ലതാഗുല്മാങ്കുരാദീനാം ജാത്യന്ധാനാം തഥൈവ ച । അന്യേഷാമ് അപ്യ് അനക്ഷാണാമ് ആലോകഃ ക ഇവോത്തമഃ
വള്ളികൾക്കും കുറ്റികൾക്കും മുളകൾക്കും ജന്മം മുതൽ കാഴ്ചയില്ലാത്തവർക്കും, കണ്ണില്ലാത്ത മറ്റുള്ളവർക്കും, ഏറ്റവും ഉന്നതമായ പ്രകാശം ഏതാണ്?
ജനകഃ കോ ഽമ്ബരാദീനാം സത്തായാഃ കസ് സ്വഭാവദഃ । കോ ജഗദ്രത്നകോശസ് സ്യാത് കസ്യ കോശേ മണേര് ജഗത്
ആകാശം മുതലായവയുടെ ഉത്ഭവം ആര്? അവയ്ക്ക് സ്വഭാവം നല്കുന്നത് ആര്? ഈ ലോകത്തിലെ എല്ലാ രത്നങ്ങളുടെയും നിധി ആര്? ആരുടെ നിധിയിലാണ് ലോകം ഒരു രത്നം പോലെ ഉള്ളത്?
കോ ഽണുസ് തമഃ പ്രകാശശ് ച കോ ഽണുര് അസ്തി ച നാസ്തി ച । കോ ഽണുര് ദൂരേ ഽപ്യ് അദൂരേ ച കോ ഽണുര് ഏവ മഹാഗിരിഃ
അന്ധകാരവും പ്രകാശവും ആയ അണു ഏതാണ്? അതു ഉണ്ടെന്നും ഇല്ലെന്നും പറയാവുന്ന അണു ഏതാണ്? ദൂരത്തും അത്ര ദൂരമല്ലാത്തതും ആയ അണു ഏതാണ്? അതേ അണുവാണ് വലിയ പര്വ്വതം തന്നെയാണോ?
നിമേഷ ഏവ കഃ കല്പഃ കഃ കല്പോ ഽപി നിമേഷകഃ । കിം പ്രത്യക്ഷമ് അസദ്രൂപം കിം ചേതനമ് അചേതനമ്
ഒരു നിമിഷം തന്നെ ഒരു കാലഘട്ടം ആകുന്നത് ഏതാണ്? ഒരു കാലഘട്ടം തന്നെ ഒരു നിമിഷം ആകുന്നത് ഏതാണ്? കാണുന്നുവെങ്കിലും യാഥാര്ത്ഥ്യമല്ലാത്തത് ഏതാണ്? ചൈതന്യമുള്ളതും ചൈതന്യമില്ലാത്തതും ആയത് ഏതാണ്?
കശ് ചാവായുശ് ച വായുശ് ച കശ് ശബ്ദോ ഽശബ്ദ ഏവ ച । കസ് സര്വം ച നകിഞ്ചിദ് ച കോ ഽഹം നാഹം ച കിം ഭവേത്
കാറ്റില്ലാത്തതും കാറ്റും ആയത് ഏതാണ്? ശബ്ദവും ശബ്ദമില്ലായ്മയും ആയത് ഏതാണ്? എല്ലാം തന്നെയും ഒന്നുമല്ലാത്തതും ആയത് ഏതാണ്? ഞാന് ആരാണ്, ഞാന് അല്ലാത്തത് ആര്, അതെന്താണ്?
കിം പ്രയത്നശതപ്രാപ്തം ലബ്ധ്വാപി ബഹുജന്മഭിഃ । ലബ്ധം നകിഞ്ചിദ് ഭവതി നനു സര്വം ച ലഭ്യതേ
നൂറുകണക്കിന് ശ്രമങ്ങളാലും അനേകം ജന്മങ്ങളാലും കിട്ടുന്നതെന്താണ്, കിട്ടിയാലും അതൊന്നുമല്ല, അതുപോലെ എല്ലാം ലഭിക്കാവുന്നതാണല്ലോ?
സ്വസ്ഥേന ജീവതൈവോച്ചൈഃ കേന സ്വാത്മാപഹാരിതഃ । കേനാണുനാന്തര് വ്രിയതേ മേരുസ് ത്രിഭുവനം തൃണമ്
സ്വഭാവത്തിൽ ജീവിച്ചിരിക്കുമ്പോഴും ആരാണ് സ്വന്തം ആത്മാവിനെ അകറ്റുന്നത്? ഏത് സൂക്ഷ്മത粒വാണ് മെരു പർവ്വതത്തെയും മൂന്നു ലോകങ്ങളെയും ഒരു പുല്ല് തണ്ടിനെയും ഉൾക്കൊള്ളുന്നത്?
കേനാണുകണമാത്രേണ പൂരിതാ ശതയോജനീ । കോ ഽണുര് ഏവ ഭവന് മാതി ന യോജനശതേഷ്വ് അപി
ഏത് സൂക്ഷ്മത粒വാണ് നൂറ് യോജന ദൂരമുള്ള പ്രദേശം നിറയ്ക്കുന്നത്? ആണുവാണ് ലോകമായി മാറുന്നത്, എന്നാൽ നൂറ് യോജനയിലുപരി പോലും അതില്ല.
കേനാലോകനമാത്രേണ ജഗദ്ബാലഃ പ്രനാട്യതേ । കസ്യാണോര് അന്തരേ സന്തി കുലാവനിഭൃതാം ഘടാഃ
കാണുന്ന ഒരു ദൃഷ്ടിയാൽ ലോകനാടകം നടക്കുന്നത് ഏതാണ്? ഏത് സൂക്ഷ്മത粒വിനുള്ളിലാണ് പർവ്വതങ്ങളുടെ കുടുംബങ്ങളെ വഹിക്കുന്ന പാത്രങ്ങൾ ഒളിഞ്ഞിരിക്കുന്നത്?
അണുത്വമ് അജഹത് കോ ഽണുര് മേരോസ് സ്ഥൂലതരാകൃതിഃ । വാലാഗ്രശതഭാഗാത്മാ കോ ഽണുര് ഉച്ചൈശ് ശിലോച്ചയഃ
ഏത് അണുവാണ് തന്റെ ചെറുതായ്മ വിട്ടുകളയാതെ തന്നെ, മേരു പർവ്വതംപോലെയുള്ള വലുപ്പത്തിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നത്? വാലിന്റെ അഗ്രത്തിന്റെ നൂറിലൊന്ന് ഭാഗം മാത്രമുള്ളത് ഏത് അണുവാണ്? ആകാശത്തോളം ഉയരമുള്ള പാറക്കൂമ്പാരവും അതേ അണുവാണോ?
കോ ഽണുഃ പ്രകാശതമസോര് ദീപഃ പ്രകടനപ്രദഃ । കസ്യാണോര് അന്തരേ സന്തി സമഗ്രാനുഭവാണവഃ
പ്രകാശവും ഇരുട്ടും വെളിപ്പെടുത്തുന്ന അണു ഏതാണ്? എല്ലാ അനുഭവങ്ങളും അതിൽ സൂക്ഷ്മമായി ഒളിഞ്ഞിരിക്കുന്ന അണു ഏതാണ്?
കോ ഽണുര് അത്യന്തനിസ്സ്വാദുര് അപി സംസ്വദതേ ഭൃശമ് । കേന സന്ത്യജതാ സര്വമ് അണുനാ സര്വമ് ആശ്രിതമ്
ഏത് അണുവാണ് അതിവിശുദ്ധമായ രുചിയില്ലാത്തതായിട്ടും അതിനെ ഏറ്റവും രസകരമായി അനുഭവപ്പെടുന്നത്? എല്ലാം ഉപേക്ഷിച്ചിട്ടും അതേ അണുവിൽ എല്ലാം ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നു, ആ അണു ഏതാണ്?
കേനാത്മാച്ഛാദനാശക്തേര് അണുനാച്ഛാദിതം ജഗത് । ജഗന് നയേന കസ്യാണോസ് സദ്ഭൂതമ് അഭിജീവതി
സ്വയം മറയ്ക്കാനുള്ള ശക്തിയില്ലാത്ത അണുവാൽ ലോകം എങ്ങനെ മറഞ്ഞിരിക്കുന്നു? ഏത് അണുവിന്റെ വഴിയിലാണ് ലോകം സത്യമെന്നപോലെ നിലനിൽക്കുന്നത്?
അജാതാവയവഃ കോ ഽണുസ് സഹസ്രകരലോചനഃ । കോ നിമേഷോ മഹാകല്പോ മഹാകല്പശതാനി വാ
ഭാഗങ്ങളൊന്നുമില്ലാത്ത ഒരു അണുവിന് ആയിരം കൈകളും കണ്ണുകളും എങ്ങനെ ഉണ്ടാകും? ഒരു നിമിഷം എന്താണ്? ഒരു മഹായുഗം എന്താണ്? അത്തരം മഹായുഗങ്ങൾ നൂറുകണക്കിന് ഉണ്ടെങ്കിൽ അതെന്താണ്?
അണൌ ജഗന്തി തിഷ്ഠന്തി കസ്മിന് ബീജ ഇവ ദ്രുമാഃ । ബീജാദ്യാനി ഫലാന്താനി സ്ഫുടാന്യ് അനുദിതാന്യ് അപി
ഒരു വിത്തിനുള്ളിൽ വൃക്ഷങ്ങൾ നിലകൊള്ളുന്നതുപോലെ ലോകങ്ങൾ ഏതു അണുവിലാണ് നിലകൊള്ളുന്നത്? വിത്തിൽ നിന്ന് പഴം വരെ, പ്രകടമായതും അപ്രകടമായതുമായ എല്ലാം അതിൽ തന്നെ അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു.
കല്പഃ കസ്യ നിമേഷസ്യ ജീവസ്യേവാന്തരേ സ്ഥിതഃ । കഃ പ്രയോജകകര്തൃത്വമ് അപ്യ് അനാശ്രിത്യ കാരകഃ
ഏതു നിമിഷത്തിനുള്ളിലാണ് ഒരു മഹായുഗം നിലകൊള്ളുന്നത്, ജീവന്റെ ഉള്ളിൽ ജീവൻ നിലകൊള്ളുന്നതുപോലെ? ആരാണ് പ്രവർത്തനത്തിന് കാരണമാകുന്നത്, എന്നാൽ യാതൊരു ചെയ്യുന്നവനെയും ആശ്രയിക്കാതെ തന്നെ?
ദൃശ്യസമ്പത്തയേ ദ്രഷ്ടാപ്യ് ആത്മാനം ദൃശ്യതാം നയേത് । ദൃശ്യം പശ്യന് സ്വമ് ആത്മാനം കോ ന പശ്യതി നേത്രവത്
കാണാവുന്ന സമ്പത്ത് നേടാൻ ദൃക്താവ് തന്നെ ദൃശ്യമായിത്തീരാം. എന്നാൽ, ദൃശ്യങ്ങളെ കാണുമ്പോൾ, കണ്ണ് തന്നെ കാണാത്തതുപോലെ, ആരാണ് തന്റെ തന്നെ ആത്മാവിനെ കാണാത്തത്?
അന്തര്ഗലിതദൃശ്യം ച ക ആത്മാനമ് അഖണ്ഡിതമ് । ദൃശ്യാസമ്പത്തയേ പശ്യന് പുരോ ദൃശ്യം ന പശ്യതി
എല്ലാ ദൃശ്യങ്ങളും അകത്തേക്ക് ലയിച്ച അതുല്യമായ ആത്മാവിനെ കാണുന്നവന്, പുറത്ത് ദൃശ്യങ്ങൾ മുന്നിൽ വന്നാലും അവയെ കാണാൻ കഴിയില്ല.
ആത്മാനം ദര്ശനം ദൃശ്യം കോ ഭാസയതി ദൃശ്യവത് । കടകാദീനി ഹേമ്നേവ നിഗീര്ണം കേന ച ത്രയമ്
ആത്മാവിനെയും കാണുന്ന പ്രവൃത്തിയെയും ദൃശ്യങ്ങളെയും ആരാണ് പ്രകാശിപ്പിക്കുന്നത്? കട്ടകം പോലുള്ള ആഭരണങ്ങളിൽ പൊന്നിൻറെ നിലപോലെ, ഈ മൂന്നു കാര്യങ്ങളും ആരാണ് അകത്തേക്ക് ലയിപ്പിക്കുന്നത്?
കസ്മാന് ന കിഞ്ചിച് ച പൃഥഗ് ഊര്മ്യാദീവ മഹാമ്ഭസഃ । കസ്യേച്ഛയാ പൃഥക് ചാസ്തി വീചിതേവ മഹാമ്ഭസഃ
വലിയ കടലിൽ തിരകൾ പോലെ എന്തും വേറിട്ടു നിലനിൽക്കാത്തത് എന്തുകൊണ്ടാണ്? വലിയ സമുദ്രത്തിൽ നുരയെപ്പോലെ എന്തെങ്കിലും വേറിട്ടു തോന്നുന്നത് ആരുടെ ഇച്ഛയാൽ ആണ്?
ദിക്കാലാദ്യനവച്ഛിന്നാദ് ഏകസ്മാദ് അസതസ് സതഃ । ദ്വൈതമ് അപ്യ് അപൃഥക് കസ്മാദ് ദ്രവതേവ മഹാമ്ഭസഃ
ദിശയും കാലവും മറ്റും ബാധിക്കാത്ത, സത്യവും അസത്യവും ഒരുപോലെ ഉള്ള ആ ഏകത്വത്തിൽ നിന്ന്, രണ്ടുതരമെന്ന ഭാവം പോലും വലിയ സമുദ്രത്തിലെ വെള്ളം പോലെ എങ്ങനെ വേറിട്ട് നിലനിൽക്കാതെ ലയിക്കുന്നു?
ആത്മാനം ദര്ശനം ദൃശ്യം സദ് അസച് ച ഗതക്രമമ് । കോ ഽന്തര്ബീജമ് ഇവാങ്ഗസ്ഥം സ്ഥിതഃ കൃത്വാ ത്രികാലഗമ്
ആത്മാവിനെയും, കാണുന്നവനെയും, കാണപ്പെടുന്നതും — സത്യം അസത്യം എന്നിങ്ങനെ എല്ലാം, മൂന്നു കാലങ്ങളിലൂടെയും സഞ്ചരിക്കുന്നതും — എല്ലാം സ്വന്തം ഉള്ളിൽ ഒരു വിത്തുപോലെ നിലനിൽക്കുന്നതായി സ്ഥാപിച്ചവൻ ആരാണ്? അങ്ങനെ ഉള്ളിൽ ഒരു വിത്തുപോലെ നിലകൊള്ളുന്നവൻ ആരാണ്?
ഭൂതഭവ്യഭവിഷ്യസ്ഥം ജഗദ്വൃന്ദം ബൃഹദ്ഭ്രമമ് । നിത്യം സമസ്യ കസ്യാന്തര് ബീജസ്യാന്തര് ഇവ ദ്രുമഃ
ഭൂതകാലവും, വരാനിരിക്കുന്നതും, ഇപ്പോഴുള്ളതുമായ ലോകങ്ങളുടെ വലിയ കൂട്ടം — എല്ലാം ഒരുപോലെ, ഒരു വിത്തിനുള്ളിൽ മരമുണ്ടായിരിക്കുംപോലെ, ആരുടെ ഉള്ളിലാണ് എപ്പോഴും നിലനിൽക്കുന്നത്?
ബീജം ദ്രുമതയൈവാശു ദ്രുമോ ബീജതയൈവ ച । സ്വയമ് ഏകമ് അസദ്രൂപമ് ഉദേത്യ് അനുദിതോ ഽപി കഃ
വിത്ത് മരമായി ഉടനടി മാറുന്നതുപോലെയും, മരവും പിന്നെ വീണ്ടും വിത്തായി മാറുന്നതുപോലെയും, ആരാണ് സ്വയം ഒന്നായി, രൂപമില്ലാത്തതായിട്ടാണ് ഉദയിക്കാത്തവനായി ഉദയിക്കുന്നത്?
ബിസതന്തുര് മഹാമേരുര് ഭോ രാജന് യദപേക്ഷയാ । തസ്യ കസ്യോദരേ സന്തി മേരുമന്ദരകോടയഃ
രാജാവേ, ഒരു താമരയുടെ നാരിനുള്ളിലോ വലിയ മേറു പർവതത്തിനുള്ളിലോ, മേരു, മന്ദര എന്നീ പർവതങ്ങളുടെ കൊടുമുടികൾ ആരുടെ ഉള്ളിലാണ് നിലനിൽക്കുന്നത്?
കേനേദമ് ആതതമ് അനേകചിദ് ഏവ വിശ്വം കിംസാര ഏവമ് അഭിവല്ഗസി ഹംസി പാസി । കിംദര്ശനേന ന ഭവസ്യ് അഥ വാ സദ് ഏവ നൂനം ഭവസ്യ് അസമദൃഗ് വദ തത്പ്രശാന്ത്യൈ
ആ അനേകം രൂപങ്ങളോടെ ഈ ലോകം ആരാണ് വ്യാപിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നത്? നീ ഇങ്ങനെ അഹങ്കാരത്തോടെ സംഹരിക്കുകയും രക്ഷിക്കുകയും ചെയ്യുന്നത് എന്തിനാണ്? നീ എന്താണ് കാണുന്നത്, നീ സത്വമായി മാറുന്നില്ലേ, അല്ലെങ്കിൽ സത്വം തന്നെയോ? നീ ഒരുപോലെയുള്ള ദൃഷ്ടിയുള്ളവനല്ലെന്ന് ഉറപ്പാണ്. ദയവായി ഇതിന് സമാധാനം വരുത്താൻ അതിന്റെ കാരണം പറയൂ.
ഏഷോ ഽസൌ പ്രഗലതു സംശയോ മമോച്ചൈശ് ചിത്തശ്രീമുഖമിഹികാമലാനുലേപഃ । യസ്യാഗ്രേ ന ഗലതി സംശയസ് സമൂലോ നൈവാസൌ ക്വചിദ് അപി പണ്ഡിതോക്തിമ് ഏതി
എന്റെ മനസ്സിന്റെ താമരമുഖത്ത് മഞ്ഞുപോലെ ഈ സംശയം പൂർണ്ണമായും അകറ്റപ്പെടട്ടെ. സംശയം വേരോടെ അകലാതെ പോയാൽ, പണ്ഡിതരുടെ വാക്കുകൾ എവിടെയും എത്തില്ല.
ഏനം മേ യദി ന നയിഷ്യഥഃ ക്രമോക്ത്യാ സംശാന്തിം ലഘുതരസംശയം സുബുദ്ധീ । തദ് രക്ഷോജഠരഹുതാശനേന്ധനത്വം നിര്വിഘ്നം ഝഗിതി ഗമിഷ്യഥഃ ക്ഷണേന
നിങ്ങൾ ക്രമമായി നല്ല ബുദ്ധിയോടെ എന്റെ സംശയം കുറച്ച് അതിന് സമാധാനം നൽകാതെ പോയാൽ, ഒരു നിമിഷംകൊണ്ട് ഞാൻ നിങ്ങളെ ദാനവന്റെ വയറിലെ അഗ്നിക്ക് ഇന്ധനമാക്കി തീർത്തു കളയും.
പശ്ചാത് താം ജനപദമണ്ഡലീം സമന്താദ് ഭാവത്കീമ് ഉരുജഠരാ ക്ഷണാദ് ഗ്രസേ ഽഹമ് । ഏവം തേ ഭവതി സുരാജതേവ മന്യേ മൂര്ഖാനാമ് അതിരസ ഏവ സങ്ക്ഷയായ
പിന്നീട് ഞാൻ എന്റെ വലിയ വിശപ്പോടെ ആ പ്രദേശവും അതിലെ ജനങ്ങളെയും ഒരു നിമിഷംകൊണ്ട് മുഴുവനായി വിഴുങ്ങും. അങ്ങനെ നിന്നെ നല്ല രാജാവായി ഭരിക്കുന്നതുപോലെയാകും തോന്നുക. പക്ഷേ, അഹങ്കാരമുള്ളവർക്കു അത്യധികം ആനന്ദം എപ്പോഴും നാശത്തിനാണ്.
ഇത്യ് ഉക്ത്വാ വിപുലഗഭീരമേഘനാദ പ്രോല്ലാസപ്രകടഗിരാ നിശാചരീ സാ । തൂഷ്ണീമ് അപ്യ് അതിവികടാകൃതിസ് തദാസീച് ഛുദ്ധാന്തശ്ശരദമലാഭ്രമണ്ഡലീവ
അവളിങ്ങനെ പറഞ്ഞതിനു ശേഷം, ഇടിമേഘംപോലെയുള്ള ആഴവും വിശാലതയും ഉള്ള ശബ്ദത്തിൽ, ആ ഭയങ്കരമായ രൂപം ധരിച്ച രാത്രിവാസിനി മൗനമായി. അകത്തുനിന്ന് ശുദ്ധയും, ശരദ്കാലത്തിലെ മേഘംപോലെ കറപ്പില്ലാത്തതുമായ അവളായി.