മഹാസത്ത്വഗുണോപേതാ യേ ധീരാസ് സമദൃഷ്ടയഃ । യന്നിദേശാഃ ഫലോപേതാസ് സാധവസ് ത ഉദാഹൃതാഃ
മഹത്തായ ഗുണങ്ങളുള്ളവരും, സമദർശികളുമായ ധീരന്മാർ നൽകുന്ന ഉപദേശങ്ങൾ ഫലപ്രദമായാൽ, അത്തരം സന്മാർഗ്ഗികൾ മഹാന്മാർ എന്നു പറയപ്പെടുന്നു.
ഇയം തു ദൃഷ്ടിസ് സകലാ സിദ്ധയേ സര്വകര്മണാമ് । സാധുവൃത്തതയാ ശാസ്ത്രം സര്വദൈവാനുവര്തതേ
സമ്പൂർണ്ണമായ വിവേകം ഉണ്ടെങ്കിൽ എല്ലാ പ്രവൃത്തികളും വിജയകരമായി നടക്കും. നല്ലവരുടെ ജീവിതം അനുസരിച്ച് ശാസ്ത്രം എല്ലായ്പ്പോഴും പാലിക്കപ്പെടുന്നു.
സാധുസംവ്യവഹാരസ്ഥം ശാസ്ത്രം യോ നാനുവര്തതേ । ബഹിഷ്കുര്വന്തി തം സര്വേ സ ച ദുഃഖേ നിമജ്ജതി
നല്ലവരുടെ വഴി പിന്തുടരുമ്പോഴും ശാസ്ത്രം അനുസരിക്കാത്തവനെ എല്ലാവരും ഉപേക്ഷിക്കും; അവൻ തന്നെ ദുഃഖത്തിൽ മുങ്ങും.
ഇഹ ലോകേ ച വേദേ ച ശ്രുതിര് ഇത്ഥം സദാ പ്രഭോ । യഥാ കര്മ ച കര്താ ച പര്യായേണേഹ സങ്ഗതേ
ഈ ലോകത്തിലും വേദങ്ങളിലും, പ്രഭോ, എല്ലായ്പ്പോഴും ഇങ്ങനെ കേൾക്കാറുണ്ട്: പ്രവൃത്തിയും അതു ചെയ്യുന്നവനും പരസ്പരം ബന്ധപ്പെട്ടു നിലകൊള്ളുന്നു.
കര്മണാ ക്രിയതേ കര്താ കര്ത്രാ കര്മ പ്രമീയതേ । ബീജാങ്കുരവദ് ആമ്നായോ ലോകേ വേദോക്ത ഏഷ സഃ
പ്രവൃത്തിയാൽ ചെയ്യുന്നവൻ രൂപപ്പെടുന്നു; ചെയ്യുന്നവനാൽ പ്രവൃത്തി നിർണയിക്കപ്പെടുന്നു. വിത്തും മുളയും പോലെയാണ് ഈ വേദസമ്മതമായ ലോകരീതി.
കര്മണോ ജായതേ ജന്തുര് ബീജാദ് ഇവ നവാങ്കുരഃ । ജന്തോഃ പ്രജായതേ കര്മ പുനര് ബീജമ് ഇവാങ്കുരാത്
കർമ്മത്തിൽ നിന്ന് ജീവി ജനിക്കുന്നു, അതുപോലെ തന്നെ വിത്തിൽ നിന്ന് പുതിയ മുള പൊട്ടുന്നതുപോലെയും. ജീവിയിൽ നിന്ന് വീണ്ടും കർമ്മം ഉണ്ടാകുന്നു, മുളയിൽ നിന്ന് വീണ്ടും വിത്ത് ഉണ്ടാകുന്നതുപോലെ.
യയാ വാസനയാ കര്മ ദീയതേ ഭവപഞ്ജരേ । തദ്വാസനാനുരൂപേണ ഫലം സമനുഭൂയതേ
എന്ത് സ്വഭാവം കൊണ്ടാണ് ഈ ജീവിതത്തിന്റെ പഞ്ചരയിൽ കർമ്മം ചെയ്യപ്പെടുന്നത്, അതേ സ്വഭാവത്തിനനുസരിച്ച് അതിന്റെ ഫലവും അനുഭവപ്പെടുന്നു.
ഏവം സ്ഥിതേ കഥം നാമ ജന്മബീജേന കര്മണാ । വിനോത്പത്തിസ് ത്വയാ പ്രോക്താ ഭൂതാനാം ബ്രഹ്മണഃ പദാത്
ഇങ്ങനെ ഉള്ളപ്പോൾ, ജനനവും കർമ്മവും എന്ന വിത്തിൽ നിന്ന് ജീവികൾ ഉത്ഭവിക്കുന്നു എന്ന് നീ എങ്ങനെ പറയുന്നു, ബ്രഹ്മം അറിയുന്നവനേ?
പക്ഷേണാനേന ഭഗവന് ഭവതാ ജന്മകര്മണോഃ । തിരസ്കൃതാ ജഗജ്ജാതാപ്യ് അവിനാഭാവിതൈതയോഃ
ഈ വാദം കൊണ്ട്, ഭഗവനെ, നീ ജനനത്തെയും കർമ്മത്തെയും അവഗണിച്ചിരിക്കുന്നു; എന്നാൽ ഈ രണ്ടും വേർപെടാനാകാത്തതുകൊണ്ടാണ് ലോകം ഉത്ഭവിക്കുന്നത്.
കര്മണ്യ് അകാരണേ ബ്രഹ്മഞ് ജന്മാദിഷു ഫലേഷു തു । കര്മണാം ഫലമ് അസ്തീതി ത്വയാ ലോകേ പ്രമാര്ജിതമ്
കർമ്മങ്ങളിൽ ബ്രഹ്മത്തിൽ യാതൊരു കാരണവും ഇല്ല; ജനനം മുതലായ ഫലങ്ങളിൽ മാത്രം നീ ലോകത്തിൽ കർമ്മഫലം ഉണ്ടെന്നു സ്ഥാപിച്ചു.
സഞ്ജാതേ സങ്കരേ ലോകേ കര്മസ്വ് അഫലദായിഷു । മാത്സ്യേ ന്യായേ വിലസതി നാശ ഏവാവശിഷ്യതേ
ലോകത്ത് ആശയക്കുഴപ്പം ഉണ്ടാകുമ്പോഴും കർമ്മങ്ങൾ ഫലം തരാതിരിക്കുമ്പോഴും, വലിയവൻ ചെറുതിനെ തിന്നുന്ന മത്സ്യനിയമം നടക്കും; അപ്പോൾ നാശം മാത്രമേ ശേഷിക്കൂ.
കിം തത് കൃതം ഭവത്യ് ഏവം ഭഗവന് ബ്രൂഹി തത്ത്വതഃ । ഏതം മേ സംശയം സ്ഫാരം ഛിന്ദ്ധി വേദവിദാം വര
ഭഗവനെ, ഇതെന്താണ് സംഭവിക്കുന്നത് എന്ന് സത്യമായി പറയൂ. വേദജ്ഞന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ നീ എന്റെ ഈ വലിയ സംശയം ദയവായി നീക്കിക്കൊടുക്കൂ.
സാധു രാഘവ പൃഷ്ടോ ഽസ്മി ത്വയാ പ്രശ്നമ് ഇമം ശുഭമ് । ശൃണു വക്ഷ്യാമി തേ യേന ഭൃശം ജ്ഞാനോദയോ ഭവേത്
രാഘവാ, നീ ചോദിച്ച ഈ നല്ല ചോദ്യം വളരെ പ്രസംസനീയമാണ്. കേൾക്കൂ, ഞാൻ പറയാം; അതിനാൽ നിനക്കു വലിയ ജ്ഞാനോദയം ഉണ്ടാകും.
മനസോ യസ് സമുന്മേഷഃ കലാകലനരൂപതഃ । ഏതത് തത് കര്മണാം ബീജം ഫലമ് അസ്യൈവ വിദ്യതേ
മനസ്സിന്റെ ഉദയം, അളക്കലും കണക്കിടലുമായി ഉണ്ടാകുന്നത്, എല്ലാ പ്രവൃത്തികളുടെ വിത്താണ്; അതിന്റെ ഫലം ഇതിലാണു് കാണപ്പെടുന്നത്.
യദ് ഏവ ഹി മനസ്തത്ത്വമ് ഉത്ഥിതം ബ്രഹ്മണഃ പദാത് । തദ് ഏവ കര്മ ജന്തൂനാം ജീവോ ദേഹതയാ സ്ഥിതഃ
ബ്രഹ്മാവസ്ഥയിൽ നിന്നു് ഉയർന്നുവരുന്ന മനസ്സിന്റെ സാരമാണ് ജീവികൾക്കു് പ്രവൃത്തി; അതു തന്നെയാണ് ആത്മാവ് ശരീരരൂപത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നത്.
കുസുമാമോദയോര് ഭേദോ ന യഥാ ഭിന്നയോര് ഇഹ । തഥൈവ കര്മമനസോര് ഭേദോ നാസ്ത്യ് അപി ഭിന്നയോഃ
പൂവും അതിന്റെ സുഗന്ധവും വേറിട്ടതുപോലെയെങ്കിലും യഥാർത്ഥത്തിൽ വ്യത്യാസമില്ലാത്തതുപോലെ, മനസ്സിനും പ്രവൃത്തിക്കും ഭിന്നതയില്ല, അവ വേറെയാണെന്നു തോന്നിയാലും.
ക്രിയാസ്പന്ദോ ജഗത്യ് അസ്മിന് കര്മേതി കഥിതോ ബുധൈഃ । പൂര്വം തസ്യ മനോദേഹഃ കര്മാതശ് ചിത്തമ് ഏവ ഹി
ലോകത്തിൽ നടക്കുന്ന പ്രവർത്തനം ജ്ഞാനികൾ പ്രവൃത്തി എന്നു വിളിക്കുന്നു; അതിന്റെ തുടക്കം മനസ്സും ശരീരവും ചേർന്നതിൽ നിന്നാണ്, പ്രവൃത്തിയിൽ നിന്ന് തന്നെ ചൈതന്യം ഉരുത്തിരിയുന്നു.
ന സ ശൈലോ ന തദ് വ്യോമ ന സാ ദിങ് ന ത്രിവിഷ്ടപമ് । അസ്തി യത്ര ഫലം നാസ്തി കൃതാനാമ് ആത്മകര്മണാമ്
മനുഷ്യന്റെ സ്വന്തം പ്രവൃത്തികളുടെ ഫലങ്ങൾ ഇല്ലാത്തത് ഒരു പർവ്വതത്തിലും, ആകാശത്തിലും, ദിക്കുകളിലോ, സ്വർഗ്ഗത്തിലും പോലും ഇല്ല.
ഐഹികം പ്രാക്തനം വാപി കര്മ യദ് രചിതം സ്ഫുടമ് । പൌരുഷോ ഽസൌ പരോ യത്നോ ന കദാചന നിഷ്ഫലഃ
ഈ ജന്മത്തിൽ ചെയ്തതോ, മുമ്പത്തെ ജന്മത്തിൽ ചെയ്തതോ ആയ പ്രവൃത്തി വ്യക്തമായി പരിശ്രമത്തോടെ ചെയ്താൽ, ആ മനുഷ്യശ്രമം ഒരിക്കലും ഫലമില്ലാതാകില്ല.
ബ്രഹ്മണഃ പ്രോത്ഥിതം ചിത്തം കര്മ വിദ്ധീഹ നേതരത് । തദ് ഏവ ജനതാബീജം വിദ്ധി രാഘവ നേതരത്
ബ്രഹ്മത്തിൽ നിന്നുയർന്ന മനസ്സാണ് പ്രവൃത്തി ചെയ്യുന്നത്; മറ്റൊന്നുമല്ല. രാഘവ, അതാണ് സകലജന്മങ്ങളുടെ വിത്ത്, മറ്റൊന്നുമല്ല എന്നു മനസ്സിലാക്കണം.
ദേശാദ് ദേശാന്തരപ്രാപ്തേര് അനുസന്ധാനഹേതുതഃ । പൂര്വം ഹി കാരണം ചേതഃ കര്മ ചിത്തമ് അതോ വിദുഃ
ഒരു സ്ഥലത്ത് നിന്ന് മറ്റൊരിടത്തേക്ക് എത്താൻ അന്വേഷിക്കുന്നതാണു കാരണം; അതിനാൽ മനസ്സാണ് ആദികാരണം, പ്രവൃത്തി മനസ്സിൽ നിന്നാണെന്നു അവർ പറയുന്നു.
അക്ഷുബ്ധസാഗരപ്രഖ്യാദ് ബ്രഹ്മണസ് സ്പന്ദധര്മിണീ । യാ ചിദ് ആഹുര് അതശ് ചിത്തം ജനതാജീവതാം ഗതമ്
അശാന്തമായ സമുദ്രത്തെപ്പോലെ, ബ്രഹ്മത്തിന്റെ സ്പന്ദനശക്തിയായി അറിയപ്പെടുന്ന അത്ഭുതമായ അത്മാവാണ്, ജീവികളുടെ മനസ്സായി അവരിൽ പ്രവേശിക്കുന്നത്.
മനഃ കര്മ മനോ ജീവഃ കായസ് തേനൈവ തന്യതേ । അതഃ കര്മ ച കര്താ ച ന ഭിന്നൌ തിലതൈലവത്
മനസ്സാണ് പ്രവൃത്തി, മനസ്സാണ് ജീവൻ, അതിനാലാണ് ശരീരം നിലനിൽക്കുന്നത്. അതുകൊണ്ട് പ്രവൃത്തി ചെയ്യുന്നതും പ്രവൃത്തി തന്നെയും തിലത്തിലും എണ്ണയിലുപോലെ വേർതിരിക്കാനാവില്ല.
കര്തൃകര്മാത്മകാവ് അര്ഥാവ് അഭിന്നൌ നിത്യമ് ഏവ ഹി । അബോധാദ് ഭേദമ് ആയാതൌ കല്പ്യമാനൌ മുധൈവ ഹി
പ്രവൃത്തി ചെയ്യുന്നതും പ്രവൃത്തി തന്നെയും എപ്പോഴും ഒരുപോലെയാണ്; അവയെ വേറിട്ടതാണെന്ന് കരുതുന്നത് അജ്ഞത കൊണ്ടാണ്, അത് യാഥാർത്ഥ്യമല്ല.
ദ്വേ കര്മമനസീ രാമ മൂര്ഖാണാം ന തു ധീമതാമ് । സമുദ്രാമ്ബു തരങ്ഗാമ്ബു ബാലാനാമ് ഇവ ഭേദധീഃ
രാമാ, മനസ്സും പ്രവൃത്തിയും രണ്ടായി തോന്നുന്നത് അജ്ഞന്മാർക്കാണ്, ജ്ഞാനികൾക്ക് അങ്ങനെ തോന്നില്ല; സമുദ്രജലവും തിരമാലയും കുട്ടികൾക്ക് വേറെയെന്നു തോന്നുന്നതുപോലെയാണ് അത്.
പര്യായശബ്ദാവ് ഏതൌ ഹി വിദ്ധി ത്വം ചിത്തകര്മണീ । പര്യായശബ്ദതാം ത്യക്ത്വാ സ്ഥിതേ ദുരവബോധതഃ
മനസ്സും പ്രവൃത്തിയും ഒറ്റതിന്റെ വേറിട്ട പേരുകളാണ് എന്ന് നീ മനസ്സിലാക്കണം. പേരുകളുടെ വ്യത്യാസം മാറ്റിയാൽ, അവയുടെ യഥാർത്ഥ സ്വഭാവം മനസ്സിലാക്കാൻ വളരെ ബുദ്ധിമുട്ടാണ്.
മനഃ കര്മാത്മകം പൂര്വം പരസ്മാത് സമ്പ്രവര്തതേ । ആമോദാത്മേവ കുസുമം വിവിധാകൃതി പാദപാത്
പ്രവൃത്തിയാണു മനസ്സിന്റെ സ്വഭാവം. അതു ആദ്യം പരമാത്മാവിൽ നിന്ന് ഉദിക്കുന്നു, പൂവിന്റെ സുഗന്ധം പോലെ, ആ വൃക്ഷത്തിൽ നിന്ന് പല രൂപങ്ങൾ എടുക്കുന്നതുപോലെ.
കര്തൃകര്മാഭിധാനീഹ ചേതാംസ്യ് അവിരതം പദാത് । പരസ്മാത് സമ്പ്രവര്തന്തേ തരങ്ഗാ ഇവ സാഗരാത്
ഇവിടെ, കര്ത്താവും പ്രവൃത്തിയും എന്ന പേരിൽ മനസ്സുകൾ നിരന്തരമായി പരമാത്മാവിൽ നിന്ന് ഉദിക്കുന്നു, സമുദ്രത്തിൽ നിന്ന് തിരകൾ ഉയരുന്നതുപോലെ.
ഉദ്ധൃതാന്യ് ഏവ തസ്മിംസ് തു ജീവസഞ്ജ്ഞാനി താനി തു । സ്ഫുരിത്വാ പ്രവിലീയന്തേ തരങ്ഗാ ഇവ സാഗരേ
ജീവികൾ എന്നു വിളിക്കുന്നവയൊക്കെയും അത്തരത്തിലുള്ള തിരകളാണ്. അവ ഉദിച്ചുയർന്ന ശേഷം വീണ്ടും അതിൽ തന്നെ ലയിക്കുന്നു, തിരകൾ സമുദ്രത്തിൽ ലയിക്കുന്നതുപോലെ.
മനസാ ക്രിയതേ കര്മ യദ് യത് തത് സഫലം ഭവേത് । മനസ്യ് ഏവ ന കായോത്ഥം കര്താ കര്മ മനസ് തതഃ
മനസ്സിലൂടെ ചെയ്യുന്ന പ്രവൃത്തികൾക്ക് മാത്രമേ ഫലം ഉണ്ടാകൂ; പ്രവൃത്തി മനസ്സിൽ നിന്നാണ് ഉളവാകുന്നത്, ശരീരത്തിൽ നിന്നല്ല. അതിനാൽ, ചെയ്യുന്നവനും പ്രവൃത്തിയും രണ്ടും മനസ്സിലാണ്.