താമ് അവേക്ഷ്യ മഹാവീരൌ തഥൈവാക്ഷുഭിതൌ സ്ഥിതൌ । ന തദ് അസ്തി വിമോഹായ യദ് വിവിക്തസ്യ ചേതസഃ
അവളെ കണ്ടിട്ടും ആ മഹാശക്തന്മാർ ഇരുവരും അശാന്തരായി തന്നെ നിന്നു; മനസ്സിൽ ആസക്തിയില്ലാത്തവരെ ഒന്നും ഭ്രമിപ്പിക്കാൻ കഴിയില്ല.
മഹാരാക്ഷസി സംരമ്ഭോ ഹാസാത്മാ കിമ് അയം തവ । ലഘവോ ഹ്യ് അഥ വാ നാര്യോ ലാഘവേ ഽപ്യ് അതിസമ്ഭ്രമാഃ
മഹാരാക്ഷസി, നിന്റെ ഈ കോപം വെറും ചിരിയാണോ? സ്ത്രീകൾ ചിലപ്പോൾ വളരെ ലഘുവായിരിക്കും, അല്ലെങ്കിൽ ആ ലഘുത്വത്തിനകത്തും അത്യന്തം ഉന്മാദമായിരിക്കും.
ത്യജ സംരമ്ഭമ് ആരമ്ഭോ നായം തവ വിരാജതേ । വിഷയേ ഹി പ്രവര്തന്തേ ധീമന്തസ് സ്വാര്ഥസാധകാഃ
നീ ഈ കോപം ഉപേക്ഷിക്കണം; ഈ ഉന്മാദം നിനക്ക് യോജിക്കുന്നതല്ല. വിവേകമുള്ളവർ ലോകത്തിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്നത് സ്വന്തം ലക്ഷ്യം നേടാനാണ് മാത്രം.
ത്വാദൃശീനാം സഹസ്രാണി മഷികാനാമ് ഇവാബലേ । അസ്മാകം വാസനാവാത്യാവ്യൂഢാനി തൃണപര്ണവത്
നിന്റെ പോലെയുള്ളവരായിരക്കണക്കിന് ആളുകള് ഞങ്ങള്ക്കു ചെറുപുഴുക്കളെപ്പോലെയാണ്; ഞങ്ങളുടെ ശക്തമായ മനോഭാവങ്ങള് അവരെ പുല്ലും ഇലകളും പോലെ ഒഴുക്കിക്കളയുന്നു.
സംരമ്ഭജ്വരമ് ഉത്സൃജ്യ സമയാ സ്വസ്ഥയാ ധിയാ । യുക്ത്യാ ച വ്യവഹാരിണ്യാ സോ ഽര്ഥഃ പ്രാജ്ഞേന സാധ്യതേ
കോപം വിട്ട് മനസ്സിനെ ശാന്തമാക്കി, യുക്തിപൂര്വ്വം പ്രവര്ത്തിച്ചാല് ജ്ഞാനിയ്ക്ക് തന്റെ ലക്ഷ്യം നേടാന് സാധിക്കും.
സ്വേനൈവ വ്യവഹാരേണ കാര്യം സിധ്യതു മാഥവാ । മഹാനിയതിനീത്യൈവ ഭ്രമസ്യാവസരോ ഹി കഃ
മാഥവാ, നീയേ സ്വയം പ്രവര്ത്തിച്ച് കാര്യങ്ങള് പൂര്ത്തിയാക്കണം; വലിയ വിധിയുടെ നിയമത്തില് ആശങ്കയ്ക്കോ സംശയത്തിനോ അവസരമില്ലല്ലോ.
കഥയാഭിമതം കിം തേ കിമ് അര്ഥയസി വാര്ഥിനീ । അര്ഥീ സ്വപ്നേ ഽപി നാസ്മാകമ് അപ്രാപ്താര്ഥഃ പുരോഗതഃ
നിനക്ക് ഇഷ്ടമുള്ളത് പറയൂ; എന്താണ് നീ തേടുന്നത്? ഞങ്ങള് സ്വപ്നത്തിലും നേടാനാവാത്തത് ഒരിക്കലും പിന്തുടരാറില്ല.
ഇത്യ് ഉക്താ സാ തദാ തേന ചിന്തയാമ് ആസ രാക്ഷസീ । അഹോ നു വിമലാചാരം സത്ത്വം പുരുഷസിംഹയോഃ
അവൻ അങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ ആ രാക്ഷസി മനസ്സിൽ ചിന്തിച്ചു: 'അയ്യോ, ഈ പുരുഷസിംഹന്മാരുടെ പെരുമാറ്റവും സ്വഭാവവും എത്ര ശുദ്ധമാണ്!'
ന സാമാന്യാവ് ഇമൌ മന്യേ ചിത്രൈവേയം ചമത്കൃതിഃ । വചോവക്ത്രേക്ഷണാന്യ് ഏവ വദന്ത്യ് അന്തര്വിനിശ്ചയമ്
ഇവർ രണ്ടുപേരും സാധാരണ ആളുകളല്ലെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നില്ല; ഈ അത്ഭുതം വളരെ വിചിത്രമാണ്. അവരുടെ വാക്കുകളും ശബ്ദവും കണ്മുന്നുകളും മാത്രം കണ്ടാൽ ഉള്ളിലെ ഉറച്ച മനസ്സു വ്യക്തമാണ്.
വചോവക്ത്രേക്ഷിതദ്വാരൈര് ധീമതാമ് ആശയാ മിഥഃ । ഏകീഭവന്തി സരിതാം പയാംസി വലനൈര് ഇവ
വാക്കുകൾ, ശബ്ദം, കണ്മുന്നുകൾ എന്നിവ വഴി ജ്ഞാനികളുടെ മനസ്സുകൾ തമ്മിൽ ഒന്നാകുന്നു, നദികളുടെ വെള്ളം ചാലുകളിലൂടെ ചേർന്നുപോകുന്നതുപോലെ.
ആഭ്യാം പ്രായഃ പരിജ്ഞാതോ മമ ഭാവോ ഽനയോര് മയാ । ന വിനാശ്യൌ മയേമൌ വാ സ്വയമ് ഏവാവിനാശിനൌ
ഈ രണ്ടുപേരിലൂടെ എന്റെ മനസ്സും, എന്റെ വഴി ഇവരുടേയും ഞാൻ കൂടുതലും മനസ്സിലാക്കി. ഇവരെ ഞാൻ നശിപ്പിക്കാൻ കഴിയില്ല, എന്നെയും ഇവർക്ക് കഴിയില്ല, കാരണം നാം എല്ലാവരും സ്വഭാവത്തിൽ അക്ഷരങ്ങളാണ്.
മന്യേ ഭവത ആത്മജ്ഞൌ നാത്മജ്ഞാനാദ് ഋതേ മതിഃ । പ്രമൃഷ്ടസദസദ്ഭാവാ ഭവത്യ് അസ്തഭയാ മൃതേഃ
ഞാന് കരുതുന്നു, നിങ്ങള് ഇരുവരും ആത്മജ്ഞാനമുള്ളവര് ആണെന്ന്. ആത്മജ്ഞാനം ഇല്ലാതെ ശരിയായ ബുദ്ധി ഉണ്ടാകില്ല. സത്യം അസത്യം എന്നുള്ള ധാരണകള് മനസ്സില് നിന്ന് മാറുമ്പോള് മരണത്തിന്റെ ഭയം ഇല്ലാതാകും.
തദ് ഏതൌ പരിപൃച്ഛാമി കഞ്ചിത് സന്ദേഹമ് ഉത്ഥിതമ് । പ്രാപ്യം പ്രാപ്യ ന പൃച്ഛന്തി യേ കിഞ്ചിത് തേ നരാധമാഃ
അതിനാല് എനിക്ക് ഉരുത്തിരിഞ്ഞ ഒരു സംശയം നിങ്ങളോട് ചോദിക്കാം. അവസരം ലഭിച്ചിട്ടും ഒന്നും അന്വേഷിക്കാത്തവര് മനുഷ്യരില് ഏറ്റവും താഴ്ന്നവരാണ്.
ഇതി സഞ്ചിന്ത്യ പൃച്ഛായൈ തന് നാനാവസരം തതമ് । അകാലകല്പാഭ്രരവം ഹാസം സംയമ്യ സാബ്രവീത്
ഇങ്ങനെ ആലോചിച്ച ശേഷം, അവള് ചോദ്യമുയര്ത്താന് അനുയോജ്യമായ സമയം കാത്തിരുന്നു. സമയമല്ലാത്ത മേഘംപോലുള്ള ചിരി അടക്കിക്കൊണ്ട് അവള് പറഞ്ഞു:
കൌ ഭവന്തൌ നരൌ വീരൌ കഥ്യതാമ് ഇതി മേ ഽനഘൌ । ജായതേ ദര്ശനാദ് ഏവ മൈത്രീ വിഷദചേതസാമ്
നിങ്ങള് ആര്, ധൈര്യശാലികളായ പാപരഹിതന്മാരേ? ദയവായി പറയൂ. ശുദ്ധഹൃദയമുള്ളവരെ കണ്ടാല് മാത്രം സൗഹൃദം ഉടനേ ജനിക്കുന്നു.
അയം രാജാ കിരാതാനാമ് അസ്യാഹം മന്ത്രിതാം ഗതഃ । ഉദ്യതൌ രാത്രിചാരേണ ത്വാദൃഗ്ജനവിനിഗ്രഹേ
ഈ രാജാവ് കിരാതന്മാരുടെ ഭരണാധികാരി ആണ്, ഞാന് അവന്റെ മന്ത്രിയായി നിയമിതനായി. ഞങ്ങള് രാത്രിയില് കാവല് നിര്വഹിക്കുന്നു, നിങ്ങളെപോലുള്ളവരെ നിയന്ത്രിക്കാന്.
രാജ്ഞോ രാത്രിന്ദിനം ധര്മോ ദുഷ്ടഭൂതവിനിഗ്രഹഃ । സ്വധര്മത്യാഗിനോ യേ തു തേ വിനാശാനലേന്ധനമ്
രാജാവിന്റെ കര്ത്തവ്യം, പകലും രാത്രിയും, ദുഷ്ടന്മാരെ അടക്കുക എന്നതാണ്. എന്നാല് സ്വന്തം കര്മ്മം ഉപേക്ഷിക്കുന്നവര് നാശത്തിന്റെ അഗ്നിക്കു ഇന്ധനമാവും.
രാജ്ഞസ് ത്വമ് അസി ദുര്മന്ത്രീ ദുര്മന്ത്രിത്വാദ് അരാഡ് അയമ് । സദ്ഭൂപസ്യ ഭവേന് മന്ത്രീ രാജാ സന്മന്ത്രിണാ ഭവേത്
നീ രാജാവിന് തെറ്റായ ഉപദേശം നല്കുന്ന മന്ത്രിയാണ്. അതുകൊണ്ടാണ് ഈ അരാടന് ഇവിടെ വന്നത്. നല്ല മന്ത്രികള് നല്ല രാജാവിനോടൊപ്പം ഇരിക്കും; രാജാവും നല്ല മന്ത്രികളുടെ ഉപദേശത്തില് ഉന്നതനാകും.
രാജൈവാദൌ വിവേകേന യോജനീയസ് സുമന്ത്രിണാ । തേനാര്യതാമ് ഉപായാതി യഥാ രാജാ തഥാ പ്രജാഃ
ആദ്യം രാജാവിനെ വിവേകത്തോടെ ഒരു പണ്ഡിതന് മന്ത്രിയാല് നയിക്കണം. അങ്ങനെ രാജാവ് ഉത്തമത്വം നേടും. രാജാവ് എങ്ങനെയാണോ, അതുപോലെ തന്നെയാണ് ജനങ്ങളും.
സമഗ്രഗുണജാലാനാമ് അധ്യാത്മജ്ഞാനമ് ഉത്തമമ് । തദ്വദ് രാജാ ഭവേദ് രാജാ തദ്വന് മന്ത്രീ ച മന്ത്രവിത്
ആത്മജ്ഞാനം എല്ലാ ഗുണങ്ങളുടെയും മുകളിലുള്ളതും ഉത്തമവുമാണ്. അതുപോലെ, ഒരു രാജാവിന് യഥാർത്ഥത്തിൽ രാജാവായിരിക്കണം, മന്ത്രിക്ക് യുക്തി അറിയുന്നവനാകണം.
പ്രഭുത്വം സമദൃഷ്ടിത്വം തച് ച സ്യാദ് രാജവിദ്യയാ । താമ് ഏവ യോ ന ജാനാതി നാസൌ മന്ത്രീ ന സോ ഽധിപഃ
അധികാരവും സമദർശനവും രാജവിദ്യയാൽ ഉണ്ടാകുന്നു. അതറിയാത്തവൻ മന്ത്രിയുമല്ല, ഭരണാധികാരിയുമല്ല.
ഭവന്തൌ തദ്വിദൌ സാധൂ യദി തച് ഛ്രേയ ആപ്സ്യഥഃ । നോ ചേദ് അനര്ഥദൌ സ്വസ്യാഃ പ്രകൃതേര് നാദ്മ്യ് അഹം യുവാമ്
നിങ്ങൾ ഇരുവരും ആ ജ്ഞാനം കൈവശമുണ്ടെങ്കിൽ, നിങ്ങൾ സദാചാരികളും പരമശ്രേയസ്സും നേടും. ഇല്ലെങ്കിൽ, നിങ്ങൾ ദോഷം വരുത്തും; അങ്ങനെ ആണെങ്കിൽ ഞാൻ നിങ്ങളെ എന്റെ സ്വഭാവത്തിൽ പെടുത്തുന്നില്ല.
ഏകോപായേന മത്പാര്ശ്വാദ് ബാലകാവ് ഉത്തരിഷ്യഥഃ । മത്പ്രശ്നപഞ്ജരം സാരം ചേദ് വിചാരയഥോ ധിയാ
ഒരു മാർഗ്ഗം മാത്രം ഉപയോഗിച്ച്, നിങ്ങൾ രണ്ടു ബാലന്മാരും എന്റെ ചോദ്യങ്ങളുടെ പഞ്ചരത്തിന്റെ സാരം മനസ്സോടെ പരിശോധിച്ചാൽ, എന്റെ ഭാഗത്തു നിന്ന് കടന്നുപോകാൻ കഴിയും.
പ്രശ്നാനി മാം കഥയ പാര്ഥിവ നാഥ മന്ത്രിന്ന് അത്രാര്ഥിനീ ഭൃശമ് അഹം പരിപൂരയാര്ഥമ് । അങ്ഗീകൃതാര്ഥമ് അദദത് ക ഇവാസ്തി ലോകേ ദോഷേണ സങ്ക്ഷയകരേണ ന യുജ്യതേ യഃ
രാജാവേ, നിങ്ങളുടെ സംശയങ്ങൾ എനിക്ക് പറയൂ. നിങ്ങളുടെ ആഗ്രഹങ്ങൾ നിറവേറ്റാൻ ഞാൻ അതീവ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. ഈ ലോകത്ത് ആരെങ്കിലും ഒരാളുടെ അപേക്ഷ അംഗീകരിച്ചിട്ടും, അതിന് തടസ്സം വരുത്തുന്ന ദോഷം ഇല്ലെങ്കിൽ, അതു നിഷേധിക്കുന്നവൻ ആരാണു?
ഇത്യ് ഉക്ത്വാ രാക്ഷസീ പ്രശ്നാന് സാ വക്തുമ് ഉപചക്രമേ । ഉച്യതാമ് ഇതി രാജ്ഞോക്തേ താന് ഇമാഞ് ശൃണു രാഘവ
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ ശേഷം ആ രാക്ഷസി തന്റെ സംശയങ്ങൾ ചോദിക്കാൻ തുടങ്ങി. രാജാവ് 'പറയൂ' എന്നു പറഞ്ഞപ്പോൾ, രാഘവ, അവളുടെ ആ ചോദ്യങ്ങൾ കേൾക്കൂ.
ഏകസ്യാനേകസങ്ഖ്യസ്യ കസ്യാണോര് അമ്ബുധേര് ഇവ । അന്തര് ബ്രഹ്മാണ്ഡലക്ഷാണി ലീയന്തേ ബുദ്ബുദാ ഇവ
ഒരൊറ്റതിലും അനവധി എണ്ണയിലും, അത്യന്തം ചെറുതിലും, സമുദ്രത്തിൽപോലെ, അകത്തായി അനവധി ബ്രഹ്മാണ്ഡങ്ങൾ കിളിവാതിലുകളെപ്പോലെ ലയിക്കുന്നു.
കിമ് ആകാശമ് അനാകാശം നകിഞ്ചിത് കിഞ്ചിദ് ഏവ കിമ് । കോ ഽഹമ് ഏവാപി സമ്പന്നഃ കോ ഭവാന് അപ്യ് അഹം സ്ഥിതഃ
ആകാശം എന്താണ്, ആകാശമല്ലാത്തത് എന്താണ്, ഒന്നുമില്ലാത്തത് എന്താണ്, എന്തെങ്കിലും ഉള്ളത് എന്താണ്? ഞാൻ ആരാണ്, സാക്ഷാൽ സമ്പൂർണ്ണനായവൻ, നിങ്ങൾ ആരാണ്, ഇവിടെ നില്ക്കുന്ന ഞാൻ ആരാണ്?
ഗച്ഛന് ന ഗച്ഛതി ച കഃ കോ ഽതിഷ്ഠന്ന് ഏവ തിഷ്ഠതി । കശ് ചേതനോ ഽപി പാഷാണഃ കശ് ചിദ്വ്യോമനി ചിത്രകൃത്
ആരും നടക്കുന്നു എന്നുപോലും, നടക്കാതെ തന്നെ ഇരിക്കുന്നു. ആരാണ് നില്ക്കുന്നു എന്നുപോലും, അസ്ഥിരതയില്ലാതെ നില്ക്കുന്നു? ആരാണ് ബോധമുള്ളവൻ, പക്ഷേ കല്ലുപോലെയാണ്? ആരാണ് ആകാശത്തിൽ അത്ഭുതങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നത്?
വഹ്നിതാമ് അജഹച് ചൈവ കശ് ച വഹ്നിര് ന ദാഹകഃ । അവഹ്നേര് ജായതേ വഹ്നിഃ കസ്മാദ് രാജന് നിരന്തരമ്
ആരാണ് തീയായിട്ടും തന്റെ ചൂട് വിട്ടുകളയാത്തവൻ? ആരാണ് തീയായിട്ടും കത്തിക്കാത്തവൻ? തീയല്ലാത്തതിൽ നിന്ന് തീ എങ്ങനെ പുനരുപജയിക്കുന്നു, രാജാവേ, എപ്പോഴും?
അചന്ദ്രാര്കാഗ്നിതാരോ ഽപി കോ ഽവിനാശഃ പ്രകാശകഃ । അനേത്രലഭ്യാത് കസ്മാച് ച പ്രകാശശ് ച പ്രവര്തതേ
ആരാണ് ചന്ദ്രനും സൂര്യനും തീയും നക്ഷത്രങ്ങളും ഇല്ലാതിരുന്നാലും അക്ഷയം പ്രകാശം നൽകുന്നവൻ? കണ്ണുകൾക്ക് കാണാൻ കഴിയാത്തതിൽ നിന്ന് പ്രകാശം എങ്ങനെയാണ് ഉദിക്കുന്നതെന്ന് പറയാമോ?