സര്വാസാമ് അന്ത്രതന്ത്രീണാം സ്നായുമേദോവസാസൃജാമ് । രന്ധ്രേഷു പക്ഷിണ്യേവാന്തര് നിലീനം മലിനാങ്ഗയാ
എല്ലാ നാളികളിലും, സന്ധികളിലും, നാഡികളിലും, കൊഴുപ്പിലും രക്തത്തിലും, മലിനമായ അവയവങ്ങളോടെ അവൾ ഒരു പക്ഷി പൊക്കളിൽ ഒളിച്ചിരിയുന്ന പോലെ ഒളിച്ചിരുത്തി.
യസ്യാം നാഡ്യാം ന യോ വായുര് മാതി തത് താമ് ഉപേതയാ । തത്ര ശൂലം കൃതം മൂലം ന്യഗ്രോധാഗ്ര ഇവോത്കടമ്
ഏതു നാളിയിലായാലും വായു സഞ്ചരിക്കാത്തിടത്ത് അവൾ കടന്നു കയറി, അവിടെ വടവൃക്ഷത്തിന്റെ വേരുപോലെയുള്ള കഠിനമായ വേദന സ്ഥാപിച്ചു.
തച് ഛരീരേന്ദ്രിയൈസ് താനി തഥാന്യാനി ബഹൂനി ച । ഭുക്താനി നരമാംസാനി ഭോജനാന്യ് ഉചിതാനി ച
ആ ശരീരവും അവയുടെ ഇന്ദ്രിയങ്ങളും, കൂടാതെ മറ്റു പല ശരീരങ്ങളും ഉപയോഗിച്ച് അവൾ മനുഷ്യമാംസം ഉൾപ്പെടെ അനുയോജ്യമായ ഭക്ഷ്യങ്ങൾ കഴിച്ചു.
സുപ്തം വിവലിതാനല്പമാലയാ മുഗ്ധബാലയാ । കാന്തവക്ഷസ്സ്ഥലസ്യൂതമ്ലിഷ്ടപത്ത്രകപോലയാ
അവൾ ഉറക്കം കനിഞ്ഞ് അല്പം ഉണരുന്നു; പൂമാല ചിതറിപ്പോയി, മൃദുവായ കവിളുകൾ പ്രിയന്റെ നെഞ്ചിൽ ചേർത്ത് കിടക്കുന്ന യൗവനവതിയാണ് അവൾ.
വിഹൃതം വീതശോകാസു വിഹങ്ഗ്യാ വനവീഥിഷു । കല്പദ്രുമോത്ഥപുഷ്പാഭ്രദ്വിഗുണാമ്ഭോദപങ്ക്തിഷു
ദുഃഖമൊന്നുമില്ലാതെ, പക്ഷിയെപ്പോലെ അവൾ കാട്ടുവഴികളിൽ സഞ്ചരിച്ചു; മനസ്സിലെ ആഗ്രഹങ്ങൾ നിറവേറ്റുന്ന വൃക്ഷങ്ങളിൽ നിന്നുയർന്ന പൂക്കളുടെ മേഘങ്ങൾക്കിടയിൽ ഇരട്ടമായ ഭംഗിയോടെ.
പീത ആമോദിമന്ദാരമകരന്ദകണാസവഃ । വനേഷ്വ് അമരശൈലാനാമ് അലിന്യാലിനിലീനയാ
അമരപർവ്വതങ്ങളുടെ കാടുകളിൽ, തേനിച്ചിറകളുടെ കൂട്ടത്തിനകത്ത് മറഞ്ഞ്, അവൾ മന്ദാരപ്പൂക്കളിൽ നിന്നുള്ള സുഗന്ധമുള്ള പരാഗം അമൃതം പോലെ കുടിച്ചു.
ചര്വിതാനി ശവാങ്ഗാനി ഗൃധ്രഗര്വാതിവൃദ്ധയാ । ഖഡ്ഗയഷ്ട്യേവ സങ്ഗ്രാമേ വീരാങ്ഗാനി ജവേദ്ധയാ
വൃദ്ധമായ ഒരു കഴുകൻ തന്റെ ശക്തിയിൽ അഭിമാനിച്ച് ശവങ്ങളുടെ അവയവങ്ങൾ ചവിട്ടുന്നതുപോലെയും, യുദ്ധഭൂമിയിൽ വാളുപോലെയുള്ള ദണ്ഡം വീരന്മാരുടെ ശരീരങ്ങൾ വേഗത്തിൽ തിന്നുന്നതുപോലെയും അവൾ അവയവങ്ങൾ ചവച്ചു.
സര്വാങ്ഗകോശനാഡീഷു ദിക്ഷ്വ് ഇവാനിലലേഖയാ । ഉഡ്ഡീനമ് അവഡീനം ച കാക്യേവ വ്യോമവീഥിഷു
ശരീരത്തിലെ എല്ലാ നാഡികളിലും ആവരണങ്ങളിലും, എല്ലാ ദിശകളിലും കാറ്റിന്റെ പാതയുപോലെ, അവൾ ഉയർന്ന് താഴെ ഇറങ്ങുന്നു; ആകാശവീഥികളിലൂടെ കാക്ക പറക്കുന്നതുപോലെ.
വിരാഡാത്മഹൃദി പ്രാണാ വാതസ്കന്ധാസ് സ്ഫുരന്തി ഖേ । യഥാ തഥാ പ്രസ്ഫുരിതം പ്രതി ദേഹഗൃഹം തയാ
വിശ്വാത്മാവിന്റെ ഹൃദയത്തിൽ, ശ്വാസങ്ങൾ കാറ്റിന്റെ ഒഴുക്കിൽ ആകാശത്ത് വിറയുന്നു; അതുപോലെ അവൾ ഓരോ ശരീരവീടിലും വിറയുന്നു.
സര്വപ്രാണിശരീരേഷു ഭ്രാന്തം ചിച്ഛക്തിദുഷ്ടയാ । ദീപപ്രഭാഭാസിതയാ ഗൃഹിണ്യേവ സ്വസദ്മസു
എല്ലാ ജീവികളുടെ ശരീരങ്ങളിൽ അവൾ ചിത്തശക്തിയുടെ സ്വാധീനത്തിൽ അലയുന്നു; ഒരു ഗൃഹിണി വിളക്കിന്റെ പ്രകാശത്തിൽ സ്വന്തം വീട്ടിൽ വെളിച്ചം പകരുന്നതുപോലെ.
വിഹൃതം രുധിരേഷ്വ് അന്തര് ദ്രവശക്ത്യേവ വാരിഷു । അബ്ധിഷ്വ് ആവര്തവൃത്ത്യേവ ജഠരേഷു വിവല്ഗിതമ്
രക്തത്തിൽ അവൾ സ്രാവശക്തി വെള്ളത്തിൽ ചലിക്കുന്നതുപോലെ സഞ്ചരിക്കുന്നു; സമുദ്രങ്ങളിൽ തിരകൾ ചുറ്റി കറങ്ങുന്നതുപോലെ; വയറ്റിൽ അവൾ വളഞ്ഞ് ചലിക്കുന്നു.
സുപ്തം മേദസ്സു ശുഭ്രേഷു ശേഷാങ്ഗേഷ്വ് ഇവ ശൌരിണാ । സ്വാദിതസ് സ്വാമഗന്ധോ ഽന്തര് വാതശക്ത്യാമൃതം യഥാ
കർപ്പൂരത്തിന്റെ സുഗന്ധം ശുദ്ധമായ വസ്തുക്കളിൽ ഒളിഞ്ഞിരിക്കുന്നതുപോലെയും, കാറ്റിന്റെ ശക്തിയിൽ അമൃതം മറഞ്ഞിരിക്കുന്നതുപോലെയും, അതിന്റെ യഥാർത്ഥ ഗന്ധം ഉള്ളവൻ അകത്തുതന്നെ അനുഭവിക്കുന്നതുപോലെയും ആണ്.
തരുഗുല്മൌഷധാദീനാം ഹൃത്സ്ഥാരണ്യാനിലശ്രിയാ । പരിഭുക്താന്യ് അശക്താനി ഹിംസയാ വീക്ഷിതാനി ച
മരങ്ങൾ, കുറ്റികൾ, ഔഷധങ്ങൾ എന്നിവയുടെ ഹൃദയത്തിൽ കാറ്റ് വസിക്കുന്ന വനമുണ്ട്; അവയെ ആസ്വദിച്ചാൽ ശക്തി നഷ്ടമാകും, അതിനെ തല്ലുമ്പോൾ വെറും കാണുന്നവയാകും.
അഹം ജീവമയീ സൂചീ സ്യാമ് ഇതീച്ഛാവരേണ സാ । സമ്പന്നാ മാനസീ സൂചിശ് ചേതനീ പാവനീ ശിതാ
‘ഞാൻ ജീവചൈതന്യത്തിൽ നിന്നുള്ള സൂചിയായി മാറണം’ എന്ന ആഗ്രഹം ഉദയം ചെയ്യുമ്പോൾ, മനസ്സിൽ ഒരു സൂചി രൂപപ്പെടുന്നു; അതു ജ്ഞാനപരവും ശുദ്ധവും മൂർച്ചയുമുള്ളതുമാണ്.
അദൃശ്യയാ തയാ തേന മാരുതോഗ്രതുരങ്ഗയാ । അയസ്സൂചീനിലയയാ വിഹൃതം ദിക്ഷു രുദ്ധയാ
അത് കാണാനാവാത്തതും അതിവേഗതയുള്ളതുമായ കാറ്റുപോലെയുള്ള സൂചി, വായുവിലാണ് താമസം. അതിനാൽ എല്ലാ ദിശകളിലും സഞ്ചരിച്ചാലും അത് മറഞ്ഞിരിക്കും.
പീതം ഭുക്തം വിലസിതം ഹസിതം ദത്തമ് ആഹൃതമ് । നര്തിതം ഗീതമ് ഉഷിതമ് അനന്തൈഃ പ്രാണിദേഹകൈഃ
പാനം ചെയ്യുന്നത്, ഭക്ഷണം കഴിക്കുന്നത്, കളിക്കുന്നത്, ചിരിക്കുന്നത്, നൽകുന്നത്, സ്വീകരിക്കുന്നത്, നൃത്തം ചെയ്യുന്നത്, പാടുന്നത്, ഉണർന്നിരിക്കുക — ഇതൊക്കെയും അനവധി ജീവികൾ ചെയ്യുന്നതാണ്.
അദൃശ്യയാ ശരീരിണ്യാ മനഃ പവനദേഹയാ । കൃതമ് ആകാശരൂപിണ്യാ ന തദ് അസ്തി ന യത് തയാ
അദൃശ്യമായ, മനസ്സും വായുവും ആയ ശരീരമുള്ളവൾ ആകാശംപോലെയുള്ള രൂപത്തിൽ എല്ലാം ചെയ്യുന്നു; അവൾ ചെയ്യാത്തത് ഒന്നുമില്ല.
മത്തയാശക്തയാ സ്വാദുരസാംശ് ചര്വിതുമ് ഏതയാ । ബാലയാലാനമ് ആശ്രിത്യ കരിണ്യേവ വിവല്ഗിതമ്
മദം കയറിയ, ശക്തിയില്ലാത്ത ഈ ജീവി മധുരം നിറഞ്ഞ രുചികൾ ആസ്വദിക്കാൻ കുട്ടികളുടെ കളിയിൽ ആശ്രയം പിടിച്ച്, ഉത്സുകയായ ഒരു ആനപോലെ അലഞ്ഞുതിരിയുന്നു.
കല്ലോലബഹലാദ്യൂനദേഹദുഷ്ടനദീഷ്വ് അലമ് । വേഗൈര് വൈധുര്യകാരിണ്യാ മത്തയാ മകരായിതമ്
കുഴപ്പമുള്ളതോ കുറവുള്ളതോ തിരമാലകൾ കൊണ്ടു കലങ്ങിയതോ ആയ നദികളിൽ ഈ മദം കയറിയ ജീവി അതിന്റെ വേഗം മൂലം ക്ഷീണം വരുത്തി, മുക്കാളപോലെയാകും.
അശക്തയാ നിഗിരിതും മേദോമാംസം തയാ ഹൃദി । ദൂനം സുചിരമ് അര്ഥാഢ്യവൃദ്ധാതുരധിയാ യഥാ
ഹൃദയത്തിനുള്ളിൽ കൊഴുപ്പും മാംസവും നിയന്ത്രിക്കാൻ കഴിയാതെ, അവൾ ദീർഘകാലം ദുഃഖിക്കുന്നു. ധനസമ്പത്തും വയസ്സും മൂലം മനസ്സ് ക്ഷീണിച്ചവൻ എങ്ങനെ ദുർബലനാകുന്നുവോ അതുപോലെ.
ഗജോഷ്ട്രമൃഗഹസ്ത്യശ്വസിംഹാദിഹൃദി നര്തിതമ് । നര്തക്യേവ ചിരം രങ്ഗേ വേല്ലയന്ത്യാങ്ഗമ് അങ്ഗകേ
ആന, ഒട്ടകം, മാൻ, കുതിര, സിംഹം തുടങ്ങിയവ അവളുടെ ഹൃദയത്തിൽ നൃത്തം ചെയ്യുന്നു. ഒരു നർത്തകി വേദിയിൽ ദീർഘകാലം അവളുടെ അവയവങ്ങൾ ചലിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ.
ബഹിര് അന്തശ് ച വായൂനാമ് ഏകത്വമ് അനുയാതയാ । ഗന്ധലേഖികയേവാന്തസ്സ്ഥിതം ദുര്ലക്ഷ്യയാനയാ
പുറത്തും ഉള്ളിലും ഉള്ള വായുവിന്റെ ഏകത്വം പിന്തുടർന്ന്, അവൾ ഗന്ധം എഴുതുന്നവളെപ്പോലെ, ഉള്ളിൽ ഒളിഞ്ഞിരിക്കുന്നതിനാൽ കണ്ടുപിടിക്കാൻ ബുദ്ധിമുട്ടാണ്.
മന്ത്രൌഷധതപോദാനദേവപൂജാദിഭിര് ഹിതാ । വല്ഗദ്ഗിരിനദീതുങ്ഗതരങ്ഗവദ് അപദ്രുതാ
മന്ത്രങ്ങൾ, ഔഷധങ്ങൾ, തപസ്സു, ദാനം, ദേവപൂജ എന്നിവകൊണ്ട് ലാഭം ലഭിച്ച അവൾ, മലനദിയുടെ ഉയർന്ന തിരകൾപോലെ വേഗത്തിൽ മുന്നോട്ട് ഓടുന്നു.
ദീപപ്രഭേവാവിജ്ഞാതഗതിര് ഗത്വാശു ലീയതേ । അയസ്സൂച്യാം മാതരീവ തത്ര നിവൃതിമ് ഏതി സാ
ദീപത്തിന്റെ പ്രകാശം എവിടേക്ക് പോകുന്നു എന്ന് ആര്ക്കും അറിയില്ല; അതുപോലെ അവൾ വേഗത്തിൽ ലയിക്കുന്നു. ഒരു സൂചി അതിന്റെ അമ്മയിൽ കയറിയ്ക്കൊണ്ടു വിശ്രമിക്കുന്നതുപോലെ അവൾ അവിടെ ശാന്തി കണ്ടെത്തുന്നു.
സ്വവാസനാനുസാരേണ സര്വ ആസ്പദമ് ഈഹതേ । സൂചിത്വമ് ഏവ രാക്ഷസ്യാ സൂചിത്വേനാസ്പദീകൃതമ്
തനിക്കുള്ള സ്വഭാവം അനുസരിച്ച് അവൾ എല്ലായിടത്തെയും അഭയസ്ഥലമാക്കി അന്വേഷിക്കുന്നു. സൂചന തന്നെയാണ് ആ ദുഷ്ടശക്തി; സൂചനയാൽ തന്നെ ആ അഭയം ഉണ്ടാകുന്നു.
സര്വോ വിഹൃത്യാപി ദിശസ് സ്വമ് ഏവാസ്പദമ് ആപദി । ജീവസൂചീ ലോഹസൂചീമ് ഇവായാതി ജഡോ ജനഃ
എത്രയൊക്കെ ദിശകളിൽ സഞ്ചരിച്ചാലും, ഓരോരുത്തരും ഒടുവിൽ തങ്ങളുടേതായ സ്ഥലം തന്നെ എത്തുന്നു. ജീവൻ സൂചി ഇരുമ്പ് സൂചിയിലേക്കെത്തുന്നതുപോലെ, അജ്ഞാനിയും തന്റെ സ്ഥലം തിരിച്ചെത്തുന്നു.
ഏവം പ്രയതമാനാ സാ വിഹരന്തീ ദിശോ ദശ । മാനസീം തൃപ്തിമ് ആയാതി ന ശാരീരീം കദാചന
ഇങ്ങനെ പരിശ്രമിച്ച് പത്ത് ദിശകളിലൂടെയും സഞ്ചരിച്ചിട്ടും അവൾ മനസ്സിന് തൃപ്തി നേടുന്നു; എന്നാൽ ശരീരത്തിന് ഒരിക്കലും തൃപ്തി ലഭിക്കില്ല.
സതി ധര്മിണി ധര്മാ ഹി സമ്ഭവന്തീഹ നാസതി । ശരീരം ദൃശ്യതേ യസ്യ തസ്യ തത് കില തൃപ്യതി
അധിഷ്ഠാനമായത് ഉണ്ടെങ്കിൽ മാത്രമേ ഗുണങ്ങൾ ഉണ്ടാകൂ, ഇല്ലെങ്കിൽ ഉണ്ടാകില്ല. ആരുടെയോ ശരീരം കാണപ്പെടുമ്പോൾ, അതിനാണ് തൃപ്തി അനുഭവപ്പെടുന്നത്.
അഥ തൃപ്തസ്യ ദേഹസ്യ സ്മരണാത് പ്രാക്തനസ്യ സാ । ബഭൂവ ദുഃഖിതാ സ്വാദുപൂര്ണോദരസുഖാര്ഥിനീ
ശരീരം തൃപ്തിയായിരുന്നപ്പോൾ, പഴയ ശരീരം ഓർത്ത് അവൾ ദുഃഖിതയായി. പൂർണ്ണവും മധുരവുമായ വയറിന്റെ ആനന്ദം വീണ്ടും ആഗ്രഹിച്ചു.
തതഃ പ്രാക്തനദേഹാര്ഥം കരോമി വിപുലം തപഃ । ഇതി സഞ്ചിന്ത്യ തപസേ ദേശം നിര്ണീയ ചാത്മനാ
അതിനുശേഷം, 'എന്റെ പഴയ ശരീരത്തിനായി വലിയ തപസ്സ് ചെയ്യണം' എന്ന് ആലോചിച്ച്, അവൾ തനിക്കിഷ്ടമുള്ള ഒരു തപസ്സിനുള്ള സ്ഥലം തീരുമാനിച്ചു.