കയാചിദ് അപി യുക്ത്യേഹ സതോ ഽസത്ത്വം ന യുജ്യതേ । സര്വാത്മാ ഖാതഗുപ്തേന കര്പൂരേണേവ ദര്ശ്യതേ
ഇവിടെ യാതൊരു തർക്കത്തിലൂടെയും സത്യം അസത്യമാകുമെന്ന് പറയാൻ കഴിയില്ല; എല്ലായിടത്തും വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്ന ആത്മാവ്, ആകാശത്തിൽ കർപ്പൂരം മറഞ്ഞിരിക്കുന്നതുപോലെ, മറഞ്ഞിരിക്കുന്നു.
ചിന്മാത്രാണുസ് സ ഏവേഹ സര്വം കിഞ്ചിദ് ഘനം സ്ഥിതഃ । ന കിഞ്ചിദ് ഇന്ദ്രിയാതീതരൂപത്വാദ് അമലസ് സ്ഥിതഃ
ശുദ്ധമായ ചൈതന്യത്തിന്റെ സൂക്ഷ്മസ്വരൂപമായ ഒരേ അത്മാവാണ് ഈ സകലവും ദൃഢമായി നിലകൊള്ളുന്നത്. അവൻ ഇന്ദ്രിയങ്ങൾക്കപ്പുറമാണ്, മലിനതയില്ലാത്തവനും എല്ലായിടത്തും സന്നിഹിതനുമാണ്; അവനെക്കാൾ വേറൊന്നുമില്ല.
സ ഏവ ചൈകോ ഽനേകശ് ച സര്വസത്താത്മവേദനാത് । സ ഏവേദം ജഗദ് ധത്തേ ജഗത്കോടീസ് തഥൈവ ച
അവൻ ഒരാളാണ്, ഒരുപോലെ അനേകരുമാണ്, കാരണം അവൻ എല്ലാ ജീവികളുടെയും ആന്തരിക ആത്മാവാണ്. ഈ ലോകവും അനന്തമായ ലോകങ്ങളും അവൻ തന്നെയാണ് നിലനിര്ത്തുന്നത്.
ഇമാശ് ചിത്ത്വമഹാമ്ഭോധേസ് ത്രിജഗജ്ജലവീചയഃ । പ്രജാസ് തസ്മിന് കചന്ത്യ് അപ്സു ദ്രവത്വാച് ചക്രതാ ഇവ
ഈ മൂന്നു ലോകങ്ങളിലെ എല്ലാ ജീവികളും ചൈതന്യസമുദ്രത്തിലെ തിരകളാണ്. വെള്ളത്തിന് ദ്രവസ്വഭാവം ഉള്ളത് പോലെ, അതിൽ ചക്രങ്ങൾ സഞ്ചരിക്കുന്നതുപോലെ, ഈ ജീവികളും അതിനകത്ത് സഞ്ചരിക്കുന്നു.
ചിത്തേന്ദ്രിയാദ്യലഭ്യത്വാത് സോ ഽണുശ് ശൂന്യം ഖരൂപധൃത് । സ്വസംവേദനലഭ്യത്വാദ് അശൂന്യം വ്യോമരൂപ്യ് അപി
അവൻ മനസ്സിനാൽ, ഇന്ദ്രിയങ്ങൾകൊണ്ടോ പിടികൂടാനാവാത്തതു കൊണ്ടു സൂക്ഷ്മനും ശൂന്യവും ആകാശസദൃശവുമാണ്. എന്നാൽ സ്വയം അനുഭവപ്പെടുന്നതുകൊണ്ട് ശൂന്യമല്ല, ആകാശസ്വഭാവവുമുണ്ട്.
സോ ഽഹം ഭവന്ന് ഏവ ഭവാത് സമ്പന്നോ ദ്വൈതവേദനാത് । ഭവാന് ഭവന്ന് അഹം ജാതോ ബോധബൃംഹാബൃഹദ്വപുഃ
ദ്വൈതബോധം ഉദിച്ചപ്പോൾ ഞാൻ ഭവാൻ തന്നെയായി മാറുന്നു; ഭവാൻ എന്നിൽ ലയിച്ച് ഞാൻ ഭവാനായി ജനിക്കുന്നു, അത്യന്തം വിശാലമായ ബോധത്തിന്റെ രൂപത്തിൽ.
ത്വത്താഹന്താത്മകം സര്വം വിനിഗീര്യാവബോധതഃ । ന ത്വം നാഹം ന സര്വം വാസര്വം വാ ഭവതി സ്വയമ്
എല്ലാം ഭവാനും അഹംഭാവവും ഉള്ള ബോധത്തിൽ ലയിച്ചാൽ, അപ്പോൾ ഭവാനും ഞാനും ഒന്നും ശേഷിക്കില്ല; മറ്റൊന്നും സ്വതന്ത്രമായി നിലനിൽക്കുകയുമില്ല.
ഗച്ഛന് ന ഗച്ഛത്യ് ഏഷോ ഽണുര് യോജനൌഘഗതോ ഽപി സന് । സംവിത്ത്യാ യോജനൌഘത്വം തസ്യാണോര് അന്തരേ സ്ഥിതമ്
ഈ സൂക്ഷ്മത്വം പോകുന്നുവെന്നു തോന്നുമ്പോഴും അത് പോകുന്നില്ല; അനവധി യോജനങ്ങൾ കടന്നുപോയാലും അതിന് സഞ്ചാരം ഇല്ല, കാരണം അത്തരം അകലം ബോധത്തിനുള്ളിലാണ് നിലനിൽക്കുന്നത്.
ന ഗച്ഛത്യ് ഏഷ യാതോ ഽപി സമ്പ്രാപ്തോ ഽപി ന ചാഗതഃ । സ്വസത്താകാശകോശേ ഽന്തര് വാസിത്വാദ് ദേശകാലയോഃ
ഇവൻ പോയെന്നു തോന്നുമ്പോഴും പോയിട്ടില്ല; എത്തിയെന്നു തോന്നുമ്പോഴും വന്നിട്ടില്ല, കാരണം തന്റെ സ്വഭാവത്തിന്റെ ആകാശത്തിൽ നിലനിൽക്കുന്നവൻ ദേശവും കാലവും ബാധിക്കപ്പെടുന്നില്ല.
ഗമ്യം യസ്യ ശരീരസ്ഥം ക്വ കിലാസൌ പ്രയാതി ഹി । കുചകോടരഗഃ പുത്രഃ കിം മാത്രാന്യത്ര വീക്ഷ്യതേ
എന്ത് നേടേണ്ടതോ അതു ശരീരത്തിനുള്ളിലാണെങ്കിൽ, അതെവിടേക്കാണ് പോകുന്നത്? അമ്മയുടെ നെഞ്ചിൽ ഒളിച്ചിരിക്കുന്ന കുഞ്ഞിനെ അമ്മയോടു വേറെയായി കാണാനാവില്ലല്ലോ.
ഗമ്യോ യസ്യ മഹാദേശോ യാവത്സമ്ഭവമ് അക്ഷയഃ । അന്തസ്സ്ഥസ് സര്വകര്തുശ് ച സ കഥം ക്വേവ ഗച്ഛതി
നേടേണ്ടത് അത്രയും വിശാലവും, എത്രകാലം വേണമെങ്കിലും നിലനിൽക്കുന്നതും, എല്ലാം ചെയ്യുന്നതിന്റെ ഉള്ളിലുമാണ് എങ്കിൽ, അതെവിടേക്കാണ് പോകുന്നത്?
യഥാ ദേശാന്തരപ്രാപ്തേ കുമ്ഭേ വക്ത്രസുമുദ്രിതേ । തദാകാശസ്യ ഗമനാഗമൌ ന സ്തസ് തഥാത്മനഃ
ഒരു മടക്കമുള്ള പാത്രം മറ്റൊരു സ്ഥലത്തേക്ക് കൊണ്ടുപോകുമ്പോൾ, അതിന്റെ വായ് അടച്ചിരിക്കുമ്പോൾ, അകത്തുള്ള ആകാശം എവിടെയും പോകുന്നില്ല, മാറുന്നുമില്ല. അതുപോലെയാണ് ആത്മാവും.
ചിതിതാസ്ഥാണുതേ ഽസ്യാന്തര് യദാ സ്തോ ഽനുഭവാത്മികേ । ചേതനശ് ച ജഡശ് ചൈവ തദാസൌ ദ്വയമ് ഏവ ഹി
അകത്തുള്ള ബോധം അനുഭവരൂപമായ ആത്മാവിൽ നിലനിൽക്കുമ്പോൾ, അവിടെ ബോധവും ജഡതയും ഒരുമിച്ചിരിക്കുന്നു. അതുകൊണ്ടു അവിടെ ഇരട്ടത്വം ഉണ്ടാകുന്നു.
യദാ ചേതനപാഷാണസത്തൈകാത്മൈവ ചിദ്വപുഃ । തദാ ചേതന ഏവാസൌ പാഷാണ ഇവ രാക്ഷസി
ചൈതന്യവും കല്ലിന്റെ സത്തയും ഒന്നായി ചേർന്നാൽ, അതു ചൈതന്യമായിരിക്കും, പക്ഷേ ഒരു പിശാച് പിടിച്ച കല്ലുപോലെയാകും.
പരമേ വ്യോമ്ന്യ് അനാദ്യന്തേ ചിന്മാത്രപരമാണുനാ । വിചിത്രം ത്രിജഗച് ചിത്രം തേനേദമ് അകൃതം കൃതമ്
ആദിയും അന്തവും ഇല്ലാത്ത പരമാകാശത്തിൽ, ശുദ്ധമായ ചൈതന്യത്തിന്റെ അണുവിൽ നിന്നാണ് ഈ അത്ഭുതകരമായ മൂന്നു ലോകവും സൃഷ്ടിക്കപ്പെടുകയും ഇല്ലാതാവുകയും ചെയ്യുന്നത്.
തത്സംവിത്ത്യാ വഹ്നിസത്താ തേനാത്യക്താനലാകൃതിഃ । സര്വഗോ ഽപ്യ് അദഹന്ന് ഏവ സ ജഗദ്ദ്രവ്യപാചകഃ
ആ അറിവിനാൽ അഗ്നിയുടെ സത്ത നിലനിൽക്കുന്നു; അതിന്റെ അഗ്നിരൂപം വിട്ടുപോകുന്നില്ല. എല്ലായിടത്തും വ്യാപിച്ചിരുന്നാലും അത് കത്തിക്കൊള്ളുന്നില്ല, എന്നാൽ ലോകത്തിലെ വസ്തുക്കൾ പാകം ചെയ്യുന്നു.
അജ്വലന് ഭാസുരാകാരാന് നിര്മലാദ് ഗഗനാദ് അപി । പ്രജ്വലംശ് ചേതനൈകാത്മാ തസ്മാദ് അഗ്നിഃ പ്രജായതേ
കത്തിക്കൊള്ളാതെ, പ്രകാശമുള്ള രൂപത്തിൽ, ആകാശത്തേക്കാൾ ശുദ്ധമായി, ചൈതന്യം മാത്രം ജ്വലിക്കുമ്പോൾ, അതിൽ നിന്ന് അഗ്നി ഉരുത്തിരിയുന്നു.
സംവേദനാദ് അനര്കാദിഃ പ്രധാനേ സ പ്രകാശകഃ । ന നശ്യത്യ് ആദ്യഭാരൂപോ മഹാകല്പാമ്ബുദൈര് അപി
അറിയലിൽ നിന്നാണ് ആരംഭമില്ലാത്ത പരമപ്രകാശം ഉദ്ഭവിക്കുന്നത്. അതിന്റെ ആദിമസ്വഭാവം മഹാകല്പങ്ങളുടെ മഴയിലും നശിക്കില്ല.
അനേത്രലഭ്യോ ഽനുഭവരൂപോ ഹൃദ്ഗൃഹദീപകഃ । സര്വസത്താപ്രദോ ഽനന്തഃ പ്രകാശസ് സ പരസ് സ്മൃതഃ
കണ്ണുകൾകൊണ്ട് കിട്ടാനാവാത്തത്, അനുഭവത്തിന്റെ സ്വഭാവമുള്ളത്, ഹൃദയത്തിലെ വിളക്കുപോലുള്ളത്, എല്ലാ ജീവികൾക്കും നിലനില്ക്കൽ നൽകുന്ന അതുല്യമായ പ്രകാശം, അതാണ് പരമം എന്നു പറയുന്നത്.
പ്രവര്തതേ ഽസ്മാദ് ആലോകോ മനഷ്ഷഷ്ഠേന്ദ്രിയാതിഗാത് । യേനാന്തര് അപി വസ്തൂനാം ദൃശ്യാദൃശ്യചമത്കൃതിഃ
അത് മനസ്സിനെയും ആറു ഇന്ദ്രിയങ്ങളെയും കടന്ന് പ്രകാശം പകരുന്നു. അതിനാൽ അകത്തുള്ള കാണാവുന്നതും കാണാനാവാത്തതുമായ വസ്തുക്കളുടെ അത്ഭുതം വെളിപ്പെടുന്നു.
ലതാഗുല്മാങ്കുരാദീനാമ് അനക്ഷാണാം ച സോ ഽണുകഃ । ഉത്സേധവേദനാകാരഃ പ്രകാശോ ഽനുഭവാത്മകഃ
വള്ളി, കുറ്റി, മുള തുടങ്ങിയവയിലും ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ ഇല്ലാത്തവയിലും അതു സൂക്ഷ്മമായി നിലകൊള്ളുന്നു. ഉയർച്ചയുടെ അറിവാണ് അതിന്റെ രൂപം, അനുഭവം തന്നെയാണ് അതിന്റെ പ്രകാശം.
കാലാകാശക്രിയാസത്താസ്വഭാവാനാം സ്വവേദനാത് । സ്വാമീ കര്താ പിതാ ഭോക്താ ഖാത്മത്വാച് ച ന കിഞ്ചന
കാലം, ആകാശം, പ്രവൃത്തി, സത്ത, സ്വഭാവം എന്നിവയെ സ്വയം അറിയുന്നതിനാൽ അതിന്റെ മേലാളനായി, കര്ത്താവായി, പിതാവായി, അനുഭവിക്കുന്നവനായി നിലകൊള്ളുന്നു; അതിന് ആകാശസ്വഭാവം ഉള്ളതിനാല് മറ്റൊന്നുമില്ല.
അണുത്വമ് അജഹത് സോ ഽണുര് ജഗദ്രത്നസമുദ്ഗകഃ । മാതൃമാനപ്രമേയാത്മാ ജഗത് തത്രാസ്തി വേദനേ
അതിനുള്ള സൂക്ഷ്മത എപ്പോഴും അക്ഷുണ്ണമാണ്; അതാണ് ലോകത്തിന്റെ ചെറു രത്നപെട്ടി. അളവ്, അളക്കുന്നവന്, അളവാകുന്നത് എന്നിങ്ങനെയുള്ള സ്വഭാവം അതിനുണ്ട്; ലോകം അവിടെ അറിവില് നിലകൊള്ളുന്നു.
സ ഏവ സര്വജഗതി സര്വത്ര കചതി സ്ഫുടമ് । യദാ ജഗത് സമുദ്ഗേ ഽസ്മിംസ് തദാസൌ പരമോ മണിഃ
അത് തന്നെ എല്ലാ ലോകങ്ങളിലും വ്യക്തമായി പ്രകാശിക്കുന്നു; ലോകം അതിനകത്ത് അടങ്ങിയിരിക്കുമ്പോള് അതാണ് പരമരത്നം.
ദുര്ബോധത്വാത് തമസ് സോ ഽണുശ് ചിന്മാത്രത്വാത് പ്രകാശദൃക് । സോ ഽസ്തി സംവിത്തിരൂപത്വാത് തദക്ഷാതീതയാ ത്വ് അസത്
അറിയാന് ബുദ്ധിമുട്ടായതിനാല് അത് ഇരുട്ടാണ്; അതു ചൈതന്യമാത്രമായതിനാല് പ്രകാശം കാണുന്നവനാണ്; അതു ബോധസ്വരൂപമായതിനാല് നിലനില്ക്കുന്നു, എന്നാല് ഇന്ദ്രിയങ്ങള്ക്കപ്പുറമായതിനാല് അതിനെ അസത്തായി കരുതുന്നു.
ദൂരേ ഽസൌ നാക്ഷലഭ്യത്വാച് ചിദ്രൂപത്വാദ് അദൂരഗഃ । സര്വസംവേദനാച് ഛൈലാ അസാവ് ഏവാണുര് ഏവ സന്
അവിടെ കാണുന്ന那个 പർവതം നമ്മുടെ ഇന്ദ്രിയങ്ങൾക്കു ലഭിക്കാനാവാത്തതിനാൽ ദൂരെയാണെന്ന് തോന്നുന്നു. എന്നാൽ അതിന്റെ സ്വഭാവം ചൈതന്യമായതിനാൽ അതു നമ്മിൽ നിന്ന് അകലെ അല്ല. എല്ലാവർക്കും അനുഭവപ്പെടുന്ന അതു തന്നെയാണ് പർവതവും അതു തന്നെയാണ് അനുവും.
തത് സംവേദനമാത്രം യത് തദ് ഇദം ഭാസതേ ജഗത് । ന സത്യമ് അസ്തി ശൈലാദി തേനാണാവ് ഏവ മേരുതാ
ഈ ലോകം എന്നതെല്ലാം ശുദ്ധമായ അവബോധം മാത്രമാണ്. അതിനാൽ പർവതം മുതലായവയ്ക്ക് യഥാർത്ഥതയില്ല; അനുവിനുള്ളിൽ തന്നെ മെരുവിന്റെ മഹത്വം കാണപ്പെടുന്നു.
നിമേഷപ്രതിഭാസോ ഹി നിമേഷ ഇതി കഥ്യതേ । കല്പൈകപ്രതിഭാസോ ഹി കല്പശബ്ദേന കഥ്യതേ
ഒരു നിമിഷം പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നത് നമുക്ക് 'നിമിഷം' എന്നാണു പറയുന്നത്. അതുപോലെ ഒരു കല്പം പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നതിനെ 'കല്പം' എന്നു വിളിക്കുന്നു.
കല്പക്രിയാവിലാസോ ഹി നിമേഷേ പ്രതിഭാസതേ । ബഹുയോജനവിസ്തീര്ണം മനസീവ മഹാപുരമ്
ഒരു കല്പത്തിലെ സൃഷ്ടിയുടെ ലീല നിമിഷത്തിനുള്ളിൽ തന്നെ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു; അതുപോലെ മനസ്സിൽ വലിയൊരു നഗരം മുഴുവനും വിരിയുന്നത് പോലെ.
നിമേഷജഠരേ കല്പസംരമ്ഭസ് സമുദേതി ഹി । മഹാനഗരനിര്മാണം മകുരേ ഽന്തര് ഇവാമലേ
ഒരു നിമിഷത്തിന്റെ ഗർഭത്തിൽ ഒരു കാലഘട്ടത്തിന്റെ ആരംഭം ഉദയിക്കുന്നു, അതുപോലെ ഒരു വെടിപ്പായ കണ്ണാടിയിൽ വലിയൊരു നഗരത്തിന്റെ രൂപം പ്രതിഫലിക്കുന്നതുപോലെ.