ഏകം ദ്വൌ വാ ബഹൂന് വാപി കുരു സര്ഗാന് പ്രജാപതേ । സ്വേച്ഛയാത്മനി തിഷ്ഠ ത്വം കിം ഗൃഹീതം തവൈന്ദവൈഃ
സൃഷ്ടികർത്താവേ, നീ ഇഷ്ടംപോലെ ഒന്ന്, രണ്ട്, അല്ലെങ്കിൽ അനവധി സൃഷ്ടികൾ ഉണ്ടാക്കൂ; സ്വമേധയാ നിലകൊള്ളുക—ഇന്ദ്രന്മാരാൽ നിന്നെന്താണ് ലഭ്യമാകുന്നത്?
അഥൈന്ദവേ ജഗജ്ജാലേ ഭാനുനേത്ഥമ് ഉദാഹൃതേ । മയാ സഞ്ചിന്ത്യ സുചിരമ് ഇദമ് ഉക്തം മഹാമുനേ
അപ്പോള് പ്രകാശമുള്ളവന് ഈ ലോകത്തിന്റെ വലയെപ്പറ്റി ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോള്, ഞാന് ദീര്ഘമായി ആലോചിച്ചു, മഹാമുനിവേ, ഇതാണ് ഞാന് പറഞ്ഞത്.
യുക്തമ് ഉക്തം ത്വയാ ഭാനോ വിതതം ഹി കിലാമ്ബരമ് । മനശ് ച വിതതം ചാപി ചിദാകാശശ് ച വിസ്തൃതഃ
നിന്റെ വാക്ക് യുക്തമാണ്, പ്രകാശമേ, ആകാശം വിശാലമായതുപോലെ മനസ്സും വിശാലമാണ്, അതുപോലെ തന്നെ ചൈതന്യത്തിന്റെ ആകാശവും വ്യാപകമാണ്.
തദ് യഥാഭിമതം സര്ഗം നിത്യം കര്മ കരോമ്യ് അഹമ് । കല്പയാമി ബഹൂന്യ് ആശു ഭൂതജാലാനി ഭാസ്കര
അതുകൊണ്ട്, എനിക്ക് ഇഷ്ടമുള്ളപോലെ സൃഷ്ടി എന്നെപ്പോഴും ചെയ്യുന്നു; ഞാന് വേഗത്തില് അനേകം ജീവജാലങ്ങളെ സങ്കല്പ്പിക്കുന്നു, സൂര്യനേ.
തത് ത്വമ് ഏവാശു ഭഗവന് പ്രഥമോ ഽത്ര മനുര് ഭവ । കുരു സര്ഗം യഥാകാമം മയാ സമഭിചോദിതഃ
അതുകൊണ്ട്, ഭഗവനേ, നീ തന്നെയാണ് ഇവിടെ ആദ്യമായ് മനു ആകേണ്ടത്; എന്റെ പ്രേരണയോടെ, നിനക്ക് ഇഷ്ടമുള്ളപോലെ സൃഷ്ടി നടത്തൂ.
അഥൈതത് സ മഹാതേജാ മമ വാക്യം പ്രഭാകരഃ । അങ്ഗീകൃത്യ ദ്വിധാത്മാനം ചകാര തപതാം വരഃ
അപ്പോൾ ആ മഹത്തായ പ്രകാശമുള്ള പ്രഭാകരൻ എന്റെ വാക്കുകൾ അംഗീകരിച്ച്, തനിക്കു രണ്ടായിരിക്കാൻ തീരുമാനിച്ചു; ദഹിപ്പിക്കുന്നവരിൽ ഏറ്റവും ശ്രേഷ്ഠനായവൻ അങ്ങനെ ചെയ്തു.
ഏകേന പ്രാക്തനേ തസ്മിന് വപുഷാ സൂര്യതാം ഗതഃ । വ്യോമാധ്വഗതയാ സര്ഗേ തതാന ദിവസാവലീമ്
ഒരുവശം, തന്റെ പഴയ ശരീരത്തിൽ സൂര്യനായി ആകാശമാർഗത്തിൽ സഞ്ചരിച്ച് സൃഷ്ടിയിൽ പകലുകളുടെ ശ്രേണി വ്യാപിപ്പിച്ചു.
മന്മനുത്വം ദ്വിതീയേന കൃത്വാ സ്വവപുഷാ ക്ഷണാത് । സസര്ജ സകലാം സൃഷ്ടിം തതാമ് അഭിമതാം മമ
രണ്ടാമത്തെ രൂപത്തിൽ, ഒരു നിമിഷംകൊണ്ട് എന്റെ സ്വഭാവം സ്വീകരിച്ച്, എന്റെ ഇഷ്ടപ്രകാരം മുഴുവൻ സൃഷ്ടിയും സൃഷ്ടിച്ച് വ്യാപിപ്പിച്ചു.
പ്രതിഭാസമ് ഉപായാതി യദ് യദ് അസ്യ ഹി ചേതസഃ । തത് തത് പ്രകടതാമ് ഏതി സ്ഥൈര്യം സഫലതാമ് അപി
അവന്റെ മനസ്സിൽ എന്ത് പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നുവോ, അതെല്ലാം വ്യക്തമായി പുറത്ത് വരുന്നു; അതിന്റെ സ്ഥിരതയും ഫലവും അവിടെ പ്രകടമാകുന്നു.
സാമാന്യബ്രാഹ്മണാ ഭൂത്വാ പ്രതിഭാസവശാത് കില । ഐന്ദവാ ബ്രഹ്മതാം യാതാ മനസഃ പശ്യ ശക്തതാമ്
സാധാരണ ബ്രാഹ്മണന്മാർ, മനസ്സിന്റെ ഭാവനയുടെ ശക്തിയാൽ, ചന്ദ്രനിൽ ജനിച്ച ബ്രാഹ്മണന്മാരെപ്പോലെ തന്നെ ബ്രഹ്മാവസ്ഥയിലേക്കെത്തി. മനസ്സിന്റെ ശക്തി കാണൂ.
യഥൈവൈന്ദവജീവാസ് തേ ചിത്തത്വാദ് ബ്രഹ്മതാം ഗതാഃ । വയം തഥൈവ ചിദ്ഭാവാച് ചിത്തത്വാദ് ബ്രഹ്മതാം ഗതാഃ
അവിടെ ചന്ദ്രലോകവാസികൾ മനസ്സിന്റെ സ്വഭാവം കൊണ്ടു ബ്രഹ്മാവസ്ഥയിലേക്കെത്തിയതുപോലെ, ഞാനും മനസ്സിന്റെയും ചൈതന്യത്തിന്റെയും സ്വഭാവം കൊണ്ടു ബ്രഹ്മാവസ്ഥയിലേക്കെത്തിയിരിക്കുന്നു.
ചിത്തം ഹി പ്രതിഭാസാത്മ യച് ച തത്പ്രതിഭാസനമ് । തദ് ഇദം ഭാതി ദേഹാദിഖാഭം നാതോ ഽസ്തി ദേഹദൃക്
മനസ്സ് ഭാവനയുടെ സ്വഭാവമുള്ളതാണു്. അതിന്റെ ഭാവന എന്താണോ, അതു് ശരീരമൊക്കെയായി പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു. ഇതിന് പുറമെ ശരീരത്തെ കാണുന്ന വേറൊരു ദൃക് ഇല്ല.
ചിത്ത്വമ് ആത്മചമത്കാരസ് തച് ചമത്കുരുതേ സ്വതഃ । യദ് യാവത്സമ്ഭവം സ്വാത്മന്യ് ഏവാന്തര് മരിചാത്മവത്
മനസ്സ് ആത്മാവിന്റെ അത്ഭുതം തന്നെയാണ്. അതു് സ്വയം തന്നെ അത്ഭുതപ്പെടുന്നു. എന്ത് ഉണ്ടാകുന്നുവോ അതു് എല്ലാം ആത്മാവിനകത്തുതന്നെ, മായാമരുഭൂമിയിലെ മാരിച്ചെപ്പോലെയാണ്.
തദ് ഏതച് ചിത്തവദ് ഭാതമ് ആതിവാഹികനാമകമ് । തദ് ഏവോദാഹരന്ത്യ് ഏതദ് ദേഹനാമ്നാ ഘനം ഭ്രമി
ഇത് മനസ്സുപോലെ തോന്നുന്നതാണ്, അതിനെ പഞ്ചഭൂതങ്ങളുടെ വാഹനമെന്നു വിളിക്കുന്നു. ഇതേത് തന്നെ ശരീരമെന്ന പേരിൽ കനലായ രൂപത്തിൽ ചുറ്റി സഞ്ചരിക്കുന്നതായും പറയും.
കഥ്യതേ ജീവനാമ്നൈതച് ചേതഃ പ്രതനുവാസനമ് । ശാന്തം ദേഹചമത്കാരം ജീവം വിദ്ധി ക്രമാത് പരമ്
ഇതിനെ ജീവൻ എന്ന പേരിൽ ഓരോ സൂക്ഷ്മശരീരത്തിലും വസിക്കുന്ന മനസ്സായി പറയുന്നു. അത്ഭുതകരമായ ശരീരം ശാന്തമായിരിക്കുന്നു; ജീവൻ ക്രമമായി പരമാവധി ഉയരുന്നു എന്നു അറിക.
നാഹം ന ചാന്യദ് അസ്തീഹ ചിത്ത്വം ചിത്തമ് ഇദം സ്ഥിതമ് । വസിഷ്ഠൈന്ദവസംവിദ്വദ് അസത് സത്താമ് ഇവാഗതമ്
ഇവിടെ ഞാൻ ഇല്ല, മറ്റൊന്നും ഇല്ല; ഈ മനസ്സാണ് നിലകൊണ്ടിരിക്കുന്നത്. വസിഷ്ഠനും ഇന്ദ്രനും ഉള്ള ബോധം അസത്തിൽ നിന്ന് സത്തായി വന്നിരിക്കുന്നു.
യഥൈന്ദവമനോ ബ്രഹ്മാ തഥൈവായമ് അഹം സ്ഥിതഃ । മത്കൃതം ചാഹമ് ഏവേദം സങ്കല്പാത്മൈവ ഭാസതേ
ഇന്ദ്രന്റെ മനസ്സ് ബ്രഹ്മാവായതുപോലെ, ഞാനും അതുപോലെ ഇവിടെ നിലകൊള്ളുന്നു. ഈ എല്ലാം എന്റെ സങ്കൽപ്പത്തിൽ നിന്നാണ്; ഞാൻ തന്നെയാണ് ഈ സങ്കൽപ്പത്തിന്റെ സ്വരൂപമായി തെളിയുന്നത്.
കശ്ചിച് ചിത്തവിലാസോ ഽയം ബ്രഹ്മാഹമ് ഇതി സംസ്ഥിതഃ । സ്വഭാവ ഏവ ദേഹാദി വിദ്ധി ശൂന്യതരാത്മഖാത്
ഇത് മനസ്സിന്റെ ഒരു കളിയാണ്, 'ഞാൻ ബ്രഹ്മാവ്' എന്ന ഭാവത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നത്. ശരീരം മുതലായവയെ നീ ശൂന്യതയുടെ സ്വഭാവം മാത്രമെന്നു മനസ്സിലാക്കണം.
ശുദ്ധാ ചിത് പരമാത്മൈകരൂപിണീത്യ് ഏവ ഭാവനാത് । ജീവീഭൂയ മനോ ഭൂത്വാ വേത്തീത്ഥം ദേഹതാം മുധാ
ശുദ്ധമായ ചൈതന്യമാണ് പരമാത്മാവിന്റെ സ്വരൂപം എന്നു ചിന്തിച്ചാൽ, മനസ്സ് ജീവിയായി ശരീരത്തിന്റെ രൂപം ധരിച്ച് അതിനെ വ്യർത്ഥമായി അനുഭവിക്കുന്നു.
സര്വമ് ഐന്ദവസംസാരവദ് ഇദം ഭാതി ചിദ്വപുഃ । സമ്പന്നമ് അപ്രബോധാത്മ ദീര്ഘസ്വപ്നസ് സ്വശക്തിജഃ
ഇവിടെ കാണുന്ന എല്ലാം ഇന്ദ്രന്റെ ലോകംപോലെ ചൈതന്യത്തിന്റെ രൂപത്തിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു; ഉണര്ച്ചയില്ലായ്മ മൂലം സിദ്ധമായ ഈ ദീർഘസ്വപ്നം സ്വശക്തിയിൽ നിന്നാണ് ഉദയിക്കുന്നത്.
ദ്വിചന്ദ്രവിഭ്രമാകാരം തന്മാത്രാകാരവിഭ്രമമ് । ഐന്ദവാബ്ജജവദ് രൂഢം ചിതശ് ചിത്ത്വം മനോ ഭവേത്
രണ്ട് ചന്ദ്രന്മാരെ കാണുന്ന ഭ്രമംപോലെയും, തന്മാത്രകളുടെ രൂപഭ്രമംപോലെയും, മനസ്സ് ചൈതന്യമായി ഉറപ്പു പ്രാപിക്കുന്നു, അതു ഇന്ദ്രന്റെ കമലജനനായവനെപ്പോലെയാണ്.
ന സന് നാസദ് അഹംരൂപം സത്ത്വാസത്ത്വേ തഥൈവ ച । ഉപലമ്ഭേന സദ്രൂപമ് അസത്യം തദ്വിരോധതഃ
ഞാൻ neither സത്തായതും അല്ല, അസത്തായതും അല്ല; neither ഭാവവുമല്ല, അഭാവവുമല്ല. അനുഭവത്തിൽ ഒരു രൂപം തോന്നുമ്പോഴും, അതു യഥാർത്ഥമല്ല, കാരണം അതിന്റെ സ്വഭാവം പരസ്പരം വിരുദ്ധമാണ്.
ജഡാജഡം മനോ വിദ്ധി സങ്കല്പാത്മ ബൃഹദ്വപുഃ । അജഡം ബ്രഹ്മരൂപത്വാജ് ജഡം ദൃശ്യാത്മതാഗമാത്
മനസ്സ് ജഡവും അജഡവും ആണെന്ന് മനസ്സിലാക്കണം; അതിന്റെ രൂപം വിശാലവും, ചിന്തകളാൽ നിറഞ്ഞതുമാണ്. ബ്രഹ്മസ്വഭാവം കൊണ്ടു അത് അജഡമാണ്; കാണപ്പെടുന്ന വസ്തുവായി തോന്നുമ്പോൾ അത് ജഡവുമാണ്.
ദൃശ്യാനുഭവസത്യാത്മ തദഭാവേ വിലായി തത് । കടകത്വം യഥാ ഹേമ്നി തഥാ ബ്രഹ്മണി സംസ്ഥിതമ്
കാണുന്ന അനുഭവത്തിന്റെ യാഥാർത്ഥ്യം അതിൽ ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നു; അതില്ലാത്തപ്പോൾ അതു ലയിക്കുന്നു. ഒരു കങ്കണത്തിന്റെ സ്വഭാവം പൊന്നിൽ നിലനിൽക്കുന്നപോലെ, എല്ലാം ബ്രഹ്മത്തിൽ ആകുന്നു.
സര്വത്വാദ് ബ്രഹ്മണസ് സര്വം ജഡം ചിന്മയമ് ഏവ വാ । അസ്മദാദിശിലാന്താത്മ ന ജഡം ന ച ചേതനമ്
ബ്രഹ്മം എല്ലാം ആകയാൽ, എല്ലാം ജഡമോ ചൈതന്യമോ ആയിരിക്കും. എന്നിൽ നിന്ന് കല്ല് വരെ, ശുദ്ധമായ ജഡത്വവും ശുദ്ധമായ ചൈതന്യവും ഒന്നുമില്ല.
ദാര്വാദീനാമ് അചിത്ത്വേന നോപലമ്ഭസ്യ സമ്ഭവഃ । ഉപലമ്ഭോ ഹി സദൃശസമ്ബന്ധാദ് ഏവ ജായതേ
മരച്ചില്ലും അതുപോലുള്ളവയും ചൈതന്യം ഇല്ലാത്തതിനാൽ അവയെ നേരിട്ട് അനുഭവിക്കാൻ കഴിയില്ല; അനുഭവം ഉണ്ടാകുന്നത് സമാനമായതുമായ ബന്ധത്തിലൂടെ മാത്രമാണ്.
ഉപലബ്ധേര് ജഡം വിദ്ധി ചേതനം സര്വമ് ഏവ ഹി । ഉപലമ്ഭോ ഹി സമ്ബന്ധാത് സമ്ബന്ധോ ഹി സമാത്മനോഃ
അനുഭവം ഉണ്ടാകുന്നത് ജഡമായതോ ചൈതന്യമുള്ളതോ ആയവയെക്കുറിച്ചാണ് എന്ന് മനസ്സിലാക്കണം; അനുഭവം ഉണ്ടാകുന്നത് ബന്ധത്തിലൂടെ മാത്രമാണ്, ആ ബന്ധം സമാനസ്വഭാവമുള്ളവർക്കിടയിലാണ്.
ജഡചേതനശാന്താദിശബ്ദാര്ഥശ്രീര് ന വിദ്യതേ । അനിര്ദേശ്യേ പദേ പത്ത്രലതാദീവ മഹാമരൌ
ജഡം, ചൈതന്യം, ശാന്തം എന്നിങ്ങനെയുള്ള വാക്കുകളുടെ യഥാർത്ഥ അർത്ഥം വിവരണം ചെയ്യാൻ കഴിയാത്തതിൽ ഇല്ല; അതുപോലെ വലിയ മരുഭൂമിയിൽ ഇലയും തണ്ടും ഇല്ലാത്തതുപോലെയാണ്.
ചിതൌ യച് ചേത്യകലനം തന് മനസ്ത്വമ് ഉദാഹൃതമ് । ചിദ്ഭാഗോ ഽത്രാജഡോ ഭാഗോ ജാഡ്യമ് അത്ര തു ചേത്യതാ
ചൈതന്യത്തിൽ ഉണരുന്ന ധാരണകളെ 'മനസ്സ്' എന്നു പറയുന്നു; അതിലെ ചൈതന്യഭാഗം ജഡമല്ലാത്തതാണ്, ജഡഭാഗം അതിന്റെ വസ്തുത്വമാണ്.
ചിദ്ഭാഗോ ഽത്രാവബോധാംശോ ജഡം ചേത്യം ഹി ദൃശ്യതാ । ഇതി ജീവോ ജഗദ്ഭ്രാന്തിം പശ്യന് ഗച്ഛതി ലോലതാമ്
ഇവിടെ ബോധത്തിന്റെ ഭാഗം ഉണര്ച്ചയാണ്, ജഡമായത് കാണപ്പെടുന്ന വസ്തുവാണ്. അങ്ങനെ, ആത്മാവ് ലോകഭ്രമം കാണുമ്പോള് അശാന്തനാകുന്നു.