മദ്വാക്യാര്ഥാവധാനസ്ഥോ മനോവ്യാധിചികിത്സനേ । വിവേകൌഷധിലേപേന പ്രയത്നം ച കരിഷ്യസി
എന്റെ വാക്കുകളുടെ അർത്ഥത്തിൽ ശ്രദ്ധയോടെ, മനസ്സിന്റെ രോഗം മാറ്റാൻ നീ വിവേകമെന്ന മരുന്ന് പുരട്ടി പരിശ്രമിക്കും.
ഏവം സ്ഥിതേ ജഗദ്രൂപം ചിത്തമ് ഏവേഹ ജൃമ്ഭതേ । ന വിദ്യതേ ശരീരാദി സികതാന്തരതൈലവത്
ഇങ്ങനെ നിലനിൽക്കുമ്പോൾ, ലോകത്തിന്റെ രൂപം മനസ്സാണ് ഇവിടെ പ്രകടമാകുന്നത്; ശരീരം മുതലായവ ഒന്നും ഇല്ല, മണലിനുള്ളിൽ എണ്ണയില്ലാത്തതുപോലെ.
ചിത്തമ് ഏവ ഹി സംസാരോ രാഗാദിക്ലേശദൂഷിതമ് । തദ് ഏവ തൈര് വിനിര്മുക്തം ഭവാന്ത ഇതി കഥ്യതേ
മനസ്സാണ് സാംസാരികം എന്നു പറയുന്നത്, ആസ്വാദനവും ദു:ഖവും കൊണ്ടു മലിനമായിരിക്കുന്നു; അവയില്നിന്ന് മോചിതമായാൽ അതേ മനസ്സാണ് മോക്ഷം എന്നും പറയുന്നു.
ചിത്തം സാധ്യം പാലനീയം വിചാര്യം കാര്യമ് ആര്യവത് । ആഹാര്യം വ്യവഹാര്യം ച സഞ്ചാര്യം ധാര്യമ് ആദരാത്
മനസ്സിനെ അധീനമാക്കണം, സംരക്ഷിക്കണം, പരിശോധിക്കണം, ഉത്തമരായി പെരുമാറണം; മനസ്സിനെ പോഷിപ്പിക്കണം, പ്രവർത്തനത്തിൽ ഏർക്കണം, നയിക്കണം, ശ്രദ്ധയോടെ നിലനിർത്തണം.
ഏവമ് അഭ്യന്തരേ ചിത്രം ബിഭര്തി ത്രിജഗന് മനഃ । അണ്ഡം മായൂരമ് ഇവ തദ് യഥാകാലം വിജൃമ്ഭതേ
ഇങ്ങനെ, മനസ്സിന്റെ അകത്താണ് മൂന്നു ലോകങ്ങളുടെയും വൈവിധ്യമുള്ള രൂപങ്ങൾ നിലകൊള്ളുന്നത്; മയിൽക്കുരുവിന്റെ അകത്ത് പോലെ, അതു സമയമെത്തുമ്പോൾ പുറത്തുവരുന്നു.
യോ ഽയം ചിത്തസ്യ ചിദ്ഭാഗസ് സൈഷാ സര്വാര്ഥബീജതാ । യശ് ചാസ്യ ജഡഭാഗസ് സ്വസ് തജ് ജഗത് സോ ഽങ്ഗ വിഭ്രമഃ
ചിത്തത്തിന്റെ ബോധഭാഗം എല്ലായിടത്തിലും ഉള്ളതിന്റെ വിത്താണ്; അതിന്റെ ജഡഭാഗം തന്നെയാണ് ഈ ലോകം, മായയുടെ ഒരു ഭാഗം.
അവിദ്യമാനമ് ഏവേദമ് ആദിസര്ഗേ ധരാദികമ് । നിരാകൃതിര് അജസ് സ്വപ്നം പശ്യതീവ ന പശ്യതി
ആദ്യ സൃഷ്ടിയിൽ ഭൂമി മുതലായവ യഥാർത്ഥത്തിൽ ഇല്ല; രൂപരഹിതവും ജനനം ഇല്ലാത്തതുമായത് സ്വപ്നം കാണുന്നതുപോലെ തോന്നുന്നു, എന്നാൽ യഥാർത്ഥത്തിൽ കാണുന്നില്ല.
സര്ഗാദി ദീര്ഘസംവിത്ത്യാ ശൈലാദി ജഡസംവിദാ । സൂക്ഷ്മം സൂക്ഷ്മവിദാ വേത്തി ദേഹം ശൂന്യം ന വാസ്തവമ്
ദീർഘമായ ബോധംകൊണ്ടാണ് സൃഷ്ടി മുതലായവ അറിയപ്പെടുന്നത്; ജഡബോധംകൊണ്ടാണ് പർവതങ്ങൾ പോലുള്ളവ അനുഭവപ്പെടുന്നത്; സൂക്ഷ്മബോധംകൊണ്ടാണ് സൂക്ഷ്മമായത് അറിയപ്പെടുന്നത്; ശരീരം ശൂന്യമാണ്, യഥാർത്ഥമല്ല.
സര്വഗേനാത്മനാ വ്യാപ്തം സ്വചേത്യാത്മവപുര് മനഃ । ആതലം സോമ്യവിമലം വാരീവ രവിതേജസാ
എല്ലാം വ്യാപിച്ച ആത്മാവായ മനസ്സ് സ്വന്തം അറിവുകൾകൊണ്ട് നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു; അതു ശാന്തവും നിർമ്മലവും സുഖകരവുമാണ്, സൂര്യപ്രകാശത്തിൽ തെളിയുന്ന വെള്ളംപോലെ.
ചിത്തബാലോ ജഗദ്യക്ഷം മിഥ്യാ പശ്യത്യ് അബോധതഃ । ബോധതോ ഽസൌ പരം രൂപം സ്വം പശ്യതി നിരാമയമ്
അറിയാത്ത മനസ്സ് ലോകത്തിന്റെ അധിപതിയെ മിഥ്യയായ് കാണുന്നു; ബോധം ലഭിച്ചാൽ, അതിന്റെ സ്വന്തം ശുദ്ധമായ, ദോഷരഹിതമായ സ്വരൂപം മനസ്സ് കാണുന്നു.
യഥാത്മാ ദൃശ്യതാമ് ഏതി ദ്വൈതൈക്യഭ്രമദായിനീമ് । ശൃണു തത് തേ പ്രവക്ഷ്യാമി വക്ഷ്യമാണകഥാക്രമൈഃ
ആത്മാവ് എങ്ങനെ ദ്വൈതവും ഏകത്വവും എന്ന ഭ്രമത്തിന് കാരണമാകുന്നു എന്നത് ഞാൻ കഥകളുടെ ക്രമത്തിൽ വിശദീകരിക്കാം; നീ ശ്രദ്ധിച്ച് കേൾക്കു.
യത് കഥ്യതേ ഹി ഹൃദയങ്ഗമയോപമാനയുക്ത്യാ ഗിരാ മധുരമുഗ്ധപദാര്ഥയാ ച । ശ്രോതുസ് തദ് അങ്ഗ ഹൃദയം പരിതോ വിസാരി വ്യാപ്നോതി തൈലമ് ഇവ വാരിണി വാര്യ് അശങ്കമ്
ഹൃദയത്തെ സ്പർശിക്കുന്ന ഉപമകളും മധുരവും ആകർഷകവുമായ വാക്കുകളും ഉപയോഗിച്ച് പറയുന്നത്, കേൾക്കുന്നവന്റെ ഹൃദയത്തിൽ എണ്ണ വെള്ളത്തിൽ കലരുന്നതുപോലെ പടർന്ന് വ്യാപിക്കുന്നു, സംശയമില്ല.
ത്യക്തോപമാനമ് അമനോജ്ഞപദം ദുരര്ഥം ക്ഷുബ്ധം ത്വരാവിധുരിതം വിനിഗീര്ണവര്ണമ് । ശ്രോതുര് ന യാതി ഹൃദയം പ്രവിനാശമ് ഏവ സംയാതി ചാജ്യമ് ഇവ ഭസ്മനി ഹൂയമാനമ്
ഉപമയില്ലാതെ, മനോഹരമല്ലാത്ത, അർത്ഥം പിടികൂടാൻ കഠിനമായ, അസ്വസ്ഥമായ, ആവേശത്താൽ വേഗത്തിൽ പറഞ്ഞ, അക്ഷരങ്ങൾ വ്യക്തമല്ലാത്ത വാക്കുകൾ കേൾക്കുന്നവന്റെ ഹൃദയത്തിൽ പ്രവേശിക്കില്ല; അജ്യം ചാരത്തിൽ ഒഴിച്ചാൽ നശിക്കുന്നതുപോലെ അതും അപ്രയോജനമാകും.
ആഖ്യാനകാനി ഭുവി യാനി കഥാശ് ച യാ യാ യദ് യത് പ്രമേയമ് ഉദിതം പരിപേശലം വാ । ദൃഷ്ടാന്തദൃഷ്ടികഥനേന തദ് ഏതി സാധോ പ്രാകാശ്യമ് ആശു ഭുവനം സിതരശ്മിനേവ
ലോകത്ത് ഉള്ള കഥകളും കഥാപ്രസംഗങ്ങളും, ഏത് അറിവ് പ്രഖ്യാപിക്കപ്പെട്ടാലും, ഉദാഹരണങ്ങളുടെയും ഉപമകളുടെയും സഹായത്തോടെ, അവയെല്ലാം ഈ ലോകം വളരെ വേഗം പ്രകാശിപ്പിക്കുന്നു, എങ്ങനെയെന്നാൽ വെള്ളിയുള്ള ചന്ദ്രന്റെ കിരണങ്ങൾ പോലെ.
പുരാ മേ ബ്രഹ്മണാ പ്രോക്തം സര്ഗസങ്കഥയാനഘ । യദ് ഇദം തത് പ്രവക്ഷ്യാമി ത്വയി പൃച്ഛതി രാഘവ
രാഘവ, പാപമില്ലാത്തവനേ, ഒരിക്കൽ ബ്രഹ്മാവ് സൃഷ്ടിയെക്കുറിച്ച് എനിക്ക് പറഞ്ഞിരുന്നു. നീ ചോദിക്കുന്നതിനാൽ, അതു ഞാൻ ഇപ്പോൾ നിന്നോട് പറയുന്നു.
പുരാ മയാ ഹി ഭഗവാന് പൃഷ്ടഃ കമലസമ്ഭവഃ । ഇമേ കഥമ് ഉപായാന്തി ബ്രഹ്മന് സര്ഗഗണാ ഇതി
ഒരു സമയം ഞാൻ ഭാഗ്യവാൻ ആയ കമലത്തിൽ ജനിച്ച ബ്രഹ്മാവിനോട് ചോദിച്ചിരുന്നു: 'ബ്രഹ്മനേ, ഈ സൃഷ്ടികളുടെ കൂട്ടങ്ങൾ എങ്ങനെ ഉണ്ടാകുന്നു?' എന്ന്.
ഏവം ഹി മന ഏവേദമ് ഇത്ഥം സ്ഫുരതി ഭൂതവത് । ചലൈര് ജലാശയസ് സ്ഫാരൈര് വിചിത്രൈശ് ചക്രകൈര് ഇവ
ഇങ്ങനെ മനസ്സാണ് എല്ലാം പ്രകടിപ്പിക്കുന്നത്. അത് യഥാർത്ഥമെന്നപോലെ തോന്നുന്നു, എന്നാൽ തടാകത്തിലെ നീരാവി ചലിക്കുന്നതും, വിപുലമായും, പലവിധം ചുറ്റിപ്പറക്കുന്ന തരത്തിൽ കാണുന്നതുപോലെയാണ്.
ദിനാദൌ സമ്പ്രബുദ്ധസ്യ സംസാരം സ്രഷ്ടുമ് ഇച്ഛതഃ । പുരാകല്പേ ഹി കസ്മിംശ്ചിച് ഛൃണു കിം വൃത്തമ് അങ്ഗ മേ
ദിവസം ആരംഭിക്കുമ്പോൾ, ഒരാൾ ഉണർന്ന് ലോകം സൃഷ്ടിക്കണമെന്ന് ആഗ്രഹിക്കുമ്പോൾ, ഒരു പഴയ കാലഘട്ടത്തിൽ സംഭവിച്ച കാര്യം നീ കേൾക്കു, പ്രിയമേ.
കദാചിദ് അഖിലം സര്ഗം സംഹൃത്യ ദിവസക്ഷയേ । ഏക ഏവാഹമ് ഏകാഗ്രസ് സ്വസ്ഥസ് സ്വാമ് അനയം നിശാമ്
ഒരിക്കൽ, ഒരു ദിവസം അവസാനിക്കുമ്പോൾ, എല്ലാ സൃഷ്ടിയും പിൻവലിച്ച്, ഞാൻ ഒറ്റക്കോ, മനസ്സാക്ഷരമായി, സമാധാനത്തോടെ, ആ രാത്രി ഞാൻ തന്നെ നയിച്ചു.
നിശാന്തേ സമ്പ്രബുദ്ധസ് സന് സാന്ധ്യാം കൃത്വാ തഥാ വിധിമ് । പ്രജാ ദ്രഷ്ടും ദൃശസ് സ്ഫാരേ വ്യോമ്നി യോജിതവാന് അഹമ്
രാത്രി അവസാനിക്കുമ്പോൾ ഉണർന്ന്, സന്ധ്യാ കർമ്മങ്ങൾ ചെയ്തു കഴിഞ്ഞ്, ഞാൻ എന്റെ കാഴ്ച വിശാലമായ ആകാശത്തേക്ക് തിരിച്ചു, ജീവികളെ കാണാനായി.
യാവത് പശ്യാമി ഗഗനം ന തമോഭിര് ന തേജസാ । വ്യാപ്തമ് അത്യന്തവിതതം ശൂന്യമ് അന്തവിവര്ജിതമ്
ഞാൻ ആകാശത്തേക്ക് നോക്കിയപ്പോൾ, അതിൽ ഇരുട്ടോ വെളിച്ചമോ നിറഞ്ഞില്ല; അതിവിശാലവും ശൂന്യവും അറ്റമില്ലാത്തതുമായിരുന്നു ആ ആകാശം.
സര്ഗം സങ്കല്പയാമീമമ് ഇതി നിശ്ചിത്യ തന് മയാ । ഖമ് ഏവേക്ഷിതുമ് ആരബ്ധം ശുദ്ധസൂക്ഷ്മേണ ചേതസാ
ഈ സൃഷ്ടിയെ ഞാൻ മനസ്സിൽ സങ്കൽപ്പിക്കാം എന്നു ഉറപ്പിച്ചു, ഞാൻ ശുദ്ധവും സൂക്ഷ്മവുമായ മനസ്സോടെ ആകാശത്തെ നിരീക്ഷിക്കാൻ തുടങ്ങി.
അഥാഹം ദൃഷ്ടവാംസ് തത്ര മനസാ വിതതേ ഽമ്ബരേ । പൃഥക്സ്ഥിതാന് മഹാരമ്ഭാന് സര്ഗാന് സ്ഥിതിനിരര്ഗലാന്
ശേഷം, ആ വിശാലമായ ആകാശത്ത് എന്റെ മനസ്സ് വ്യാപിപ്പിച്ച് ഞാൻ അവിടെ ഓരോന്നും വേർതിരിഞ്ഞ് നിലകൊള്ളുന്ന മഹത്തായ സൃഷ്ടികളെ തുടർച്ചയില്ലാതെ നിലനിൽക്കുന്നവയായി കണ്ടു.
പരസ്പരേണ ചാദൃഷ്ടാന് ബ്രഹ്മവിഷ്ണ്വിന്ദ്രസംയുതാന് । സസുരാസുരഗന്ധര്വകിന്നരോരഗമാനവാന്
അവ പരസ്പരം കാണാതെ, ബ്രഹ്മാവും വിഷ്ണുവും ഇന്ദ്രനും കൂടാതെ ദേവന്മാർ, അസുരന്മാർ, ഗന്ധർവന്മാർ, കിന്നരന്മാർ, പാമ്പുകൾ, മനുഷ്യർ എന്നിവരുമായി കൂടെയുണ്ടായിരുന്നു.
മേരുമന്ദരകൈലാസമഹേന്ദ്രമലയാചലാന് । സാദ്രിദ്യൂര്വീനദീശാംശ് ച സങ്ഖ്യയാ ദശഭാസുരാന്
അവിടെ മേരു, മന്ദര, കൈലാസം, മഹേന്ദ്ര, മലയം തുടങ്ങിയ പർവ്വതങ്ങളും, ദ്വീപുകളും, നദികളും, ദേശങ്ങളും, പത്തു എണ്ണത്തിൽ പ്രകാശമുള്ളവയും ഉണ്ടായിരുന്നു.
തേഷു തത്പ്രതിബിമ്ബാഭാഃ പദ്മകോശാധിവാസിനഃ । രാജഹംസരഥാരൂഢാസ് സംസ്ഥിതാ ദശപദ്മജാഃ
അവിടെ, പ്രതിബിംബങ്ങളെപ്പോലെ തോന്നുന്നവയിൽ, പത്തുപേരുള്ള കമലത്തിൽ ജനിച്ചവർ കമലത്തണ്ടിൽ ഇരുന്നു, രാജഹംസങ്ങളിലായുള്ള രഥങ്ങളിൽ കയറി, ഓരോരുത്തരും തങ്ങളുടെ സ്ഥാനങ്ങളിൽ ഉറപ്പായി നിലകൊണ്ടിരുന്നു.
പൃഥക്സ്ഥിതേഷു ദശസു തേഷൂദ്യദ്ഭൂതപങ്ക്തിഷു । ജ്വലജ്ജ്വാലേഷു ദീര്ഘേഷു ജഗത്സൂജ്ജ്വലദീപ്തിഷു
അങ്ങനെ വേർതിരിഞ്ഞ് നിലകൊണ്ട ആ പത്ത് സ്ഥാനങ്ങളിൽ, അഗ്നിജ്വാലകളെപ്പോലെ ദീർഘവും പ്രകാശമുള്ളതുമായ ജീവികളുടെ നിരകൾ ഉദിച്ചുവന്നു, അവരുടെ പ്രകാശം ലോകങ്ങളെ മുഴുവൻ പ്രകാശിപ്പിച്ചു.
പ്രവഹന്തി മഹാനദ്യഃ പ്രധ്വനന്തി തഥാബ്ധയഃ । പ്രതപന്ത്യ് ഉഷ്ണരുചയഃ പ്രസ്ഫുരന്ത്യ് അമ്ബരേ ഽനിലാഃ
വലിയ നദികൾ അവിടെ ഒഴുകുന്നു, സമുദ്രങ്ങൾ ഗംഭീരമായി മുഴങ്ങുന്നു, ഉഷ്ണമായ കിരണങ്ങൾ പ്രകാശിക്കുന്നു, ആകാശത്ത് കാറ്റുകൾ ശക്തിയായി വീശുന്നു.
ദിവി ക്രീഡന്തി വിബുധാ ഭുവി ക്രീഡന്തി മാനവാഃ । ദാനവാ ഭോഗിനശ് ചൈവ പാതാലേഷു സുഖം സ്ഥിതാഃ
സ്വർഗത്തിൽ ദേവന്മാർ ആഹ്ലാദത്തോടെ കളിക്കുന്നു; ഭൂമിയിൽ മനുഷ്യർ സന്തോഷത്തോടെ കളിക്കുന്നു; പാതാളത്തിൽ ദാനവരും പാമ്പുകളും സന്തോഷത്തോടെ താമസിക്കുന്നു.
കാലചക്രപരിപ്രോതാഷ് ഷട് ഛുഭാസ് സകലര്തവഃ । യഥാകാലം ഫലപൂര്ണാം ഭൂഷയന്ത്യ് അഭിതോ മഹീമ്
സകല ঋതുക്കളും, നല്ല ഗുണങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട്, കാലചക്രത്തിൽ ചേർന്നു കിടക്കുന്നു. ഓരോ ঋതുവിന്റെയും സമയത്ത്, അവ പുഷ്പഫലങ്ങളാൽ ഭൂമിയെ എല്ലാടും അലങ്കരിക്കുന്നു.