ദഹനൈകാര്ഥയോഗ്യാനി കായകാഷ്ഠാനി ഭൂരിശഃ । സംസാരാബ്ധാവ് ഇഹോഹ്യന്തേ കഞ്ചിത് തേഷു നരം വിദുഃ
കത്തിക്കാൻ മാത്രം യോഗ്യമായ ഈ ശരീരമരങ്ങൾ, വീണ്ടും വീണ്ടും സംസാരസമുദ്രത്തിൽ ഇട്ടുകളയപ്പെടുന്നു. അവയിൽ ചിലരെയാണ് മനുഷ്യനെന്നു തിരിച്ചറിയുന്നത്.
ദീര്ഘദൌരാത്മ്യചലയാ നിപാതഫലയാനയാ । ന ദേഹലതയാ കാര്യം കിഞ്ചിദ് അസ്തി വിവേകിനഃ
ദീർഘകാലം നീളുന്ന ദുർഭാഗ്യവും അതിന്റെ അപ്രത്യക്ഷമായ ഫലമായ വീഴ്ചയും കാരണം, വിവേകമുള്ളവർക്കു ഈ ശരീരത്തോടു ചെയ്യാനുള്ളത് ഒന്നുമില്ല.
മജ്ജന് കര്ദമകോശേഷു ഝഗിത്യ് ഏവ ജരാം ഗതഃ । ന ജ്ഞായതേ യാത്യ് അചിരാത് ക്വ കഥം ദേഹദര്ദുരഃ
മണ്ണ് നിറഞ്ഞ കുഴിയിലേക്കു വീണവൻ എത്രയും വേഗം വൃദ്ധനാകുന്നതുപോലെ, ഈ ശരീരത്തിൽ ജീവിക്കുന്ന ജീവനും എവിടേക്കാണ് എങ്ങനെ പോകുന്നത് എന്നത് ആരും അറിയാതെ ഉടൻ അകന്നു പോകുന്നു.
നിസ്സാരസകലാരമ്ഭാഃ കായാശ് ചപലവായവഃ । രജോമാര്ഗേണ ഗച്ഛന്തോ ദൃശ്യന്തേ നേഹ കേനചിത്
ശരീരത്തിൽ ചെയ്യുന്ന എല്ലാ പ്രവർത്തികളും അർത്ഥശൂന്യമാണ്; ശരീരത്തിലെ ചഞ്ചലമായ വായു പൊടിപാതയിലൂടെ സഞ്ചരിച്ചാലും, അതിനെ ഇവിടെ ആരും കാണുന്നില്ല.
വായോര് ദീപസ്യ മനസോ ഗച്ഛതോ ജ്ഞായതേ ഗതിഃ । ആഗച്ഛതശ് ച ഭഗവന് ന ശരീരശരസ്യ നഃ
ഭഗവൻ, വായുവിന്റെ ചലനം, ദീപത്തിന്റെ കനൽ, മനസ്സിന്റെ സഞ്ചാരം ഇവയെല്ലാം വരുമ്പോഴും പോകുമ്പോഴും മനസ്സിലാക്കാൻ കഴിയും; പക്ഷേ ശരീരത്തിന്റെ അസ്ത്രം എവിടെ പോകുന്നു എന്നത് അറിയാൻ കഴിയില്ല.
ബദ്ധാശാ യേ ശരീരേഷു ബദ്ധാശാ യേ ജഗത്സ്ഥിതൌ । താന് മോഹമദിരോന്മത്താന് ധിഗ് ധിഗ് അസ്തു പുനഃ പുനഃ
ശരീരത്തിലും ലോകത്തിലും ആശകൾ കെട്ടിപ്പിടിച്ചിരിക്കുന്നവരും, മോഹത്തിന്റെ മദ്യം കുടിച്ചു മയങ്ങിയിരിക്കുന്നവരും, അത്തരം ആളുകൾക്ക് വീണ്ടും വീണ്ടും നിന്ദയേൽക്കട്ടെ.
നാഹം ദേഹസ്യ നോ ദേഹോ മമ നായമ് അഹം തഥാ । ഇതി വിശ്രാന്തചിത്താ യേ തേ മുനേ പുരുഷോത്തമാഃ
ഞാൻ ശരീരമല്ല, ശരീരം എനിക്ക് സ്വന്തമല്ല, ഞാൻ ഇതുമല്ല എന്ന് മനസ്സിൽ ഉറപ്പുള്ളവരാണ്, മഹർഷേ, മനുഷ്യരിൽ ഏറ്റവും ഉന്നതർ.
മാനാവമാനബഹുലാ ബഹുലാഭമനോരമാഃ । ശരീരമാത്രബദ്ധാസ്ഥം ഘ്നന്തി ദോഷദൃശോ നരമ്
മാനവും അപമാനവും, അനേകം ആഗ്രഹങ്ങളുടെ ആസ്വാദനങ്ങളും നിറഞ്ഞിരിക്കുന്ന അവിടെയുള്ള ദോഷങ്ങൾ, ശരീരബന്ധത്തിൽ മാത്രം കുടുങ്ങിയ മനുഷ്യനെ വേദനിപ്പിക്കുന്നു.
ശരീരസങ്ഗശായിന്യാ പിശാച്യാ പേശലാങ്ഗയാ । അഹങ്കാരചമത്കൃത്യാ ഛലേന ച്ഛലിതാ വയമ്
സ്വന്തം ശരീരത്തോടുള്ള ആകർഷണത്തിൽ കിടക്കുന്ന, മനോഹരമായ അവയവങ്ങളുള്ള, മോഹിപ്പിക്കുന്ന ഒരു പിശാച് പോലെയുള്ള അഹങ്കാരത്തിന്റെ കപടതയിൽ ഞങ്ങൾ വഞ്ചിതരായി.
പ്രജ്ഞാ വരാകീ സര്വൈവ കായബദ്ധാസ്ഥയാനയാ । മിഥ്യാജ്ഞാനകുരാക്ഷസ്യാ ഛലിതാ കഷ്ടമ് ഏകികാ
ശരീരബന്ധത്തിൽ ഉറച്ചിരിക്കുന്ന, കള്ളജ്ഞാനത്തിന്റെ കുരങ്ങിന്റെ കണ്ണുപോലെയുള്ള ഈ ഒരാളാൽ, ദയനീയമായ വിവേകം മുഴുവനും വഴിതെറ്റിപ്പോയി; എത്ര ദുർഭാഗ്യവും ഏകാന്തതയും!
ന കിഞ്ചിദ് അപി യസ്യാസ്തി സത്യം തേന ഹതാത്മനാ । ചിത്രം ദഗ്ധശരീരേണ ജനതാ വിപ്രലഭ്യതേ
ആത്മാവ് നശിച്ചവനും യാഥാർത്ഥ്യമായൊന്നും ഇല്ലാത്തവനും, ശരീരം നേരത്തെ തന്നെ ചിതയിലായവനാൽ ജനങ്ങൾ എങ്ങനെ വഞ്ചിതരാവുന്നു എന്നത് അത്ഭുതമാണ്.
ദിനൈഃ കതിപയൈര് ഏവ നിര്ഝരാമ്ബുകണോ യഥാ । പതത്യ് അയമ് അയത്നേന ജര്ജരഃ കായപല്ലവഃ
കുഞ്ചികയുടെ വെള്ളം കുറച്ചു ദിവസങ്ങൾക്കകം എളുപ്പത്തിൽ വീഴുന്നതുപോലെ, ഈ ക്ഷീണിച്ച ശരീരപ്പൊതി യും യാതൊരു ശ്രമവുമില്ലാതെ വീഴുന്നു.
കായോ ഽയമ് അചിരാപായോ ബുദ്ബുദോ ഽമ്ബുനിധാവ് ഇവ । വ്യര്ഥം കാര്യപരാവര്തേ പരിസ്ഫുരതി നിഷ്ഫലഃ
ഈ ശരീരം ദീർഘകാലം നിലനിൽക്കാത്തത് സമുദ്രത്തിലെ ഒരു ബുധ്ബുദം പോലെയാണ്; ഫലമില്ലാത്ത കാര്യങ്ങളിൽ അപ്രയോജനമായി അലയുന്നു.
മിഥ്യാജ്ഞാനവികാരേ ഽസ്മിന് സ്വപ്നസമ്ഭ്രമപത്തനേ । കായേ സ്ഫുടതരാപായേ ക്ഷണമ് ആസ്ഥാ ന മേ ദ്വിജ
കള്ളജ്ഞാനത്തിന്റെ ഭ്രമവും സ്വപ്നസങ്കല്പത്തിന്റെ ആശയക്കുഴപ്പവും നിറഞ്ഞ, വ്യക്തമായി നശിക്കുന്ന ഈ ശരീരത്തിൽ ഞാൻ ഒരു നിമിഷം പോലും വിശ്വാസം വയ്ക്കുന്നില്ല, ദ്വിജ.
തഡിത്സു ശരദഭ്രേഷു ഗന്ധര്വനഗരേഷു ച । സ്ഥൈര്യം യേന വിനിര്ണീതം സ വിശ്വസിതി വിഗ്രഹേ
വെളിച്ചം പൊള്ളുന്ന മിന്നലിലും, ശരദ്കാലത്തിലെ മേഘങ്ങളിലും, ഗാന്ധർവരുടെ നഗരങ്ങളിലും സ്ഥിരത കണ്ടെത്തിയവനാണ് ശരീരത്തിൽ വിശ്വാസം വയ്ക്കുന്നത്.
സതതഭങ്ഗുരകാര്യപരമ്പരാവിജയി ജാതജയം ശഠവൃത്തിഷു । സകലദോഷമ് ഇദം കുകലേവരം തൃണമ് ഇവാഹമ് ഉപോജ്ഝ്യ സുഖം സ്ഥിതഃ
എല്ലാ ദോഷങ്ങളും നിറഞ്ഞു, എപ്പോഴും തകർച്ചയിലായ പ്രവൃത്തികളാൽ പരാജയപ്പെടുന്ന, വഞ്ചനാപരമായ ഈ ദുർബലമായ ശരീരം പുൽക്കഷായം പോലെ ഉപേക്ഷിച്ച് ഞാൻ സന്തോഷത്തോടെ നിലകൊള്ളുന്നു.
ലബ്ധ്വാപി തരലാകാരേ കാര്യഭാരതരങ്ഗിണി । സംസാരസാഗരേ ജന്മ ബാല്യം ദുഃഖായ കേവലമ്
ഭാരമായ കർമ്മങ്ങളുടെ തിരമാലകളുമായി, ക്ഷണികമായ രൂപങ്ങളോടെ, ഈ ലോകസമുദ്രത്തിൽ ജനനം ലഭിച്ചാലും ബാല്യം ദു:ഖം മാത്രമേ നൽകൂ.
അശക്തിര് ആപദസ് തൃഷ്ണാ മൂകതാ മൂഢബുദ്ധിതാ । ഗൃധ്നുതാ ലോലതാ ദൈന്യം സര്വം ബാല്യേ പ്രവര്തതേ
ശക്തിയില്ലായ്മ, അപായങ്ങൾ, തൃഷ്ണ, മൗനം, മന്ദബുദ്ധിത, അത്യാഗ്രഹം, ചഞ്ചലത, ദു:ഖം — ഇവ എല്ലാം ബാല്യത്തിൽ ഉണ്ടാകുന്നു.
രോഷരോദനരൌദ്രീഷു ദൈന്യജര്ജരിതാസു ച । ദശാസു ബന്ധനം ബാല്യമ് ആലാനം കരിണീഷ്വ് ഇവ
കോപം, കരച്ചിൽ, ക്രൂരത, ദു:ഖത്തിൽ ചിതറൽ — ഈ അവസ്ഥകളിൽ ബാല്യം ആനകൾക്ക് കെട്ടിയിട്ടിരിക്കുന്ന കെട്ടുപോലെ ബന്ധനമാണ്.
ന മൃതൌ ന ജരാരോഗേ ന ചാപദി ന യൌവനേ । താശ് ചിന്താ വിനികൃന്തന്തി ഹൃദയം ശൈശവേഷു യാഃ
മരണം, വയസ്സായ രോഗം, ദുരന്തം, യൗവനം — ഇവയിൽ പോലും ഹൃദയം കീറുന്ന ചിന്തകൾ ബാല്യത്തിൽ ഉണ്ടാകുന്നതുപോലെ ശക്തിയോടെ വരില്ല.
തിര്യഗ്ജാതിസമാരമ്ഭസ് സര്വൈര് ഏവാവധീരിതഃ । ലോലോ ബാലജനാചാരോ മരണാദ് അപി ദുഃഖദഃ
കുട്ടികളുടെ പെരുമാറ്റം, എല്ലാരും അവഹേളിക്കുന്നതും, മൃഗങ്ങളെപ്പോലെ അശാന്തവും, മരണത്തേക്കാളും വേദനയുണ്ടാക്കുന്നതാണ്.
പ്രതിബിമ്ബം ഘനാജ്ഞാനാം നാനാസങ്കല്പപേലവമ് । ബാല്യമ് ആലൂനസംശീര്ണമനഃ കസ്യ സുഖാവഹമ്
പലതരത്തിലുള്ള ആശയങ്ങളാൽ അലയുന്ന, കനത്ത അജ്ഞാനത്തിന്റെ പ്രതിഫലനമായ ബാല്യം, മനസ്സ് തകർന്നവൻക്ക് എവിടെ സന്തോഷം നൽകും?
ജഡശ്യാമലയാജസ്രം ജാതഭീത്യാ പദേ പദേ । യദ് ഭയം ശൈശവേ ബുദ്ധ്യാ കസ്യാമ് ആപദി തദ് ഭവേത്
മന്ദതയും ഇരുണ്ടതയും നിറഞ്ഞ ബാല്യത്തിൽ ഓരോ ഘട്ടത്തിലും ഉണ്ടാകുന്ന ആ ഭയം, ബുദ്ധിയുള്ളവൻക്ക് ആ ദുരിതം നേരിടാൻ ആഗ്രഹമുണ്ടാകുമോ?
ലീലാസു ദുര്വിലാസേഷു ദുരീഹാസു ദുരാശയേ । പരമം മോഹമ് ആദത്തേ ബാലോ ബലവദാപദമ്
കളിയിലും തെറ്റായ വിനോദങ്ങളിലും വെറുതെ ആഗ്രഹങ്ങളിലും വ്യാജ പ്രതീക്ഷകളിലും മുഴുകുന്ന കുട്ടി, വലിയ മായയിലും വലിയ ദുരന്തത്തിലും വീഴുന്നു.
വികല്പകലിലാരമ്ഭം ദുര്വിലാസം ദുരാസ്പദമ് । ശൈശവം ശാസനായൈവ പുരുഷസ്യ ന ശാന്തയേ
അവ്യക്തമായ ചിന്തകളും തെറ്റായ വിനോദങ്ങളും കൈവരാനാകാത്ത ആഗ്രഹങ്ങളും നിറഞ്ഞ ബാല്യം, ശാന്തിക്കല്ല, ശാസനയ്ക്കാണ് അനുയോജ്യം.
യേ ദോഷാ യേ ദുരാചാരാ ദുഷ്ക്രമാ യേ ദുരാധയഃ । തേ സര്വേ സംസ്ഥിതാ ബാല്യേ ദുര്ഗര്ത ഇവ കൌശികാഃ
എല്ലാ തെറ്റുകളും ദുഷ്പ്രവൃത്തികളും ചെയ്യാൻ പ്രയാസമുള്ള കാര്യങ്ങളും ദുഷ്ടചിന്തകളും ബാല്യത്തിൽ തന്നെ അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു, ആഴമുള്ള കുളത്തിൽ മുങ്ങിയിരിക്കുന്ന മുക്കൻപാമുകളെപ്പോലെ.
ബാല്യം രമ്യമ് ഇതി വ്യര്ഥബുദ്ധയഃ കഥയന്തി യേ । താന് മൂര്ഖപുരുഷാന് ബ്രഹ്മന് ധിഗ് അസ്തു ഹതചേതസഃ
ബാല്യം മനോഹരമാണെന്ന് വിവേകമില്ലാതെ പറയുന്നവരെ, അയ്യാ ബ്രഹ്മനേ, അത്തരം ഭ്രാന്തന്മാരെയും മനസ്സില്ലാത്തവരെയും ശപിക്കട്ടെ.
യത്ര ലോലാകൃതി മനഃ പരിസ്ഫുരതി വൃത്തിഷു । ത്രൈലോക്യരാജ്യമ് അപി തത് കഥം ഭവതി തുഷ്ടയേ
മനസ്സ് അശാന്തമായി പലതിലേക്കും ഓടിക്കൊണ്ടിരിക്കുമ്പോൾ, മൂന്ന് ലോകങ്ങളുടെ രാജ്യം കിട്ടിയാലും അതിൽ സന്തോഷം ഉണ്ടാവുമോ?
സര്വേഷാമ് ഏവ സത്ത്വാനാം സര്വാവസ്ഥാസു ചൈവ ഹി । മനശ് ചഞ്ചലതാമ് ഏതി ബാല്യേ ദശഗുണം മുനേ
എല്ലാ ജീവികളുടെയും എല്ലാ അവസ്ഥകളിലും മനസ്സ് ചഞ്ചലമാവുന്നു; എന്നാൽ ബാല്യത്തിൽ അതിന്റെ ചഞ്ചലത പത്തു മടങ്ങ് കൂടുതലാണ്, മഹർഷേ.
മനഃ പ്രകൃത്യൈവ ചലം ബാല്യം ച ചലതാവരമ് । തയോസ് സംശ്ലിഷ്ടയോസ് താത കേനൈവാന്തഃ കുചാപലേ
മനസ്സ് സ്വഭാവത്തിൽ തന്നെ ചഞ്ചലമാണ്, ബാല്യവും അതിന്റെ പരമാവധി ചഞ്ചലതയാണ്; ഈ രണ്ടും ഒന്നിച്ചാൽ, പ്രിയമേ, അകത്തുള്ള ആ കലഹം ആരാണ് മനസ്സിലാക്കാൻ കഴിയുക?