ദേഹക്ഷയേ വിവിധദേഹഗണം കരോതി സ്വപ്നാവനാവ് ഇവ വനം നവമ് ആശു ചേതഃ । ചിത്തേ ക്ഷതേ ന തു കരോതി ഹി കിഞ്ചിദ് ഏവ ദേഹസ് തതസ് സമനുപാലയ ചിത്തരത്നമ്
ശരീരം നശിച്ചാൽ, മനസ്സ് ഉടൻ പുതിയ പല ശരീരങ്ങളും സ്വപ്നത്തിലെ പോലെ പുതിയ വനങ്ങൾ ഉണ്ടാക്കുന്നു. എന്നാൽ മനസ്സ് നശിച്ചാൽ ശരീരത്തിന് ഒന്നും ചെയ്യാൻ കഴിയില്ല. അതുകൊണ്ട് മനസ്സെന്ന രത്നം സൂക്ഷിക്കണം.
ദിശി ദിശി ഹരിണാക്ഷീമ് ഏവ പശ്യാമി രാജന് പ്രിയയുവതിമനസ്ത്വാന് നിത്യമ് ആനന്ദിതോ ഽസ്മി । തവ സുഖവികൃതീനാം യത് ഫലം ദുഃഖദായി ക്ഷണമ് അഥ സുചിരം വാ തന് ന പശ്യാമി കിഞ്ചിത്
രാജാവേ, ഏതു ദിശയിലേക്കും നോക്കിയാലും എനിക്ക് കാണുന്നത് എന്റെ കണ്മിണ്ടുള്ള പ്രിയയെ മാത്രമാണ്. പ്രിയയായ ഭാര്യയെ ഓർത്തു എന്റെ മനസ്സ് എല്ലായ്പ്പോഴും ആനന്ദത്തിലാണ്. നിന്റെ സുഖാനുഭവങ്ങൾക്കു ദു:ഖം ഉണ്ടാകുന്ന ഫലം, ഒരു നിമിഷത്തേക്കെങ്കിലും, ദീർഘകാലത്തേക്കെങ്കിലും, എനിക്ക് എങ്ങും കാണുന്നില്ല.
അഥേന്ദ്രേണൈവമ് ഉക്തോ ഽസൌ രാജാ രാജീവലോചനഃ । മുനിം ഭരതനാമാനം പാര്ശ്വസംസ്ഥമ് ഉവാച ഹ
ഇന്ദ്രൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞതിനു ശേഷം, താമരപ്പൂക്കണ്ണുള്ള രാജാവ് സമീപം ഇരുന്ന ഭരത എന്ന മുനിയോട് പറഞ്ഞു.
ഭഗവന് സര്വധര്മജ്ഞ പശ്യസ്യ് അസ്യ ദുരാത്മനഃ । ഭൃശമ് അദ്യ മുഖേ സ്ഫാരം ധാര്ഷ്ട്യം മദ്ദാരഹാരിണഃ
ഭഗവൻ, എല്ലാധർമ്മവും അറിയുന്നവനേ, എന്റെ ഭാര്യയെ അപഹരിച്ച ഈ ദുഷ്ടൻ ഇപ്പോൾ മുഖംമൂടി വെക്കാതെ കാണിക്കുന്ന അതിയായ ധൈര്യം കാണുന്നുവോ?
പാപാനുരൂപമ് അപ്യ് അസ്യ ശാപം ദേഹി മഹാമുനേ । യദ് അവധ്യവധാത് പാപം വധത്യാഗാത് തദ് ഏവ ഹി
മഹാമുനിയേ, ഈ പാപിക്ക് പാപത്തിന് അനുയോജ്യമായ ശാപം നൽകണം. കൊല്ലാൻ പാടില്ലാത്തവനെ കൊല്ലുന്നതിൽ നിന്ന് ഉണ്ടാകുന്ന നാശം മാത്രമേ ഇങ്ങനെയുള്ളവർക്കു യോജിച്ച ശിക്ഷയാകൂ.
ഇത്യ് ഉക്തോ രാജസിംഹേന ഭരതോ മുനിസത്തമഃ । യഥാവത് പ്രവിചാര്യാശു പാപം തസ്യ ദുരാത്മനഃ
അങ്ങനെ രാജസിംഹനായവന്റെ ചോദ്യം കേട്ട്, മഹർഷി ഭാരതൻ ആ ദുഷ്ടന്റെ പാപം യഥാർത്ഥത്തിൽ എങ്ങനെയാണെന്ന് വേഗത്തിൽ ആലോചിച്ചു.
സഹാനയാ ദുഷ്കൃതിന്യാ ഭര്തൃദ്രോഹാഭിഭൂതയാ । വിനാശം വ്രജ ദുര്ബുദ്ധേ ഇതി ശാപം വിസൃഷ്ടവാന്
ഭർത്താവിനെ വഞ്ചിച്ച ഈ പാപിനിയോടൊപ്പം, നീയും ദുഷ്ടബുദ്ധിയുള്ളവനേ, നശിക്കുവിൻ എന്നു ശാപം നൽകി.
തതസ് തൌ സ്നേഹസമ്ബദ്ധമനസ്കാവ് ഏവ ശാപതഃ । പതിതൌ ഭൂതലേ വൃക്ഷവിച്യുതാവ് ഇവ പല്ലവൌ
ശാപത്തിന്റെ ഫലമായി, പരസ്പരം സ്നേഹത്തിൽ ബന്ധപ്പെട്ട മനസ്സോടെ ഇരുവരും വൃക്ഷത്തിൽ നിന്ന് വീണ ഇലകളെപ്പോലെ ഭൂമിയിൽ വീണു.
അഥ വ്യസനസംസക്തൌ മൃഗയോനിമ് ഉപാഗതൌ । തതോ ദ്വാവ് അപി സംസക്തൌ ഭൂയോ ജാതൌ വിഹങ്ഗമൌ
ശാപം മൂലം ദുരിതത്തിൽ കുടുങ്ങി, അവർ രണ്ടുപേരും ആദ്യം മൃഗരൂപത്തിൽ ജനിച്ചു; പിന്നെയും ബന്ധം വിട്ടില്ല, പിന്നീടവർ പക്ഷികളായി ജനിച്ചു.
അദ്യാസ്മാകം വിഭോ സര്ഗേ മിഥസ്സമ്ബദ്ധഭാവനൌ । തപഃപരൌ മഹാപുണ്യൌ ജാതൌ ബ്രാഹ്മണദമ്പതീ
സ്വാമി, ഇന്നത്തെ സൃഷ്ടിയില് ഒരു ബ്രാഹ്മണ ദമ്പതികള് ജനിച്ചു. ഇരുവരും തപസ്സില് മുഴുകിയവരും, പരസ്പര മനസ്സോടെ ബന്ധപ്പെട്ടവരും, മഹാപുണ്യശാലികളുമാണ്.
ഭാരതോ ഹി തയോശ് ശാപസ് സ സമര്ഥോ ബഭൂവ ഹ । ശരീരമാത്രാക്രമണേ ന മനോനിഗ്രഹേ പ്രഭോ
ഭാരതന്റെ ശാപം, സ്വാമി, അവരില് ശരീരത്തെ മാത്രം ബാധിച്ചു; മനസ്സിനെ നിയന്ത്രിക്കാന് അതിന് കഴിയില്ലായിരുന്നു.
താവ് അദ്യാവധിതേനൈവ ദേഹസംസ്കാരഹേതുനാ । യത്ര യത്രോപജായേതേ ഭവതസ് തത്ര ദമ്പതീ
അന്നുമുതല് ഇന്നുവരെ, ശരീരത്തിന്റെ സ്വഭാവം കൊണ്ടു, അവര് എവിടെയായാലും ജനിച്ചാലും, ദമ്പതികളായി മാറുന്നു.
അകൃത്രിമപ്രേമരസാനുവിദ്ധം സ്നേഹം തയോസ് തം പ്രസമീക്ഷ്യ കാന്തമ് । വൃക്ഷാ അപി സ്നേഹരസാനുവിദ്ധാശ് ശൃങ്ഗാരചേഷ്ടാകുലിതാ ഭവതി
അവരുടെ സ്വാഭാവികമായ സ്നേഹവും പ്രണയത്തിന്റെ രസവും കണ്ടാല്, ആ സ്നേഹത്തിന്റെ അമൃതം തൊട്ടു മരങ്ങൾ പോലും പ്രണയഭാവം നിറഞ്ഞ ചലനങ്ങളോടെ ഉണരുന്നു.
തേനൈതദ് വച്മി ഭഗവന് യഥാജാതം മനോ മുനേ । അനിഗ്രാഹ്യമ് അഭേദ്യം ച ശാപൈര് അപി ദുരാസദൈഃ
ഭഗവനേ, മഹർഷേ, എന്റെ മനസ്സിൽ ഉദിച്ചുവന്നതുപോലെ ഞാൻ പറയുന്നു: ഈ മനസ്സ് പിടികൂടാനാകാത്തതും, ആരും തുളച്ചുകയറാനാവാത്തതും, ശക്തമായ ശാപങ്ങൾകൊണ്ടും കീഴടക്കാൻ കഴിയാത്തതുമാണ്.
ഐന്ദവാനാമ് അതസ് സൃഷ്ടിക്രമാണാം പ്രവിനാശനമ് । യുജ്യതേ ന ന ച ബ്രഹ്മന് യുക്തമ് ഏതന് മഹാത്മനഃ
ബ്രഹ്മനേ, ചന്ദ്രവംശത്തെയും സൃഷ്ടിയുടെ ക്രമത്തെയും നശിപ്പിക്കേണ്ടതല്ല; അതു മഹാത്മാക്കളായവർക്കു യോജിച്ചതല്ല.
കിം തദ് അസ്തി ജഗത്യ് അസ്മിന് വിവിധേഷു ജഗത്സു വാ । തവാപി നാഥ നാഥസ്യ യദ് ദൈന്യായ മഹാത്മനഃ
നാഥാ, മഹാത്മാവായ നാഥന്റെ ദു:ഖത്തിന് ഈ ലോകത്തോ, അനേകം ലോകങ്ങളിലോ എന്തെങ്കിലും കാരണമുണ്ടോ?
മനോ ഹി ജഗതാം കര്തൃ മനോ ഹി പുരുഷസ് സ്മൃതഃ । മനഃകൃതം കൃതം ലോകേ ന ശരീരകൃതം കൃതമ്
ലോകങ്ങളെ സൃഷ്ടിക്കുന്നത് മനസ്സാണ്; മനുഷ്യനെന്നു പറയുന്നത് മനസ്സിനെയാണ്. ലോകത്തിൽ യഥാർത്ഥത്തിൽ സംഭവിക്കുന്നത് മനസ്സു ചെയ്യുന്നതാണ്, ശരീരം ചെയ്യുന്നതല്ല.
യന് മനോനിശ്ചയകൃതം തദ് ദ്രവ്യൌഷധിദണ്ഡനൈഃ । ഹന്തും ന ശക്യതേ ജന്തോഃ പ്രതിബിമ്ബം മണേര് ഇവ
മനസ്സിൽ ഉറച്ച തീരുമാനമായത് വസ്തുക്കളാലോ മരുന്നുകളാലോ ശിക്ഷകളാലോ ഒരാളിൽ നിന്നു നീക്കം ചെയ്യാൻ കഴിയില്ല, അതുപോലെ ഒരു മണിക്കല്ലിൽ പ്രതിഫലനം ഇല്ലാതാക്കാൻ കഴിയാത്തതുപോലെ.
തസ്മാദ് ഏതേ ഽത്ര തിഷ്ഠന്തു ഭാസുരൈസ് സര്ഗസമ്ഭ്രമൈഃ । ത്വം സൃഷ്ട്വേഹ പ്രജാസ് തിഷ്ഠ ബുദ്ധ്യാകാശേ ഽപ്യ് അനന്തകഃ
അതുകൊണ്ട്, ഈ സൃഷ്ടിയുടെ പ്രകാശമുള്ള കലഹത്തിനിടയിൽ ഇവിടെയെല്ലാം ഇവർ നിലകൊള്ളട്ടെ; നീ ഇവിടെ ജീവികളെ സൃഷ്ടിച്ചശേഷം, ബുദ്ധിയുടെ ആകാശത്തിൽ, അനന്തനായവനേ, നിലകൊള്ളുക.
ചിത്താകാശശ് ചിദാകാശ ആകാശശ് ച തൃതീയകഃ । അനന്താസ് ത്രയ ഏവൈതേ ചിദാകാശപ്രകാശിതാഃ
മനസ്സിന്റെ ആകാശം, ചൈതന്യത്തിന്റെ ആകാശം, മൂന്നാമത്തേതായ ഭൗതിക ആകാശം—ഈ മൂവുമാണ് അനന്തമായത്, ഇവയെല്ലാം ചൈതന്യത്തിന്റെ പ്രകാശം കൊണ്ടാണ് തെളിയുന്നത്.
ഏകം ദ്വൌ വാ ബഹൂന് വാപി കുരു സര്ഗാന് പ്രജാപതേ । സ്വേച്ഛയാത്മനി തിഷ്ഠ ത്വം കിം ഗൃഹീതം തവൈന്ദവൈഃ
സൃഷ്ടികർത്താവേ, നീ ഇഷ്ടംപോലെ ഒന്ന്, രണ്ട്, അല്ലെങ്കിൽ അനവധി സൃഷ്ടികൾ ഉണ്ടാക്കൂ; സ്വമേധയാ നിലകൊള്ളുക—ഇന്ദ്രന്മാരാൽ നിന്നെന്താണ് ലഭ്യമാകുന്നത്?
അഥൈന്ദവേ ജഗജ്ജാലേ ഭാനുനേത്ഥമ് ഉദാഹൃതേ । മയാ സഞ്ചിന്ത്യ സുചിരമ് ഇദമ് ഉക്തം മഹാമുനേ
അപ്പോള് പ്രകാശമുള്ളവന് ഈ ലോകത്തിന്റെ വലയെപ്പറ്റി ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോള്, ഞാന് ദീര്ഘമായി ആലോചിച്ചു, മഹാമുനിവേ, ഇതാണ് ഞാന് പറഞ്ഞത്.
യുക്തമ് ഉക്തം ത്വയാ ഭാനോ വിതതം ഹി കിലാമ്ബരമ് । മനശ് ച വിതതം ചാപി ചിദാകാശശ് ച വിസ്തൃതഃ
നിന്റെ വാക്ക് യുക്തമാണ്, പ്രകാശമേ, ആകാശം വിശാലമായതുപോലെ മനസ്സും വിശാലമാണ്, അതുപോലെ തന്നെ ചൈതന്യത്തിന്റെ ആകാശവും വ്യാപകമാണ്.
തദ് യഥാഭിമതം സര്ഗം നിത്യം കര്മ കരോമ്യ് അഹമ് । കല്പയാമി ബഹൂന്യ് ആശു ഭൂതജാലാനി ഭാസ്കര
അതുകൊണ്ട്, എനിക്ക് ഇഷ്ടമുള്ളപോലെ സൃഷ്ടി എന്നെപ്പോഴും ചെയ്യുന്നു; ഞാന് വേഗത്തില് അനേകം ജീവജാലങ്ങളെ സങ്കല്പ്പിക്കുന്നു, സൂര്യനേ.
തത് ത്വമ് ഏവാശു ഭഗവന് പ്രഥമോ ഽത്ര മനുര് ഭവ । കുരു സര്ഗം യഥാകാമം മയാ സമഭിചോദിതഃ
അതുകൊണ്ട്, ഭഗവനേ, നീ തന്നെയാണ് ഇവിടെ ആദ്യമായ് മനു ആകേണ്ടത്; എന്റെ പ്രേരണയോടെ, നിനക്ക് ഇഷ്ടമുള്ളപോലെ സൃഷ്ടി നടത്തൂ.
അഥൈതത് സ മഹാതേജാ മമ വാക്യം പ്രഭാകരഃ । അങ്ഗീകൃത്യ ദ്വിധാത്മാനം ചകാര തപതാം വരഃ
അപ്പോൾ ആ മഹത്തായ പ്രകാശമുള്ള പ്രഭാകരൻ എന്റെ വാക്കുകൾ അംഗീകരിച്ച്, തനിക്കു രണ്ടായിരിക്കാൻ തീരുമാനിച്ചു; ദഹിപ്പിക്കുന്നവരിൽ ഏറ്റവും ശ്രേഷ്ഠനായവൻ അങ്ങനെ ചെയ്തു.
ഏകേന പ്രാക്തനേ തസ്മിന് വപുഷാ സൂര്യതാം ഗതഃ । വ്യോമാധ്വഗതയാ സര്ഗേ തതാന ദിവസാവലീമ്
ഒരുവശം, തന്റെ പഴയ ശരീരത്തിൽ സൂര്യനായി ആകാശമാർഗത്തിൽ സഞ്ചരിച്ച് സൃഷ്ടിയിൽ പകലുകളുടെ ശ്രേണി വ്യാപിപ്പിച്ചു.
മന്മനുത്വം ദ്വിതീയേന കൃത്വാ സ്വവപുഷാ ക്ഷണാത് । സസര്ജ സകലാം സൃഷ്ടിം തതാമ് അഭിമതാം മമ
രണ്ടാമത്തെ രൂപത്തിൽ, ഒരു നിമിഷംകൊണ്ട് എന്റെ സ്വഭാവം സ്വീകരിച്ച്, എന്റെ ഇഷ്ടപ്രകാരം മുഴുവൻ സൃഷ്ടിയും സൃഷ്ടിച്ച് വ്യാപിപ്പിച്ചു.
പ്രതിഭാസമ് ഉപായാതി യദ് യദ് അസ്യ ഹി ചേതസഃ । തത് തത് പ്രകടതാമ് ഏതി സ്ഥൈര്യം സഫലതാമ് അപി
അവന്റെ മനസ്സിൽ എന്ത് പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നുവോ, അതെല്ലാം വ്യക്തമായി പുറത്ത് വരുന്നു; അതിന്റെ സ്ഥിരതയും ഫലവും അവിടെ പ്രകടമാകുന്നു.
സാമാന്യബ്രാഹ്മണാ ഭൂത്വാ പ്രതിഭാസവശാത് കില । ഐന്ദവാ ബ്രഹ്മതാം യാതാ മനസഃ പശ്യ ശക്തതാമ്
സാധാരണ ബ്രാഹ്മണന്മാർ, മനസ്സിന്റെ ഭാവനയുടെ ശക്തിയാൽ, ചന്ദ്രനിൽ ജനിച്ച ബ്രാഹ്മണന്മാരെപ്പോലെ തന്നെ ബ്രഹ്മാവസ്ഥയിലേക്കെത്തി. മനസ്സിന്റെ ശക്തി കാണൂ.