യദ് അങ്ഗാനി വിശീര്ണാനി ഗതാന്യ് അന്തര്ധിമ് അഗ്രതഃ । തച് ചിത്തേന വിനാര്ഥേച്ഛാശ് ശാമ്യന്തീതി പ്രദര്ശിതമ്
ശരീരഭാഗങ്ങൾ ഒടിഞ്ഞ് അദൃശ്യമായപ്പോൾ, മനസ്സിന് വസ്തുക്കളിലേക്കുള്ള ആഗ്രഹം ഇല്ലെങ്കിൽ അവ ശാന്തമാകുന്നു എന്ന് കാണിച്ചിരിക്കുന്നു.
സഹസ്രനേത്രഹസ്തത്വം യത് പുംസഃ പരിവര്ണിതമ് । തദ് അനന്താകൃതിത്വം ഹി ചേതസഃ പരിദര്ശിതമ്
ആയിരം കണ്ണുകളും കൈകളും ഉള്ള മനുഷ്യനെക്കുറിച്ചുള്ള വിവരണം, മനസ്സിന് അനന്തമായ രൂപങ്ങൾ എടുക്കാൻ കഴിയുന്നതാണ് എന്ന് കാണിക്കുന്നു.
യദ് ആത്മനി പ്രഹാരൌഘൈഃ പുമാന് പ്രഹരതി സ്വയമ് । തത് തത്കുകല്പനാഘാതൈഃ പ്രഹരത്യ് ആത്മനോ മനഃ
ഒരു മനുഷ്യൻ തന്നെ തന്നെ വീണ്ടും വീണ്ടും അടിക്കുമ്പോൾ, അതെല്ലാം മനസ്സിന്റെ കற்பനാപരമായ അടികളാണ് മനസ്സ് തന്നെ തന്നെ അടിക്കുന്നത്.
പലായതേ യത് പുരുഷസ് സ്വാത്മനഃ പ്രഹരന് സ്വയമ് । സ്വവാസനാപ്രഹാരേഭ്യസ് തന് മനഃ പ്രപലായതേ
ഒരു മനുഷ്യൻ തനിക്കുതന്നെ തിരിച്ചടിച്ചു തനിക്കു നിന്നു ഓടുമ്പോൾ, അതിന്റെ അർത്ഥം മനസ്സാണ് അതിന്റെ സ്വഭാവങ്ങളിൽ നിന്നു തന്നെ തിരിച്ചടിച്ച് ഓടുന്നത്.
സ്വയം പ്രഹരതി സ്വാന്തം സ്വയമ് ഏവ സ്വയേച്ഛയാ । പലായതേ സ്വയം ചൈവ പശ്യാജ്ഞാനവിജൃമ്ഭിതമ്
തന്റെ മനസ്സിനെ താനെ തനിക്കിഷ്ടപ്രകാരം തിരിച്ചടിക്കുന്നു, പിന്നെ താനെ തന്നെ ഓടുന്നു; അജ്ഞാനം എങ്ങനെ പ്രകടമാകുന്നു എന്ന് നോക്കൂ.
സ്വവാസനോപതപ്താനി സര്വാണ്യ് ഏവ മനാംസി ഹി । സ്വയമ് ഏവ പലായന്തേ ഗന്തുമ് ഉത്കാനി തത് പദമ്
സ്വന്തം വാസനകളാൽ ചൂടുപിടിച്ച എല്ലാ മനസ്സുകളും സ്വയം തന്നെ ഓടിപ്പോകുന്നു, ആ നിലയിലേക്കെത്താൻ അതീവ ആഗ്രഹത്തോടെ.
യദ് ഇദം വിതതം ദുഃഖം തത് തനോതി സ്വയം മനഃ । സ്വയമ് ഏവാതിഖിന്നാത്മ പുനസ് തസ്മാത് പലായതേ
ഈ വ്യാപകമായ ദുഃഖം മനസ്സാണ് സൃഷ്ടിക്കുന്നത്; അതായത് ആത്മാവ് അത്യന്തം ക്ഷീണിച്ചപ്പോൾ വീണ്ടും അതിൽ നിന്ന് ഓടിപ്പോകുന്നു.
സങ്കല്പവാസനാജാലേ സ്വയമ് ആയാതി ബന്ധനമ് । മനോ ലാലാമയൈര് വാലൈഃ കോശകാരക്രിമിര് യഥാ
ആഗ്രഹങ്ങളുടെയും മനസ്സിലെ വാസനകളുടെയും വലയിൽ, ബന്ധനം സ്വയം ഉണ്ടാകുന്നു. മനസ്സ്, സ്വയം സൃഷ്ടിച്ച ആശകളുടെ നൂലാൽ, താനെത്തന്നെ കൂനിൽ പൂട്ടുന്ന പാറ്റപോലെ തന്നെ ബന്ധിപ്പിക്കുന്നു.
യഥാനര്ഥമ് അവാപ്നോതി തഥാ ക്രീഡതി ചഞ്ചലമ് । ഭാവി ദുഃഖമ് അപശ്യന് സ്വം ദുര്ലീലാഭിര് ഇവാര്ഭകഃ
ചഞ്ചലമായ ഒരു കുട്ടി ഭാവിയിലെ ദുഃഖം കാണാതെ കളിച്ചു ദുരിതം നേരിടുന്നതുപോലെ, മനസ്സും തനിക്കു തന്നെ ദുർലഭമായ കളികളിൽ ഏർപ്പെടുന്നു, വരാനിരിക്കുന്ന വേദന മനസ്സിലാക്കാതെ.
അപശ്യന് കാഷ്ഠരന്ധ്രസ്ഥവൃഷണാക്രമണം യഥാ । കീലോത്പാടീ കപിര് ദുഃഖമ് ഏതീദം ഹി മനസ് തഥാ
മരച്ചില്ലിൽ കുടുങ്ങിയ അവയുടെ അപകടം കാണാതെ, കുരങ്ങ് അവയെ വലിച്ചെടുക്കാൻ ശ്രമിച്ച് വേദന അനുഭവിക്കുന്നതുപോലെ, മനസ്സും തനിക്കു തന്നെ ദുഃഖം ഉണ്ടാക്കുന്നു.
ചിരപാലനയാ ചേതശ് ചിരഭാവനയാ തഥാ । അഭ്യാസാത് സ്വസ്ഥതാമ് ഏത്യ ന ഭൂയഃ പരിശോചതി
ദീർഘകാലം സംരക്ഷണവും ദീർഘചിന്തയും ചെയ്താൽ, മനസ്സ് അഭ്യാസം കൊണ്ടു സ്വാഭാവികമായ ശാന്തതയിലേക്കെത്തുന്നു; അപ്പോൾ പിന്നെ അതിന് ദുഃഖം ഉണ്ടാവില്ല.
മനഃപ്രമാദാദ് വര്ധന്തേ ദുഃഖാനി ഗിരികൂടവത് । തദ്വശാദ് ഏവ നശ്യന്തി സൂര്യസ്യാഗ്രേ ഹിമം യഥാ
മനസ്സിന്റെ അശ്രദ്ധ മൂലം ദു:ഖങ്ങൾ മലശിഖരങ്ങൾ പോലെ വളരുന്നു. എന്നാൽ മനസ്സിനെ നിയന്ത്രിച്ചാൽ, അവ സൂര്യന്റെ മുന്നിൽ ഹിമം ഉരുകുന്നതുപോലെ അപ്രത്യക്ഷമാകും.
ചിത്തമ് ഏതദ് ഉപായാതം ബ്രഹ്മണഃ പരമാത് പദാത് । അതന്മയം തന്മയം ച തരങ്ഗസ് സാഗരാദ് ഇവ
ഈ മനസ്സ് പരമമായ ബ്രഹ്മാവസ്ഥയിലേക്കാണ് എത്തിയത്. അതിനോട് ഒന്നായിരിക്കുന്നു, ഒരു തിരമാല സമുദ്രത്തിൽ ലയിക്കുന്നതുപോലെ.
പ്രബുദ്ധാനാം മനോ രാമ ബ്രഹ്മൈവേഹ ന ചേതരത് । ജലസാമാന്യബുദ്ധീനാമ് അബ്ധേര് നാന്യസ് തരങ്ഗകഃ
ജാഗരൂകരായവർക്ക്, രാമാ, ഈ ലോകത്ത് മനസ്സ് ബ്രഹ്മം മാത്രമാണ്, മറ്റൊന്നുമല്ല. സാധാരണ ബുദ്ധിയുള്ളവർക്ക്, തിരമാല സമുദ്രത്തിൽ നിന്ന് വേറെയല്ലാത്തതുപോലെ.
മനോ രാമാപ്രബുദ്ധാനാം സംസാരഭ്രമകാരണമ് । അപശ്യതോ ഽമ്ബുസാമാന്യമ് അന്യതാമ്ബുതരങ്ഗയോഃ
രാമാ, മനസ്സു ഉണരാത്തവർക്കാണ് ജന്മമരണചക്രത്തിൽ അലഞ്ഞുതിരിയാനുള്ള കാരണം. ജലത്തിന്റെ സ്വഭാവം ഒരുപോലെയാണ് എന്നത് കാണാൻ കഴിയാത്തവൻ തിരകൾക്കും വെള്ളത്തിനും വ്യത്യാസം കാണുന്നതുപോലെയാണ്.
അപ്രബുദ്ധധിയാം പക്ഷേ തത്പ്രബോധായ കേവലമ് । വാച്യവാചകസമ്ബന്ധകൃതോ ഭേദഃ പ്രകല്പ്യതേ
ഉണരാത്ത മനസ്സുള്ളവർക്കായി അവരെ ഉണർത്താനായി മാത്രം, വാക്കിന്റെയും അതിന്റെ അർത്ഥത്തിന്റെയും ബന്ധം കൊണ്ടുള്ള വ്യത്യാസം മനസ്സിൽ സൃഷ്ടിക്കപ്പെടുന്നു.
സര്വശക്തി പരം ബ്രഹ്മ നിത്യമ് ആപൂര്ണമ് അവ്യയമ് । ന തദ് അസ്തി ന തസ്മിന് യദ് വിദ്യതേ വിതതാത്മനി
സർവ്വശക്തനായ പരബ്രഹ്മം ശാശ്വതവും പൂർണ്ണവും അക്ഷയവുമാണ്. അതിൽ നിന്ന് വേറെയൊന്നുമില്ല; ആ സർവ്വവ്യാപിയായ ആത്മാവിൽ ഇല്ലാത്തതും ഒന്നുമില്ല.
സര്വശക്തിര് ഹി ഭഗവാന് യൈവ തസ്മൈ ഹി രോചതേ । ശക്തിസ് താമ് ഏവ വിതതാം പ്രകാശയതി സര്വഗഃ
സർവ്വവ്യാപിയായ ഭഗവാൻക്ക് ഇഷ്ടമായ ശക്തി ഏതാണോ, അതാണ് അവൻ പ്രകടിപ്പിക്കുന്നത്. സർവ്വവ്യാപിയായവൻ ആ ശക്തിയെ എല്ലിടത്തും വെളിപ്പെടുത്തുന്നു.
ചിച്ഛക്തിര് ബ്രഹ്മണോ രാമ ശരീരേഷ്വ് അഭിദൃശ്യതേ । സ്പന്ദശക്തിശ് ച വാതേഷു ജഡശക്തിസ് തഥോപലേ
രാമാ, ബ്രഹ്മത്തിന്റെ ചൈതന്യശക്തി ശരീരങ്ങളിൽ കാണാം; കാറ്റുകളിൽ ചലനശക്തിയും, കല്ലുകളിൽ ജഡശക്തിയും അതുപോലെ കാണപ്പെടുന്നു.
ദ്രവശക്തിര് അഥാമ്ഭസ്സു തേജശ്ശക്തിസ് തഥാനലേ । ശൂന്യശക്തിര് അഥാകാശേ ഭാവശക്തിര് ഭവസ്ഥിതൌ
ജലം ഒഴുകാനുള്ള ശക്തി ജലത്തിൽ, തീയിൽ ദഹനശക്തി, ആകാശത്തിൽ ശൂന്യതയുടെ ശക്തി, സകല ഭാവങ്ങളിൽ അവയുടെ നിലനില്പിന്റെ ശക്തി കാണാം.
ബ്രഹ്മണസ് സര്വശക്തേര് ഹി ദൃശ്യതേ ദശദിഗ്ഗതാ । നാശശക്തിര് വിനാശ്യേഷു ശോകശക്തിശ് ച ശോകിഷു
ബ്രഹ്മത്തിന്റെ സർവ്വശക്തി എല്ലാ ദിക്കുകളിലും പരന്നിരിക്കുന്നു; നശിക്കുന്നവയിൽ നാശശക്തിയും, ദുഃഖിക്കുന്നവരിൽ ദുഃഖശക്തിയും കാണാം.
ആനന്ദശക്തിര് മുദിതേ വീര്യശക്തിര് മഹാഭടേ । സര്ഗേഷു സര്ഗശക്തിശ് ച കല്പാന്തേ സര്വഹാരിതാ
ആനന്ദമുള്ളവരിൽ ആനന്ദശക്തി, മഹാശൂരന്മാരിൽ വീര്യശക്തി, സൃഷ്ടികളിൽ സൃഷ്ടിശക്തി, യುಗാന്തത്തിൽ എല്ലാം ആഗ്രഹിക്കുന്ന ശക്തി കാണപ്പെടുന്നു.
ഫലപുഷ്പലതാപത്ത്രശാഖാവിടപപര്വവാന് । വൃക്ഷബീജേ യഥാ വൃക്ഷസ് തഥേദം ബ്രഹ്മണി സ്ഥിതമ്
ഒരു വൃക്ഷത്തിന്റെ കായ്കള്, പുഷ്പങ്ങള്, വള്ളികള്, ഇലകള്, കൊമ്പുകള്, ശാഖകള്, എല്ലാം അതിന്റെ വിത്തിനുള്ളില് ഒളിഞ്ഞിരിക്കുന്നതുപോലെ, ഈ ലോകവും ബ്രഹ്മത്തില് ഒളിഞ്ഞിരിക്കുന്നു.
പ്രതിഭാസവശാദ് ഏവ മധ്യസ്ഥം ചിത്ത്വജാഡ്യയോഃ । ജീവേതരാഭിധം ചിത്തമ് അന്തര് ബ്രഹ്മണി ദൃശ്യതേ
പ്രത്യക്ഷതയുടെ ശക്തിയാല് മാത്രം, ചൈതന്യത്തിനും ജഡത്വത്തിനുമിടയില്, ജീവന് എന്നു വിളിക്കുന്ന മനസ്സ് ബ്രഹ്മത്തിനുള്ളില് കാണപ്പെടുന്നതുപോലെയാണ്.
നാനാതരുലതാഗുല്മജാലപല്ലവശാലയഃ । യഥര്തൌ ശക്തയസ് തദ്വജ് ജീവേഹാ ബ്രഹ്മണി സ്ഥിതാഃ
ഒരു വൃക്ഷത്തില് പലവിധ വള്ളികളും കാടുകളും കൂട്ടങ്ങളും ഇലക്കുരുക്കളും ഉണ്ടാകുന്നതുപോലെ, ജീവന്റെ വിവിധ ശക്തികളും ബ്രഹ്മത്തില് നിലകൊള്ളുന്നു.
വ്യുപ്തസര്വര്തുകുസുമാ ക്ഷ്മാ ദേശവിധിഭേദതഃ । യഥാ ദദാതി പുഷ്പാണി തഥാ ചിത്താനി ലോകകൃത്
ഭൂമി ദേശവും കാലവും അനുസരിച്ച് വിവിധതരത്തിലുള്ള പുഷ്പങ്ങള് നല്കുന്നതുപോലെ, മനസ്സുകള് ലോകങ്ങളെ സൃഷ്ടിക്കുന്നു.
ക്വചിത് കാശ്ചിത് കദാചിച് ച തസ്മാദ് ആയാന്തി ശക്തയഃ । ദേശകാലാത് തു വൈചിത്ര്യാത് ക്ഷ്മാതലാദ് ഇവ ശാലയഃ
ചിലപ്പോഴൊക്കെ, ചില സ്ഥലങ്ങളിൽ, ചില ശക്തികൾ ഉദയം ചെയ്യുന്നു; സ്ഥലത്തിന്റെയും സമയത്തിന്റെയും വ്യത്യാസം കൊണ്ടാണ്, ഭൂമിയിൽ നിന്ന് നെല്ല് മുളപ്പുന്നതുപോലെ.
നിര്വികല്പകചിന്മാത്രനാമാവിജ്ഞാതകല്പനമ് । ബ്രഹ്മൈവേദമ് അഹം ത്വം ച ജഗദാശാശ് ച രാഘവ
നാമമാത്രം ഉള്ള, വ്യത്യാസമില്ലാത്ത, നിർവികാരമായ ബോധം തന്നെയാണ് ഈ ബ്രഹ്മം; അതാണ് ഞാനും നീയും ഈ ലോകവും ദിശകളും, രാഘവ.
സ ആത്മാ സര്വഗോ രാമ നിത്യോദിതമഹാവപുഃ । യന് മനാങ്മനനാം ശക്തിം ധത്തേ തന് മന ഉച്യതേ
ആ ആത്മാവാണ് എല്ലായിടത്തും നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നതും എപ്പോഴും മഹത്തായ രൂപത്തിൽ പ്രത്യക്ഷമാകുന്നതും, രാമാ. അതിന് ചെറിയൊരു ചിന്താശക്തി ഉണ്ടായാൽ അതിനെ മനസ്സ് എന്നാണ് വിളിക്കുന്നത്.
യാവജ്ജീവമ് അനിന്ദ്യയാ വരമതേ ശാസ്ത്രാര്ഥസഞ്ജാതയാ പാല്യം വാസനയാ മനോ ഹി മുനിവന് മൌനേന രാഗാദിഷു । പശ്ചാത് പാവനപാവനം പദമ് അജം തത് പ്രാപ്യതേ ശീതലമ് യത്സംസ്ഥേന ന ശോച്യതേ പുനര് അലം പുംസാ മഹാപത്സ്വ് അപി
ജീവിതം മുഴുവൻ ശാസ്ത്രജ്ഞാനത്തിൽ നിന്നുള്ള ഉത്തമമായ മനോനിശ്ചയത്താൽ, സന്മനസ്സുകൊണ്ടും, സന്യാസികൾ ആസ്വദിക്കുന്ന മൗനത്താൽ ആഗ്രഹങ്ങൾക്കും മറ്റും നിയന്ത്രണം പാലിച്ചുകൊണ്ടും മനസ്സിനെ സൂക്ഷിക്കണം. പിന്നീടു, അതിനാൽ ജനനമില്ലാത്ത ശുദ്ധവും തണുത്തതുമായ അവസ്ഥയിലേക്കാണ് എത്തുന്നത്; അതിൽ സ്ഥിരതയുണ്ടെങ്കിൽ, വലിയ കഷ്ടതകളിലും മനുഷ്യൻ ദു:ഖം അനുഭവിക്കേണ്ടതില്ല.