പ്രഭുത്വം സമദൃഷ്ടിത്വം തച് ച സ്യാദ് രാജവിദ്യയാ । താമ് ഏവ യോ ന ജാനാതി നാസൌ മന്ത്രീ ന സോ ഽധിപഃ
അധികാരവും സമദർശനവും രാജവിദ്യയാൽ ഉണ്ടാകുന്നു. അതറിയാത്തവൻ മന്ത്രിയുമല്ല, ഭരണാധികാരിയുമല്ല.
ഭവന്തൌ തദ്വിദൌ സാധൂ യദി തച് ഛ്രേയ ആപ്സ്യഥഃ । നോ ചേദ് അനര്ഥദൌ സ്വസ്യാഃ പ്രകൃതേര് നാദ്മ്യ് അഹം യുവാമ്
നിങ്ങൾ ഇരുവരും ആ ജ്ഞാനം കൈവശമുണ്ടെങ്കിൽ, നിങ്ങൾ സദാചാരികളും പരമശ്രേയസ്സും നേടും. ഇല്ലെങ്കിൽ, നിങ്ങൾ ദോഷം വരുത്തും; അങ്ങനെ ആണെങ്കിൽ ഞാൻ നിങ്ങളെ എന്റെ സ്വഭാവത്തിൽ പെടുത്തുന്നില്ല.
ഏകോപായേന മത്പാര്ശ്വാദ് ബാലകാവ് ഉത്തരിഷ്യഥഃ । മത്പ്രശ്നപഞ്ജരം സാരം ചേദ് വിചാരയഥോ ധിയാ
ഒരു മാർഗ്ഗം മാത്രം ഉപയോഗിച്ച്, നിങ്ങൾ രണ്ടു ബാലന്മാരും എന്റെ ചോദ്യങ്ങളുടെ പഞ്ചരത്തിന്റെ സാരം മനസ്സോടെ പരിശോധിച്ചാൽ, എന്റെ ഭാഗത്തു നിന്ന് കടന്നുപോകാൻ കഴിയും.
പ്രശ്നാനി മാം കഥയ പാര്ഥിവ നാഥ മന്ത്രിന്ന് അത്രാര്ഥിനീ ഭൃശമ് അഹം പരിപൂരയാര്ഥമ് । അങ്ഗീകൃതാര്ഥമ് അദദത് ക ഇവാസ്തി ലോകേ ദോഷേണ സങ്ക്ഷയകരേണ ന യുജ്യതേ യഃ
രാജാവേ, നിങ്ങളുടെ സംശയങ്ങൾ എനിക്ക് പറയൂ. നിങ്ങളുടെ ആഗ്രഹങ്ങൾ നിറവേറ്റാൻ ഞാൻ അതീവ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. ഈ ലോകത്ത് ആരെങ്കിലും ഒരാളുടെ അപേക്ഷ അംഗീകരിച്ചിട്ടും, അതിന് തടസ്സം വരുത്തുന്ന ദോഷം ഇല്ലെങ്കിൽ, അതു നിഷേധിക്കുന്നവൻ ആരാണു?
ഇത്യ് ഉക്ത്വാ രാക്ഷസീ പ്രശ്നാന് സാ വക്തുമ് ഉപചക്രമേ । ഉച്യതാമ് ഇതി രാജ്ഞോക്തേ താന് ഇമാഞ് ശൃണു രാഘവ
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ ശേഷം ആ രാക്ഷസി തന്റെ സംശയങ്ങൾ ചോദിക്കാൻ തുടങ്ങി. രാജാവ് 'പറയൂ' എന്നു പറഞ്ഞപ്പോൾ, രാഘവ, അവളുടെ ആ ചോദ്യങ്ങൾ കേൾക്കൂ.
ഏകസ്യാനേകസങ്ഖ്യസ്യ കസ്യാണോര് അമ്ബുധേര് ഇവ । അന്തര് ബ്രഹ്മാണ്ഡലക്ഷാണി ലീയന്തേ ബുദ്ബുദാ ഇവ
ഒരൊറ്റതിലും അനവധി എണ്ണയിലും, അത്യന്തം ചെറുതിലും, സമുദ്രത്തിൽപോലെ, അകത്തായി അനവധി ബ്രഹ്മാണ്ഡങ്ങൾ കിളിവാതിലുകളെപ്പോലെ ലയിക്കുന്നു.
കിമ് ആകാശമ് അനാകാശം നകിഞ്ചിത് കിഞ്ചിദ് ഏവ കിമ് । കോ ഽഹമ് ഏവാപി സമ്പന്നഃ കോ ഭവാന് അപ്യ് അഹം സ്ഥിതഃ
ആകാശം എന്താണ്, ആകാശമല്ലാത്തത് എന്താണ്, ഒന്നുമില്ലാത്തത് എന്താണ്, എന്തെങ്കിലും ഉള്ളത് എന്താണ്? ഞാൻ ആരാണ്, സാക്ഷാൽ സമ്പൂർണ്ണനായവൻ, നിങ്ങൾ ആരാണ്, ഇവിടെ നില്ക്കുന്ന ഞാൻ ആരാണ്?
ഗച്ഛന് ന ഗച്ഛതി ച കഃ കോ ഽതിഷ്ഠന്ന് ഏവ തിഷ്ഠതി । കശ് ചേതനോ ഽപി പാഷാണഃ കശ് ചിദ്വ്യോമനി ചിത്രകൃത്
ആരും നടക്കുന്നു എന്നുപോലും, നടക്കാതെ തന്നെ ഇരിക്കുന്നു. ആരാണ് നില്ക്കുന്നു എന്നുപോലും, അസ്ഥിരതയില്ലാതെ നില്ക്കുന്നു? ആരാണ് ബോധമുള്ളവൻ, പക്ഷേ കല്ലുപോലെയാണ്? ആരാണ് ആകാശത്തിൽ അത്ഭുതങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നത്?
വഹ്നിതാമ് അജഹച് ചൈവ കശ് ച വഹ്നിര് ന ദാഹകഃ । അവഹ്നേര് ജായതേ വഹ്നിഃ കസ്മാദ് രാജന് നിരന്തരമ്
ആരാണ് തീയായിട്ടും തന്റെ ചൂട് വിട്ടുകളയാത്തവൻ? ആരാണ് തീയായിട്ടും കത്തിക്കാത്തവൻ? തീയല്ലാത്തതിൽ നിന്ന് തീ എങ്ങനെ പുനരുപജയിക്കുന്നു, രാജാവേ, എപ്പോഴും?
അചന്ദ്രാര്കാഗ്നിതാരോ ഽപി കോ ഽവിനാശഃ പ്രകാശകഃ । അനേത്രലഭ്യാത് കസ്മാച് ച പ്രകാശശ് ച പ്രവര്തതേ
ആരാണ് ചന്ദ്രനും സൂര്യനും തീയും നക്ഷത്രങ്ങളും ഇല്ലാതിരുന്നാലും അക്ഷയം പ്രകാശം നൽകുന്നവൻ? കണ്ണുകൾക്ക് കാണാൻ കഴിയാത്തതിൽ നിന്ന് പ്രകാശം എങ്ങനെയാണ് ഉദിക്കുന്നതെന്ന് പറയാമോ?
ലതാഗുല്മാങ്കുരാദീനാം ജാത്യന്ധാനാം തഥൈവ ച । അന്യേഷാമ് അപ്യ് അനക്ഷാണാമ് ആലോകഃ ക ഇവോത്തമഃ
വള്ളികൾക്കും കുറ്റികൾക്കും മുളകൾക്കും ജന്മം മുതൽ കാഴ്ചയില്ലാത്തവർക്കും, കണ്ണില്ലാത്ത മറ്റുള്ളവർക്കും, ഏറ്റവും ഉന്നതമായ പ്രകാശം ഏതാണ്?
ജനകഃ കോ ഽമ്ബരാദീനാം സത്തായാഃ കസ് സ്വഭാവദഃ । കോ ജഗദ്രത്നകോശസ് സ്യാത് കസ്യ കോശേ മണേര് ജഗത്
ആകാശം മുതലായവയുടെ ഉത്ഭവം ആര്? അവയ്ക്ക് സ്വഭാവം നല്കുന്നത് ആര്? ഈ ലോകത്തിലെ എല്ലാ രത്നങ്ങളുടെയും നിധി ആര്? ആരുടെ നിധിയിലാണ് ലോകം ഒരു രത്നം പോലെ ഉള്ളത്?
കോ ഽണുസ് തമഃ പ്രകാശശ് ച കോ ഽണുര് അസ്തി ച നാസ്തി ച । കോ ഽണുര് ദൂരേ ഽപ്യ് അദൂരേ ച കോ ഽണുര് ഏവ മഹാഗിരിഃ
അന്ധകാരവും പ്രകാശവും ആയ അണു ഏതാണ്? അതു ഉണ്ടെന്നും ഇല്ലെന്നും പറയാവുന്ന അണു ഏതാണ്? ദൂരത്തും അത്ര ദൂരമല്ലാത്തതും ആയ അണു ഏതാണ്? അതേ അണുവാണ് വലിയ പര്വ്വതം തന്നെയാണോ?
നിമേഷ ഏവ കഃ കല്പഃ കഃ കല്പോ ഽപി നിമേഷകഃ । കിം പ്രത്യക്ഷമ് അസദ്രൂപം കിം ചേതനമ് അചേതനമ്
ഒരു നിമിഷം തന്നെ ഒരു കാലഘട്ടം ആകുന്നത് ഏതാണ്? ഒരു കാലഘട്ടം തന്നെ ഒരു നിമിഷം ആകുന്നത് ഏതാണ്? കാണുന്നുവെങ്കിലും യാഥാര്ത്ഥ്യമല്ലാത്തത് ഏതാണ്? ചൈതന്യമുള്ളതും ചൈതന്യമില്ലാത്തതും ആയത് ഏതാണ്?
കശ് ചാവായുശ് ച വായുശ് ച കശ് ശബ്ദോ ഽശബ്ദ ഏവ ച । കസ് സര്വം ച നകിഞ്ചിദ് ച കോ ഽഹം നാഹം ച കിം ഭവേത്
കാറ്റില്ലാത്തതും കാറ്റും ആയത് ഏതാണ്? ശബ്ദവും ശബ്ദമില്ലായ്മയും ആയത് ഏതാണ്? എല്ലാം തന്നെയും ഒന്നുമല്ലാത്തതും ആയത് ഏതാണ്? ഞാന് ആരാണ്, ഞാന് അല്ലാത്തത് ആര്, അതെന്താണ്?
കിം പ്രയത്നശതപ്രാപ്തം ലബ്ധ്വാപി ബഹുജന്മഭിഃ । ലബ്ധം നകിഞ്ചിദ് ഭവതി നനു സര്വം ച ലഭ്യതേ
നൂറുകണക്കിന് ശ്രമങ്ങളാലും അനേകം ജന്മങ്ങളാലും കിട്ടുന്നതെന്താണ്, കിട്ടിയാലും അതൊന്നുമല്ല, അതുപോലെ എല്ലാം ലഭിക്കാവുന്നതാണല്ലോ?
സ്വസ്ഥേന ജീവതൈവോച്ചൈഃ കേന സ്വാത്മാപഹാരിതഃ । കേനാണുനാന്തര് വ്രിയതേ മേരുസ് ത്രിഭുവനം തൃണമ്
സ്വഭാവത്തിൽ ജീവിച്ചിരിക്കുമ്പോഴും ആരാണ് സ്വന്തം ആത്മാവിനെ അകറ്റുന്നത്? ഏത് സൂക്ഷ്മത粒വാണ് മെരു പർവ്വതത്തെയും മൂന്നു ലോകങ്ങളെയും ഒരു പുല്ല് തണ്ടിനെയും ഉൾക്കൊള്ളുന്നത്?
കേനാണുകണമാത്രേണ പൂരിതാ ശതയോജനീ । കോ ഽണുര് ഏവ ഭവന് മാതി ന യോജനശതേഷ്വ് അപി
ഏത് സൂക്ഷ്മത粒വാണ് നൂറ് യോജന ദൂരമുള്ള പ്രദേശം നിറയ്ക്കുന്നത്? ആണുവാണ് ലോകമായി മാറുന്നത്, എന്നാൽ നൂറ് യോജനയിലുപരി പോലും അതില്ല.
കേനാലോകനമാത്രേണ ജഗദ്ബാലഃ പ്രനാട്യതേ । കസ്യാണോര് അന്തരേ സന്തി കുലാവനിഭൃതാം ഘടാഃ
കാണുന്ന ഒരു ദൃഷ്ടിയാൽ ലോകനാടകം നടക്കുന്നത് ഏതാണ്? ഏത് സൂക്ഷ്മത粒വിനുള്ളിലാണ് പർവ്വതങ്ങളുടെ കുടുംബങ്ങളെ വഹിക്കുന്ന പാത്രങ്ങൾ ഒളിഞ്ഞിരിക്കുന്നത്?
അണുത്വമ് അജഹത് കോ ഽണുര് മേരോസ് സ്ഥൂലതരാകൃതിഃ । വാലാഗ്രശതഭാഗാത്മാ കോ ഽണുര് ഉച്ചൈശ് ശിലോച്ചയഃ
ഏത് അണുവാണ് തന്റെ ചെറുതായ്മ വിട്ടുകളയാതെ തന്നെ, മേരു പർവ്വതംപോലെയുള്ള വലുപ്പത്തിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നത്? വാലിന്റെ അഗ്രത്തിന്റെ നൂറിലൊന്ന് ഭാഗം മാത്രമുള്ളത് ഏത് അണുവാണ്? ആകാശത്തോളം ഉയരമുള്ള പാറക്കൂമ്പാരവും അതേ അണുവാണോ?
കോ ഽണുഃ പ്രകാശതമസോര് ദീപഃ പ്രകടനപ്രദഃ । കസ്യാണോര് അന്തരേ സന്തി സമഗ്രാനുഭവാണവഃ
പ്രകാശവും ഇരുട്ടും വെളിപ്പെടുത്തുന്ന അണു ഏതാണ്? എല്ലാ അനുഭവങ്ങളും അതിൽ സൂക്ഷ്മമായി ഒളിഞ്ഞിരിക്കുന്ന അണു ഏതാണ്?
കോ ഽണുര് അത്യന്തനിസ്സ്വാദുര് അപി സംസ്വദതേ ഭൃശമ് । കേന സന്ത്യജതാ സര്വമ് അണുനാ സര്വമ് ആശ്രിതമ്
ഏത് അണുവാണ് അതിവിശുദ്ധമായ രുചിയില്ലാത്തതായിട്ടും അതിനെ ഏറ്റവും രസകരമായി അനുഭവപ്പെടുന്നത്? എല്ലാം ഉപേക്ഷിച്ചിട്ടും അതേ അണുവിൽ എല്ലാം ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നു, ആ അണു ഏതാണ്?
കേനാത്മാച്ഛാദനാശക്തേര് അണുനാച്ഛാദിതം ജഗത് । ജഗന് നയേന കസ്യാണോസ് സദ്ഭൂതമ് അഭിജീവതി
സ്വയം മറയ്ക്കാനുള്ള ശക്തിയില്ലാത്ത അണുവാൽ ലോകം എങ്ങനെ മറഞ്ഞിരിക്കുന്നു? ഏത് അണുവിന്റെ വഴിയിലാണ് ലോകം സത്യമെന്നപോലെ നിലനിൽക്കുന്നത്?
അജാതാവയവഃ കോ ഽണുസ് സഹസ്രകരലോചനഃ । കോ നിമേഷോ മഹാകല്പോ മഹാകല്പശതാനി വാ
ഭാഗങ്ങളൊന്നുമില്ലാത്ത ഒരു അണുവിന് ആയിരം കൈകളും കണ്ണുകളും എങ്ങനെ ഉണ്ടാകും? ഒരു നിമിഷം എന്താണ്? ഒരു മഹായുഗം എന്താണ്? അത്തരം മഹായുഗങ്ങൾ നൂറുകണക്കിന് ഉണ്ടെങ്കിൽ അതെന്താണ്?
അണൌ ജഗന്തി തിഷ്ഠന്തി കസ്മിന് ബീജ ഇവ ദ്രുമാഃ । ബീജാദ്യാനി ഫലാന്താനി സ്ഫുടാന്യ് അനുദിതാന്യ് അപി
ഒരു വിത്തിനുള്ളിൽ വൃക്ഷങ്ങൾ നിലകൊള്ളുന്നതുപോലെ ലോകങ്ങൾ ഏതു അണുവിലാണ് നിലകൊള്ളുന്നത്? വിത്തിൽ നിന്ന് പഴം വരെ, പ്രകടമായതും അപ്രകടമായതുമായ എല്ലാം അതിൽ തന്നെ അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു.
കല്പഃ കസ്യ നിമേഷസ്യ ജീവസ്യേവാന്തരേ സ്ഥിതഃ । കഃ പ്രയോജകകര്തൃത്വമ് അപ്യ് അനാശ്രിത്യ കാരകഃ
ഏതു നിമിഷത്തിനുള്ളിലാണ് ഒരു മഹായുഗം നിലകൊള്ളുന്നത്, ജീവന്റെ ഉള്ളിൽ ജീവൻ നിലകൊള്ളുന്നതുപോലെ? ആരാണ് പ്രവർത്തനത്തിന് കാരണമാകുന്നത്, എന്നാൽ യാതൊരു ചെയ്യുന്നവനെയും ആശ്രയിക്കാതെ തന്നെ?
ദൃശ്യസമ്പത്തയേ ദ്രഷ്ടാപ്യ് ആത്മാനം ദൃശ്യതാം നയേത് । ദൃശ്യം പശ്യന് സ്വമ് ആത്മാനം കോ ന പശ്യതി നേത്രവത്
കാണാവുന്ന സമ്പത്ത് നേടാൻ ദൃക്താവ് തന്നെ ദൃശ്യമായിത്തീരാം. എന്നാൽ, ദൃശ്യങ്ങളെ കാണുമ്പോൾ, കണ്ണ് തന്നെ കാണാത്തതുപോലെ, ആരാണ് തന്റെ തന്നെ ആത്മാവിനെ കാണാത്തത്?
അന്തര്ഗലിതദൃശ്യം ച ക ആത്മാനമ് അഖണ്ഡിതമ് । ദൃശ്യാസമ്പത്തയേ പശ്യന് പുരോ ദൃശ്യം ന പശ്യതി
എല്ലാ ദൃശ്യങ്ങളും അകത്തേക്ക് ലയിച്ച അതുല്യമായ ആത്മാവിനെ കാണുന്നവന്, പുറത്ത് ദൃശ്യങ്ങൾ മുന്നിൽ വന്നാലും അവയെ കാണാൻ കഴിയില്ല.
ആത്മാനം ദര്ശനം ദൃശ്യം കോ ഭാസയതി ദൃശ്യവത് । കടകാദീനി ഹേമ്നേവ നിഗീര്ണം കേന ച ത്രയമ്
ആത്മാവിനെയും കാണുന്ന പ്രവൃത്തിയെയും ദൃശ്യങ്ങളെയും ആരാണ് പ്രകാശിപ്പിക്കുന്നത്? കട്ടകം പോലുള്ള ആഭരണങ്ങളിൽ പൊന്നിൻറെ നിലപോലെ, ഈ മൂന്നു കാര്യങ്ങളും ആരാണ് അകത്തേക്ക് ലയിപ്പിക്കുന്നത്?
കസ്മാന് ന കിഞ്ചിച് ച പൃഥഗ് ഊര്മ്യാദീവ മഹാമ്ഭസഃ । കസ്യേച്ഛയാ പൃഥക് ചാസ്തി വീചിതേവ മഹാമ്ഭസഃ
വലിയ കടലിൽ തിരകൾ പോലെ എന്തും വേറിട്ടു നിലനിൽക്കാത്തത് എന്തുകൊണ്ടാണ്? വലിയ സമുദ്രത്തിൽ നുരയെപ്പോലെ എന്തെങ്കിലും വേറിട്ടു തോന്നുന്നത് ആരുടെ ഇച്ഛയാൽ ആണ്?