ബീജസ്യാന്തസ്സ്ഥവൃക്ഷസ്യ വ്യോമാദ്വൈതാ സ്ഥിതിര് യഥാ । ബ്രഹ്മണോ ഽന്തസ്സ്ഥജഗതോ വ്യോമാക്ഷുബ്ധാ സ്ഥിതിസ് തഥാ
വിത്തിനകത്തെ മരത്തിന്റെ നില അഖണ്ഡമായ ആകാശത്തിൽ എങ്ങനെയോ, അതുപോലെ ബ്രഹ്മത്തിനകത്തെ ലോകങ്ങൾ ആകാശംപോലെ അശാന്തിയില്ലാതെ അചഞ്ചലമായി നിലകൊള്ളുന്നു.
ശാന്തം സമസ്തമ് അജമ് ഏകമ് അനാദിമധ്യം നേഹാസ്തി കാചന കലാ കലനാഃ കഥഞ്ചിത് । നിര്ദ്വന്ദ്വശാന്തമ് അതിരേകമ് അനേകമ് അച്ഛമ് ആഭാസരൂപമ് അലമ് ഏകവികാസമ് ആസ്സ്വ
ശാന്തവും പൂർണ്ണവും ജനനം ഇല്ലാത്തതും ഏകതയും ആദിയും നടുവും ഇല്ലാത്തതും, ഇവിടെ ഒരു ഭാഗമോ കണക്കോ ഒന്നുമില്ല; ഇരട്ടത്വം ഇല്ലാത്തതും അതിശയകരമായതും അനേകത്വമുള്ളതും നിർമ്മലമായതും പ്രത്യക്ഷമായതും പൂർണ്ണമായി വിരിഞ്ഞതുമായ ഈ അവസ്ഥയിൽ നിലകൊൾക.
അഹോ നു പരമാര്ഥോക്തിഃ പാവനീ തവ മന്ത്രിണഃ । രാജാ രാജീവപത്ത്രാക്ഷ ഇദാനീമ് ഏഷ ഭാഷതാമ്
അയ്യോ, നിന്റെ മന്ത്രിയുടെ പരമാർത്ഥവാക്കുകൾ എത്ര വിശുദ്ധിയുള്ളതാണു! ഇപ്പോൾ ഈ താമരപ്പൂക്കണ്ണുള്ള രാജാവിന് സംസാരിക്കാം.
ഏഷോ ഽണുവേദനാദ് വായുര് വായുശ് ച ഭ്രാന്തിദൃഷ്ടിതഃ । തതോ ന കിഞ്ചിദ് വായ്വാദി കേവലം ശുദ്ധചേതനമ്
അണുവിനെ മനസ്സിലാക്കുന്നതിൽ നിന്നാണ് വായു ഉണ്ടാകുന്നത്; വായുവിനെ കാണുന്നതും ഭ്രമം കൊണ്ടാണ്. അങ്ങനെ, വായുവോ മറ്റേതെങ്കിലും ഒന്നോ ഇല്ലാതാകുന്നു — ശേഷിക്കുന്നത് ശുദ്ധമായ ചൈതന്യമാണ്.
ശബ്ദസംവേദനാച് ഛബ്ദശ് ശബ്ദശ് ച ഭ്രാന്തിദര്ശനമ് । തതോ ഽത്ര ശബ്ദശബ്ദാര്ഥദൃഷ്ടിര് ദൂരതരം ഗതാ
ശബ്ദത്തെ അനുഭവിക്കുന്നതിൽ നിന്നാണ് ശബ്ദം ഉണ്ടാകുന്നത്; ശബ്ദം കാണുന്നതും ഭ്രമം കൊണ്ടാണ്. അങ്ങനെ, ശബ്ദവും അതിന്റെ അർത്ഥവും എന്ന ധാരണയും വളരെ ദൂരെയായി അകന്നു പോകുന്നു.
സോ ഽണുസ് സര്വം നകിഞ്ചിച് ച സോ ഽഹം നാഹം സ ഏവ ച । സര്വശക്ത്യാത്മനോ ഽസ്യൈവ പ്രതിഭൈവാത്ര കാരണമ്
ആ അണുവാണ് എല്ലാം, അതുപോലെ ഒന്നുമില്ലാത്തതും അതാണ്. ഞാനും അതാണ്, ഞാനല്ലാത്തതും അതാണ്, അതേ അതാണ്. എല്ലാം കഴിവുള്ള ആത്മാവിന്റെ പ്രകാശം മാത്രമാണ് ഇതിലെ കാരണം.
ആത്മാ യത്നശതൈഃ പ്രാപ്യോ ലബ്ധേ ഽസ്മിന് ന ച കിഞ്ചന । ലബ്ധം ഭവതി തച് ചൈതത് പരമം നാമ കിഞ്ചന
ആത്മാവിനെ നൂറുകണക്കിന് ശ്രമങ്ങൾകൊണ്ടാണ് ലഭിക്കുന്നത്; കിട്ടുമ്പോൾ ഒന്നും കിട്ടിയതില്ലെന്നപോലെയാണ്. കിട്ടുന്നതു ഇതേ, അതാണ് പരമമായ ഒന്നുമില്ലാത്തത് എന്ന് വിളിക്കുന്നത്.
താവജ് ജന്മവസന്തേഷു സംസൃതിവ്രതതിശ് ചിരമ് । വികസത്യ് ഉദിതോ യാവന് ന ബോധോ മൂലകാഷകൃത്
ബോധം എന്ന അതിന്റെ മൂലകാണ്ഡം ഉണരാതിരിക്കുമ്പോള്, ജനനത്തിന്റെ പല വസന്തങ്ങളിലും ഈ സഞ്ചാരചക്രം ദീര്ഘകാലം തുടരുന്നു.
അണുനാനേന രൂപം സ്വം ദൃശ്യതാമ് ഇവ ഗച്ഛതാ । താപേനാമ്ബു ധിയൈവേവ സ്വസ്ഥേനൈവാപഹാരിതമ്
സ്വന്തം രൂപത്തില് പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്ന ഈ സൂക്ഷ്മത്വം ഇങ്ങോട്ട് അങ്ങോട്ട് സഞ്ചരിക്കുന്നതുപോലെയാണ് തോന്നുന്നത്. എന്നാല്, അതിന്റെ യഥാര്ത്ഥ സ്വഭാവം മനസില് തന്നെ ഉരുകി പോകുന്നു, വെള്ളം ചൂടില് ലയിക്കുന്നതുപോലെ, അതിന്റെ സ്വഭാവം മാറ്റാതെ.
അനേന സംവിദം നാനാ മേരുസ് ത്രിഭുവനം തൃണമ് । വമിത്വാ ബഹിര് അന്തസ്സ്ഥം മായാത്മകമ് അവേക്ഷ്യതേ
ഈ ബോധം പുറത്ത് മേരുപര്വതം, മൂന്നു ലോകങ്ങള്, പുല്ല് മുതലായ എല്ലാം പുറത്താക്കി, അകത്തുള്ള മായയുടെ സ്വഭാവം മാത്രം കാണുന്നു.
ചിദണോര് അന്തരേ യദ് യദ് അസ്തി തദ് ദൃശ്യതേ ബഹിഃ । സങ്കല്പേഷ്ടാലിങ്ഗനാദി ദൃഷ്ടാന്തോ ഽത്ര ഹി രാഗിണഃ
ചൈതന്യത്തിന്റെ അതിസൂക്ഷ്മത്വത്തിനുള്ളില് എന്തെല്ലാം ഉണ്ടോ അതൊക്കെ പുറത്തു കാണപ്പെടുന്നു. ആഗ്രഹമുള്ളവര്ക്ക്, മനസ്സില് ആഗ്രഹിച്ച വസ്തുവിനെ അണയുന്ന അനുഭവം ഇതിന് ഉദാഹരണമാണ്.
ആദിസര്ഗേ സര്വശക്തിശ് ചിദ് യഥാ ചോദിതാത്മനാ । തഥാശു പശ്യത്യ് അഖിലം സങ്കല്പമതിവത് സ്വതഃ
സൃഷ്ടിയുടെ ആരംഭത്തിൽ എല്ലാശക്തികളും ഉള്ള ചൈതന്യം സ്വമനസ്സിന്റെ ഇച്ഛപ്രകാരം എല്ലാം അതിവേഗം കാണുന്നു; അങ്ങനെ തന്നെ അതു എല്ലാ ഭാവനകളെയും അതിജീവിച്ച് സ്വയം അറിയുന്നു.
അഭിജാതാശയസ്യാന്തര് യദ് യഥാ പ്രതിഭാസതേ । തത് തഥാ പശ്യതീവാസൌ ദൃഷ്ടാന്തോ ഽത്ര ശിശോര് മനഃ
ഉയർന്ന മനസ്സുള്ളവന്റെ ഉള്ളിൽ എന്ത് പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നുവോ, അതു തന്നെയാണ് അവൻ കാണുന്നതുപോലുള്ളത്; ഇതിന് ഉദാഹരണം ഒരു കുഞ്ഞിന്റെ മനസ്സാണ്.
പരമാണുത ഏവാപി ചിന്മാത്രേണാമുനാണുനാ । പരിസൂക്ഷ്മതമേനൈവ വിശ്വഗ് വിശ്വം പ്രപൂരിതമ്
ഏറ്റവും സൂക്ഷ്മമായ അണുവിലും ഈ ശുദ്ധമായ ചൈതന്യത്തിലൂടെ മുഴുവൻ ലോകവും അത്യന്തം സൂക്ഷ്മമായി നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു.
അണുര് ഏവ ന മാത്യ് ഏഷ യോജനാനാം ശതേഷ്വ് അപി । സര്വഗത്വാദ് അനാദ്യന്തരൂപത്വാദ് വേദനാകൃതിഃ
ഈ അണു നൂറുകണക്കിന് യോജനങ്ങൾ കടന്നാലും നശിക്കില്ല; കാരണം അതു എല്ലായിടത്തും വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു, അതിന് ആരംഭമോ അവസാനമോ ഇല്ല, അതു വെറും അറിവിന്റെ രൂപമായാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്.
യഥാ ധൂര്തേന ശിഡ്ഗേന പുംസാ ബാലഃ പ്രനാട്യതേ । സഭ്രൂവികാരനയനനിരീക്ഷണവിചേഷ്ടിതൈഃ
ഏകദേശം ഒരു കപടനായവൻ കണ്ണുകളും ഭ്രൂവിലാസങ്ങളും ചലനങ്ങളും കൊണ്ട് ഒരു കുട്ടിയെ എങ്ങനെ വഞ്ചിച്ച് കളിപ്പിക്കുമോ, അങ്ങനെ തന്നെയാണ്.
ചിദാലോകേന ശുദ്ധേന സപര്വതതൃണം ജഗത് । നാട്യതേ ഽവിരതം തദ്വദ് വിവൃത്യാഭിനയം സദാ
ശുദ്ധമായ ചൈതന്യത്തിന്റെ പ്രകാശം കൊണ്ട്, പർവതങ്ങളും പുല്ലുകളും അടങ്ങിയ ഈ ലോകം എപ്പോഴും മാറിമറിയുന്ന രൂപങ്ങൾ കാണിച്ച് അനന്തമായി നൃത്തം ചെയ്യുന്നവണ്ണം ആകുന്നു.
തേനൈവാനന്തരൂപത്വാദ് അണുനാ വാസസാ യഥാ । സംവിദന്തര് ഭവേദ് ബാഹ്യേ കൃത്വാ മേര്വാദി വേഷ്ടിതമ്
ഏതാണ്ട് ഒരു സുഗന്ധം വസ്ത്രത്തിൽ മുഴുവനും പരക്കുന്നതുപോലെ, അതേ പ്രകൃതിയിൽ ചൈതന്യം അകത്തും പുറത്തും, മേരുപർവതത്തെയും അതിനപ്പുറത്തെയും മുഴുവനും ചുറ്റിപിടിച്ചിരിക്കുന്നു.
ദിക്കാലാദ്യനവച്ഛിന്നരൂപത്വാന് മേരുതോ ബൃഹത് । വാലാഗ്രശതഭാഗാത്മാപ്യ് ഏഷ സൂക്ഷ്മഃ പരോ ഽണുകഃ
ദിക്കുകളും കാലവും മറ്റൊന്നും അതിനെ നിയന്ത്രിക്കാത്തതിനാൽ, മേരുവിനെക്കാൾ വലിയതും, ഒരു രോമത്തിന്റെ നൂറ്റി ഒന്ന് ഭാഗത്തേക്കാൾ സൂക്ഷ്മവുമായതും അതാണ്.
ശുദ്ധസംവേദനാകാശരൂപസ്യ പരമാണുനാ । ശോഭതേ ന ഹി സാമ്യോക്തിര് മേരുസര്ഷപയോര് ഇവ
ശുദ്ധമായ ബോധവും ആകാശസ്വഭാവവും ഉള്ള അത്യന്തം സൂക്ഷ്മമായ അണുവിനെ മറ്റൊന്നുമായി താരതമ്യം ചെയ്യാൻ കഴിയില്ല — വലിയ മെരു പർവ്വതത്തെയും ഒരു കടുക് വിത്തിനെയും പോലെയാണ് അവയുടെ വ്യത്യാസം.
മായാകലാപരാണുത്വം നിര്മായാ പരമാത്മതാ । ഹേമ്നീവ കടകത്വേന നാതോ ഽത്ര സമതാ ഭവേത്
മായയുടെ സൂക്ഷ്മത അതിന്റെ കപടസ്വഭാവം കൊണ്ടാണ്, എന്നാൽ പരമാത്മാവ് മായയെ അതിജീവിച്ചിരിക്കുന്നു. ഒരു കങ്കണവും സ്വർണ്ണവും ഒരുപോലെയല്ലാത്തതുപോലെ ഇവിടെയും സമത്വം ഉണ്ടാകില്ല.
പ്രകടോ ഽനേന ദീപേന പ്രകാശോ ഽനുഭവാത്മനാ । സ്വസത്താനാശപൂര്വോ ഹി വിനാനേന ഭവേത് തു സഃ
അനുഭവത്തിന്റെ പ്രകാശമായി പ്രകടമാകുന്ന ഈ വിളക്കിനാൽ എല്ലാ പ്രകാശവും ദൃശ്യമാകുന്നു; അതില്ലാതെ ആ പ്രകാശം ഉണ്ടാകില്ല, കാരണം അതാണ് സകലത്തിനും മുമ്പിലുള്ളത്.
യദി സൂര്യാദികം സര്വം ജഗദ് ഏകജഡം ഭവേത് । തതഃ കിമ് ആത്മാ കിം രൂപം പ്രകാശസ് സ്യാത് ക്വ വാഥ കിമ്
സൂര്യനും മറ്റെല്ലാവും ഈ ലോകം മുഴുവൻ ജഡമായിരുന്നുവെങ്കിൽ, ആത്മാവ് എന്തായിരിക്കും, പ്രകാശം എങ്ങനെയായിരിക്കും, അതെവിടെയോ എന്തായിരിക്കും?
ശുദ്ധചിന്മാത്രസത്ത്വം യത് സ്വതസ് സ്വാത്മനി സംസ്ഥിതമ് । തദ് ഏതദ് അണുനാ തേജോ ദൃഷ്ടം ബഹിര് ഇവ സ്ഥിതമ്
സ്വയം സ്വഭാവത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്ന ശുദ്ധമായ ചൈതന്യസ്വരൂപം, പുറത്തു സൂക്ഷ്മമായ ഒരു പ്രകാശംപോലെ കാണപ്പെടുന്നു.
തേജാംസ്യ് അര്കേന്ദുവഹ്നീനാമ് അഭിന്നാനി തമോഘനാത് । ഏതാവാന് അത്ര ഭേദോ ഽസ്തി യദ് വര്ണേ ശൌക്ല്യകൃഷ്ണതേ
സൂര്യനും ചന്ദ്രനും അഗ്നിയും ഉള്ള പ്രകാശങ്ങൾ തമ്മിൽ യാതൊരു വ്യത്യാസവും ഇല്ല, ഇരുണ്ടതിന്റെ അളവുകൊണ്ടാണ് വ്യത്യാസം തോന്നുന്നത്. ഇവിടെയുള്ള ഭേദം വെറും നിറത്തിന്റെ വെളുപ്പോ കറുപ്പോ എന്നതിലാണ്.
യാദൃക് കജ്ജലനീഹാരമേഘനീഹാരയോര് ഭവേത് । താദൃക് പ്രകാശതമസോര് ഭേദശ് ചേതി തയോസ് സ്ഥിതഃ
കജ്ജലത്തിന്റെ പുകയും മേഘത്തിന്റെ പുകയും തമ്മിലുള്ള വ്യത്യാസം എങ്ങനെയുണ്ടോ, അതുപോലെയാണ് പ്രകാശത്തിന്റെയും ഇരുട്ടിന്റെയും വ്യത്യാസം അവയിൽ നിലകൊള്ളുന്നത്.
ജഡയോര് ഉപലമ്ഭായ ചിദാദിത്യഃ കിലൈതയോഃ । യദാ തപതി തേനൈതേ ലബ്ധസത്തൈകതാം ഗതേ
ജഡമായ വസ്തുക്കളെ അറിയാൻ, ചൈതന്യസൂര്യൻ ഇവരിലുമൊക്കെ പ്രകാശിക്കുമ്പോൾ, അവയ്ക്ക് ഒരുമിച്ചുള്ള സത്ത്വം ലഭിക്കുന്നു.
തപത്യ് ഏകശ് ചിദാദിത്യോ രാത്രിന്ദിവമ് അതന്ദ്രിതഃ । അന്തര് ബഹിശ് ശിലാദ്യന്തര് അപ്യ് അനസ്തമയോദയഃ
ചൈതന്യത്തിന്റെ സൂര്യൻ ഉത്സാഹത്തോടെ പകലും രാത്രിയും, അകത്തും പുറത്തും, കല്ലിനകത്തും മറ്റെവിടെയും, ഒരിക്കലും അസ്തമിക്കാതെയും ഉദിക്കാതെയും, എപ്പോഴും പ്രകാശിക്കുന്നു.
ത്രിലോകീ ഭാതി തേനേയം ജീവസ്യ പ്രഥിതാത്മനഃ । നാനോപലമ്ഭഭാണ്ഡാഢ്യാ കുടീ കഠിനകോടരാ
ആ ചൈതന്യത്തിന്റെ പ്രകാശത്തിൽ മൂന്നു ലോകവും ദീപ്തമാകുന്നു; ജീവന്റെ പ്രകടമായ ആത്മാവിനാണ് ഇതെല്ലാം. പലവിധ വസ്തുക്കളാൽ സമ്പന്നമായ ഒരു കുടിലോ, കഠിനമായ ഒരു കുഴിയോ, എല്ലാം അതിന്റെ പ്രകാശത്തിൽ തെളിയുന്നു.
തമസ്ത്വം തമസോ ദേഹമ് അവിനാശയതാമുനാ । തപ്യതേ ഭാസയാ ഭാസാ സര്വമ് ആഭാസ്യതേ തമഃ
നീ ഇരുട്ടാണ്; നിന്റെ ശരീരം ഇരുട്ടാണ്. എങ്കിലും ആ നശിക്കാത്ത പ്രകാശം നിന്നെ ചൂടാക്കുകയും തെളിയിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. പ്രകാശം വന്നാൽ എല്ലാ ഇരുട്ടും തെളിയപ്പെടുന്നു.