കിം ശ്രിയാ കിം ച കായേന കിം കാമേന കിമ് ഈഹയാ । ദിനൈഃ കതിപയൈര് ഏവ കാലസ് സര്വം നികൃന്തതി
സമ്പത്ത് എങ്ങനെ, ശരീരം എങ്ങനെ, ആഗ്രഹം എങ്ങനെ, ശ്രമം എങ്ങനെ? ഏതാനും ദിവസങ്ങൾക്കുള്ളിൽ തന്നെ, കാലം എല്ലാം മുറിച്ചെറിയുന്നു.
രക്തമാംസമയസ്യാസ്യ സബാഹ്യാഭ്യന്തരം മുനേ । നാശൈകധര്മിണോ ബ്രൂഹി കേവ കായസ്യ രമ്യതാ
മഹർഷേ, ഈ ശരീരം അകത്തും പുറത്തും രക്തവും മാംസവും കൊണ്ടുള്ളതാണല്ലോ. നശിക്കാനാണ് ഇതിന്റെ ഏക ലക്ഷ്യം. അങ്ങനെയുള്ള ശരീരത്തിൽ എന്ത് ആനന്ദം കാണാനാകും?
മരണാവസരേ കായാ ജീവം നാനുസരന്തി യേ । തേഷു താത കൃതഘ്നേഷു കേവാസ്ഥാ വത ധീമതഃ
മരണസമയത്ത് ശരീരം ജീവനെ അനുഗമിക്കില്ലല്ലോ. അപ്പാ, അങ്ങനെ കൃതജ്ഞതയില്ലാത്തതിൽ ബുദ്ധിമാന്മാർക്ക് എന്ത് വിശ്വാസം വയ്ക്കാനാകും?
മത്തേഭകര്ണാഗ്രചലഃ കായോ ലമ്ബാമ്ബുഭങ്ഗുരഃ । ന സന്ത്യജതി മാം യാവത് താവദ് ഏനം ത്യജാമ്യ് അഹമ്
മദ്യപാനിയാനയുടെ ചെവിയുടെ അറ്റംപോലെ ചഞ്ചലവും, വെള്ളത്തിന്റെ തുള്ളിപോലെ ഭംഗുരവുമായ ഈ ശരീരം എന്നെ വിട്ടു പോകുന്നില്ല; അതുകൊണ്ട് ഞാൻ തന്നെയാണ് ഇതിനെ വിട്ടു പോകുന്നത്.
പവനസ്പന്ദതരലഃ പേലവഃ കായപല്ലവഃ । ജര്ജരസ് തനുവൃത്തശ് ച നേഷ്ടോ ഽയം കടുനീരസഃ
കാറ്റിൽ ചലിക്കുന്ന, നന്മയില്ലാത്ത, ക്ഷീണിച്ച, ക്ഷീണിച്ച് വലിഞ്ഞുപോയ ഇളയ ഇലയുപോലെയുള്ള ഈ ശരീരം രുചിയില്ലാത്തതും കടുപ്പമുള്ളതുമാകയാൽ ആഗ്രഹിക്കാനില്ല.
ഭുക്ത്വാ പീത്വാ ചിരം കാലം ബാലപല്ലവപേലവമ് । തനുതാമ് ഏത്യ യത്നേന വിനാശമ് അനുധാവതി
നാളുകളോളം ഭക്ഷിച്ച് കുടിച്ചിട്ടും, ഈ ഇളയ ഇലയുപോലെയുള്ള ശരീരം, വലിയ ശ്രമംകൊണ്ട് പോലും, ദുർബലമാകുകയും നാശത്തിലേക്കാണ് ഓടിക്കളയുന്നത്.
താന്യ് ഏവ സുഖദുഃഖാനി ഭാവാഭാവമയാന്യ് അസൌ । ഭൂയോ ഽപ്യ് അനുഭവന് കായഃ പ്രാകൃതോ ഹി ന ലജ്ജതേ
ഈ ശരീരം ഉണ്ട് എന്നതിലും ഇല്ല എന്നതിലും നിന്നാണ് ഉണ്ടാകുന്നത്. ഇത് വീണ്ടും വീണ്ടും ആ സന്തോഷവും ദുഃഖവും അനുഭവിക്കുന്നു. പ്രകൃതിയുടെ ഭാഗമായതിനാൽ, ഇതിന് ലജ്ജയെന്നു ഒന്നുമില്ല.
സുചിരം പ്രഭുതാം കൃത്വാ സംസേവ്യ വിഭവശ്രിയമ് । നോച്ഛ്രായമ് ഏതി ന സ്ഥൈര്യം കായഃ കിമ് ഇതി പാല്യതേ
നാളുകളോളം അധികാരം അനുഭവിച്ചും, സമ്പത്തിന്റെ ഐശ്വര്യം സേവിച്ചും കഴിഞ്ഞിട്ടും, ഈ ശരീരത്തിന് വലിയതോ സ്ഥിരമായതോ ഒന്നും ലഭിക്കില്ല. അങ്ങനെ എങ്കിൽ ഇതിനെ എന്തിനാണ് സംരക്ഷിക്കേണ്ടത്?
ജരാകാലേ ജരാമ് ഏതി മൃത്യുകാലേ തഥാ മൃതിമ് । സമമ് ഏവാവിശേഷജ്ഞഃ കായോ ഭോഗിദരിദ്രയോഃ
വയസ്സായാൽ ശരീരം വൃദ്ധനാകുന്നു, മരണസമയത്ത് മരിക്കുന്നു. ആനന്ദം അനുഭവിക്കുന്നവർക്കും ദാരിദ്ര്യത്തിൽ കഴിയുന്നവർക്കും ശരീരം ഒരുപോലെയാണ്; അതിന് യാതൊരു വ്യത്യാസവും അറിയില്ല.
സംസാരാമ്ഭോധിജഠരേ തൃഷ്ണാകുഹരകാന്തരേ । സുപ്തസ് തിഷ്ഠതി മുക്തേഹോ മൂകോ ഽയം കായകച്ഛപഃ
സംസാരസമുദ്രത്തിന്റെ വയറ്റിലും തൃശ്യയുടെ ഗുഹയിലും, മോക്ഷം അടുത്തിരിക്കുമ്പോഴും, ഈ മിണ്ടാതിരിക്കുന്ന കച്ചുവയെന്ന ശരീരം ഉറങ്ങിക്കിടക്കുന്നു.
ദഹനൈകാര്ഥയോഗ്യാനി കായകാഷ്ഠാനി ഭൂരിശഃ । സംസാരാബ്ധാവ് ഇഹോഹ്യന്തേ കഞ്ചിത് തേഷു നരം വിദുഃ
കത്തിക്കാൻ മാത്രം യോഗ്യമായ ഈ ശരീരമരങ്ങൾ, വീണ്ടും വീണ്ടും സംസാരസമുദ്രത്തിൽ ഇട്ടുകളയപ്പെടുന്നു. അവയിൽ ചിലരെയാണ് മനുഷ്യനെന്നു തിരിച്ചറിയുന്നത്.
ദീര്ഘദൌരാത്മ്യചലയാ നിപാതഫലയാനയാ । ന ദേഹലതയാ കാര്യം കിഞ്ചിദ് അസ്തി വിവേകിനഃ
ദീർഘകാലം നീളുന്ന ദുർഭാഗ്യവും അതിന്റെ അപ്രത്യക്ഷമായ ഫലമായ വീഴ്ചയും കാരണം, വിവേകമുള്ളവർക്കു ഈ ശരീരത്തോടു ചെയ്യാനുള്ളത് ഒന്നുമില്ല.
മജ്ജന് കര്ദമകോശേഷു ഝഗിത്യ് ഏവ ജരാം ഗതഃ । ന ജ്ഞായതേ യാത്യ് അചിരാത് ക്വ കഥം ദേഹദര്ദുരഃ
മണ്ണ് നിറഞ്ഞ കുഴിയിലേക്കു വീണവൻ എത്രയും വേഗം വൃദ്ധനാകുന്നതുപോലെ, ഈ ശരീരത്തിൽ ജീവിക്കുന്ന ജീവനും എവിടേക്കാണ് എങ്ങനെ പോകുന്നത് എന്നത് ആരും അറിയാതെ ഉടൻ അകന്നു പോകുന്നു.
നിസ്സാരസകലാരമ്ഭാഃ കായാശ് ചപലവായവഃ । രജോമാര്ഗേണ ഗച്ഛന്തോ ദൃശ്യന്തേ നേഹ കേനചിത്
ശരീരത്തിൽ ചെയ്യുന്ന എല്ലാ പ്രവർത്തികളും അർത്ഥശൂന്യമാണ്; ശരീരത്തിലെ ചഞ്ചലമായ വായു പൊടിപാതയിലൂടെ സഞ്ചരിച്ചാലും, അതിനെ ഇവിടെ ആരും കാണുന്നില്ല.
വായോര് ദീപസ്യ മനസോ ഗച്ഛതോ ജ്ഞായതേ ഗതിഃ । ആഗച്ഛതശ് ച ഭഗവന് ന ശരീരശരസ്യ നഃ
ഭഗവൻ, വായുവിന്റെ ചലനം, ദീപത്തിന്റെ കനൽ, മനസ്സിന്റെ സഞ്ചാരം ഇവയെല്ലാം വരുമ്പോഴും പോകുമ്പോഴും മനസ്സിലാക്കാൻ കഴിയും; പക്ഷേ ശരീരത്തിന്റെ അസ്ത്രം എവിടെ പോകുന്നു എന്നത് അറിയാൻ കഴിയില്ല.
ബദ്ധാശാ യേ ശരീരേഷു ബദ്ധാശാ യേ ജഗത്സ്ഥിതൌ । താന് മോഹമദിരോന്മത്താന് ധിഗ് ധിഗ് അസ്തു പുനഃ പുനഃ
ശരീരത്തിലും ലോകത്തിലും ആശകൾ കെട്ടിപ്പിടിച്ചിരിക്കുന്നവരും, മോഹത്തിന്റെ മദ്യം കുടിച്ചു മയങ്ങിയിരിക്കുന്നവരും, അത്തരം ആളുകൾക്ക് വീണ്ടും വീണ്ടും നിന്ദയേൽക്കട്ടെ.
നാഹം ദേഹസ്യ നോ ദേഹോ മമ നായമ് അഹം തഥാ । ഇതി വിശ്രാന്തചിത്താ യേ തേ മുനേ പുരുഷോത്തമാഃ
ഞാൻ ശരീരമല്ല, ശരീരം എനിക്ക് സ്വന്തമല്ല, ഞാൻ ഇതുമല്ല എന്ന് മനസ്സിൽ ഉറപ്പുള്ളവരാണ്, മഹർഷേ, മനുഷ്യരിൽ ഏറ്റവും ഉന്നതർ.
മാനാവമാനബഹുലാ ബഹുലാഭമനോരമാഃ । ശരീരമാത്രബദ്ധാസ്ഥം ഘ്നന്തി ദോഷദൃശോ നരമ്
മാനവും അപമാനവും, അനേകം ആഗ്രഹങ്ങളുടെ ആസ്വാദനങ്ങളും നിറഞ്ഞിരിക്കുന്ന അവിടെയുള്ള ദോഷങ്ങൾ, ശരീരബന്ധത്തിൽ മാത്രം കുടുങ്ങിയ മനുഷ്യനെ വേദനിപ്പിക്കുന്നു.
ശരീരസങ്ഗശായിന്യാ പിശാച്യാ പേശലാങ്ഗയാ । അഹങ്കാരചമത്കൃത്യാ ഛലേന ച്ഛലിതാ വയമ്
സ്വന്തം ശരീരത്തോടുള്ള ആകർഷണത്തിൽ കിടക്കുന്ന, മനോഹരമായ അവയവങ്ങളുള്ള, മോഹിപ്പിക്കുന്ന ഒരു പിശാച് പോലെയുള്ള അഹങ്കാരത്തിന്റെ കപടതയിൽ ഞങ്ങൾ വഞ്ചിതരായി.
പ്രജ്ഞാ വരാകീ സര്വൈവ കായബദ്ധാസ്ഥയാനയാ । മിഥ്യാജ്ഞാനകുരാക്ഷസ്യാ ഛലിതാ കഷ്ടമ് ഏകികാ
ശരീരബന്ധത്തിൽ ഉറച്ചിരിക്കുന്ന, കള്ളജ്ഞാനത്തിന്റെ കുരങ്ങിന്റെ കണ്ണുപോലെയുള്ള ഈ ഒരാളാൽ, ദയനീയമായ വിവേകം മുഴുവനും വഴിതെറ്റിപ്പോയി; എത്ര ദുർഭാഗ്യവും ഏകാന്തതയും!
ന കിഞ്ചിദ് അപി യസ്യാസ്തി സത്യം തേന ഹതാത്മനാ । ചിത്രം ദഗ്ധശരീരേണ ജനതാ വിപ്രലഭ്യതേ
ആത്മാവ് നശിച്ചവനും യാഥാർത്ഥ്യമായൊന്നും ഇല്ലാത്തവനും, ശരീരം നേരത്തെ തന്നെ ചിതയിലായവനാൽ ജനങ്ങൾ എങ്ങനെ വഞ്ചിതരാവുന്നു എന്നത് അത്ഭുതമാണ്.
ദിനൈഃ കതിപയൈര് ഏവ നിര്ഝരാമ്ബുകണോ യഥാ । പതത്യ് അയമ് അയത്നേന ജര്ജരഃ കായപല്ലവഃ
കുഞ്ചികയുടെ വെള്ളം കുറച്ചു ദിവസങ്ങൾക്കകം എളുപ്പത്തിൽ വീഴുന്നതുപോലെ, ഈ ക്ഷീണിച്ച ശരീരപ്പൊതി യും യാതൊരു ശ്രമവുമില്ലാതെ വീഴുന്നു.
കായോ ഽയമ് അചിരാപായോ ബുദ്ബുദോ ഽമ്ബുനിധാവ് ഇവ । വ്യര്ഥം കാര്യപരാവര്തേ പരിസ്ഫുരതി നിഷ്ഫലഃ
ഈ ശരീരം ദീർഘകാലം നിലനിൽക്കാത്തത് സമുദ്രത്തിലെ ഒരു ബുധ്ബുദം പോലെയാണ്; ഫലമില്ലാത്ത കാര്യങ്ങളിൽ അപ്രയോജനമായി അലയുന്നു.
മിഥ്യാജ്ഞാനവികാരേ ഽസ്മിന് സ്വപ്നസമ്ഭ്രമപത്തനേ । കായേ സ്ഫുടതരാപായേ ക്ഷണമ് ആസ്ഥാ ന മേ ദ്വിജ
കള്ളജ്ഞാനത്തിന്റെ ഭ്രമവും സ്വപ്നസങ്കല്പത്തിന്റെ ആശയക്കുഴപ്പവും നിറഞ്ഞ, വ്യക്തമായി നശിക്കുന്ന ഈ ശരീരത്തിൽ ഞാൻ ഒരു നിമിഷം പോലും വിശ്വാസം വയ്ക്കുന്നില്ല, ദ്വിജ.
തഡിത്സു ശരദഭ്രേഷു ഗന്ധര്വനഗരേഷു ച । സ്ഥൈര്യം യേന വിനിര്ണീതം സ വിശ്വസിതി വിഗ്രഹേ
വെളിച്ചം പൊള്ളുന്ന മിന്നലിലും, ശരദ്കാലത്തിലെ മേഘങ്ങളിലും, ഗാന്ധർവരുടെ നഗരങ്ങളിലും സ്ഥിരത കണ്ടെത്തിയവനാണ് ശരീരത്തിൽ വിശ്വാസം വയ്ക്കുന്നത്.
സതതഭങ്ഗുരകാര്യപരമ്പരാവിജയി ജാതജയം ശഠവൃത്തിഷു । സകലദോഷമ് ഇദം കുകലേവരം തൃണമ് ഇവാഹമ് ഉപോജ്ഝ്യ സുഖം സ്ഥിതഃ
എല്ലാ ദോഷങ്ങളും നിറഞ്ഞു, എപ്പോഴും തകർച്ചയിലായ പ്രവൃത്തികളാൽ പരാജയപ്പെടുന്ന, വഞ്ചനാപരമായ ഈ ദുർബലമായ ശരീരം പുൽക്കഷായം പോലെ ഉപേക്ഷിച്ച് ഞാൻ സന്തോഷത്തോടെ നിലകൊള്ളുന്നു.
ലബ്ധ്വാപി തരലാകാരേ കാര്യഭാരതരങ്ഗിണി । സംസാരസാഗരേ ജന്മ ബാല്യം ദുഃഖായ കേവലമ്
ഭാരമായ കർമ്മങ്ങളുടെ തിരമാലകളുമായി, ക്ഷണികമായ രൂപങ്ങളോടെ, ഈ ലോകസമുദ്രത്തിൽ ജനനം ലഭിച്ചാലും ബാല്യം ദു:ഖം മാത്രമേ നൽകൂ.
അശക്തിര് ആപദസ് തൃഷ്ണാ മൂകതാ മൂഢബുദ്ധിതാ । ഗൃധ്നുതാ ലോലതാ ദൈന്യം സര്വം ബാല്യേ പ്രവര്തതേ
ശക്തിയില്ലായ്മ, അപായങ്ങൾ, തൃഷ്ണ, മൗനം, മന്ദബുദ്ധിത, അത്യാഗ്രഹം, ചഞ്ചലത, ദു:ഖം — ഇവ എല്ലാം ബാല്യത്തിൽ ഉണ്ടാകുന്നു.
രോഷരോദനരൌദ്രീഷു ദൈന്യജര്ജരിതാസു ച । ദശാസു ബന്ധനം ബാല്യമ് ആലാനം കരിണീഷ്വ് ഇവ
കോപം, കരച്ചിൽ, ക്രൂരത, ദു:ഖത്തിൽ ചിതറൽ — ഈ അവസ്ഥകളിൽ ബാല്യം ആനകൾക്ക് കെട്ടിയിട്ടിരിക്കുന്ന കെട്ടുപോലെ ബന്ധനമാണ്.
ന മൃതൌ ന ജരാരോഗേ ന ചാപദി ന യൌവനേ । താശ് ചിന്താ വിനികൃന്തന്തി ഹൃദയം ശൈശവേഷു യാഃ
മരണം, വയസ്സായ രോഗം, ദുരന്തം, യൗവനം — ഇവയിൽ പോലും ഹൃദയം കീറുന്ന ചിന്തകൾ ബാല്യത്തിൽ ഉണ്ടാകുന്നതുപോലെ ശക്തിയോടെ വരില്ല.