ചിദണോര് അന്തരേ യദ് യദ് അസ്തി തദ് ദൃശ്യതേ ബഹിഃ । സങ്കല്പേഷ്ടാലിങ്ഗനാദി ദൃഷ്ടാന്തോ ഽത്ര ഹി രാഗിണഃ
ചൈതന്യത്തിന്റെ അതിസൂക്ഷ്മത്വത്തിനുള്ളില് എന്തെല്ലാം ഉണ്ടോ അതൊക്കെ പുറത്തു കാണപ്പെടുന്നു. ആഗ്രഹമുള്ളവര്ക്ക്, മനസ്സില് ആഗ്രഹിച്ച വസ്തുവിനെ അണയുന്ന അനുഭവം ഇതിന് ഉദാഹരണമാണ്.
ആദിസര്ഗേ സര്വശക്തിശ് ചിദ് യഥാ ചോദിതാത്മനാ । തഥാശു പശ്യത്യ് അഖിലം സങ്കല്പമതിവത് സ്വതഃ
സൃഷ്ടിയുടെ ആരംഭത്തിൽ എല്ലാശക്തികളും ഉള്ള ചൈതന്യം സ്വമനസ്സിന്റെ ഇച്ഛപ്രകാരം എല്ലാം അതിവേഗം കാണുന്നു; അങ്ങനെ തന്നെ അതു എല്ലാ ഭാവനകളെയും അതിജീവിച്ച് സ്വയം അറിയുന്നു.
അഭിജാതാശയസ്യാന്തര് യദ് യഥാ പ്രതിഭാസതേ । തത് തഥാ പശ്യതീവാസൌ ദൃഷ്ടാന്തോ ഽത്ര ശിശോര് മനഃ
ഉയർന്ന മനസ്സുള്ളവന്റെ ഉള്ളിൽ എന്ത് പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നുവോ, അതു തന്നെയാണ് അവൻ കാണുന്നതുപോലുള്ളത്; ഇതിന് ഉദാഹരണം ഒരു കുഞ്ഞിന്റെ മനസ്സാണ്.
പരമാണുത ഏവാപി ചിന്മാത്രേണാമുനാണുനാ । പരിസൂക്ഷ്മതമേനൈവ വിശ്വഗ് വിശ്വം പ്രപൂരിതമ്
ഏറ്റവും സൂക്ഷ്മമായ അണുവിലും ഈ ശുദ്ധമായ ചൈതന്യത്തിലൂടെ മുഴുവൻ ലോകവും അത്യന്തം സൂക്ഷ്മമായി നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു.
അണുര് ഏവ ന മാത്യ് ഏഷ യോജനാനാം ശതേഷ്വ് അപി । സര്വഗത്വാദ് അനാദ്യന്തരൂപത്വാദ് വേദനാകൃതിഃ
ഈ അണു നൂറുകണക്കിന് യോജനങ്ങൾ കടന്നാലും നശിക്കില്ല; കാരണം അതു എല്ലായിടത്തും വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു, അതിന് ആരംഭമോ അവസാനമോ ഇല്ല, അതു വെറും അറിവിന്റെ രൂപമായാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്.
യഥാ ധൂര്തേന ശിഡ്ഗേന പുംസാ ബാലഃ പ്രനാട്യതേ । സഭ്രൂവികാരനയനനിരീക്ഷണവിചേഷ്ടിതൈഃ
ഏകദേശം ഒരു കപടനായവൻ കണ്ണുകളും ഭ്രൂവിലാസങ്ങളും ചലനങ്ങളും കൊണ്ട് ഒരു കുട്ടിയെ എങ്ങനെ വഞ്ചിച്ച് കളിപ്പിക്കുമോ, അങ്ങനെ തന്നെയാണ്.
ചിദാലോകേന ശുദ്ധേന സപര്വതതൃണം ജഗത് । നാട്യതേ ഽവിരതം തദ്വദ് വിവൃത്യാഭിനയം സദാ
ശുദ്ധമായ ചൈതന്യത്തിന്റെ പ്രകാശം കൊണ്ട്, പർവതങ്ങളും പുല്ലുകളും അടങ്ങിയ ഈ ലോകം എപ്പോഴും മാറിമറിയുന്ന രൂപങ്ങൾ കാണിച്ച് അനന്തമായി നൃത്തം ചെയ്യുന്നവണ്ണം ആകുന്നു.
തേനൈവാനന്തരൂപത്വാദ് അണുനാ വാസസാ യഥാ । സംവിദന്തര് ഭവേദ് ബാഹ്യേ കൃത്വാ മേര്വാദി വേഷ്ടിതമ്
ഏതാണ്ട് ഒരു സുഗന്ധം വസ്ത്രത്തിൽ മുഴുവനും പരക്കുന്നതുപോലെ, അതേ പ്രകൃതിയിൽ ചൈതന്യം അകത്തും പുറത്തും, മേരുപർവതത്തെയും അതിനപ്പുറത്തെയും മുഴുവനും ചുറ്റിപിടിച്ചിരിക്കുന്നു.
ദിക്കാലാദ്യനവച്ഛിന്നരൂപത്വാന് മേരുതോ ബൃഹത് । വാലാഗ്രശതഭാഗാത്മാപ്യ് ഏഷ സൂക്ഷ്മഃ പരോ ഽണുകഃ
ദിക്കുകളും കാലവും മറ്റൊന്നും അതിനെ നിയന്ത്രിക്കാത്തതിനാൽ, മേരുവിനെക്കാൾ വലിയതും, ഒരു രോമത്തിന്റെ നൂറ്റി ഒന്ന് ഭാഗത്തേക്കാൾ സൂക്ഷ്മവുമായതും അതാണ്.
ശുദ്ധസംവേദനാകാശരൂപസ്യ പരമാണുനാ । ശോഭതേ ന ഹി സാമ്യോക്തിര് മേരുസര്ഷപയോര് ഇവ
ശുദ്ധമായ ബോധവും ആകാശസ്വഭാവവും ഉള്ള അത്യന്തം സൂക്ഷ്മമായ അണുവിനെ മറ്റൊന്നുമായി താരതമ്യം ചെയ്യാൻ കഴിയില്ല — വലിയ മെരു പർവ്വതത്തെയും ഒരു കടുക് വിത്തിനെയും പോലെയാണ് അവയുടെ വ്യത്യാസം.
മായാകലാപരാണുത്വം നിര്മായാ പരമാത്മതാ । ഹേമ്നീവ കടകത്വേന നാതോ ഽത്ര സമതാ ഭവേത്
മായയുടെ സൂക്ഷ്മത അതിന്റെ കപടസ്വഭാവം കൊണ്ടാണ്, എന്നാൽ പരമാത്മാവ് മായയെ അതിജീവിച്ചിരിക്കുന്നു. ഒരു കങ്കണവും സ്വർണ്ണവും ഒരുപോലെയല്ലാത്തതുപോലെ ഇവിടെയും സമത്വം ഉണ്ടാകില്ല.
പ്രകടോ ഽനേന ദീപേന പ്രകാശോ ഽനുഭവാത്മനാ । സ്വസത്താനാശപൂര്വോ ഹി വിനാനേന ഭവേത് തു സഃ
അനുഭവത്തിന്റെ പ്രകാശമായി പ്രകടമാകുന്ന ഈ വിളക്കിനാൽ എല്ലാ പ്രകാശവും ദൃശ്യമാകുന്നു; അതില്ലാതെ ആ പ്രകാശം ഉണ്ടാകില്ല, കാരണം അതാണ് സകലത്തിനും മുമ്പിലുള്ളത്.
യദി സൂര്യാദികം സര്വം ജഗദ് ഏകജഡം ഭവേത് । തതഃ കിമ് ആത്മാ കിം രൂപം പ്രകാശസ് സ്യാത് ക്വ വാഥ കിമ്
സൂര്യനും മറ്റെല്ലാവും ഈ ലോകം മുഴുവൻ ജഡമായിരുന്നുവെങ്കിൽ, ആത്മാവ് എന്തായിരിക്കും, പ്രകാശം എങ്ങനെയായിരിക്കും, അതെവിടെയോ എന്തായിരിക്കും?
ശുദ്ധചിന്മാത്രസത്ത്വം യത് സ്വതസ് സ്വാത്മനി സംസ്ഥിതമ് । തദ് ഏതദ് അണുനാ തേജോ ദൃഷ്ടം ബഹിര് ഇവ സ്ഥിതമ്
സ്വയം സ്വഭാവത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്ന ശുദ്ധമായ ചൈതന്യസ്വരൂപം, പുറത്തു സൂക്ഷ്മമായ ഒരു പ്രകാശംപോലെ കാണപ്പെടുന്നു.
തേജാംസ്യ് അര്കേന്ദുവഹ്നീനാമ് അഭിന്നാനി തമോഘനാത് । ഏതാവാന് അത്ര ഭേദോ ഽസ്തി യദ് വര്ണേ ശൌക്ല്യകൃഷ്ണതേ
സൂര്യനും ചന്ദ്രനും അഗ്നിയും ഉള്ള പ്രകാശങ്ങൾ തമ്മിൽ യാതൊരു വ്യത്യാസവും ഇല്ല, ഇരുണ്ടതിന്റെ അളവുകൊണ്ടാണ് വ്യത്യാസം തോന്നുന്നത്. ഇവിടെയുള്ള ഭേദം വെറും നിറത്തിന്റെ വെളുപ്പോ കറുപ്പോ എന്നതിലാണ്.
യാദൃക് കജ്ജലനീഹാരമേഘനീഹാരയോര് ഭവേത് । താദൃക് പ്രകാശതമസോര് ഭേദശ് ചേതി തയോസ് സ്ഥിതഃ
കജ്ജലത്തിന്റെ പുകയും മേഘത്തിന്റെ പുകയും തമ്മിലുള്ള വ്യത്യാസം എങ്ങനെയുണ്ടോ, അതുപോലെയാണ് പ്രകാശത്തിന്റെയും ഇരുട്ടിന്റെയും വ്യത്യാസം അവയിൽ നിലകൊള്ളുന്നത്.
ജഡയോര് ഉപലമ്ഭായ ചിദാദിത്യഃ കിലൈതയോഃ । യദാ തപതി തേനൈതേ ലബ്ധസത്തൈകതാം ഗതേ
ജഡമായ വസ്തുക്കളെ അറിയാൻ, ചൈതന്യസൂര്യൻ ഇവരിലുമൊക്കെ പ്രകാശിക്കുമ്പോൾ, അവയ്ക്ക് ഒരുമിച്ചുള്ള സത്ത്വം ലഭിക്കുന്നു.
തപത്യ് ഏകശ് ചിദാദിത്യോ രാത്രിന്ദിവമ് അതന്ദ്രിതഃ । അന്തര് ബഹിശ് ശിലാദ്യന്തര് അപ്യ് അനസ്തമയോദയഃ
ചൈതന്യത്തിന്റെ സൂര്യൻ ഉത്സാഹത്തോടെ പകലും രാത്രിയും, അകത്തും പുറത്തും, കല്ലിനകത്തും മറ്റെവിടെയും, ഒരിക്കലും അസ്തമിക്കാതെയും ഉദിക്കാതെയും, എപ്പോഴും പ്രകാശിക്കുന്നു.
ത്രിലോകീ ഭാതി തേനേയം ജീവസ്യ പ്രഥിതാത്മനഃ । നാനോപലമ്ഭഭാണ്ഡാഢ്യാ കുടീ കഠിനകോടരാ
ആ ചൈതന്യത്തിന്റെ പ്രകാശത്തിൽ മൂന്നു ലോകവും ദീപ്തമാകുന്നു; ജീവന്റെ പ്രകടമായ ആത്മാവിനാണ് ഇതെല്ലാം. പലവിധ വസ്തുക്കളാൽ സമ്പന്നമായ ഒരു കുടിലോ, കഠിനമായ ഒരു കുഴിയോ, എല്ലാം അതിന്റെ പ്രകാശത്തിൽ തെളിയുന്നു.
തമസ്ത്വം തമസോ ദേഹമ് അവിനാശയതാമുനാ । തപ്യതേ ഭാസയാ ഭാസാ സര്വമ് ആഭാസ്യതേ തമഃ
നീ ഇരുട്ടാണ്; നിന്റെ ശരീരം ഇരുട്ടാണ്. എങ്കിലും ആ നശിക്കാത്ത പ്രകാശം നിന്നെ ചൂടാക്കുകയും തെളിയിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. പ്രകാശം വന്നാൽ എല്ലാ ഇരുട്ടും തെളിയപ്പെടുന്നു.
പദ്മോത്പലൌ യഥാര്കേണ തപതാ പ്രകടീകൃതൌ । പ്രകാശതമസോസ് സത്തേ ചിതൈവം പ്രകടീകൃതേ
സൂര്യൻ ഉദിക്കുമ്പോൾ താമരയും നെലുമ്ബും തെളിയുന്നതുപോലെ, പ്രകാശത്തിന്റെയും ഇരുട്ടിന്റെയും സത്ത ചൈതന്യത്താൽ വെളിപ്പെടുന്നു.
അര്കഃ കുര്വന്ന് അഹോരാത്രം ദര്ശയത്യ് ആകൃതിം യഥാ । ചിതിസ് സദസതീ കൃത്വാ ദര്ശയത്യ് ആകൃതിം തഥാ
സൂര്യൻ പകലും രാത്രിയും ഉണ്ടാക്കി തന്റെ രൂപം കാണിക്കുന്നതുപോലെ, ചൈതന്യവും സതും അസതും സൃഷ്ടിച്ച് തന്റെ സ്വരൂപം പ്രകടിപ്പിക്കുന്നു.
ചിദണോര് അന്തരേ സന്തി വിചിത്രാനുഭവാണവഃ । യഥാ മധുരസസ്യാന്തഃ പത്ത്രപുഷ്പഫലശ്രിയഃ
ചൈതന്യത്തിന്റെ സൂക്ഷ്മതയിൽ അനേകം വിചിത്രമായ അനുഭവങ്ങൾ ഉണ്ടാകുന്നു; അതുപോലെ തന്നെ ഒരു മധുരസസ്യത്തിനുള്ളിൽ ഇലകളും പൂക്കളും പഴങ്ങളുമുള്ള ഭംഗി ഒളിഞ്ഞിരിക്കുന്നു.
ഉദ്യന്തി ചിദണോര് ഏതേ സമഗ്രാനുഭവാണവഃ । മധുമാസരസാച് ചിത്രാ ഇവ ഷണ്ഡപരമ്പരാഃ
ഈ വിവിധ അനുഭവങ്ങൾ എല്ലാം ചൈതന്യത്തിന്റെ സൂക്ഷ്മതയിൽ നിന്ന് ഉദിക്കുന്നു; അതുപോലെ മധുമാസത്തിലെ രസംകൊണ്ട് പലവിധ പൂക്കളും കുലകളും പിറക്കുന്നതുപോലെ.
പരമാത്മാണുര് അത്യന്തം നിസ്സ്വാദസ് സൂക്ഷ്മതാവശാത് । സമഗ്രസ്വാദസത്തൈകജനകസ് സ്വദതേ സ്വയമ്
പരമാത്മാവിന്റെ അതിസൂക്ഷ്മത കാരണം അതിന് രുചി ഇല്ലെങ്കിലും, എല്ലാ രുചികൾക്കും അതാണ് ഏക കാരണം, അതാണ് അവയെ അനുഭവിക്കുന്നതും.
യോ യോ നാമ രസഃ കശ്ചിത് സ്വസത്തായാം കൃതസ്ഥിതിഃ । പ്രതിബിമ്ബമ് ഇവാദര്ശേ താം വിനാ നാസ്ത്യ് അസൌ സ്വതഃ
ഏത് രസം അല്ലെങ്കിൽ സാരവും സ്വഭാവത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നുവോ, അതു അതിന്റെ പ്രതിഫലനമായി മാത്രം ഉണ്ടാകുന്നു; അതില്ലാതെ അതിന് സ്വതന്ത്രമായി നിലനിൽക്കാൻ കഴിയില്ല, കണികയിൽ കണ്ണാടി ഇല്ലാതെ പ്രതിബിംബം ഉണ്ടാകാത്തതുപോലെ.
ത്യജതാ സംശ്രിതം സര്വം ചിന്മാത്രപരമാണുനാ । ത്യക്തം ജഗദ് അസംവിത്ത്യാ സംവിത്ത്യാ സര്വമ് ആശ്രിതമ്
ശുദ്ധമായ ബോധത്തിന്റെ സൂക്ഷ്മതയാൽ എല്ലാം ഉപേക്ഷിക്കുമ്പോൾ, അജ്ഞതയിൽ ലോകം മുഴുവൻ ഉപേക്ഷിക്കപ്പെടുന്നു; ബോധം ഉണ്ടാകുമ്പോൾ എല്ലാം അതിൽ ഉൾക്കൊള്ളപ്പെടുന്നു.
അശക്തയാപ്യ് ആത്മഗുപ്തൌ സര്വമ് ആച്ഛാദിതം ജഗത് । ചിതാണുതാമ് ഏവ പരാം സമ്പ്രസാര്യ വിതാനവത്
സ്വയം സംരക്ഷിക്കാൻ കഴിയാതിരുന്നാലും, ബോധം അതിന്റെ അത്യുത്തമമായ സൂക്ഷ്മത വ്യാപിപ്പിച്ച് ഒരു കുടപോലെ ലോകം മുഴുവൻ മൂടുന്നു.
ആത്മഗുപ്തിം ന ശക്നോതി പരമാത്മാമ്ബരാകൃതിഃ । മനാഗ് അപി ക്ഷണമ് അപി ഗജോ ദൂര്വാവനേ യഥാ
പരമാത്മാവിന്റെ ആകാശംപോലെയുള്ള വിശാലതയ്ക്ക് ഒരു നിമിഷം പോലും സ്വയം തൃപ്തി നേടാൻ കഴിയില്ല; വലിയാന ഒരു പച്ചപ്പുല്ല് വയലിൽ മേശിക്കാൻ കഴിയാത്തതുപോലെ.
തഥാപ്യ് ആക്രാന്തവാന് വിശ്വം ജ്ഞതാം ഗോപയതി ക്ഷണാത് । ജഗദ്ധാനാം കണം ബാല ഇവാഹോ ഘനമായിതാ
എന്നിരുന്നാലും, അറിവ് മുഴുവൻ ലോകത്തെയും തൊട്ട്, ഒരു നിമിഷംകൊണ്ട് അതിനെ മറയ്ക്കുന്നു; ഒരു കുട്ടി ഭക്ഷ്യകഷണം വിഴുങ്ങുന്നതുപോലെ, ലോകത്തിന്റെ ഗാഢമായ മായയും അങ്ങനെ തന്നെയാണ്.