ലതാഗുല്മാങ്കുരാദീനാമ് അനക്ഷാണാം ച സോ ഽണുകഃ । ഉത്സേധവേദനാകാരഃ പ്രകാശോ ഽനുഭവാത്മകഃ
വള്ളി, കുറ്റി, മുള തുടങ്ങിയവയിലും ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ ഇല്ലാത്തവയിലും അതു സൂക്ഷ്മമായി നിലകൊള്ളുന്നു. ഉയർച്ചയുടെ അറിവാണ് അതിന്റെ രൂപം, അനുഭവം തന്നെയാണ് അതിന്റെ പ്രകാശം.
കാലാകാശക്രിയാസത്താസ്വഭാവാനാം സ്വവേദനാത് । സ്വാമീ കര്താ പിതാ ഭോക്താ ഖാത്മത്വാച് ച ന കിഞ്ചന
കാലം, ആകാശം, പ്രവൃത്തി, സത്ത, സ്വഭാവം എന്നിവയെ സ്വയം അറിയുന്നതിനാൽ അതിന്റെ മേലാളനായി, കര്ത്താവായി, പിതാവായി, അനുഭവിക്കുന്നവനായി നിലകൊള്ളുന്നു; അതിന് ആകാശസ്വഭാവം ഉള്ളതിനാല് മറ്റൊന്നുമില്ല.
അണുത്വമ് അജഹത് സോ ഽണുര് ജഗദ്രത്നസമുദ്ഗകഃ । മാതൃമാനപ്രമേയാത്മാ ജഗത് തത്രാസ്തി വേദനേ
അതിനുള്ള സൂക്ഷ്മത എപ്പോഴും അക്ഷുണ്ണമാണ്; അതാണ് ലോകത്തിന്റെ ചെറു രത്നപെട്ടി. അളവ്, അളക്കുന്നവന്, അളവാകുന്നത് എന്നിങ്ങനെയുള്ള സ്വഭാവം അതിനുണ്ട്; ലോകം അവിടെ അറിവില് നിലകൊള്ളുന്നു.
സ ഏവ സര്വജഗതി സര്വത്ര കചതി സ്ഫുടമ് । യദാ ജഗത് സമുദ്ഗേ ഽസ്മിംസ് തദാസൌ പരമോ മണിഃ
അത് തന്നെ എല്ലാ ലോകങ്ങളിലും വ്യക്തമായി പ്രകാശിക്കുന്നു; ലോകം അതിനകത്ത് അടങ്ങിയിരിക്കുമ്പോള് അതാണ് പരമരത്നം.
ദുര്ബോധത്വാത് തമസ് സോ ഽണുശ് ചിന്മാത്രത്വാത് പ്രകാശദൃക് । സോ ഽസ്തി സംവിത്തിരൂപത്വാത് തദക്ഷാതീതയാ ത്വ് അസത്
അറിയാന് ബുദ്ധിമുട്ടായതിനാല് അത് ഇരുട്ടാണ്; അതു ചൈതന്യമാത്രമായതിനാല് പ്രകാശം കാണുന്നവനാണ്; അതു ബോധസ്വരൂപമായതിനാല് നിലനില്ക്കുന്നു, എന്നാല് ഇന്ദ്രിയങ്ങള്ക്കപ്പുറമായതിനാല് അതിനെ അസത്തായി കരുതുന്നു.
ദൂരേ ഽസൌ നാക്ഷലഭ്യത്വാച് ചിദ്രൂപത്വാദ് അദൂരഗഃ । സര്വസംവേദനാച് ഛൈലാ അസാവ് ഏവാണുര് ഏവ സന്
അവിടെ കാണുന്ന那个 പർവതം നമ്മുടെ ഇന്ദ്രിയങ്ങൾക്കു ലഭിക്കാനാവാത്തതിനാൽ ദൂരെയാണെന്ന് തോന്നുന്നു. എന്നാൽ അതിന്റെ സ്വഭാവം ചൈതന്യമായതിനാൽ അതു നമ്മിൽ നിന്ന് അകലെ അല്ല. എല്ലാവർക്കും അനുഭവപ്പെടുന്ന അതു തന്നെയാണ് പർവതവും അതു തന്നെയാണ് അനുവും.
തത് സംവേദനമാത്രം യത് തദ് ഇദം ഭാസതേ ജഗത് । ന സത്യമ് അസ്തി ശൈലാദി തേനാണാവ് ഏവ മേരുതാ
ഈ ലോകം എന്നതെല്ലാം ശുദ്ധമായ അവബോധം മാത്രമാണ്. അതിനാൽ പർവതം മുതലായവയ്ക്ക് യഥാർത്ഥതയില്ല; അനുവിനുള്ളിൽ തന്നെ മെരുവിന്റെ മഹത്വം കാണപ്പെടുന്നു.
നിമേഷപ്രതിഭാസോ ഹി നിമേഷ ഇതി കഥ്യതേ । കല്പൈകപ്രതിഭാസോ ഹി കല്പശബ്ദേന കഥ്യതേ
ഒരു നിമിഷം പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നത് നമുക്ക് 'നിമിഷം' എന്നാണു പറയുന്നത്. അതുപോലെ ഒരു കല്പം പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നതിനെ 'കല്പം' എന്നു വിളിക്കുന്നു.
കല്പക്രിയാവിലാസോ ഹി നിമേഷേ പ്രതിഭാസതേ । ബഹുയോജനവിസ്തീര്ണം മനസീവ മഹാപുരമ്
ഒരു കല്പത്തിലെ സൃഷ്ടിയുടെ ലീല നിമിഷത്തിനുള്ളിൽ തന്നെ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു; അതുപോലെ മനസ്സിൽ വലിയൊരു നഗരം മുഴുവനും വിരിയുന്നത് പോലെ.
നിമേഷജഠരേ കല്പസംരമ്ഭസ് സമുദേതി ഹി । മഹാനഗരനിര്മാണം മകുരേ ഽന്തര് ഇവാമലേ
ഒരു നിമിഷത്തിന്റെ ഗർഭത്തിൽ ഒരു കാലഘട്ടത്തിന്റെ ആരംഭം ഉദയിക്കുന്നു, അതുപോലെ ഒരു വെടിപ്പായ കണ്ണാടിയിൽ വലിയൊരു നഗരത്തിന്റെ രൂപം പ്രതിഫലിക്കുന്നതുപോലെ.
നിമേഷകല്പശൈലാബ്ധിപുരയോജനകോടയഃ । യത്രാണാവ് ഏവ വിദ്യന്തേ തത്ര ദ്വൈതൈകതേ കുതഃ
ഒരു അനുവിൽ തന്നെ അനേകം പർവ്വതങ്ങളും സമുദ്രങ്ങളും നഗരങ്ങളും കാലഘട്ടങ്ങളും നിമിഷങ്ങളും അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു; എല്ലാം ആ അനുവിൽ തന്നെ നിലകൊള്ളുമ്പോൾ, രണ്ടായ്മയോ ഏകത്വമോ എങ്ങനെയാകും?
കൃതവാന് പ്രാഗ് ഇദമ് അഹമ് ഇതി ബുദ്ധാവ് ഉദേതി ഹി । ക്ഷണാത് സത്യമ് അസത്യം ച ദൃഷ്ടാന്തസ്സ്വപ്നവിഭ്രമാഃ
'ഇത് ഞാൻ മുമ്പ് ചെയ്തുവെന്ന്' എന്ന ചിന്ത മനസ്സിൽ ഉദയിക്കുന്നു; ഒരു നിമിഷംകൊണ്ട് സത്യം അസത്യം എന്നിവയും, സ്വപ്നത്തിലെ ആശയക്കുഴപ്പം പോലെ, പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു.
ദുഃഖേ കാലസ് സുദീര്ഘോ ഹി സുഖേ ലഘുതരസ് സദാ । രാത്രിര് ദ്വാദശവര്ഷാണി ഹരിശ്ചന്ദ്രസ്യ ചോദിതാ
ദു:ഖത്തിൽ കാലം വളരെ നീളമുള്ളതുപോലെയാണ് തോന്നുന്നത്; സുഖത്തിൽ എപ്പോഴും അതു വളരെ ചെറുതായി അനുഭവപ്പെടുന്നു. ഹരിശ്ചന്ദ്രന് ഒരു രാത്രി പന്ത്രണ്ട് വർഷം നീണ്ടതായാണ് പറയപ്പെടുന്നത്.
നിശ്ചയോ യ ഉദേത്യ് അന്തസ് സത്യോ വാസത്യ ഏവ വാ । ഹേമ്നീവ കടകാദിത്വമ് ഊര്മിസ് സിന്ധൌ വിരാജതേ
മനസ്സിനുള്ളിൽ ഉയരുന്ന ഉറച്ച വിശ്വാസം, അത് സത്യമാകട്ടെ അല്ലാതെയാകട്ടെ, സ്വർണ്ണത്തിൽ നിന്ന് ഉണ്ടാകുന്ന കങ്കണത്തിന്റെ രൂപംപോലെയും സമുദ്രത്തിൽ ഉയരുന്ന തിരമാലപോലെയും തെളിഞ്ഞ് കാണപ്പെടുന്നു.
ന നിമേഷോ ഽസ്തി നോ കല്പോ നാദൂരം ന ച ദൂരതാ । ചിദണുപ്രതിഭൈവേവം സ്ഥിതാനന്യാന്യവസ്തുവത്
ഇവിടെ കണ്ണടയ്ക്കലും സമയത്തിന്റെ അളവുമില്ല, അടുത്തതോ ദൂരമോ എന്നതുമില്ല; ഈ എല്ലാം ചൈതന്യത്തിന്റെ പ്രതിഫലനത്തിൽ മാത്രം നിലകൊള്ളുന്ന ഭ്രമങ്ങൾ മാത്രമാണ്.
പ്രകാശതമസോര് ദൂരാദൂരയോഃ ക്ഷണകല്പയോഃ । ഏകചിത്കോശയോര് ഏവം ന ഭേദോ ഽസ്തി മനാഗ് അപി
പ്രകാശത്തിനും ഇരുണ്ടിനും, അടുത്തതും ദൂരവും, ഒരു നിമിഷവും ദീർഘകാലവും, രണ്ടു ചൈതന്യാവരണങ്ങൾക്കും തമ്മിൽ യാതൊരു വ്യത്യാസവും ഇല്ലാത്തതുപോലെ, ഇവിടെ ചെറിയൊരു ഭേദവും ഇല്ല.
പ്രത്യക്ഷമ് അക്ഷസാരത്വാദ് അപ്രത്യക്ഷം തതോ ഽതിഗമ് । ദൃശ്യത്വേനൈവ ചോദേതി വിത്വാദ് ദ്രഷ്ടൈവ സദ്വപുഃ
നമുക്ക് നേരിട്ട് അനുഭവപ്പെടുന്നത് ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ കൊണ്ടാണ്; നേരിട്ട് കാണാനാകാത്തത് അതിനപ്പുറമാണ്. എങ്കിലും, കാണുന്നവൻ മാത്രമാണ് സത്യത്തിൽ നിലനിൽക്കുന്നത്, കാരണം കാണപ്പെടുന്നത് കാണുന്നവന്റെ ഉള്ളിൽ മാത്രമാണ് ഉദയിക്കുന്നത്.
യാവത് കടകസംവിത്തിസ് താവന് നാസ്ത്യ് ഏവ ഹേമതാ । യാവച് ച ദൃശ്യതാപത്തിസ് താവന് നാസ്ത്യ് ഏവ സാ കലാ
വളയുടെ ബോധം നിലനിൽക്കുന്നിടത്തോളം സ്വർണ്ണത്തിന്റെ ബോധം ഉണ്ടാവില്ല; അതുപോലെ, കാണുന്നവയുടെ അനുഭവം ഉണ്ടാകുന്നിടത്തോളം അതിന്റെ യഥാർത്ഥം അറിയപ്പെടില്ല.
കടകത്വേ ക്ഷതേ ദൃശ്യേ സുവര്ണത്വമ് ഇവാതതമ് । കേവലം നിര്മലം ബുദ്ധം ബ്രഹ്മൈവ പരിശിഷ്യതേ
വളയുടെ രൂപം മനസ്സിൽ ഇല്ലാതാകുമ്പോൾ, ശുദ്ധമായ സ്വർണ്ണം മാത്രം ശേഷിക്കും; അതുപോലെ, എല്ലാം അകറ്റിയപ്പോൾ, നിർമ്മലമായ ഉണർന്ന ബ്രഹ്മം മാത്രം ശേഷിക്കും.
സര്വത്വാദ് ഏഷ സദ്രൂപോ ദുര്ലക്ഷ്യത്വാദ് അസദ്വപുഃ । ചേതനശ് ചേതനാത്മത്വാച് ചേത്യാസമ്ഭവതസ് ത്വ് അചിത്
എല്ലാം ഇതിലാണെന്നതിനാൽ ഇത് സത്യമാണെന്ന് പറയുന്നു; പിടികൂടാൻ കഴിയാത്തതിനാൽ അസത്യമാണെന്നും പറയുന്നു; ഇത് ബോധം കൊണ്ടുള്ളതുകൊണ്ട് ബോധമുള്ളതാണെന്നും, അറിയാൻ കഴിയാത്തിടത്ത് ജഡമാണെന്നും പറയുന്നു.
ചിച്ചമത്കാരമാത്രാത്മന്യ് അസ്മിംസ് തത്പ്രതിഭാത്മനി । ജഗത്യ് അനിലവൃക്ഷാഭേ ചിച്ചേത്യകലനേ കുതഃ
ശുദ്ധമായ ബോധത്തിന്റെ അത്ഭുതം മാത്രമായ ഈ ആത്മാവിൽ, അതിന്റെ പ്രതിഫലനം പോലെ ലോകം പ്രത്യക്ഷപ്പെടുമ്പോൾ, ബോധവും അതിന്റെ വസ്തുക്കളും തമ്മിലുള്ള അളവിടൽ എങ്ങനെയാകും? വായോ മരങ്ങൾ പോലുള്ള ലോകം അളക്കാൻ കഴിയില്ല.
യഥാ തപസ്യ് അപീനസ്യ ഭാസനം മൃഗതൃഷ്ണികാ । ഏകം പീവരമ് അദ്വൈതം തഥാ ചിദ്ഭാസനം ജഗത്
മൃഗതൃഷ്ണിയില് വെള്ളം കാണുന്നതുപോലെ, അതിന് യഥാര്ത്ഥത്തില് വെള്ളമില്ലല്ലോ. അതുപോലെ തന്നെ, ഈ ലോകം ഒന്നായി നിറഞ്ഞതുപോലെ തോന്നുന്നുവെങ്കിലും, അതെല്ലാം അദ്വൈതമായ ചൈതന്യത്തിന്റെ പ്രകാശം മാത്രമാണ്.
അര്കാംശുസൂക്ഷ്മതരഭാനിര്മാണം യദ് അനാമയമ് । അസ്തിതാനാസ്തിതേ തത്ര കുഡ്യാദേര് ഇവ കൈവ ധീഃ
സൂര്യന്റെ കിരണത്തേക്കാളും സൂക്ഷ്മമായ പ്രകാശത്തില് ഉണ്ടാകുന്ന, ദുഃഖം സ്പര്ശിക്കാത്തത്, അതുണ്ടോ ഇല്ലയോ എന്നതില് മതിയായ തിരിച്ചറിവ് എങ്ങനെ ഉണ്ടാകും? മതില് പോലെയുള്ളത് അവിടെ തിരിച്ചറിയാന് എന്ത് ബുദ്ധിയുണ്ട്?
മായാപാംസുകണാങ്കേ ഖേ യഥാ കചതി കാഞ്ചനമ് । തഥാ ജഗദ് ഇദം ഭാതി ചിച്ചേത്യകലനേ കുതഃ
മായയുടെ പൊടിക്കണങ്ങള് ആകാശത്ത് കിടക്കുമ്പോള് പൊന്നിന്റെ പ്രകാശം അവിടെ കാണുന്നതുപോലെ, ചൈതന്യവും അതിന്റെ വസ്തുക്കളും വേർതിരിച്ചറിയാതെ പോകുമ്പോള് ഈ ലോകം അങ്ങനെ തന്നെ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു. അപ്പോള് അതെവിടെ നിന്നാണ് ഉണ്ടാകുന്നത്?
സ്വപ്നഗന്ധര്വസങ്കല്പനഗരേ കുഡ്യവേദനമ് । ന സന് നാസദ് യഥാ തദ്വദ് വിദ്ധി ദീര്ഘഭ്രമം ജഗത്
സ്വപ്നത്തിലോ മനസ്സില് സൃഷ്ടിച്ച നഗരത്തിലോ മതിലിന്റെ അനുഭവം യാഥാര്ത്ഥ്യവുമല്ല, അസത്യവുമല്ല. അതുപോലെ തന്നെ, ഈ ലോകം ഒരു നീണ്ട ഭ്രമം മാത്രമാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കണം.
തഥാ ചൈവംവിധന്യായഭാവനാഭ്യാസനിര്മലാഃ । കുഡ്യാകാശേന നിര്യാന്തി യഥാഭൂതാര്ഥദര്ശിനഃ
ഇങ്ങനെ, ഇത്തരത്തിലുള്ള യുക്തികളുടെ ആവർത്തിച്ച ധ്യാനത്തിലൂടെ മനസ്സ് ശുദ്ധമായവർ, ഭിത്തിക്കുള്ളിലെ ആകാശം കടന്ന് സത്യമായുള്ള വസ്തുക്കൾ കാണാൻ കഴിയുന്നവരായി മാറുന്നു.
ന കുഡ്യാകാശയോര് ഭേദോ ദൃഢസംവേദനാദ് ഋതേ । ആ ബ്രഹ്മജീവകലനാദ് യദ് രൂഢം രൂഢമ് ഏവ തത്
ഭിത്തിക്കുള്ളിലെ ആകാശത്തിനും പുറത്തുള്ള ആകാശത്തിനും ഉറപ്പുള്ള വിശ്വാസം ഒഴിച്ചാൽ യാതൊരു വ്യത്യാസവും ഇല്ല; ബ്രഹ്മാവിൽ നിന്ന് ജീവിവരെയുള്ള എല്ലാ വ്യത്യാസങ്ങളും സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ടതുപോലെയാണ്, അവ അങ്ങനെ തന്നെയാണ്.
പ്രതിഭാസാമലാകാശേ ഖത്വകുഡ്യത്വശൂന്യതാഃ । പ്രകചന്തി ഘനീഭാവാത് പ്രഭാപിണ്ഡ ഇവ പ്രഭാഃ
ശുദ്ധമായ പ്രത്യക്ഷതയുടെ ആകാശത്തിൽ കിടക്ക, ഭിത്തി, ശൂന്യത എന്നിവയുടെ ആശയങ്ങൾ ദൃഢതയാൽ പ്രകടമാകുന്നു; അതുപോലെ തന്നെ പ്രകാശകിരണങ്ങൾ ദൃഢമായ കണികകളായി കാണപ്പെടുന്നു.
പൃഥക്താ പ്രതിഭാസസ്യ സ്വചമത്കാരയോഗതഃ । സര്വാത്മികാ ഹി പ്രതിഭാ പരാ വൃക്ഷാത്മബീജവത്
പ്രത്യക്ഷതകളുടെ വേർതിരിവ് അവയുടെ അത്ഭുതകരമായ സ്വഭാവം കൊണ്ടാണ് ഉണ്ടാകുന്നത്; കാരണം പരമമായ പ്രത്യക്ഷത എല്ലായിടത്തും വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു, ഒരു വൃക്ഷത്തിന്റെ അകത്തുള്ള വിത്തുപോലെ.
ബീജമ് അന്തസ്സ്ഥവൃക്ഷത്വം നാനാനാനാ യഥൈകദൃക് । തഥാസങ്ഖ്യം ജഗദ് ബ്രഹ്മ ശാന്തമ് ആകാശകോശവത്
വിത്തിനകത്ത് മരത്തിന്റെ രൂപം ഒളിഞ്ഞിരിക്കുന്നതുപോലെ, അതിന് എത്രയോ ഭേദങ്ങൾ ഉണ്ടെങ്കിലും, അവയെല്ലാം ഒരേ ദൃഷ്ടിയിലാണ് കാണപ്പെടുന്നത്. അതുപോലെ, അനേകം ലോകങ്ങൾ ശാന്തമായ ബ്രഹ്മത്തിൽ, ഒരു പാത്രത്തിനകത്തെ ആകാശംപോലെ, നിലകൊള്ളുന്നു.