ആവര്ജയന് വിപ്രഗണാന് പരിശൃണ്വന് പ്രജാശിഷഃ । ആലോകയന് ദിഗന്താംശ് ച പരിചക്രാമ ജങ്ഗലേ
അവൻ ബ്രാഹ്മണരെ സമീപത്തേക്ക് വിളിച്ചു, ജനങ്ങളുടെ അനുഗ്രഹങ്ങൾ ശ്രദ്ധിച്ചു, ദിക്കുകളിലേക്കും ദൂരങ്ങളിലേക്കും നോക്കി, കാട്ടിൽ സഞ്ചരിച്ചു.
അഥാരഭ്യ സ്വകാത് തസ്മാത് ക്രമാത് കോസലമണ്ഡലാത് । സ്നാനദാനതപോധ്യാനപൂര്വകം സ ദദര്ശ ഹ
അതിനുശേഷം, തന്റെ കോസല ദേശത്തിൽ നിന്ന് ക്രമമായി മുന്നോട്ട് പോവുമ്പോൾ, കുളി, ദാനം, തപസ്, പാരായണം എന്നിവ ചെയ്തശേഷം അവൻ കണ്ടു.
നദീസ് തീര്ഥാനി പുണ്യാനി വനാന്യ് ആയതനാനി ച । ജങ്ഗലാനി വനാന്തേഷു തടാന്യ് അബ്ധിമഹീഭൃതാമ്
അവൻ നദികൾ, തിരുത്തങ്ങൾ, പുണ്യവനങ്ങൾ, ക്ഷേത്രങ്ങൾ, കാട്ടിന്റെ അതിരുകളിലെ വനഭൂമികൾ, സമുദ്രത്തെയും പർവ്വതങ്ങളെയും ചുറ്റിയുള്ള തീരങ്ങൾ എന്നിവ കണ്ടു.
മന്ദാകിനീമ് ഇന്ദുനിഭാം കാലിന്ദീം ചോത്പലാമലാമ് । സരസ്വതീം ശതദ്രും ച ചന്ദ്രഭാഗാമ് ഇരാവതീമ്
അവൻ ചന്ദ്രനുപോലെ തെളിഞ്ഞ മന്ദാകിനി, ഉത്പലപോലെ ശുദ്ധമായ കാലിന്ദി, ശരസ്വതി, ശതദ്രു, ചന്ദ്രഭാഗ, ഇരാവതി എന്നിവയും കണ്ടു.
വേണാം ച കൃഷ്ണവേണാം ച നിര്വിന്ധ്യാം സരയൂം തഥാ । ചര്മണ്വതീം വിതസ്താം ച വിപാശാം ബാഹുദാമ് അപി
വേണ, കൃഷ്ണവേണ, നിര്വിന്ദ്യ, ശരയൂ, ചർമണ്വതി, വിതസ്ത, വിപാശ, ബാഹുദാ എന്നീ നദികളും അവൻ സന്ദർശിച്ചു.
പ്രയാഗം നൈമിഷം ചൈവ ധര്മാരണ്യം ഗയാം തഥാ । വാരാണസീം ശ്രീഗിരിം ച കേദാരം പുഷ്കരം തഥാ
പ്രയാഗം, നൈമിഷം, ധർമ്മാരണ്യം, ഗയ, വാർണസി, ശ്രീഗിരി, കെദാരം, പുഷ്കരം എന്നിവിടങ്ങളിലും അവൻ പോയി.
മാനസം ച ക്രമസരസ് തഥൈവോത്തരമാനസമ് । വഡവാം മഡവാം ചൈവ തീര്ഥവൃന്ദം സസോദരമ്
അവൻ മാനസം, ക്രമസരസ്, അതുപോലെ ഉത്തരം മാനസം, വടവാ, മടവാ എന്നിവയും കൂടാതെ പല തിര്ഥങ്ങളെയും അവയുടെ ഗഹനങ്ങളോടുകൂടി സന്ദർശിച്ചു.
അഗ്നിതീര്ഥം മഹാതീര്ഥമ് ഇന്ദ്രദ്യുമ്നസരസ് തഥാ । സരാംസി സരസീശ് ചൈവ തഥാ വാപീഹ്രദാവലീമ്
അവൻ അഗ്നി തിര്ഥം, മഹാ തിര്ഥം, ഇന്ദ്രദ്യുമ്ന സരസ് എന്നിവയും കൂടാതെ പല തടാകങ്ങൾ, കുളങ്ങൾ, കിണറുകൾ എന്നിവയും സന്ദർശിച്ചു.
സ്വാമിനം കാര്ത്തികേയം ച സാലിഗ്രാമഹരിം തഥാ । സ്ഥാനാനി ച ചതുഷ്ഷഷ്ടിം ഹരസ്യ ഗിരിജാപതേഃ
അവൻ സ്വാമിനും കാർത്തികേയനെയും സാലിഗ്രാമത്തിലെ ഹരിയെയും കൂടാതെ ഗിരിജാപതിയായ ഹരന്റെ അറുപത്തിനാലു സ്ഥാനങ്ങളും സന്ദർശിച്ചു.
നാനാശ്ചര്യവിചിത്രാണി ചതുരബ്ധിതടാനി ച । വിന്ധ്യകന്ദരകുഞ്ജാംശ് ച കുലശൈലസ്ഥലാനി ച
അവൻ പല അത്ഭുതങ്ങളും വിചിത്രമായ സ്ഥലങ്ങളും, നാല് സമുദ്രങ്ങളുടെ തീരങ്ങളും, വിന്ധ്യപർവതത്തിലെ ഗുഹകളും കാട്ടുകളും, കുടുംബപർവതങ്ങളുടെ പ്രദേശങ്ങളും കണ്ടു.
രാജര്ഷീണാം ച മഹതാം ബ്രഹ്മര്ഷീണാം തഥൈവ ച । ദേവാനാം ബ്രാഹ്മണാനാം ച പാവനാന് ആശ്രമാഞ് ശുഭാന്
അവൻ മഹത്തായ രാജർഷിമാരുടെയും ബ്രഹ്മർഷിമാരുടെയും ദേവന്മാരുടെയും ബ്രാഹ്മണന്മാരുടെയും വിശുദ്ധവും ശുഭവുമായ ആശ്രമങ്ങൾ സന്ദർശിച്ചു.
ഭൂയോ ഭൂയസ് സ ബഭ്രാമ ഭ്രാതൃഭ്യാം സഹ മാനദഃ । ചതുര്ഷ്വ് അപി ദിഗന്തേഷു സര്വാന് ഏവ മഹീതടാന്
ആ ഗൗരവമുള്ളവൻ തന്റെ സഹോദരന്മാരോടൊപ്പം വീണ്ടും വീണ്ടും ഭൂമിയുടെ നാലു ദിശകളിലുമുള്ള എല്ലാ അതിരുകളും സന്ദർശിച്ചു.
അമരകിന്നരമാനവമാനിതസ് സമവലോക്യ മഹീമ് അഖിലാമ് ഇമാമ് । ഉപയയൌ സ്വഗൃഹം രഘുനന്ദനോ വിഹൃതദിക് ശിവലോകമ് ഇവേശ്വരഃ
അമരന്മാരും കിന്നരന്മാരും മനുഷ്യരും ആദരപൂർവ്വം നോക്കി ഈ ഭൂമി മുഴുവനും കണ്ട ശേഷം, രഘുവംശത്തിലെ പ്രിയപുത്രൻ തന്റെ വീടിലേക്ക് മടങ്ങി. ദിക്കുകളിൽ സഞ്ചരിച്ച ശേഷം ഈശ്വരൻ ശിവലോകത്തിലേക്ക് മടങ്ങുന്നതുപോലെ ആയിരുന്നു അതു.
ലാജപുഷ്പാഞ്ജലിവ്രാതൈര് വികീര്ണഃ പൌരവാസിഭിഃ । സ വിവേശ ഗൃഹം ശ്രീമാഞ് ജയന്തോ വിഷ്ടപം യഥാ
നഗരവാസികൾ ലാജും പുഷ്പങ്ങളും കൈകൊണ്ടു വിതറിയപ്പോൾ, മഹത്വമുള്ള ജയന്തൻ തന്റെ വീട്ടിലേക്ക് പ്രവേശിച്ചു; സ്വർഗത്തിലേക്ക് കടക്കുന്നതുപോലെ.
പ്രണനാമാഥ പിതരം വസിഷ്ഠം മാതൃബാന്ധവാന് । ബ്രാഹ്മണാന് ഗുരുവൃദ്ധാംശ് ച രാഘവഃ പ്രഥമാഗതഃ
ആദ്യം എത്തിയ രാഘവൻ തന്റെ അച്ഛനെയും വസിഷ്ഠനെയും അമ്മയെയും ബന്ധുക്കളെയും ബ്രാഹ്മണന്മാരെയും ഗുരുക്കന്മാരെയും മുതിർന്നവരെയും വിനയപൂർവ്വം നമസ്കരിച്ചു.
സുഹൃദ്ഭിര് മാതൃഭിശ് ചൈവ പിത്രാ ദ്വിജഗണേന ച । മുഹുരാലിങ്ഗനാചാരൈ രാഘവോ ന മമൌ തദാ
സുഹൃത്തുക്കളും അമ്മമാരും അച്ഛനും ബ്രാഹ്മണന്മാരുടെ കൂട്ടവും വീണ്ടും വീണ്ടും ചേർന്ന് സ്നേഹപൂർവ്വം അണകിയപ്പോൾ, രാഘവൻ അവരുടെ സ്നേഹാഭിവാദ്യങ്ങളിൽ ഒരിക്കലും ക്ഷീണിച്ചില്ല.
തസ്മിന് ദൃഢൈര് ദാശരഥൌ പ്രിയപ്രകഥനൈര് മിഥഃ । ജുഘൂര്ണുര് മധുരൈര് ആശാ മൃദുവംശസ്വനൈര് ഇവ
അവിടെ, ദശരഥന്റെ രണ്ടു മക്കളും ഉറപ്പുള്ള സ്നേഹപൂർവ്വം തമ്മിൽ സംസാരിച്ചപ്പോൾ, അവരുടെ മധുരമായ ശബ്ദം ദിക്കുകൾ മുഴുവനും സന്തോഷിപ്പിച്ചു, മൃദുവായ വംശശബ്ദം പോലെ.
ബഹൂന്യ് ആസ ദിനാന്യ് അത്ര രാമാഗമനമ് ഉത്സവഃ । മഹാനന്ദേ ജനാന് മുഞ്ചന് കേലികോലാഹലാകുലഃ
അവിടെ, രാമന്റെ തിരിച്ചുവരവ് ആഘോഷം പല ദിവസങ്ങളോളം നീണ്ടു, വലിയ സന്തോഷം ജനങ്ങളിൽ നിറഞ്ഞു, കളിയുടെയും ഉല്ലാസത്തിന്റെയും ശബ്ദം മുഴക്കിയിരുന്നു.
ഉവാസ സ സുഖം ഗേഹേ തതഃ പ്രഭൃതി രാഘവഃ । വര്ണയന് വിവിധാചാരാന് ദേശാചാരാന് ഇതസ് തതഃ
അതിനുശേഷം രാഘവൻ സന്തോഷത്തോടെ വീട്ടിൽ താമസിച്ചു. വിവിധ ദേശങ്ങളിലെ ആചാരങ്ങളും രീതികളും ഇവിടെ അവിടെ വിവരിച്ചു പറഞ്ഞു.
പ്രാതര് ഉത്ഥായ രാമോ ഽസൌ കൃത്വാ സന്ധ്യാം യഥാവിധി । സഭാസംസ്ഥം ദദര്ശേന്ദ്രസമം സ്വപിതരം തദാ
രാമൻ രാവിലെ എഴുന്നേറ്റ് വിധിപ്രകാരം സന്ധ്യാവന്ദനം നടത്തി, ശേഷം സഭയിൽ ഇരുന്ന് ഇന്ദ്രനോടു സമമായ പിതാവിനെ കണ്ടു.
കഥാഭിസ് സുവിചിത്രാഭിസ് സ വസിഷ്ഠാദിഭിസ് സഹ । സ്ഥിത്വാ ദിനചതുര്ഭാഗം ജ്ഞാനഗര്ഭാഭിര് ആദൃതഃ
വസിഷ്ഠനും മറ്റുള്ളവരുമായൊപ്പം രാമൻ മനോഹരമായ വിവിധ കഥകളിൽ ഏർപ്പെട്ടു, ജ്ഞാനത്തിൽ സമ്പന്നരായവരാൽ ആദരിക്കപ്പെട്ടു, ദിവസത്തിന്റെ നാലിലൊന്ന് ഭാഗം അങ്ങനെ ചെലവിട്ടു.
ജഗാമ പിത്രനുജ്ഞാതോ മഹത്യാ സേനയാവൃതഃ । വരാഹമഹിഷാകീര്ണം വനമ് ആഖേടകേച്ഛയാ
പിതാവിന്റെ അനുമതിയോടെ, വലിയ സൈന്യത്തോടൊപ്പം, കാട്ടിൽ വേട്ടയാടാൻ ആഗ്രഹിച്ച്, കാട്ടുപന്നികളും കാട്ടുമഹിഷികളും നിറഞ്ഞ വനത്തിലേക്ക് പോയി.
തത ആഗത്യ സദനേ കൃത്വാ സ്നാനാദികം ക്രമാത് । സമിത്രബാന്ധവോ ഭുക്ത്വാ നിനായ സസുഹൃന് നിശാമ്
ശേഷം വീട്ടിൽ തിരിച്ചെത്തി, ക്രമത്തിൽ സ്നാനാദി ചടങ്ങുകൾ നടത്തി, സുഹൃത്തുക്കളും ബന്ധുക്കളും കൂടെ ഭക്ഷണം കഴിച്ച്, സുഹൃത്തുക്കളോടൊപ്പം രാത്രി കഴിച്ചു.
ഏവമ്പ്രായദിനാചാരോ ഭ്രാതൃഭ്യാം സഹ രാഘവഃ । ആഗത്യ തീര്ഥയാത്രായാസ് സമുവാസ പിതുര് ഗൃഹേ
ഇങ്ങനെ രാഘവൻ സഹോദരന്മാരോടൊപ്പം ദിവസചര്യ പാലിച്ചു. തീർത്ഥയാത്ര കഴിഞ്ഞ് വീട്ടിലേക്ക് തിരിച്ചെത്തി, പിതാവിന്റെ വീട്ടിൽ താമസിച്ചു.
നൃപതിസംവ്യവഹാരമനോജ്ഞയാ സുജനചേതസി ചന്ദ്രികയാ തഥാ । പരിനിനായ ദിനാനി സ ചേഷ്ടയാ ശ്രുതസുധാരസപേശലയാനഘഃ
അവന് ദോഷമൊന്നുമില്ലാത്തവനായിരുന്നു. നല്ലവരുടെ മനസ്സിനെ ചന്ദ്രികപോലെ ആനന്ദിപ്പിക്കുന്ന നല്ല പ്രവൃത്തികളും, അറിവ് നിറഞ്ഞ വാക്കുകളും കൊണ്ടു അവന് തന്റെ ദിനങ്ങള് ചെലവഴിച്ചു.
അഥോനഷോഡശേ വര്ഷേ വര്തമാനേ രഘൂദ്വഹേ । രാമാനുയായിനി തഥാ ശത്രുഘ്നേ ലക്ഷ്മണേ ഽപി ച
അങ്ങനെ രഘുവംശത്തിലെ അവന്റെ പതിനാറാം വയസ്സില്, രാമനും ശത്രുഘ്നനും ലക്ഷ്മണനും അവനെ അനുഗമിച്ചു.
ഭരതേ സംസ്ഥിതേ നിത്യം മാതാമഹഗൃഹേ സുഖമ് । പാലയത്യ് അവനിം രാജ്ഞി യഥാവദ് അഖിലാമ് ഇമാമ്
ഭരതന് എപ്പോഴും അമ്മാവന്റെ വീട്ടില് സന്തോഷത്തോടെ താമസിക്കുമ്പോള്, രാജാവായ ദശരഥന് ഈ ഭൂമിയെ യഥാവിധി ഭരിച്ചു.
ജന്യത്രാര്ഥം ച പുത്രാണാം പ്രത്യഹം സഹ മന്ത്രിഭിഃ । കൃതമന്ത്രേ മഹാപ്രജ്ഞേ തജ്ജ്ഞേ ദശരഥേ നൃപേ
മക്കളുടെയും ജനത്തിൻ്റെയും കാര്യങ്ങൾക്കായി, മഹാപണ്ഡിതനായ ദശരഥന് രാജാവ്, കാര്യത്തിൽ നിപുണനായവന്, മന്ത്രിമാരോടൊപ്പം ഓരോ ദിവസവും ആലോചിച്ചു.
കൃതായാം തീര്ഥയാത്രായാം രാമോ നിജഗൃഹസ്ഥിതഃ । ജഗാമാനുദിനം കാര്ശ്യം ശരദീവാമലം സരഃ
തീർത്ഥയാത്ര കഴിഞ്ഞശേഷം, രാമന് സ്വന്തം വീട്ടിൽ തുടരുകയും, ഓരോ ദിവസവും ശരദ്കാലത്തെ സുതാര്യമായ തടാകംപോലെ ക്ഷീണിക്കുകയും ചെയ്തു.
ക്രമാദ് അസ്യ വിശാലാക്ഷം പാണ്ഡുതാം മുഖമ് ആദധേ । പാകഫുല്ലദലം ശുക്ലം സാലിമാലമ് ഇവാമ്ബുജമ്
പടർന്ന വലിയ കണ്ണുകളുള്ള രാമന്റെ മുഖം ക്രമേണ വെളുത്തതായി മാറി, പാകംവന്ന പൂവിന്റെ വെള്ളയിലപോലെയും, പുഷ്പിച്ച നെൽകൊടിപോലെയും ആയിരുന്നു.