ദൃഗ് ഏവ ലോചനേ സാ ച വാസനാ തന് നിജം വപുഃ । ബഹുരൂപതയാ ദൃശ്യം കൃത്വാ ദ്രഷ്ടൃതയോദിതാ
കാണുന്ന ശേഷി തന്നെയാണ് കണ്ണ്, ആ പ്രവൃത്തി അതിന്റെ സ്വഭാവമാണ്. അതു പല രൂപങ്ങൾ സ്വീകരിച്ച് കാണപ്പെടുന്നവയെ സൃഷ്ടിച്ച്, ദർശകനായി ഉദിക്കുന്നു.
ന വിനാ ദ്രഷ്ടൃതാമ് അസ്തി ദൃശ്യസത്താ കഥഞ്ചന । പിതൃതേവ വിനാ പുത്രം ദ്വിതേവൈക്യപദം വിനാ
ദർശകൻ ഇല്ലാതെ കാണപ്പെടുന്നവയ്ക്ക് ഒരിക്കലും നിലനിൽപ്പില്ല; അച്ഛനില്ലാതെ മകനില്ലാത്തതുപോലെയും, ഏകത്വം ഇല്ലാതെ ദ്വൈതം ഇല്ലാത്തതുപോലെയും.
ദ്രഷ്ടൈവ ദൃശ്യതാമ് ഏതി ന ദ്രഷ്ടൃത്വം വിനാസ്തി തത് । വിനാ പിത്രേവ തനയോ വിനാ ഭോക്ത്രേവ ഭോഗ്യതാ
ദർശകനാണ് കാണപ്പെടുന്നവനാകുന്നത്; ദർശകൻ ഇല്ലാതെ കാണപ്പെടുന്നവയില്ല. അച്ഛനില്ലാതെ മകനില്ലാത്തതുപോലെയും, അനുഭവിക്കുന്നവൻ ഇല്ലാതെ അനുഭവം ഇല്ലാത്തതുപോലെയും.
ദ്രഷ്ടുര് ഹി ദൃശ്യനിര്മാണേ ചിത്ത്വാദ് അസ്ത്യ് ഏവ ശക്തതാ । കനകസ്യാവദാതസ്യ കടകത്വകൃതാവ് ഇവ
ദർശകൻ കാണുന്ന വസ്തുക്കളെ സൃഷ്ടിക്കാൻ കഴിവുള്ളവനാണ്, എങ്ങനെ ശുദ്ധമായ പൊന്നിന് കങ്കണം ആകാൻ കഴിവുണ്ടോ അതുപോലെ.
ദൃശ്യസ്യ ദ്രഷ്ടൃനിര്മാണേ ജഡത്വാന് നാസ്തി ശക്തതാ । കടകത്വസ്യ മോഹസ്യ യഥാ കനകനിര്മിതൌ
കാണുന്ന വസ്തുക്കൾക്ക് ദർശകനെ സൃഷ്ടിക്കാൻ കഴിവില്ല, അവ ജഡമായതിനാൽ. എങ്ങനെ കങ്കണത്തിനോ മായയ്ക്കോ പൊന്നിനെ ഉണ്ടാക്കാൻ കഴിയില്ലയോ അതുപോലെ.
ചേതനാദ് ദൃശ്യനിര്മാണം ചിത് കചത്യ് അസദ് ഏവ യത് । അകാരണം മോഹഹേതുര് ഹേമൈവ കടകഭ്രമഃ
ചൈതന്യത്തിൽ നിന്നാണ് കാണുന്ന വസ്തുക്കളുടെ സൃഷ്ടി, എന്നാൽ അത് യഥാർത്ഥത്തിൽ അസത്യമാണ്; കങ്കണത്തിന്റെ ഭ്രമം അജ്ഞാനത്തിൽ നിന്നാണ്, അതിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ പൊന്നാണ് മാത്രം.
കടകത്വാവഭാസേ ഹി യഥാ ഹേമ്നോ ന ഹേമതാ । സത്യൈവ പ്രകചത്യ് ഏവം ദ്രഷ്ടുര് ദൃശ്യസ്ഥിതൌ വപുഃ
കങ്കണത്തിന്റെ രൂപം പൊന്നിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുമ്പോൾ, അതിൽ കങ്കണത്തിന്റെ സ്വഭാവമില്ല; അവിടെ സത്യമായുള്ളത് പൊന്നാണ് മാത്രം. അതുപോലെ, കാണുന്ന വസ്തുക്കളിൽ ദർശകന്റെ സത്ത മാത്രം പ്രകാശിക്കുന്നു.
ദ്രഷ്ടാ ദൃശ്യതയാ തിഷ്ഠന് ദ്രഷ്ടൃതാമ് ഉജ്ഝതീവ ഹി । സത്യാം കടകസംവിത്തൌ ഹേമ കാഞ്ചനതാമ് ഇവ
ദർശകൻ ദർശ്യമായ് നില്ക്കുമ്പോൾ, ദർശകത്വം ഉപേക്ഷിച്ചുപോലെയാണ് തോന്നുന്നത്. അതുപോലെ തന്നെ, കട്ടകം കാണുമ്പോൾ പൊന്നിന്റെ പൊന്നായ സ്വഭാവം മറഞ്ഞുപോകുന്നതുപോലെയാണ്.
ഏകസ്മിന് പ്രതിഭാസേ ഽസ്തി ന സത്താ ദ്രഷ്ടൃദൃശ്യയോഃ । പുമ്പ്രത്യയപ്രകചനേ ക്വ പശുപ്രത്യയോദയഃ
ഒരു രൂപം മാത്രം ഉണ്ടാകുമ്പോൾ, അവിടെ ദർശകനോ ദർശ്യവുമോ യാഥാർത്ഥ്യത്തിൽ ഇല്ല. മനുഷ്യൻ എന്ന ധാരണ തെളിയുമ്പോൾ, അവിടെ മൃഗം എന്ന ധാരണക്ക് സ്ഥാനം എവിടെയാണ്?
ദൃശ്യം പശ്യന് സ്വമ് ആത്മാനം ന ദ്രഷ്ടാ സ്വം പ്രപശ്യതി । ദ്രഷ്ടുര് ഹി ദൃശ്യതാപത്തൌ സത്താസത്തേവ തിഷ്ഠതി
ദർശ്യത്തെ കാണുമ്പോൾ, ദർശകൻ തന്റെ സ്വയം ദർശകനായി കാണുന്നില്ല. കാരണം, ദർശകൻ ദർശ്യമായാൽ, അവന്റെ നില ഇരട്ടമായ്, ഉണ്ട് എന്നപോലും ഇല്ല എന്നപോലുമാണ്.
ബോധാദ് ഗലിതദൃശ്യസ്യ ദ്രഷ്ടുസ് സത്തൈവ ഭാസതേ । അബുദ്ധകടകത്വസ്യ ഹേമ്നഃ കനകതാ യഥാ
അറിയലിൽ ദർശ്യം അകലുമ്പോൾ, ദർശകന്റെ നില മാത്രമേ തെളിയുന്നുള്ളൂ. അതുപോലെ, കട്ടകം തിരിച്ചറിയപ്പെടുന്നില്ലെങ്കിൽ, പൊന്നിന്റെ പൊന്നായ സ്വഭാവം മാത്രം ശേഷിക്കും.
ദൃശ്യേ ഽസത്യ് അസ്തി ന ദ്രഷ്ടാ ദൃശ്യം ദ്രഷ്ടരി നാസതി । ദ്വയേന ച വിനാ നൈക്യം നൈക്യമ് അപ്യ് അസ്തി ചാനയോഃ
കാണുന്നതു യാഥാർത്ഥ്യമല്ലെങ്കിൽ കാണുന്നവനും ഇല്ല; കാണുന്നവൻ ഇല്ലെങ്കിൽ കാണുന്നതും ഇല്ല. ഈ രണ്ടും ഇല്ലാതെ ഒന്നായിരിപ്പോഴും ഒന്നല്ലായിരിപ്പോഴും ഇല്ല.
സര്വം യഥാവദ് വിജ്ഞായ ശുദ്ധസംവിന്മയാത്മനഃ । വാചാമ് അവിഷയസ് സ്വാസ്ഥ്യം കിഞ്ചിദ് ഏവാവശിഷ്യതേ
എല്ലാം ശരിയായി മനസ്സിലാക്കിയവനും, സ്വഭാവം ശുദ്ധമായ ബോധമായവനും, വാക്കുകൾക്കപ്പുറത്തുള്ള ഒരു ശാന്തമായ നില മാത്രമേ ശേഷിക്കൂ.
ആത്മാഥ ദര്ശനം ദൃശ്യം ദീപേനേവാവഭാസിതമ് । കൃതം ച സര്വമ് ഏതേന ചിന്മാത്രപരമാണുനാ
ആത്മാവും, കാണുന്ന പ്രവൃത്തിയും, കാണുന്നതും എല്ലാം ഒരു വിളക്കുപോലെ പ്രകാശിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു; ഈ എല്ലാം ശുദ്ധബോധത്തിന്റെ അത്യന്തം സൂക്ഷ്മമായ അണുവാൽ സിദ്ധീകരിക്കപ്പെടുന്നു.
മാതൃമേയപ്രമാണാഖ്യം ബുദ്ധൌ നിഗിരതി ത്രയമ് । ഹേമേവ കടകാദിത്വമ് അസന്മയമ് ഉപസ്ഥിതമ്
അറിയുന്നവൻ, അറിയപ്പെടുന്നത്, അറിവിന്റെ മാർഗം എന്നിങ്ങനെയുള്ള മൂന്നു ബുദ്ധിയിൽ നിക്ഷേപിക്കപ്പെടുന്നു; പൊന്നിൽ നിന്ന് കട്ടകം പോലുള്ള രൂപങ്ങൾ ഉണ്ടാകുന്നതുപോലെ, ഇവ യാഥാർത്ഥ്യമെന്നു തോന്നുന്നുവെങ്കിലും യാഥാർത്ഥ്യമല്ല.
യഥാ ന ജലമ് ഊര്മ്യാദേഃ പൃഥക് കിഞ്ചിന് മനാഗ് അപി । തഥൈതസ്മാത് സ്വഭാവാണോര് ന കിഞ്ചിത് പൃഥഗ് ഏവ ഹി
ഒരു തിരമാലയിലും അതിന്റെ രൂപങ്ങളിലും വെള്ളം വേറെയായി ഒന്നുമില്ലാത്തതുപോലെ, ഈ സ്വഭാവത്തിന്റെ അതിസൂക്ഷ്മത്വത്തിൽ നിന്നു വേറെയായി ഒന്നും ഇല്ല.
സര്വഗാനുഭവാത്മത്വാത് സര്വാനുഭവരൂപതഃ । ഏകത്വാനുഭവേ ന്യായ്യേ രൂഢേ സര്വൈകതാസ്യ ഹി
എല്ലാ അനുഭവങ്ങളും അതിനെ അനുഭവിക്കുന്നതിന്റെ സ്വഭാവം കൊണ്ടാണ്, എല്ലാ അനുഭവങ്ങളും ഒറ്റതായിട്ടാണ്. ഈ ഏകത്വത്തിന്റെ അനുഭവം ഉറപ്പായാൽ എല്ലാം ഒറ്റതായാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്.
അസ്യേച്ഛയാ പൃഥക്താസ്തി വീചിതേവ മഹാമ്ഭസഃ । ഇച്ഛാനുരൂപസമ്പത്തേര് ഭാവിതാര്ഥൈകലാഭിനഃ
അതിന്റെ ഇച്ഛപ്രകാരം, വലിയ കടലിൽ തിരകൾ ഉയരുന്നതുപോലെ, വേർതിരിവ് തോന്നുന്നു; ആ ഇച്ഛയുടെ സ്വഭാവം പോലെ തന്നെ, എല്ലാ വസ്തുക്കളുടെയും പ്രത്യക്ഷത ഒറ്റ രൂപത്തിൽ പ്രകടമാകുന്നു.
ദിക്കാലാദ്യനവച്ഛിന്നഃ പരമാത്മാസ്തി കേവലഃ । സര്വാത്മത്വാത് സ സര്വാത്മാ സര്വാനുഭവതസ് സ്വതഃ
ദിശയും കാലവും മുതലായവയാൽ ബാധിക്കപ്പെടാത്തത് പരമാത്മാവാണ്; എല്ലായിടത്തും അതാണ് ആത്മാവ്, അതിന്റെ സ്വഭാവം കൊണ്ടുതന്നെ അതാണ് എല്ലാം അനുഭവിക്കുന്നതും.
സന്ന് ഏഷ ചേതനാത്മത്വാദ് അസന്ന് അനവബോധതഃ । ദ്വൈതൈക്യേ നാത്ര വിദ്യേതേ സത്യരൂപേ മഹാത്മനി
ഇത് ബോധത്തിന്റെ സ്വഭാവം കൊണ്ടാണ് സത്തായി കാണുന്നത്, അവബോധം ഇല്ലാത്തതിനാൽ അസത്തായി തോന്നുന്നു. മഹത്തായ ആത്മാവിന്റെ യഥാർത്ഥ രൂപത്തിൽ ഇരട്ടത്വമോ ഏകത്വമോ ഒന്നുമില്ല.
യദി കശ്ചിദ് ദ്വിതീയസ് സ്യാത് തദ് ഏകസ്യൈകതാ ഭവേത് । ദ്വിത്വൈക്യയോര് മിഥസ് സിദ്ധിര് ആതപച്ഛായയോര് ഇവ
എന്തെങ്കിലും രണ്ടാമത്തൊരുത്തൻ ഉണ്ടെങ്കിൽ, ഒന്നിന് ഏകത്വം ഉണ്ടാകുമായിരുന്നു. ഇരട്ടത്വവും ഏകത്വവും തമ്മിൽ പരസ്പരം നിലനിൽക്കുന്നത് വെളിച്ചവും അതിന്റെ നിഴലും പോലെയാണ്.
യത്ര നാസ്തി ദ്വിതീയോ ഹി തത്രൈകസ്യൈകതാ കഥമ് । ഏകതായാമ് അസിദ്ധായാം ദ്വയമ് ഏവ ന വിദ്യതേ
രണ്ടാമത്തൊരുത്തൻ ഇല്ലാത്തിടത്ത്, ഒരുവന് ഏകത്വം എങ്ങനെ ഉണ്ടാകും? ഏകത്വം സിദ്ധിച്ചിട്ടില്ലെങ്കിൽ, ഇരട്ടത്വം തന്നെ ഇല്ല.
ഏവം സ്ഥിതേ തു യച് ഛിഷ്ടം തത് സ്യാദ് രിക്തമ് ഇഹാസ്ഥിതേഃ । തസ്മാന് ന വ്യതിരിക്തം തദ്രൂപം ദ്രവ ഇവാമ്ഭസഃ
ഇങ്ങനെ നിലനിൽക്കുമ്പോൾ ശേഷിക്കുന്നതെന്തെങ്കിലും ശൂന്യമായിരിക്കും, ഈ അവസ്ഥയിലേതാണ്. അതിനാൽ, അതിന്റെ സ്വഭാവത്തിൽ നിന്ന് വേറിട്ടൊന്നും ഇല്ല, വെള്ളത്തിൽ നിന്നുള്ള ദ്രവം പോലെ.
നാനാരമ്ഭവിശാലം ച സാമ്യേനാക്ഷുബ്ധരൂപി ച । ബീജസ്യാന്തസ് തരുര് ഇവ ബ്രഹ്മണോ ഽന്തസ് സ്ഥിതം ജഗത്
നാനാവിധമായ ആരംഭങ്ങളാൽ വിശാലവും, സമത്വത്തിൽ ശാന്തവും ആയ ഈ ലോകം, ഒരു വൃക്ഷം വിത്തിനുള്ളിൽ നിലകൊള്ളുന്നതുപോലെ, ബ്രഹ്മാവിന്റെ ഉള്ളിൽ നിലകൊള്ളുന്നു.
ദ്വൈതമ് അപ്യ് അപൃഥക് തസ്മാദ് ധേമ്നഃ കടകതാ യഥാ । സാമ്യബുദ്ധാവബോധേ ഹി ദ്വൈതം സച് ച നസന്മയമ്
ഇരട്ടത്വം പോലും അതിന്റെ സ്വഭാവത്തിൽ നിന്ന് വേറെയല്ല, പൊന്നിന്റെ കഠിനത്വം പോലെ. സമത്വബോധത്തിൽ ഇരട്ടത്വം ഉണ്ട് എന്നതും ഇല്ലാത്തതുമായതാണ്.
യഥാ ദ്രവത്വം പയസസ് സ്പന്ദനം മാതരിശ്വനഃ । വ്യോമ്നശ് ശൂന്യത്വമ് ഏവം ഹി ന പൃഥഗ് ദ്വൈതമ് ഈശ്വരാത്
ജലംക്ക് ദ്രാവകത്വം, വായുവിന് സ്പന്ദനം, ആകാശത്തിന് ശൂന്യത്വം എന്നപോലെ, ഇരട്ടത്വം ഭഗവാനിൽ നിന്ന് വേറെയല്ല.
ദ്വൈതാദ്വൈതോപലമ്ഭോ ഹി ദുഃഖായൈഷ ക്ഷയാത്മനേ । നിപുണോ ഽനുപലമ്ഭോ യസ് ത്വ് ഏതയോസ് തത് പരം വിദുഃ
ഇരട്ടത്വവും അതിന്റെ വിരുദ്ധത്വവും തിരിച്ചറിയുന്നത് ദുഃഖത്തിനും നാശത്തിനും കാരണമാകുന്നു. ഈ രണ്ടും അതിവിപുലമായി തിരിച്ചറിയാതിരിക്കുന്നവരെയാണ് പരമോന്നതരെന്ന് അറിയുന്നത്.
മാതൃമാനപ്രമേയാദി ദ്രഷ്ടൃദര്ശനദൃശ്യതാഃ । ഏതാവജ് ജഗദ് ഏതച് ച പരമാണൌ ചിതസ് സ്ഥിതമ്
അളവ്, അളക്കുന്നവൻ, അളവായത് — കാണുന്നവൻ, കാണുന്നത്, കാണപ്പെടുന്നത് — ഇവയൊക്കെയാണ് ലോകം. ഇതെല്ലാം അത്യന്തം സൂക്ഷ്മമായ മനസ്സിന്റെ കണികയിൽ തന്നെ നിലകൊള്ളുന്നു.
അയം ജഗദണുര് നിത്യമ് അനേനാണുസുമേരുണാ । സ്പന്ദനം പവനേനേവ സ്വാങ്ഗ ഏവ ധൃതഃ കുതഃ
ഈ ലോകം ഒരു അനുസൂക്ഷ്മമായ കണിക മാത്രമാണ്. ആ സൂക്ഷ്മകണികയിൽ തന്നെ, സ്വയം നിലകൊള്ളുന്ന മേരുപർവതംപോലെയാണ് ലോകം നിലനിൽക്കുന്നത്. കാറ്റിൽ ചലനം എങ്ങനെയോ, അതുപോലെ തന്നെ ഇതും അതിന്റെ ഉള്ളിലാണു നിലനിൽക്കുന്നത്; വേറെയെങ്ങനെയാകും?
അഹോ നു ഭീമാ മായേയമ് അഥ വാ മായിതാ പരാ । പരമാണ്വന്തര് ഏവാസ്തി യത് ത്രൈലോക്യപരമ്പരാ
അയ്യോ, ഇതെന്തൊരു ഭയങ്കരമായ മായയാണു! അല്ലെങ്കിൽ, മായാവി തന്നെയാണ് ഏറ്റവും വലിയവൻ. കാരണം, അത്യന്തം സൂക്ഷ്മമായ കണികയിൽ തന്നെ മൂന്നു ലോകങ്ങളുടെയും മുഴുവൻ പരമ്പരയും നിലകൊള്ളുന്നു.