യഥൈവൈന്ദവജീവാസ് തേ ചിത്തത്വാദ് ബ്രഹ്മതാം ഗതാഃ । വയം തഥൈവ ചിദ്ഭാവാച് ചിത്തത്വാദ് ബ്രഹ്മതാം ഗതാഃ
അവിടെ ചന്ദ്രലോകവാസികൾ മനസ്സിന്റെ സ്വഭാവം കൊണ്ടു ബ്രഹ്മാവസ്ഥയിലേക്കെത്തിയതുപോലെ, ഞാനും മനസ്സിന്റെയും ചൈതന്യത്തിന്റെയും സ്വഭാവം കൊണ്ടു ബ്രഹ്മാവസ്ഥയിലേക്കെത്തിയിരിക്കുന്നു.
ചിത്തം ഹി പ്രതിഭാസാത്മ യച് ച തത്പ്രതിഭാസനമ് । തദ് ഇദം ഭാതി ദേഹാദിഖാഭം നാതോ ഽസ്തി ദേഹദൃക്
മനസ്സ് ഭാവനയുടെ സ്വഭാവമുള്ളതാണു്. അതിന്റെ ഭാവന എന്താണോ, അതു് ശരീരമൊക്കെയായി പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു. ഇതിന് പുറമെ ശരീരത്തെ കാണുന്ന വേറൊരു ദൃക് ഇല്ല.
ചിത്ത്വമ് ആത്മചമത്കാരസ് തച് ചമത്കുരുതേ സ്വതഃ । യദ് യാവത്സമ്ഭവം സ്വാത്മന്യ് ഏവാന്തര് മരിചാത്മവത്
മനസ്സ് ആത്മാവിന്റെ അത്ഭുതം തന്നെയാണ്. അതു് സ്വയം തന്നെ അത്ഭുതപ്പെടുന്നു. എന്ത് ഉണ്ടാകുന്നുവോ അതു് എല്ലാം ആത്മാവിനകത്തുതന്നെ, മായാമരുഭൂമിയിലെ മാരിച്ചെപ്പോലെയാണ്.
തദ് ഏതച് ചിത്തവദ് ഭാതമ് ആതിവാഹികനാമകമ് । തദ് ഏവോദാഹരന്ത്യ് ഏതദ് ദേഹനാമ്നാ ഘനം ഭ്രമി
ഇത് മനസ്സുപോലെ തോന്നുന്നതാണ്, അതിനെ പഞ്ചഭൂതങ്ങളുടെ വാഹനമെന്നു വിളിക്കുന്നു. ഇതേത് തന്നെ ശരീരമെന്ന പേരിൽ കനലായ രൂപത്തിൽ ചുറ്റി സഞ്ചരിക്കുന്നതായും പറയും.
കഥ്യതേ ജീവനാമ്നൈതച് ചേതഃ പ്രതനുവാസനമ് । ശാന്തം ദേഹചമത്കാരം ജീവം വിദ്ധി ക്രമാത് പരമ്
ഇതിനെ ജീവൻ എന്ന പേരിൽ ഓരോ സൂക്ഷ്മശരീരത്തിലും വസിക്കുന്ന മനസ്സായി പറയുന്നു. അത്ഭുതകരമായ ശരീരം ശാന്തമായിരിക്കുന്നു; ജീവൻ ക്രമമായി പരമാവധി ഉയരുന്നു എന്നു അറിക.
നാഹം ന ചാന്യദ് അസ്തീഹ ചിത്ത്വം ചിത്തമ് ഇദം സ്ഥിതമ് । വസിഷ്ഠൈന്ദവസംവിദ്വദ് അസത് സത്താമ് ഇവാഗതമ്
ഇവിടെ ഞാൻ ഇല്ല, മറ്റൊന്നും ഇല്ല; ഈ മനസ്സാണ് നിലകൊണ്ടിരിക്കുന്നത്. വസിഷ്ഠനും ഇന്ദ്രനും ഉള്ള ബോധം അസത്തിൽ നിന്ന് സത്തായി വന്നിരിക്കുന്നു.
യഥൈന്ദവമനോ ബ്രഹ്മാ തഥൈവായമ് അഹം സ്ഥിതഃ । മത്കൃതം ചാഹമ് ഏവേദം സങ്കല്പാത്മൈവ ഭാസതേ
ഇന്ദ്രന്റെ മനസ്സ് ബ്രഹ്മാവായതുപോലെ, ഞാനും അതുപോലെ ഇവിടെ നിലകൊള്ളുന്നു. ഈ എല്ലാം എന്റെ സങ്കൽപ്പത്തിൽ നിന്നാണ്; ഞാൻ തന്നെയാണ് ഈ സങ്കൽപ്പത്തിന്റെ സ്വരൂപമായി തെളിയുന്നത്.
കശ്ചിച് ചിത്തവിലാസോ ഽയം ബ്രഹ്മാഹമ് ഇതി സംസ്ഥിതഃ । സ്വഭാവ ഏവ ദേഹാദി വിദ്ധി ശൂന്യതരാത്മഖാത്
ഇത് മനസ്സിന്റെ ഒരു കളിയാണ്, 'ഞാൻ ബ്രഹ്മാവ്' എന്ന ഭാവത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നത്. ശരീരം മുതലായവയെ നീ ശൂന്യതയുടെ സ്വഭാവം മാത്രമെന്നു മനസ്സിലാക്കണം.
ശുദ്ധാ ചിത് പരമാത്മൈകരൂപിണീത്യ് ഏവ ഭാവനാത് । ജീവീഭൂയ മനോ ഭൂത്വാ വേത്തീത്ഥം ദേഹതാം മുധാ
ശുദ്ധമായ ചൈതന്യമാണ് പരമാത്മാവിന്റെ സ്വരൂപം എന്നു ചിന്തിച്ചാൽ, മനസ്സ് ജീവിയായി ശരീരത്തിന്റെ രൂപം ധരിച്ച് അതിനെ വ്യർത്ഥമായി അനുഭവിക്കുന്നു.
സര്വമ് ഐന്ദവസംസാരവദ് ഇദം ഭാതി ചിദ്വപുഃ । സമ്പന്നമ് അപ്രബോധാത്മ ദീര്ഘസ്വപ്നസ് സ്വശക്തിജഃ
ഇവിടെ കാണുന്ന എല്ലാം ഇന്ദ്രന്റെ ലോകംപോലെ ചൈതന്യത്തിന്റെ രൂപത്തിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു; ഉണര്ച്ചയില്ലായ്മ മൂലം സിദ്ധമായ ഈ ദീർഘസ്വപ്നം സ്വശക്തിയിൽ നിന്നാണ് ഉദയിക്കുന്നത്.
ദ്വിചന്ദ്രവിഭ്രമാകാരം തന്മാത്രാകാരവിഭ്രമമ് । ഐന്ദവാബ്ജജവദ് രൂഢം ചിതശ് ചിത്ത്വം മനോ ഭവേത്
രണ്ട് ചന്ദ്രന്മാരെ കാണുന്ന ഭ്രമംപോലെയും, തന്മാത്രകളുടെ രൂപഭ്രമംപോലെയും, മനസ്സ് ചൈതന്യമായി ഉറപ്പു പ്രാപിക്കുന്നു, അതു ഇന്ദ്രന്റെ കമലജനനായവനെപ്പോലെയാണ്.
ന സന് നാസദ് അഹംരൂപം സത്ത്വാസത്ത്വേ തഥൈവ ച । ഉപലമ്ഭേന സദ്രൂപമ് അസത്യം തദ്വിരോധതഃ
ഞാൻ neither സത്തായതും അല്ല, അസത്തായതും അല്ല; neither ഭാവവുമല്ല, അഭാവവുമല്ല. അനുഭവത്തിൽ ഒരു രൂപം തോന്നുമ്പോഴും, അതു യഥാർത്ഥമല്ല, കാരണം അതിന്റെ സ്വഭാവം പരസ്പരം വിരുദ്ധമാണ്.
ജഡാജഡം മനോ വിദ്ധി സങ്കല്പാത്മ ബൃഹദ്വപുഃ । അജഡം ബ്രഹ്മരൂപത്വാജ് ജഡം ദൃശ്യാത്മതാഗമാത്
മനസ്സ് ജഡവും അജഡവും ആണെന്ന് മനസ്സിലാക്കണം; അതിന്റെ രൂപം വിശാലവും, ചിന്തകളാൽ നിറഞ്ഞതുമാണ്. ബ്രഹ്മസ്വഭാവം കൊണ്ടു അത് അജഡമാണ്; കാണപ്പെടുന്ന വസ്തുവായി തോന്നുമ്പോൾ അത് ജഡവുമാണ്.
ദൃശ്യാനുഭവസത്യാത്മ തദഭാവേ വിലായി തത് । കടകത്വം യഥാ ഹേമ്നി തഥാ ബ്രഹ്മണി സംസ്ഥിതമ്
കാണുന്ന അനുഭവത്തിന്റെ യാഥാർത്ഥ്യം അതിൽ ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നു; അതില്ലാത്തപ്പോൾ അതു ലയിക്കുന്നു. ഒരു കങ്കണത്തിന്റെ സ്വഭാവം പൊന്നിൽ നിലനിൽക്കുന്നപോലെ, എല്ലാം ബ്രഹ്മത്തിൽ ആകുന്നു.
സര്വത്വാദ് ബ്രഹ്മണസ് സര്വം ജഡം ചിന്മയമ് ഏവ വാ । അസ്മദാദിശിലാന്താത്മ ന ജഡം ന ച ചേതനമ്
ബ്രഹ്മം എല്ലാം ആകയാൽ, എല്ലാം ജഡമോ ചൈതന്യമോ ആയിരിക്കും. എന്നിൽ നിന്ന് കല്ല് വരെ, ശുദ്ധമായ ജഡത്വവും ശുദ്ധമായ ചൈതന്യവും ഒന്നുമില്ല.
ദാര്വാദീനാമ് അചിത്ത്വേന നോപലമ്ഭസ്യ സമ്ഭവഃ । ഉപലമ്ഭോ ഹി സദൃശസമ്ബന്ധാദ് ഏവ ജായതേ
മരച്ചില്ലും അതുപോലുള്ളവയും ചൈതന്യം ഇല്ലാത്തതിനാൽ അവയെ നേരിട്ട് അനുഭവിക്കാൻ കഴിയില്ല; അനുഭവം ഉണ്ടാകുന്നത് സമാനമായതുമായ ബന്ധത്തിലൂടെ മാത്രമാണ്.
ഉപലബ്ധേര് ജഡം വിദ്ധി ചേതനം സര്വമ് ഏവ ഹി । ഉപലമ്ഭോ ഹി സമ്ബന്ധാത് സമ്ബന്ധോ ഹി സമാത്മനോഃ
അനുഭവം ഉണ്ടാകുന്നത് ജഡമായതോ ചൈതന്യമുള്ളതോ ആയവയെക്കുറിച്ചാണ് എന്ന് മനസ്സിലാക്കണം; അനുഭവം ഉണ്ടാകുന്നത് ബന്ധത്തിലൂടെ മാത്രമാണ്, ആ ബന്ധം സമാനസ്വഭാവമുള്ളവർക്കിടയിലാണ്.
ജഡചേതനശാന്താദിശബ്ദാര്ഥശ്രീര് ന വിദ്യതേ । അനിര്ദേശ്യേ പദേ പത്ത്രലതാദീവ മഹാമരൌ
ജഡം, ചൈതന്യം, ശാന്തം എന്നിങ്ങനെയുള്ള വാക്കുകളുടെ യഥാർത്ഥ അർത്ഥം വിവരണം ചെയ്യാൻ കഴിയാത്തതിൽ ഇല്ല; അതുപോലെ വലിയ മരുഭൂമിയിൽ ഇലയും തണ്ടും ഇല്ലാത്തതുപോലെയാണ്.
ചിതൌ യച് ചേത്യകലനം തന് മനസ്ത്വമ് ഉദാഹൃതമ് । ചിദ്ഭാഗോ ഽത്രാജഡോ ഭാഗോ ജാഡ്യമ് അത്ര തു ചേത്യതാ
ചൈതന്യത്തിൽ ഉണരുന്ന ധാരണകളെ 'മനസ്സ്' എന്നു പറയുന്നു; അതിലെ ചൈതന്യഭാഗം ജഡമല്ലാത്തതാണ്, ജഡഭാഗം അതിന്റെ വസ്തുത്വമാണ്.
ചിദ്ഭാഗോ ഽത്രാവബോധാംശോ ജഡം ചേത്യം ഹി ദൃശ്യതാ । ഇതി ജീവോ ജഗദ്ഭ്രാന്തിം പശ്യന് ഗച്ഛതി ലോലതാമ്
ഇവിടെ ബോധത്തിന്റെ ഭാഗം ഉണര്ച്ചയാണ്, ജഡമായത് കാണപ്പെടുന്ന വസ്തുവാണ്. അങ്ങനെ, ആത്മാവ് ലോകഭ്രമം കാണുമ്പോള് അശാന്തനാകുന്നു.
ചിതാ സ്വ ഏവ ഭാവോ ഽസൌ ശുദ്ധയൈവം ദ്വയീകൃതഃ । അതസ് സര്വം ജഗത് സൈവ ദ്വൈതം ലബ്ധാംശമ് ഏവ തത്
ബോധം സ്വഭാവത്തില് ശുദ്ധമാണ്, പക്ഷേ അതു രണ്ടായി തോന്നുന്നു. അതുകൊണ്ടു തന്നെ ഈ ലോകം മുഴുവന് ബോധം തന്നെയാണ്, രണ്ടായി കാണപ്പെടുന്നത് അതിന്റെ ഒരു ഭാഗം പോലെ മാത്രം.
സ്വമ് ഏവാന്യതയാ ദൃഷ്ട്വാ ചിതിര് ദൃശ്യതയാ വപുഃ । നിര്ഭാഗാപ്യ് ഏകഭാഗാഭം ഭ്രമതീവ ഭ്രമാതുരാ
ബോധം തന്നെ വേറൊന്നായി കണ്ടു, കാണപ്പെടുന്ന രൂപം സ്വീകരിക്കുന്നു. അതു വിഭജിക്കാനാവാത്തതാണെങ്കിലും, ഒരു ഭാഗം പോലെ തോന്നി, ഭ്രമിതനായി അലഞ്ഞുതിരിയുന്നതുപോലെയാണ്.
ന ഭ്രാന്തിര് അസ്തി ഭ്രമഭാങ് നൈവേതീഹ ഹി നിശ്ചയഃ । പരിപൂര്ണാര്ണവപ്രഖ്യാ ചിതീത്ഥം സംസ്ഥിതാ ചിതിഃ
ഭ്രമയോ ഭ്രമത്തിന്റെ ഭാഗമോ യാഥാര്ത്ഥ്യത്തില് ഇല്ല; ഇതാണ് ഉറപ്പുള്ളത്. ബോധം സമ്പൂര്ണ്ണമായ സമുദ്രംപോലെ ഇങ്ങനെ നിലകൊള്ളുന്നു.
സര്വത്വാജ് ജാഡ്യമ് അസ്ത്വ് അസ്യാം ചിതി ചിത്ത്വം ച വേത്സി തത് । ചിദ്ഭാഗോ ഽത്രാവബോധാംശസ് ത്വ് അഹന്താജഡതോദയഃ
എല്ലായിടത്തും വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നതിനാൽ ഈ ബോധത്തിൽ ഒരു ജഡത്വം ഉണ്ടാകാം; നീ അതിന്റെ സ്വഭാവം മനസ്സായി അറിയുന്നു. ഇവിടെ ബോധത്തിന്റെ ഭാഗം ഉണര്ച്ചയാണ്, എന്നാൽ 'ഞാൻ' എന്ന ഭാവത്തിൽ നിന്നാണ് ജഡത്വം ഉരുത്തിരിയുന്നത്.
അഹന്ത്വാദി പരേ തത്ത്വേ മനാഗ് അപി ന വിദ്യതേ । ഊര്മ്യാദീവ പൃഥക് തോയേ സംവിത്സാരം ഹി തദ് യതഃ
പരമാർത്ഥത്തിൽ 'ഞാൻ' എന്നതും അതിനോടു ചേർന്നതും ഒറ്റത്തുള്ളം പോലും ഇല്ല; തിരകൾ വെള്ളത്തിൽ നിന്ന് വേറെയാണതുപോലെ, അതാണ് ബോധത്തിന്റെ വ്യാപ്തി.
അഹമ്പ്രത്യയസന്ദൃശ്യം ചേത്യം വിദ്ധി സമുത്ഥിതമ് । മൃഗതൃഷ്ണാസ്വ് ഇവാതസ് തന് നൂനം വിദ്യത ഏവ നോ
'ഞാൻ' എന്ന അനുഭവവും കാണപ്പെടുന്ന വസ്തുവും ഉദിച്ചുവരുന്നതാണെന്ന് നീ അറിയണം; മൃഗതൃഷ്ണയിൽ കാണുന്നതുപോലെ, ഇവ ഇവിടെ ഉണ്ടാകാം, അല്ലെങ്കിൽ ഇല്ലായിരിക്കാം.
അഹന്താപദമാത്രാത്മപദം വിദ്ധി നിരാമയമ് । വിദം വിദുര് അഹന്താദി ശൈത്യമ് ഏവ യഥാ ഹിമമ്
'ഞാൻ' എന്ന അവസ്ഥയെ രോഗമില്ലാത്ത ആത്മാവായി മാത്രം നീ അറിയണം; ജ്ഞാനികൾക്ക് 'ഞാൻ' എന്നതും അതിനോടു ചേർന്നതും മഞ്ഞുപോലെ തണുപ്പാണ് എന്നറിവുണ്ട്.
ചിതൈവ ചേത്യതേ ജാഡ്യം സ്വപ്നേ സ്വമരണോപമമ് । സര്വാത്മത്വാത് സര്വശക്തീഃ കുര്വതീ നൈതി സാമ്യതാമ്
ചൈതന്യം സ്വപ്നത്തിൽ ജഡതയായി, മരണത്തോട് സാമ്യമുള്ളതുപോലെ, പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു. എങ്കിലും അത് എല്ലാറ്റിനും ആത്മാവായതിനാൽ, എല്ലാശക്തികളും പ്രവർത്തിപ്പിക്കുമ്പോഴും, യഥാർത്ഥത്തിൽ ആ ജഡാവസ്ഥയിലേക്കു ഒരിക്കലും ചേരുന്നില്ല.
മനഃ പദാര്ഥാദിതയാ സര്വരൂപം വിജൃമ്ഭതേ । നാനാത്മാ ചിത്തദേഹോ ഽയമ് ആകാശവിഷദാകൃതിഃ
മനസ്സ് എല്ലാ രൂപങ്ങളിലും, വസ്തുക്കളുടെ സാരമായി, വ്യാപിക്കുന്നു. ഈ മനസ്സിന്റെ ശരീരം അനേകം ഭേദങ്ങളുള്ളതും, ആകാശംപോലെ ശുദ്ധവും വ്യക്തവുമാണ്.
ദേഹാദി ദേഹപ്രതിഭാരൂപാത്മ ത്യജതാ സദാ । വിചാര്യം പ്രതിഭാസാത്മ ചിത്ത്വം ചിത്ത്വേന വൈ സ്ഫുടമ്
ശരീരാദികളുമായി ഐക്യബോധം എല്ലായ്പ്പോഴും ഉപേക്ഷിച്ച്, അവയുടെ സ്വഭാവം വെറും പ്രതിഫലനം മാത്രമാണെന്ന് തിരിച്ചറിയുന്നവൻ, മനസ്സിന്റെ സാരം മനസ്സായിട്ടു വ്യക്തമായി ഗ്രഹിക്കണം.