അഥ ക്ഷണേന സ പുമാംസ് താന്യ് അങ്ഗാനി ച സമ്ഭ്രമഃ । സര്വമ് അന്തര്ധിമ് ആയാതം സ്വപ്നോ ബോധവതോ യഥാ
അതിനുശേഷം, ഒരു നിമിഷംകൊണ്ട് ആ പുരുഷനും അവന്റെ ശരീരഭാഗങ്ങളും മുഴുവൻ ആശങ്കയും അപ്രത്യക്ഷമായി; ഉണരുമ്പോൾ സ്വപ്നം അകന്നുപോകുന്നതുപോലെ.
വിചാര്യ നിയതേശ് ശക്തിം തതോ ഗന്തുമ് ഉപസ്ഥിതഃ । ദൃഷ്ടവാന് അഹമ് ഏകാന്തേ പുനര് അന്യം തഥാ നരമ്
വിധിയുടെ ശക്തിയെ കുറിച്ച് ആലോചിച്ച ശേഷം ഞാൻ യാത്രയ്ക്ക് പുറപ്പെട്ടു. ഒറ്റപ്പെട്ട ഒരു സ്ഥലത്ത് ഞാൻ മറ്റൊരു മനുഷ്യനെയും അതേ വിധത്തിൽ കണ്ടു.
സോ ഽപി പ്രഹാരാന് പരിതഃ പ്രയച്ഛന് സ്വയമ് ആത്മനി । ബാഹുഭിഃ പീവരാകാരൈസ് സ്വയമ് ഏവ പലായതേ
അവനും തന്റെ ശക്തമായ കൈകളാൽ തന്നെ ചുറ്റും അടിച്ചു കൊണ്ടിരുന്നു, പിന്നെ സ്വയം നിന്നെ വിട്ട് ഓടിക്കൊണ്ടിരുന്നു.
കൂപേ പതതി കൂപാത് തു സമുത്ഥായാഭിധാവതി । പുനഃ പതതി കുഞ്ജേ ഽന്തഃ പുനര് ആര്തഃ പലായതേ
അവൻ ഒരു കിണറ്റിൽ വീഴുന്നു, പിന്നെ ആ കിണറ്റിൽ നിന്ന് എഴുന്നേറ്റ് ഓടുന്നു; വീണ്ടും ഒരു കാടിനുള്ളിൽ വീഴുന്നു, പിന്നെ വേദനയോടെ വീണ്ടും ഓടുന്നു.
പുനഃ പ്രവിശതി സ്വച്ഛം ക്ഷണം ശിശിരകാനനമ് । രുഷ്ടഃ പുനഃ പുനസ് തുഷ്ടഃ പുനഃ പ്രഹരതി സ്വയമ്
വീണ്ടും അവൻ ഒരു തണുത്ത, സുതാര്യമായ കാടിനുള്ളിൽ ഒരു നിമിഷം കടക്കുന്നു; പിന്നെ വീണ്ടും കോപത്തോടെ, പിന്നെ സന്തോഷത്തോടെ, വീണ്ടും തന്നെ തന്നെ അടിക്കുന്നു.
ഏവമ്പ്രായനിജാചാരശ് ചിരമ് ആലോക്യ സസ്മയമ് । സ മയാ സമവഷ്ടഭ്യ പരിപൃഷ്ടസ് തഥൈവ ഹി
അവന്റെ അത്യന്തം വിചിത്രമായ പെരുമാറ്റം ദീർഘകാലം നിരീക്ഷിച്ച ശേഷം, ഒരു സ്നേഹപൂർവ്വമായ പുഞ്ചിരിയോടെ ഞാൻ അവനോട് സമീപിച്ച് അതേപോലെ ചോദിച്ചു.
തേനൈവാഥ ക്രമേണാസൌ രുദിത്വാ സമ്പ്രഹസ്യ ച । അങ്ഗൈര് വിശീര്ണതാമ് ഏത്യ യയാവ് അലമ് അലക്ഷ്യതാമ്
അതിനുശേഷം, അവൻ ക്രമമായി കരഞ്ഞു, ചിരിച്ചു, അവന്റെ അവയവങ്ങൾ തകർന്നുപോയപ്പോൾ, അവൻ അപ്രത്യക്ഷനായി പോയി.
വിചാര്യ നിയതേശ് ശക്തിം തതോ ഗന്തുമ് ഉപസ്ഥിതഃ । ദൃഷ്ടവാന് അഹമ് ഏകാന്തേ പുനര് അന്യം തഥാ നരമ്
ഭാഗ്യത്തിന്റെ ശക്തിയെ ആലോചിച്ച്, ഞാൻ യാത്രതിരിക്കാൻ തയ്യാറായി; ഒറ്റപ്പെട്ട ഒരു സ്ഥലത്ത്, ഞാൻ മറ്റൊരു മനുഷ്യനെയും അങ്ങനെ തന്നെ കണ്ടു.
പ്രഹരംസ് തദ്വദ് ഏവാസൌ സ്വയമ് ഏവ പലായതേ । പലായമാനഃ പതിതോ മഹത്യ് അന്ധോ ഽന്ധകൂപകേ
അവനും അതുപോലെ തന്നെ സ്വയം തല്ലി, സ്വയം നിന്നു രക്ഷപ്പെടാൻ ഓടി; ഓടിക്കൊണ്ടിരിക്കുമ്പോൾ, ഒരു വലിയ ഇരുണ്ട കുഴിയിലേക്ക് വീണുപോയി.
തത്രാഹം സുചിരം കാലമ് അവസം തത്പ്രതീക്ഷകഃ । യാവത് സ സുചിരേണാപി കൂപാദ് അഭ്യുത്ഥിതശ് ശഠഃ
അവിടെ ഞാൻ ഏറെക്കാലം കാത്തുനിന്നു, ആ കപടൻ ആഴമായ കിണറ്റിൽ നിന്ന് ഒടുവിൽ പുറത്തുവന്നതുവരെ.
അഥാഹമ് ഉദ്യതോ ഗന്തും ദൃഷ്ടവാന് പുരുഷം പുനഃ । താദൃശം താദൃശാചാരം പ്രയതന്തം തഥൈവ ച
അതിനുശേഷം ഞാൻ പോകാൻ ഒരുങ്ങുമ്പോൾ, ആ മനുഷ്യനെ വീണ്ടും കണ്ടു—അവൻ മുമ്പുപോലെത്തന്നെ, അതേപോലെ പെരുമാറിയും അതേ ശ്രമങ്ങൾ തുടരുകയും ചെയ്തു.
അവഷ്ടഭ്യ തഥൈവാശു തസ്യ പ്രോക്തം പുനര് മയാ । തഥൈവോത്പലപത്രാക്ഷ നാസൌ തദ് അവബുദ്ധവാന്
ഞാൻ വീണ്ടും അതേപോലെ വേഗത്തിൽ അവനോടു സമീപിച്ചു, അതേ രീതിയിൽ സംസാരിക്കുകയും ചെയ്തു. കമലനയന, എന്നാൽ അവൻ ഒന്നും മനസ്സിലാക്കിയില്ല.
കേവലം മാമ് അസൌ മൂഢോ നൈവ ജാനാമി കിഞ്ചന । ആഃ പാപ ദുര്ദ്വിജേത്യ് ഉക്ത്വാ സ്വവ്യാപാരപാരോ യയൌ
അവൻ വെറും ഭ്രമിതനായി എന്നോട് പറഞ്ഞു: 'എനിക്ക് ഒന്നും അറിയില്ല—അയ്യോ, പാപി, ദുഷ്ട ബ്രാഹ്മണാ!' എന്നിട്ട് തന്റെ കാര്യങ്ങളിൽ മുഴുകി പോയി.
അഥ തസ്മിന് മഹാരണ്യേ തഥാ വിഹരതാ മയാ । ബഹവസ് താദൃശാ ദൃഷ്ടാഃ പുരുഷാ ദോഷകാരിണഃ
അങ്ങനെ ആ വലിയ കാടിൽ ഞാൻ സഞ്ചരിക്കുമ്പോൾ, അനേകം ആളുകളെ ഞാൻ കണ്ടു, അവരൊക്കെയും തെറ്റായ പ്രവൃത്തികളിൽ ഏർപ്പെട്ടവരായിരുന്നു.
മത്പൃഷ്ടാഃ കേചിദ് ആയാന്തി സ്വപ്നസമ്ഭ്രമവച് ഛമമ് । മദുക്തം നാഭിനന്ദന്തി കേചിച് ഛ്വവിരുതം യഥാ
എനിക്ക് ചോദ്യം ചെയ്തപ്പോൾ ചിലർ സ്വപ്നം കാണുന്നപോലെയുള്ള ആശയക്കുഴപ്പത്തിൽ എങ്കിലും അടുത്ത് വന്നു, പിന്നെ ശാന്തരായി. ചിലർ എന്റെ വാക്കുകൾ ഒരു നായയുടെ കുരയ്ക്കൽപോലെ അവഗണിച്ചു.
വിനിപത്യാന്ധകൂപേഭ്യഃ കേചിന് ന പ്രോത്ഥിതാഃ പുനഃ । കദലീഷണ്ഡകാത് കേചിച് ചിരേണാപി ന നിര്ഗതാഃ
ചിലർ ഇരുണ്ട കുഴികളിൽ വീണു പിന്നെ ഒരിക്കലും പുറത്തുവരില്ല. ചിലർ വാഴക്കൊമ്പുകളുടെ കൂട്ടത്തിൽ കുടുങ്ങി, വളരെക്കാലം കഴിഞ്ഞിട്ടും പുറത്തിറങ്ങുന്നില്ല.
കേചിദ് അന്തര്ഹിതാസ് സ്ഫാരേ കരഞ്ജവനകുഞ്ജകേ । ന ക്വചിത് സ്ഥിതിമ് ആയാന്തി കേചിദ് ഭ്രമപരായണാഃ
ചിലർ കറഞ്ഞമരങ്ങളുടെ കാട്ടിൽ അപ്രത്യക്ഷരായി, പിന്നെ എവിടെയും സ്ഥിരമായി താമസിച്ചില്ല. ചിലർ ലക്ഷ്യവുമില്ലാതെ അലഞ്ഞു തിരിഞ്ഞു.
ഏവംവിധാ സാ വിതതാ രഘൂദ്വഹ മഹാടവീ । അദ്യാപി വിദ്യതേ യസ്യാമ് ഇത്ഥം തേ പുരുഷാസ് സ്ഥിതാഃ
രഘുവംശത്തിലെ ശ്രേഷ്ഠനായവനേ, അങ്ങനെയൊരു വിശാലമായ കാടാണ് ഇന്നും നിലനിൽക്കുന്നത്, അതിൽ ആളുകൾ ഇങ്ങനെയായി കഴിയുന്നു.
സാ ച ദൃഷ്ടാടവീ രാമ ത്വയേഹ വ്യവഹാരിണാ । ബാല്യാത് തു ബുദ്ധിതത്ത്വസ്യ ന ത്വം സ്മരസി രാഘവ
രാമാ, ഈ ലോകത്തിലെ പ്രവർത്തനങ്ങളിൽ ഏർപ്പെട്ടിരിക്കുന്നവനായി നീ ഈ കാട് കണ്ടിട്ടുണ്ട്; എന്നാൽ ബാല്യത്തിലെ അജ്ഞത കാരണം, രാഘവാ, അതിന്റെ സ്മരണം നിനക്കില്ല.
സാ ഭീഷണാ വിവിധസങ്കടസങ്കടാങ്ഗീ ഘോരാടവീ ഘനതമോഗഹനാ ച ലോകൈഃ । ആഗത്യ നിര്വൃതിമ് അബുദ്ധിഹതൈര് ന തജ്ജ്ഞൈര് ആസേവ്യതേ കുസുമഗുല്മകവാടികേവ
അനേകം ഭീഷണികളും അപകടങ്ങളും നിറഞ്ഞു കനലമായ ഇരുണ്ട കാടാണ് അത്; അറിവില്ലാത്തവരും മനസ്സു മങ്ങിയവരുമാണ് അവിടെ പോകുന്നത്, ജ്ഞാനികൾക്ക് ആ കാട് ആകർഷണീയമല്ല, പുഷ്പമുള്ള ചെറുകുളങ്ങളും തോട്ടങ്ങളും അവരെ ആകർഷിക്കാത്തതുപോലെ.
കാസൌ മഹാടവീ ബ്രഹ്മന് കദാ ദൃഷ്ടാ കഥം മയാ । കേ ച തേ പുരുഷാസ് തത്ര കിം തത് കര്തും കൃതോദ്യമാഃ
ബ്രഹ്മനേ, ആ മഹത്തായ കാട് ഏതാണ്? ഞാൻ അത് എപ്പോൾ എങ്ങനെ കണ്ടു? അവിടെ ആ ആളുകൾ ആരാണ്? അവർ എന്തിനാണ് ശ്രമിക്കുന്നത്?
രഘുനാഥ മഹാബാഹോ ശൃണു വക്ഷ്യാമി തേ ഽഖിലമ് । ന സാ മഹാടവീ നാമ ദൂരേ നൈവ ച തേ നരാഃ
മഹാബാഹുവായ രഘുനാഥാ, നീ കേൾക്കണം, ഞാൻ എല്ലാം പറയാം. ആ മഹാവനം ദൂരെയില്ല, ആ മനുഷ്യരും നിന്നിൽ നിന്ന് അകലെ ഇല്ല.
യേയം സംസാരപദവീ ഗമ്ഭീരാസാരകോടരാ । താം ത്വം ശൂന്യാം വികാരാഢ്യാം വിദ്ധി രാമ മഹാടവീമ്
രാമാ, ഈ ലോകജീവിതത്തിന്റെ വഴിയാണ് ആഴമുള്ളതും ശൂന്യവുമാണ്, എല്ലായ്പ്പോഴും മാറുന്നതുമായ ആ വഴിയേ നീ മഹാവനമെന്നറിയണം.
വിചാരാലോകലഭ്യേന യദൈകേനൈവ വസ്തുനാ । പൂര്ണാ നാന്യേന സംയുക്താ കേവലൈവ തദൈവ സാ
ആ വനത്തിൽ ഒരൊറ്റ വസ്തുവാണ് നിറയുന്നത്, അതു വിവേകത്തിന്റെ പ്രകാശത്തിൽ മാത്രം ലഭ്യമാകുന്നു. മറ്റൊന്നും അതിൽ ചേർന്നിട്ടില്ല, അതു മാത്രം അവിടെ നിലകൊള്ളുന്നു.
തത്ര യേ തേ മഹാകാരാഃ പുരുഷാഃ പ്രസരന്തി ഹി । മനാംസി താനി വിദ്ധി ത്വം ദുഃഖേ നിപതിതാന്യ് അലമ്
അവിടെ സഞ്ചരിക്കുന്ന ആ മഹാശക്തന്മാരെ നീ മനസ്സുകളായി അറിയണം; അവ ദു:ഖത്തിൽ വീണവയാണു.
ദ്രഷ്ടാ യോ ഽയമ് അഹം തേഷാം സവിവേകോ മഹാമതേ । വിവേകേന മയാ താനി ദൃഷ്ടാന്യ് അന്യാനി രാഘവ
മഹാമതിയായവനേ, ഞാനാണ് അവയെ എല്ലാം വിവേകത്തോടെ കാണുന്ന സാക്ഷി. രാഘവ, ഈ വിവേകത്തിന്റെ സഹായത്തോടെ ഞാനവയും മറ്റു പലതും കണ്ടിരിക്കുന്നു.
മയാ താന്യ് ഏവ ബുധ്യന്തേ വിവേകേന മനാംസി ഹി । സതതം സ്വപ്രകാശേന കമലാനീവ ഭാനുനാ
എന്റെ വിവേകത്തിലൂടെ മാത്രമാണ് ഈ മനസ്സുകൾ എനിക്ക് മനസ്സിലാകുന്നത്. എപ്പോഴും, കമലങ്ങൾ സൂര്യന്റെ പ്രകാശത്തിൽ വെളിച്ചം കാണുന്നതുപോലെ, അവ എനിക്ക് വ്യക്തമായി കാണപ്പെടുന്നു.
മത്പ്രബോധം സമാസാദ്യ മത്പ്രസാദാന് മഹാമതേ । മനാംസി കാനിചിത് താനി ഗതാന്യ് ഉപശമാത് പരമ്
എന്റെ ഉണർവു ലഭിച്ചും, എന്റെ കൃപകൊണ്ടുമാണ്, മഹാമതിയായവനേ, അവയിൽ ചില മനസ്സുകൾ പരമമായ ശാന്തിയിൽ എത്തി അപ്രാപ്തമായിരിക്കുന്നു.
കാനിചിന് നാഭിനന്ദന്തി മാം വിവേകം വിമോഹതഃ । മത്തിരസ്കാരവശതഃ കൂപേഷ്വ് ഏവ പതന്ത്യ് ഉത
ചില മനസ്സുകൾ വിവേകമായ എന്നെ മോഹം കൊണ്ടു സ്വീകരിക്കാറില്ല; എന്നെ അവഗണിക്കുന്നതിന്റെ ഫലമായി, അവ കുഴികളിലേക്കു വീണുപോകുന്നു.
യേ തേ ഽന്ധകൂപാ ഗഹനാ നരകാസ് തേ രഘൂദ്വഹ । മനാംസി താനി തേഷ്വ് അന്തര് നിപതന്ത്യ് ഉത്പതന്തി ച
രഘുവംശജ, ആ ആഴത്തിലുള്ള ഇരുണ്ട കുഴികൾ തന്നെയാണ് നരകങ്ങൾ എന്നു പറയുന്നത്. മനസ്സുകൾ അവയിൽ വീണു വീണ്ടും ഉയർന്ന് വരികയും ചെയ്യുന്നു.