ഗമ്യോ യസ്യ മഹാദേശോ യാവത്സമ്ഭവമ് അക്ഷയഃ । അന്തസ്സ്ഥസ് സര്വകര്തുശ് ച സ കഥം ക്വേവ ഗച്ഛതി
നേടേണ്ടത് അത്രയും വിശാലവും, എത്രകാലം വേണമെങ്കിലും നിലനിൽക്കുന്നതും, എല്ലാം ചെയ്യുന്നതിന്റെ ഉള്ളിലുമാണ് എങ്കിൽ, അതെവിടേക്കാണ് പോകുന്നത്?
യഥാ ദേശാന്തരപ്രാപ്തേ കുമ്ഭേ വക്ത്രസുമുദ്രിതേ । തദാകാശസ്യ ഗമനാഗമൌ ന സ്തസ് തഥാത്മനഃ
ഒരു മടക്കമുള്ള പാത്രം മറ്റൊരു സ്ഥലത്തേക്ക് കൊണ്ടുപോകുമ്പോൾ, അതിന്റെ വായ് അടച്ചിരിക്കുമ്പോൾ, അകത്തുള്ള ആകാശം എവിടെയും പോകുന്നില്ല, മാറുന്നുമില്ല. അതുപോലെയാണ് ആത്മാവും.
ചിതിതാസ്ഥാണുതേ ഽസ്യാന്തര് യദാ സ്തോ ഽനുഭവാത്മികേ । ചേതനശ് ച ജഡശ് ചൈവ തദാസൌ ദ്വയമ് ഏവ ഹി
അകത്തുള്ള ബോധം അനുഭവരൂപമായ ആത്മാവിൽ നിലനിൽക്കുമ്പോൾ, അവിടെ ബോധവും ജഡതയും ഒരുമിച്ചിരിക്കുന്നു. അതുകൊണ്ടു അവിടെ ഇരട്ടത്വം ഉണ്ടാകുന്നു.
യദാ ചേതനപാഷാണസത്തൈകാത്മൈവ ചിദ്വപുഃ । തദാ ചേതന ഏവാസൌ പാഷാണ ഇവ രാക്ഷസി
ചൈതന്യവും കല്ലിന്റെ സത്തയും ഒന്നായി ചേർന്നാൽ, അതു ചൈതന്യമായിരിക്കും, പക്ഷേ ഒരു പിശാച് പിടിച്ച കല്ലുപോലെയാകും.
പരമേ വ്യോമ്ന്യ് അനാദ്യന്തേ ചിന്മാത്രപരമാണുനാ । വിചിത്രം ത്രിജഗച് ചിത്രം തേനേദമ് അകൃതം കൃതമ്
ആദിയും അന്തവും ഇല്ലാത്ത പരമാകാശത്തിൽ, ശുദ്ധമായ ചൈതന്യത്തിന്റെ അണുവിൽ നിന്നാണ് ഈ അത്ഭുതകരമായ മൂന്നു ലോകവും സൃഷ്ടിക്കപ്പെടുകയും ഇല്ലാതാവുകയും ചെയ്യുന്നത്.
തത്സംവിത്ത്യാ വഹ്നിസത്താ തേനാത്യക്താനലാകൃതിഃ । സര്വഗോ ഽപ്യ് അദഹന്ന് ഏവ സ ജഗദ്ദ്രവ്യപാചകഃ
ആ അറിവിനാൽ അഗ്നിയുടെ സത്ത നിലനിൽക്കുന്നു; അതിന്റെ അഗ്നിരൂപം വിട്ടുപോകുന്നില്ല. എല്ലായിടത്തും വ്യാപിച്ചിരുന്നാലും അത് കത്തിക്കൊള്ളുന്നില്ല, എന്നാൽ ലോകത്തിലെ വസ്തുക്കൾ പാകം ചെയ്യുന്നു.
അജ്വലന് ഭാസുരാകാരാന് നിര്മലാദ് ഗഗനാദ് അപി । പ്രജ്വലംശ് ചേതനൈകാത്മാ തസ്മാദ് അഗ്നിഃ പ്രജായതേ
കത്തിക്കൊള്ളാതെ, പ്രകാശമുള്ള രൂപത്തിൽ, ആകാശത്തേക്കാൾ ശുദ്ധമായി, ചൈതന്യം മാത്രം ജ്വലിക്കുമ്പോൾ, അതിൽ നിന്ന് അഗ്നി ഉരുത്തിരിയുന്നു.
സംവേദനാദ് അനര്കാദിഃ പ്രധാനേ സ പ്രകാശകഃ । ന നശ്യത്യ് ആദ്യഭാരൂപോ മഹാകല്പാമ്ബുദൈര് അപി
അറിയലിൽ നിന്നാണ് ആരംഭമില്ലാത്ത പരമപ്രകാശം ഉദ്ഭവിക്കുന്നത്. അതിന്റെ ആദിമസ്വഭാവം മഹാകല്പങ്ങളുടെ മഴയിലും നശിക്കില്ല.
അനേത്രലഭ്യോ ഽനുഭവരൂപോ ഹൃദ്ഗൃഹദീപകഃ । സര്വസത്താപ്രദോ ഽനന്തഃ പ്രകാശസ് സ പരസ് സ്മൃതഃ
കണ്ണുകൾകൊണ്ട് കിട്ടാനാവാത്തത്, അനുഭവത്തിന്റെ സ്വഭാവമുള്ളത്, ഹൃദയത്തിലെ വിളക്കുപോലുള്ളത്, എല്ലാ ജീവികൾക്കും നിലനില്ക്കൽ നൽകുന്ന അതുല്യമായ പ്രകാശം, അതാണ് പരമം എന്നു പറയുന്നത്.
പ്രവര്തതേ ഽസ്മാദ് ആലോകോ മനഷ്ഷഷ്ഠേന്ദ്രിയാതിഗാത് । യേനാന്തര് അപി വസ്തൂനാം ദൃശ്യാദൃശ്യചമത്കൃതിഃ
അത് മനസ്സിനെയും ആറു ഇന്ദ്രിയങ്ങളെയും കടന്ന് പ്രകാശം പകരുന്നു. അതിനാൽ അകത്തുള്ള കാണാവുന്നതും കാണാനാവാത്തതുമായ വസ്തുക്കളുടെ അത്ഭുതം വെളിപ്പെടുന്നു.
ലതാഗുല്മാങ്കുരാദീനാമ് അനക്ഷാണാം ച സോ ഽണുകഃ । ഉത്സേധവേദനാകാരഃ പ്രകാശോ ഽനുഭവാത്മകഃ
വള്ളി, കുറ്റി, മുള തുടങ്ങിയവയിലും ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ ഇല്ലാത്തവയിലും അതു സൂക്ഷ്മമായി നിലകൊള്ളുന്നു. ഉയർച്ചയുടെ അറിവാണ് അതിന്റെ രൂപം, അനുഭവം തന്നെയാണ് അതിന്റെ പ്രകാശം.
കാലാകാശക്രിയാസത്താസ്വഭാവാനാം സ്വവേദനാത് । സ്വാമീ കര്താ പിതാ ഭോക്താ ഖാത്മത്വാച് ച ന കിഞ്ചന
കാലം, ആകാശം, പ്രവൃത്തി, സത്ത, സ്വഭാവം എന്നിവയെ സ്വയം അറിയുന്നതിനാൽ അതിന്റെ മേലാളനായി, കര്ത്താവായി, പിതാവായി, അനുഭവിക്കുന്നവനായി നിലകൊള്ളുന്നു; അതിന് ആകാശസ്വഭാവം ഉള്ളതിനാല് മറ്റൊന്നുമില്ല.
അണുത്വമ് അജഹത് സോ ഽണുര് ജഗദ്രത്നസമുദ്ഗകഃ । മാതൃമാനപ്രമേയാത്മാ ജഗത് തത്രാസ്തി വേദനേ
അതിനുള്ള സൂക്ഷ്മത എപ്പോഴും അക്ഷുണ്ണമാണ്; അതാണ് ലോകത്തിന്റെ ചെറു രത്നപെട്ടി. അളവ്, അളക്കുന്നവന്, അളവാകുന്നത് എന്നിങ്ങനെയുള്ള സ്വഭാവം അതിനുണ്ട്; ലോകം അവിടെ അറിവില് നിലകൊള്ളുന്നു.
സ ഏവ സര്വജഗതി സര്വത്ര കചതി സ്ഫുടമ് । യദാ ജഗത് സമുദ്ഗേ ഽസ്മിംസ് തദാസൌ പരമോ മണിഃ
അത് തന്നെ എല്ലാ ലോകങ്ങളിലും വ്യക്തമായി പ്രകാശിക്കുന്നു; ലോകം അതിനകത്ത് അടങ്ങിയിരിക്കുമ്പോള് അതാണ് പരമരത്നം.
ദുര്ബോധത്വാത് തമസ് സോ ഽണുശ് ചിന്മാത്രത്വാത് പ്രകാശദൃക് । സോ ഽസ്തി സംവിത്തിരൂപത്വാത് തദക്ഷാതീതയാ ത്വ് അസത്
അറിയാന് ബുദ്ധിമുട്ടായതിനാല് അത് ഇരുട്ടാണ്; അതു ചൈതന്യമാത്രമായതിനാല് പ്രകാശം കാണുന്നവനാണ്; അതു ബോധസ്വരൂപമായതിനാല് നിലനില്ക്കുന്നു, എന്നാല് ഇന്ദ്രിയങ്ങള്ക്കപ്പുറമായതിനാല് അതിനെ അസത്തായി കരുതുന്നു.
ദൂരേ ഽസൌ നാക്ഷലഭ്യത്വാച് ചിദ്രൂപത്വാദ് അദൂരഗഃ । സര്വസംവേദനാച് ഛൈലാ അസാവ് ഏവാണുര് ഏവ സന്
അവിടെ കാണുന്ന那个 പർവതം നമ്മുടെ ഇന്ദ്രിയങ്ങൾക്കു ലഭിക്കാനാവാത്തതിനാൽ ദൂരെയാണെന്ന് തോന്നുന്നു. എന്നാൽ അതിന്റെ സ്വഭാവം ചൈതന്യമായതിനാൽ അതു നമ്മിൽ നിന്ന് അകലെ അല്ല. എല്ലാവർക്കും അനുഭവപ്പെടുന്ന അതു തന്നെയാണ് പർവതവും അതു തന്നെയാണ് അനുവും.
തത് സംവേദനമാത്രം യത് തദ് ഇദം ഭാസതേ ജഗത് । ന സത്യമ് അസ്തി ശൈലാദി തേനാണാവ് ഏവ മേരുതാ
ഈ ലോകം എന്നതെല്ലാം ശുദ്ധമായ അവബോധം മാത്രമാണ്. അതിനാൽ പർവതം മുതലായവയ്ക്ക് യഥാർത്ഥതയില്ല; അനുവിനുള്ളിൽ തന്നെ മെരുവിന്റെ മഹത്വം കാണപ്പെടുന്നു.
നിമേഷപ്രതിഭാസോ ഹി നിമേഷ ഇതി കഥ്യതേ । കല്പൈകപ്രതിഭാസോ ഹി കല്പശബ്ദേന കഥ്യതേ
ഒരു നിമിഷം പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നത് നമുക്ക് 'നിമിഷം' എന്നാണു പറയുന്നത്. അതുപോലെ ഒരു കല്പം പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നതിനെ 'കല്പം' എന്നു വിളിക്കുന്നു.
കല്പക്രിയാവിലാസോ ഹി നിമേഷേ പ്രതിഭാസതേ । ബഹുയോജനവിസ്തീര്ണം മനസീവ മഹാപുരമ്
ഒരു കല്പത്തിലെ സൃഷ്ടിയുടെ ലീല നിമിഷത്തിനുള്ളിൽ തന്നെ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു; അതുപോലെ മനസ്സിൽ വലിയൊരു നഗരം മുഴുവനും വിരിയുന്നത് പോലെ.
നിമേഷജഠരേ കല്പസംരമ്ഭസ് സമുദേതി ഹി । മഹാനഗരനിര്മാണം മകുരേ ഽന്തര് ഇവാമലേ
ഒരു നിമിഷത്തിന്റെ ഗർഭത്തിൽ ഒരു കാലഘട്ടത്തിന്റെ ആരംഭം ഉദയിക്കുന്നു, അതുപോലെ ഒരു വെടിപ്പായ കണ്ണാടിയിൽ വലിയൊരു നഗരത്തിന്റെ രൂപം പ്രതിഫലിക്കുന്നതുപോലെ.
നിമേഷകല്പശൈലാബ്ധിപുരയോജനകോടയഃ । യത്രാണാവ് ഏവ വിദ്യന്തേ തത്ര ദ്വൈതൈകതേ കുതഃ
ഒരു അനുവിൽ തന്നെ അനേകം പർവ്വതങ്ങളും സമുദ്രങ്ങളും നഗരങ്ങളും കാലഘട്ടങ്ങളും നിമിഷങ്ങളും അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു; എല്ലാം ആ അനുവിൽ തന്നെ നിലകൊള്ളുമ്പോൾ, രണ്ടായ്മയോ ഏകത്വമോ എങ്ങനെയാകും?
കൃതവാന് പ്രാഗ് ഇദമ് അഹമ് ഇതി ബുദ്ധാവ് ഉദേതി ഹി । ക്ഷണാത് സത്യമ് അസത്യം ച ദൃഷ്ടാന്തസ്സ്വപ്നവിഭ്രമാഃ
'ഇത് ഞാൻ മുമ്പ് ചെയ്തുവെന്ന്' എന്ന ചിന്ത മനസ്സിൽ ഉദയിക്കുന്നു; ഒരു നിമിഷംകൊണ്ട് സത്യം അസത്യം എന്നിവയും, സ്വപ്നത്തിലെ ആശയക്കുഴപ്പം പോലെ, പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു.
ദുഃഖേ കാലസ് സുദീര്ഘോ ഹി സുഖേ ലഘുതരസ് സദാ । രാത്രിര് ദ്വാദശവര്ഷാണി ഹരിശ്ചന്ദ്രസ്യ ചോദിതാ
ദു:ഖത്തിൽ കാലം വളരെ നീളമുള്ളതുപോലെയാണ് തോന്നുന്നത്; സുഖത്തിൽ എപ്പോഴും അതു വളരെ ചെറുതായി അനുഭവപ്പെടുന്നു. ഹരിശ്ചന്ദ്രന് ഒരു രാത്രി പന്ത്രണ്ട് വർഷം നീണ്ടതായാണ് പറയപ്പെടുന്നത്.
നിശ്ചയോ യ ഉദേത്യ് അന്തസ് സത്യോ വാസത്യ ഏവ വാ । ഹേമ്നീവ കടകാദിത്വമ് ഊര്മിസ് സിന്ധൌ വിരാജതേ
മനസ്സിനുള്ളിൽ ഉയരുന്ന ഉറച്ച വിശ്വാസം, അത് സത്യമാകട്ടെ അല്ലാതെയാകട്ടെ, സ്വർണ്ണത്തിൽ നിന്ന് ഉണ്ടാകുന്ന കങ്കണത്തിന്റെ രൂപംപോലെയും സമുദ്രത്തിൽ ഉയരുന്ന തിരമാലപോലെയും തെളിഞ്ഞ് കാണപ്പെടുന്നു.
ന നിമേഷോ ഽസ്തി നോ കല്പോ നാദൂരം ന ച ദൂരതാ । ചിദണുപ്രതിഭൈവേവം സ്ഥിതാനന്യാന്യവസ്തുവത്
ഇവിടെ കണ്ണടയ്ക്കലും സമയത്തിന്റെ അളവുമില്ല, അടുത്തതോ ദൂരമോ എന്നതുമില്ല; ഈ എല്ലാം ചൈതന്യത്തിന്റെ പ്രതിഫലനത്തിൽ മാത്രം നിലകൊള്ളുന്ന ഭ്രമങ്ങൾ മാത്രമാണ്.
പ്രകാശതമസോര് ദൂരാദൂരയോഃ ക്ഷണകല്പയോഃ । ഏകചിത്കോശയോര് ഏവം ന ഭേദോ ഽസ്തി മനാഗ് അപി
പ്രകാശത്തിനും ഇരുണ്ടിനും, അടുത്തതും ദൂരവും, ഒരു നിമിഷവും ദീർഘകാലവും, രണ്ടു ചൈതന്യാവരണങ്ങൾക്കും തമ്മിൽ യാതൊരു വ്യത്യാസവും ഇല്ലാത്തതുപോലെ, ഇവിടെ ചെറിയൊരു ഭേദവും ഇല്ല.
പ്രത്യക്ഷമ് അക്ഷസാരത്വാദ് അപ്രത്യക്ഷം തതോ ഽതിഗമ് । ദൃശ്യത്വേനൈവ ചോദേതി വിത്വാദ് ദ്രഷ്ടൈവ സദ്വപുഃ
നമുക്ക് നേരിട്ട് അനുഭവപ്പെടുന്നത് ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ കൊണ്ടാണ്; നേരിട്ട് കാണാനാകാത്തത് അതിനപ്പുറമാണ്. എങ്കിലും, കാണുന്നവൻ മാത്രമാണ് സത്യത്തിൽ നിലനിൽക്കുന്നത്, കാരണം കാണപ്പെടുന്നത് കാണുന്നവന്റെ ഉള്ളിൽ മാത്രമാണ് ഉദയിക്കുന്നത്.
യാവത് കടകസംവിത്തിസ് താവന് നാസ്ത്യ് ഏവ ഹേമതാ । യാവച് ച ദൃശ്യതാപത്തിസ് താവന് നാസ്ത്യ് ഏവ സാ കലാ
വളയുടെ ബോധം നിലനിൽക്കുന്നിടത്തോളം സ്വർണ്ണത്തിന്റെ ബോധം ഉണ്ടാവില്ല; അതുപോലെ, കാണുന്നവയുടെ അനുഭവം ഉണ്ടാകുന്നിടത്തോളം അതിന്റെ യഥാർത്ഥം അറിയപ്പെടില്ല.
കടകത്വേ ക്ഷതേ ദൃശ്യേ സുവര്ണത്വമ് ഇവാതതമ് । കേവലം നിര്മലം ബുദ്ധം ബ്രഹ്മൈവ പരിശിഷ്യതേ
വളയുടെ രൂപം മനസ്സിൽ ഇല്ലാതാകുമ്പോൾ, ശുദ്ധമായ സ്വർണ്ണം മാത്രം ശേഷിക്കും; അതുപോലെ, എല്ലാം അകറ്റിയപ്പോൾ, നിർമ്മലമായ ഉണർന്ന ബ്രഹ്മം മാത്രം ശേഷിക്കും.
സര്വത്വാദ് ഏഷ സദ്രൂപോ ദുര്ലക്ഷ്യത്വാദ് അസദ്വപുഃ । ചേതനശ് ചേതനാത്മത്വാച് ചേത്യാസമ്ഭവതസ് ത്വ് അചിത്
എല്ലാം ഇതിലാണെന്നതിനാൽ ഇത് സത്യമാണെന്ന് പറയുന്നു; പിടികൂടാൻ കഴിയാത്തതിനാൽ അസത്യമാണെന്നും പറയുന്നു; ഇത് ബോധം കൊണ്ടുള്ളതുകൊണ്ട് ബോധമുള്ളതാണെന്നും, അറിയാൻ കഴിയാത്തിടത്ത് ജഡമാണെന്നും പറയുന്നു.