ഭാരതോ ഹി തയോശ് ശാപസ് സ സമര്ഥോ ബഭൂവ ഹ । ശരീരമാത്രാക്രമണേ ന മനോനിഗ്രഹേ പ്രഭോ
ഭാരതന്റെ ശാപം, സ്വാമി, അവരില് ശരീരത്തെ മാത്രം ബാധിച്ചു; മനസ്സിനെ നിയന്ത്രിക്കാന് അതിന് കഴിയില്ലായിരുന്നു.
താവ് അദ്യാവധിതേനൈവ ദേഹസംസ്കാരഹേതുനാ । യത്ര യത്രോപജായേതേ ഭവതസ് തത്ര ദമ്പതീ
അന്നുമുതല് ഇന്നുവരെ, ശരീരത്തിന്റെ സ്വഭാവം കൊണ്ടു, അവര് എവിടെയായാലും ജനിച്ചാലും, ദമ്പതികളായി മാറുന്നു.
അകൃത്രിമപ്രേമരസാനുവിദ്ധം സ്നേഹം തയോസ് തം പ്രസമീക്ഷ്യ കാന്തമ് । വൃക്ഷാ അപി സ്നേഹരസാനുവിദ്ധാശ് ശൃങ്ഗാരചേഷ്ടാകുലിതാ ഭവതി
അവരുടെ സ്വാഭാവികമായ സ്നേഹവും പ്രണയത്തിന്റെ രസവും കണ്ടാല്, ആ സ്നേഹത്തിന്റെ അമൃതം തൊട്ടു മരങ്ങൾ പോലും പ്രണയഭാവം നിറഞ്ഞ ചലനങ്ങളോടെ ഉണരുന്നു.
തേനൈതദ് വച്മി ഭഗവന് യഥാജാതം മനോ മുനേ । അനിഗ്രാഹ്യമ് അഭേദ്യം ച ശാപൈര് അപി ദുരാസദൈഃ
ഭഗവനേ, മഹർഷേ, എന്റെ മനസ്സിൽ ഉദിച്ചുവന്നതുപോലെ ഞാൻ പറയുന്നു: ഈ മനസ്സ് പിടികൂടാനാകാത്തതും, ആരും തുളച്ചുകയറാനാവാത്തതും, ശക്തമായ ശാപങ്ങൾകൊണ്ടും കീഴടക്കാൻ കഴിയാത്തതുമാണ്.
ഐന്ദവാനാമ് അതസ് സൃഷ്ടിക്രമാണാം പ്രവിനാശനമ് । യുജ്യതേ ന ന ച ബ്രഹ്മന് യുക്തമ് ഏതന് മഹാത്മനഃ
ബ്രഹ്മനേ, ചന്ദ്രവംശത്തെയും സൃഷ്ടിയുടെ ക്രമത്തെയും നശിപ്പിക്കേണ്ടതല്ല; അതു മഹാത്മാക്കളായവർക്കു യോജിച്ചതല്ല.
കിം തദ് അസ്തി ജഗത്യ് അസ്മിന് വിവിധേഷു ജഗത്സു വാ । തവാപി നാഥ നാഥസ്യ യദ് ദൈന്യായ മഹാത്മനഃ
നാഥാ, മഹാത്മാവായ നാഥന്റെ ദു:ഖത്തിന് ഈ ലോകത്തോ, അനേകം ലോകങ്ങളിലോ എന്തെങ്കിലും കാരണമുണ്ടോ?
മനോ ഹി ജഗതാം കര്തൃ മനോ ഹി പുരുഷസ് സ്മൃതഃ । മനഃകൃതം കൃതം ലോകേ ന ശരീരകൃതം കൃതമ്
ലോകങ്ങളെ സൃഷ്ടിക്കുന്നത് മനസ്സാണ്; മനുഷ്യനെന്നു പറയുന്നത് മനസ്സിനെയാണ്. ലോകത്തിൽ യഥാർത്ഥത്തിൽ സംഭവിക്കുന്നത് മനസ്സു ചെയ്യുന്നതാണ്, ശരീരം ചെയ്യുന്നതല്ല.
യന് മനോനിശ്ചയകൃതം തദ് ദ്രവ്യൌഷധിദണ്ഡനൈഃ । ഹന്തും ന ശക്യതേ ജന്തോഃ പ്രതിബിമ്ബം മണേര് ഇവ
മനസ്സിൽ ഉറച്ച തീരുമാനമായത് വസ്തുക്കളാലോ മരുന്നുകളാലോ ശിക്ഷകളാലോ ഒരാളിൽ നിന്നു നീക്കം ചെയ്യാൻ കഴിയില്ല, അതുപോലെ ഒരു മണിക്കല്ലിൽ പ്രതിഫലനം ഇല്ലാതാക്കാൻ കഴിയാത്തതുപോലെ.
തസ്മാദ് ഏതേ ഽത്ര തിഷ്ഠന്തു ഭാസുരൈസ് സര്ഗസമ്ഭ്രമൈഃ । ത്വം സൃഷ്ട്വേഹ പ്രജാസ് തിഷ്ഠ ബുദ്ധ്യാകാശേ ഽപ്യ് അനന്തകഃ
അതുകൊണ്ട്, ഈ സൃഷ്ടിയുടെ പ്രകാശമുള്ള കലഹത്തിനിടയിൽ ഇവിടെയെല്ലാം ഇവർ നിലകൊള്ളട്ടെ; നീ ഇവിടെ ജീവികളെ സൃഷ്ടിച്ചശേഷം, ബുദ്ധിയുടെ ആകാശത്തിൽ, അനന്തനായവനേ, നിലകൊള്ളുക.
ചിത്താകാശശ് ചിദാകാശ ആകാശശ് ച തൃതീയകഃ । അനന്താസ് ത്രയ ഏവൈതേ ചിദാകാശപ്രകാശിതാഃ
മനസ്സിന്റെ ആകാശം, ചൈതന്യത്തിന്റെ ആകാശം, മൂന്നാമത്തേതായ ഭൗതിക ആകാശം—ഈ മൂവുമാണ് അനന്തമായത്, ഇവയെല്ലാം ചൈതന്യത്തിന്റെ പ്രകാശം കൊണ്ടാണ് തെളിയുന്നത്.
ഏകം ദ്വൌ വാ ബഹൂന് വാപി കുരു സര്ഗാന് പ്രജാപതേ । സ്വേച്ഛയാത്മനി തിഷ്ഠ ത്വം കിം ഗൃഹീതം തവൈന്ദവൈഃ
സൃഷ്ടികർത്താവേ, നീ ഇഷ്ടംപോലെ ഒന്ന്, രണ്ട്, അല്ലെങ്കിൽ അനവധി സൃഷ്ടികൾ ഉണ്ടാക്കൂ; സ്വമേധയാ നിലകൊള്ളുക—ഇന്ദ്രന്മാരാൽ നിന്നെന്താണ് ലഭ്യമാകുന്നത്?
അഥൈന്ദവേ ജഗജ്ജാലേ ഭാനുനേത്ഥമ് ഉദാഹൃതേ । മയാ സഞ്ചിന്ത്യ സുചിരമ് ഇദമ് ഉക്തം മഹാമുനേ
അപ്പോള് പ്രകാശമുള്ളവന് ഈ ലോകത്തിന്റെ വലയെപ്പറ്റി ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോള്, ഞാന് ദീര്ഘമായി ആലോചിച്ചു, മഹാമുനിവേ, ഇതാണ് ഞാന് പറഞ്ഞത്.
യുക്തമ് ഉക്തം ത്വയാ ഭാനോ വിതതം ഹി കിലാമ്ബരമ് । മനശ് ച വിതതം ചാപി ചിദാകാശശ് ച വിസ്തൃതഃ
നിന്റെ വാക്ക് യുക്തമാണ്, പ്രകാശമേ, ആകാശം വിശാലമായതുപോലെ മനസ്സും വിശാലമാണ്, അതുപോലെ തന്നെ ചൈതന്യത്തിന്റെ ആകാശവും വ്യാപകമാണ്.
തദ് യഥാഭിമതം സര്ഗം നിത്യം കര്മ കരോമ്യ് അഹമ് । കല്പയാമി ബഹൂന്യ് ആശു ഭൂതജാലാനി ഭാസ്കര
അതുകൊണ്ട്, എനിക്ക് ഇഷ്ടമുള്ളപോലെ സൃഷ്ടി എന്നെപ്പോഴും ചെയ്യുന്നു; ഞാന് വേഗത്തില് അനേകം ജീവജാലങ്ങളെ സങ്കല്പ്പിക്കുന്നു, സൂര്യനേ.
തത് ത്വമ് ഏവാശു ഭഗവന് പ്രഥമോ ഽത്ര മനുര് ഭവ । കുരു സര്ഗം യഥാകാമം മയാ സമഭിചോദിതഃ
അതുകൊണ്ട്, ഭഗവനേ, നീ തന്നെയാണ് ഇവിടെ ആദ്യമായ് മനു ആകേണ്ടത്; എന്റെ പ്രേരണയോടെ, നിനക്ക് ഇഷ്ടമുള്ളപോലെ സൃഷ്ടി നടത്തൂ.
അഥൈതത് സ മഹാതേജാ മമ വാക്യം പ്രഭാകരഃ । അങ്ഗീകൃത്യ ദ്വിധാത്മാനം ചകാര തപതാം വരഃ
അപ്പോൾ ആ മഹത്തായ പ്രകാശമുള്ള പ്രഭാകരൻ എന്റെ വാക്കുകൾ അംഗീകരിച്ച്, തനിക്കു രണ്ടായിരിക്കാൻ തീരുമാനിച്ചു; ദഹിപ്പിക്കുന്നവരിൽ ഏറ്റവും ശ്രേഷ്ഠനായവൻ അങ്ങനെ ചെയ്തു.
ഏകേന പ്രാക്തനേ തസ്മിന് വപുഷാ സൂര്യതാം ഗതഃ । വ്യോമാധ്വഗതയാ സര്ഗേ തതാന ദിവസാവലീമ്
ഒരുവശം, തന്റെ പഴയ ശരീരത്തിൽ സൂര്യനായി ആകാശമാർഗത്തിൽ സഞ്ചരിച്ച് സൃഷ്ടിയിൽ പകലുകളുടെ ശ്രേണി വ്യാപിപ്പിച്ചു.
മന്മനുത്വം ദ്വിതീയേന കൃത്വാ സ്വവപുഷാ ക്ഷണാത് । സസര്ജ സകലാം സൃഷ്ടിം തതാമ് അഭിമതാം മമ
രണ്ടാമത്തെ രൂപത്തിൽ, ഒരു നിമിഷംകൊണ്ട് എന്റെ സ്വഭാവം സ്വീകരിച്ച്, എന്റെ ഇഷ്ടപ്രകാരം മുഴുവൻ സൃഷ്ടിയും സൃഷ്ടിച്ച് വ്യാപിപ്പിച്ചു.
പ്രതിഭാസമ് ഉപായാതി യദ് യദ് അസ്യ ഹി ചേതസഃ । തത് തത് പ്രകടതാമ് ഏതി സ്ഥൈര്യം സഫലതാമ് അപി
അവന്റെ മനസ്സിൽ എന്ത് പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നുവോ, അതെല്ലാം വ്യക്തമായി പുറത്ത് വരുന്നു; അതിന്റെ സ്ഥിരതയും ഫലവും അവിടെ പ്രകടമാകുന്നു.
സാമാന്യബ്രാഹ്മണാ ഭൂത്വാ പ്രതിഭാസവശാത് കില । ഐന്ദവാ ബ്രഹ്മതാം യാതാ മനസഃ പശ്യ ശക്തതാമ്
സാധാരണ ബ്രാഹ്മണന്മാർ, മനസ്സിന്റെ ഭാവനയുടെ ശക്തിയാൽ, ചന്ദ്രനിൽ ജനിച്ച ബ്രാഹ്മണന്മാരെപ്പോലെ തന്നെ ബ്രഹ്മാവസ്ഥയിലേക്കെത്തി. മനസ്സിന്റെ ശക്തി കാണൂ.
യഥൈവൈന്ദവജീവാസ് തേ ചിത്തത്വാദ് ബ്രഹ്മതാം ഗതാഃ । വയം തഥൈവ ചിദ്ഭാവാച് ചിത്തത്വാദ് ബ്രഹ്മതാം ഗതാഃ
അവിടെ ചന്ദ്രലോകവാസികൾ മനസ്സിന്റെ സ്വഭാവം കൊണ്ടു ബ്രഹ്മാവസ്ഥയിലേക്കെത്തിയതുപോലെ, ഞാനും മനസ്സിന്റെയും ചൈതന്യത്തിന്റെയും സ്വഭാവം കൊണ്ടു ബ്രഹ്മാവസ്ഥയിലേക്കെത്തിയിരിക്കുന്നു.
ചിത്തം ഹി പ്രതിഭാസാത്മ യച് ച തത്പ്രതിഭാസനമ് । തദ് ഇദം ഭാതി ദേഹാദിഖാഭം നാതോ ഽസ്തി ദേഹദൃക്
മനസ്സ് ഭാവനയുടെ സ്വഭാവമുള്ളതാണു്. അതിന്റെ ഭാവന എന്താണോ, അതു് ശരീരമൊക്കെയായി പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു. ഇതിന് പുറമെ ശരീരത്തെ കാണുന്ന വേറൊരു ദൃക് ഇല്ല.
ചിത്ത്വമ് ആത്മചമത്കാരസ് തച് ചമത്കുരുതേ സ്വതഃ । യദ് യാവത്സമ്ഭവം സ്വാത്മന്യ് ഏവാന്തര് മരിചാത്മവത്
മനസ്സ് ആത്മാവിന്റെ അത്ഭുതം തന്നെയാണ്. അതു് സ്വയം തന്നെ അത്ഭുതപ്പെടുന്നു. എന്ത് ഉണ്ടാകുന്നുവോ അതു് എല്ലാം ആത്മാവിനകത്തുതന്നെ, മായാമരുഭൂമിയിലെ മാരിച്ചെപ്പോലെയാണ്.
തദ് ഏതച് ചിത്തവദ് ഭാതമ് ആതിവാഹികനാമകമ് । തദ് ഏവോദാഹരന്ത്യ് ഏതദ് ദേഹനാമ്നാ ഘനം ഭ്രമി
ഇത് മനസ്സുപോലെ തോന്നുന്നതാണ്, അതിനെ പഞ്ചഭൂതങ്ങളുടെ വാഹനമെന്നു വിളിക്കുന്നു. ഇതേത് തന്നെ ശരീരമെന്ന പേരിൽ കനലായ രൂപത്തിൽ ചുറ്റി സഞ്ചരിക്കുന്നതായും പറയും.
കഥ്യതേ ജീവനാമ്നൈതച് ചേതഃ പ്രതനുവാസനമ് । ശാന്തം ദേഹചമത്കാരം ജീവം വിദ്ധി ക്രമാത് പരമ്
ഇതിനെ ജീവൻ എന്ന പേരിൽ ഓരോ സൂക്ഷ്മശരീരത്തിലും വസിക്കുന്ന മനസ്സായി പറയുന്നു. അത്ഭുതകരമായ ശരീരം ശാന്തമായിരിക്കുന്നു; ജീവൻ ക്രമമായി പരമാവധി ഉയരുന്നു എന്നു അറിക.
നാഹം ന ചാന്യദ് അസ്തീഹ ചിത്ത്വം ചിത്തമ് ഇദം സ്ഥിതമ് । വസിഷ്ഠൈന്ദവസംവിദ്വദ് അസത് സത്താമ് ഇവാഗതമ്
ഇവിടെ ഞാൻ ഇല്ല, മറ്റൊന്നും ഇല്ല; ഈ മനസ്സാണ് നിലകൊണ്ടിരിക്കുന്നത്. വസിഷ്ഠനും ഇന്ദ്രനും ഉള്ള ബോധം അസത്തിൽ നിന്ന് സത്തായി വന്നിരിക്കുന്നു.
യഥൈന്ദവമനോ ബ്രഹ്മാ തഥൈവായമ് അഹം സ്ഥിതഃ । മത്കൃതം ചാഹമ് ഏവേദം സങ്കല്പാത്മൈവ ഭാസതേ
ഇന്ദ്രന്റെ മനസ്സ് ബ്രഹ്മാവായതുപോലെ, ഞാനും അതുപോലെ ഇവിടെ നിലകൊള്ളുന്നു. ഈ എല്ലാം എന്റെ സങ്കൽപ്പത്തിൽ നിന്നാണ്; ഞാൻ തന്നെയാണ് ഈ സങ്കൽപ്പത്തിന്റെ സ്വരൂപമായി തെളിയുന്നത്.
കശ്ചിച് ചിത്തവിലാസോ ഽയം ബ്രഹ്മാഹമ് ഇതി സംസ്ഥിതഃ । സ്വഭാവ ഏവ ദേഹാദി വിദ്ധി ശൂന്യതരാത്മഖാത്
ഇത് മനസ്സിന്റെ ഒരു കളിയാണ്, 'ഞാൻ ബ്രഹ്മാവ്' എന്ന ഭാവത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നത്. ശരീരം മുതലായവയെ നീ ശൂന്യതയുടെ സ്വഭാവം മാത്രമെന്നു മനസ്സിലാക്കണം.
ശുദ്ധാ ചിത് പരമാത്മൈകരൂപിണീത്യ് ഏവ ഭാവനാത് । ജീവീഭൂയ മനോ ഭൂത്വാ വേത്തീത്ഥം ദേഹതാം മുധാ
ശുദ്ധമായ ചൈതന്യമാണ് പരമാത്മാവിന്റെ സ്വരൂപം എന്നു ചിന്തിച്ചാൽ, മനസ്സ് ജീവിയായി ശരീരത്തിന്റെ രൂപം ധരിച്ച് അതിനെ വ്യർത്ഥമായി അനുഭവിക്കുന്നു.
സര്വമ് ഐന്ദവസംസാരവദ് ഇദം ഭാതി ചിദ്വപുഃ । സമ്പന്നമ് അപ്രബോധാത്മ ദീര്ഘസ്വപ്നസ് സ്വശക്തിജഃ
ഇവിടെ കാണുന്ന എല്ലാം ഇന്ദ്രന്റെ ലോകംപോലെ ചൈതന്യത്തിന്റെ രൂപത്തിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു; ഉണര്ച്ചയില്ലായ്മ മൂലം സിദ്ധമായ ഈ ദീർഘസ്വപ്നം സ്വശക്തിയിൽ നിന്നാണ് ഉദയിക്കുന്നത്.