത്ത തന്നെ പേരായും രൂപമായും പ്രവർത്തിയായും പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു. സമുദ്രത്തിലെ തിരകൾ വെള്ളത്തിൽ നിന്ന് വേറെയാണെന്നു നമുക്ക് തോന്നുന്നതുപോലെ, ഈ ഭേദം എല്ലാം മനസ്സിന്റെ ഭ്രമം മാത്രമാണ്.
ജായതേ നശ്യതി തഥാ യദ് ഇദം യാതി തിഷ്ഠതി । തദ് ഇദം ബ്രഹ്മണി ബ്രഹ്മ ബ്രഹ്മണൈവ വിവര്തതേ
ജനനം, നാശം, ചലനം, നില്ക്കൽ—ഇവയെല്ലാം ബ്രഹ്മത്തിൽ ബ്രഹ്മം തന്നെയാണ്. ബ്രഹ്മം തന്നെ വ്യത്യസ്ത രൂപങ്ങളിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നതാണ് ഇതെല്ലാം.
സ്വാത്മന്യ് ഏവാതപസ് തീവ്രോ മൃഗതൃഷ്ണികയാ യഥാ । വൈചിത്ര്യേണാവിചിത്രോ ഽപി സ്ഫുരത്യ് ആത്മാത്മനാ തഥാ
കടുത്ത ചൂട് മൃഗതൃഷ്ണയിൽ അതിന്റെ ഉള്ളിലായി പ്രകടമാകുന്നതുപോലെ, ആത്മാവ് എത്രയും ഏകത്വമുള്ളതായിരിക്കുമ്പോഴും അതിന്റെ ഉള്ളിൽ തന്നെ പലവിധത്തിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു.
കാരണം കര്മ കര്താ ച ജനനം മരണം സ്ഥിതിഃ । സര്വം ബ്രഹ്മൈവ നാന്യോ ഽസ്തി തദ് വിനാ കലനാര്ഥതഃ
കാരണം, കർമ്മം, കര്ത്താവ്, ജനനം, മരണം, നില—ഇവയെല്ലാം ബ്രഹ്മം മാത്രമാണ്. അതിന് പുറമെ ഒന്നുമില്ല; വേറെയെന്നു തോന്നുന്നത് മനസ്സിന്റെ കണക്കു കൂട്ടലിനുവേണ്ടിയാണ്.
ന ലോഭോ ഽസ്തി ന മോഹോ ഽസ്തി ന തൃഷ്ണാസ്തി നിരഞ്ജനാഃ । ക ആത്മന്യ് ആത്മനോ ലോഭസ് തൃഷ്ണാ മോഹോ ഽഥവാ കുതഃ
ലോഭം ഇല്ല, മോഹം ഇല്ല, തൃശ്യയും ഇല്ല — എല്ലാവരും വിശുദ്ധരാണ്. ആത്മാവിനകത്ത് ആത്മാവിന് എവിടുനിന്നാണ് ലോഭം, തൃശ്യ, മോഹം എന്നിവ ഉണ്ടാകാൻ കഴിയുക? അവയ്ക്ക് അവിടെയൊന്നും സ്ഥാനം ഇല്ല.
ആത്മൈവേദം ജഗത് സര്വമ് ആത്മൈവ കലനാക്രമഃ । ഹേമാങ്ഗദതയേവായമ് ആത്മോദേതി മനസ്തയാ
ഈ ലോകം മുഴുവൻ ആത്മാവാണ്; ചിന്തനയുടെ എല്ലാ പ്രവൃത്തികളും ആത്മാവാണ്. പൊന്നാൽ ഉണ്ടാക്കിയ കങ്കണത്തിൽ പൊന്നാണ് പ്രധാനമായത് പോലെ, മനസ്സായി പ്രകടമാകുന്നതും ആത്മാവാണ്.
അബുദ്ധം ബ്രഹ്മ യദ് രാമ തച് ചിത്തം ജീവ ഉച്യതേ । അപരിജ്ഞാത ഏവാശു ബന്ധുര് ആയാത്യ് അബന്ധുതാമ്
രാമാ, ബ്രഹ്മം സ്വയം അറിയാതെ ഇരിക്കുമ്പോൾ അതിനെ മനസ്സോ ജീവനോ എന്ന് വിളിക്കുന്നു. അതിന്റെ യഥാർത്ഥ സ്വഭാവം തിരിച്ചറിയാതെ പോവുമ്പോൾ ഉടൻ തന്നെ ബന്ധനത്തിൽ അകപ്പെടുന്നു; തിരിച്ചറിയുമ്പോൾ ബന്ധനത്തിൽ നിന്ന് മോചിതമാകുന്നു.
ചിന്മയേനാത്മനാജ്ഞേന സ്വസങ്കല്പനയാ സ്വയമ് । ശൂന്യതാ ഗഗനേനേവ ജീവതാ പ്രകടീകൃതാ
സ്വയം അറിയാത്ത, എന്നാൽ ചൈതന്യമുള്ള ആത്മാവ്, സ്വന്തം ഭാവനയാൽ തന്നെ, വ്യക്തിത്വം സൃഷ്ടിക്കുന്നു. ആകാശം ശൂന്യതയെ വ്യക്തമാക്കുന്നതുപോലെ, അതുവഴി ജീവത്വം പ്രകടമാകുന്നു.
ആത്മൈവാനാത്മവദ് ഇഹ ജീവോ ജഗതി രാജതേ । ദ്വീന്ദുത്വമ് ഇവ ദുര്ദൃഷ്ടേസ് സച് ചാസച് ച സമുത്ഥിതമ്
ഇവിടെ ആത്മാവ് ഈ ലോകത്ത് വ്യക്തിയായി തിളങ്ങുന്നു, ആത്മാവല്ലാത്തതുപോലെ തോന്നുന്നു. കാഴ്ചക്കുറവുള്ളവന് രണ്ട് ചന്ദ്രന്മാർ കാണുന്നതുപോലെ, സത്യം തന്നെയും അസത്യം തന്നെയും ഒന്നായി പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു.
മോഹാദിശബ്ദാര്ഥദൃശോര് ഏതയോര് അത്യസമ്ഭവാത് । സര്വത്വാദ് ആത്മനശ് ചൈവ ക്വാത്മാ ബദ്ധഃ ക്വ മുച്യതേ
ഭ്രമം മൂലം ഈ രണ്ടിന്റെയും ശബ്ദവും അർത്ഥവും ശരിയായി ഗ്രഹിക്കാനാവില്ല. ആത്മാവ് എല്ലായിടത്തും നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നതുകൊണ്ട്, ആത്മാവ് എവിടെയാണ് ബന്ധിക്കപ്പെടുന്നത്? എവിടെയാണ് മോചിതനാകുന്നത്?
നിത്യാസമ്ഭവബന്ധസ്യ ബന്ധോ ഽസ്തീതി കുകല്പനാ । യസ്യ കാല്പനികസ് തസ്യ മോക്ഷോ മിഥ്യാ ന സത്യതഃ
എപ്പോഴും അസാധ്യമായ ബന്ധം ഉണ്ട് എന്നു കരുതുന്നത് തെറ്റായ ഭാവന മാത്രമാണ്. ബന്ധം കണക്കാക്കുന്നവനു മോക്ഷവും ഭ്രമം മാത്രമാണ്, യഥാർത്ഥത്തിൽ സത്യം അല്ല.