യച് ചേത്യതേ തദ് ഇതരദ് വ്യതിരിക്തം ചിതോ ഽസ്തി നോ । കിഞ്ചിന് നാസ്തീതി സംശാന്ത്യാ ചിതശ് ശാമ്യതി ചേതനമ്
ചിന്തിക്കുന്നതെന്തും ചിത്തിന് വേറെയൊന്നുമല്ല; ഒന്നും വേറെയാണെന്ന് തോന്നുന്നില്ലെങ്കില് ചിത്തത്തിന്റെ പ്രവർത്തനം ശാന്തമാകുന്നു.
ചിദ്ഘനേനൈകതാമ് ഏത്യ യദാ തിഷ്ഠസി നിശ്ചലഃ । ശാമ്യന് വ്യവഹരന് വാപി തദാ സംശാന്ത ഉച്യസേ
നീ ശുദ്ധമായ ചൈതന്യവുമായി ഏകത്വം പ്രാപിച്ച് അചഞ്ചലമായി നില്ക്കുമ്പോഴും, പ്രവർത്തിക്കുമ്പോഴും, വിശ്രമിക്കുമ്പോഴും, അപ്പോൾ നിന്നെ സമാധാനത്തിൽ ആയവൻ എന്നു പറയുന്നു.
തന്വീ ചേതയതേ ചേത്യം ഘനാ ചിന് നാങ്ഗ ചേതതി । അല്പക്ഷീവഃ ക്ഷോഭമ് ഏതി ഘനക്ഷീവോ ഹി ശാമ്യതി
സൂക്ഷ്മമായ ചൈതന്യം വസ്തുക്കളെ ഗ്രഹിക്കുന്നു; കനത്ത ചൈതന്യത്തിന് അതൊന്നും കാണാനാവില്ല. അല്പം മദ്യപിച്ചവൻ അലസതയിൽ അലയുന്നു, എന്നാൽ വളരെ മദ്യപിച്ചവൻ ശാന്തനാണ്.
ചിദ്ഘനൈക്യം പ്രയാതസ്യ രൂഢസ്യ പരമേ പദേ । നൈരാത്മ്യശൂന്യവാദാദ്യൈഃ പര്യായൈഃ കഥനം ഭവേത്
ശുദ്ധചൈതന്യത്തിൽ ഏകത്വം ഉറപ്പോടെ പ്രാപിച്ചവന്റെ പരമാവസ്ഥയെ ആത്മരഹിതം, ശൂന്യത, തുടങ്ങിയ പേരുകളിൽ വിളിക്കാം.
ചിച് ചേതനേന ചേത്യത്വമ് ഇത്യ് ഏവം പശ്യതി ഭ്രമമ് । ജായേ ജീവാമി നശ്യാമി സംസരാമീത്യ് അസന്മയമ്
ചൈതന്യത്തിന് ഉള്ള ഭ്രമം മൂലമാണ് അതിനെ തന്നെ ഗ്രാഹകനായും ഗ്രാഹ്യമായും കാണുന്നത്. അതിനാൽ 'ഞാൻ ജനിക്കുന്നു, ജീവിക്കുന്നു, നശിക്കുന്നു, സഞ്ചരിക്കുന്നു' എന്നതുപോലുള്ള അസത്യമാന്യങ്ങൾ ഉരുത്തിരിയുന്നു.
സ്വഭാവാദ് വ്യതിരിക്തം തു ന ചിതശ് ചാസ്തി ചേതനമ് । സ്പന്ദാദ് ഋതേ യഥാ വായാവ് അതഃ കിം കേന ചേത്യതേ
സ്വഭാവം ഒഴികെ വേറൊരു ബോധമോ ചൈതന്യമോ ഇല്ല; വായുവിന് സ്പന്ദനം ഇല്ലാതെ ചലനം ഇല്ലാത്തതുപോലെ, എന്ത് ആരാൽ അറിയപ്പെടുന്നു എന്നു ചോദിക്കാനുമില്ല.
ചേത്യേ ത്വ് അസമ്ഭവത്യ് ഏവ കിഞ്ചിദ് യച് ചേത്യതേ ചിതാ । രജ്ജോസ് സര്പഭ്രമാഭാസം തദ് അവിദ്യാഭ്രമം വിദുഃ
അറിയലിന് തന്നെ സാധ്യതയില്ലെങ്കിൽ, ബോധം എന്തെങ്കിലും കാണുന്നു എന്നു തോന്നുന്നത് കയറിൽ പാമ്പ് കാണുന്ന ഭ്രമം പോലെയാണ്; അതാണ് അജ്ഞാനത്തിന്റെ മായയെന്ന് ജ്ഞാനികൾ അറിയുന്നു.
സംവിന്മാത്രചികിത്സ്യേ ഽസ്മിന് വ്യാധൌ സംസാരനാമനി । ചിത്തമാത്രപരിസ്പന്ദേ സംരമ്ഭോ ഽനഘ കിം തവ
ശുദ്ധബോധം മാത്രമേ ഈ സംസാരരോഗത്തിന് ഔഷധമാകൂ; മനസ്സിന്റെ അലസതയിൽ നീ ശ്രമിക്കുന്നത് എന്തിനാണ്, പാപരഹിതനേ?
യദി സര്വം പരിത്യജ്യ തിഷ്ഠസ്യ് ഉത്ക്രാന്തവാസനമ് । അമുനൈവ നിമേഷേണ തന് മുക്തോ ഽസി ന സംശയഃ
എല്ലാം ഉപേക്ഷിച്ച്, എല്ലാ വാസനകളും വിട്ട് നീ നില്ക്കുകയാണെങ്കിൽ, അതേ നിമിഷം തന്നെ നീ മോചിതനാകുന്നു—ഇതിൽ സംശയമില്ല.
യഥാ രജ്ജ്വാം ഭുജങ്ഗാശാ വിനാങ്ഗചലനം ക്ഷണാത് । സംവിന്മാത്രവിവര്തേന നശ്യത്യ് ഏവം ഹി സംസൃതിഃ
ഒരു കയറ്റത്തിൽ പാമ്പ് കാണുന്ന ഭ്രമം, ആ കയറ്റം കുലുങ്ങാതെയും ഒരു നിമിഷംകൊണ്ട് അപ്രത്യക്ഷമാകുന്നതുപോലെ, ശുദ്ധമായ ബോധം തെളിയുമ്പോൾ ഈ ലോകമെന്ന ഭ്രമവും അപ്രത്യക്ഷമാകുന്നു.
യത്രാഭിലാഷസ് തന് നൂനം സന്ത്യജ്യ സ്ഥീയതേ യദി । പ്രാപ്ത ഏവാങ്ഗ തന് മോക്ഷഃ കിമ് ഏതാവതി ദുഷ്കരമ്
എവിടെയെങ്കിലും ആഗ്രഹം ഉണരുമ്പോൾ, അതു ഉപേക്ഷിച്ച് ഉറച്ചുനിൽക്കാൻ കഴിയുമെങ്കിൽ, മോക്ഷം അതിൽ തന്നെ ലഭിക്കുന്നു, പ്രിയനേ; ഇതിൽ എന്താണ് അത്രയും കഠിനം?
അപി പ്രാണാംസ് തൃണമ് ഇവ ത്യജന്തീഹ മഹാശയാഃ । യത്രാഭിലാഷസ് തന്മാത്രത്യാഗേ കൃപണതാ കഥമ്
ഇവിടെ മഹാത്മാക്കൾ ജീവൻ പോലും പുല്ലുപോലെ ഉപേക്ഷിക്കുന്നു; ആഗ്രഹം വിട്ടൊഴിയുമ്പോൾ മറ്റെന്തെങ്കിലും ഉപേക്ഷിക്കുമ്പോൾ ദുഃഖം ഉണ്ടാകുമോ?
യത്രാഭിലാഷസ് തത് ത്യക്ത്വാ ചേതസാ നിരവഗ്രഹമ് । പ്രാപ്തം കര്മേന്ദ്രിയൈര് ഗൃഹ്ണംസ് ത്യജന്ന് ഇഷ്ടം ച തിഷ്ഠ ഭോഃ
എവിടെയെങ്കിലും ആഗ്രഹം ഉണ്ടാകുമ്പോൾ, അതു മനസ്സിൽ പിടിച്ചുനിൽക്കാതെ ഉപേക്ഷിച്ച്, പ്രവർത്തനേന്ദ്രിയങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ച് വരുന്നതും പോകുന്നതും സ്വീകരിച്ച് ഉപേക്ഷിച്ച് ഉറച്ചുനിൽക്കുക, സഖാവേ.
യഥാ കരതലേ ബില്വം യഥാ വാ പര്വതഃ പുരഃ । പ്രത്യക്ഷമ് ഏവമ് അസ്യാലമ് അജത്വം പരമാത്മനഃ
പൊതുവെ കൈയിലൊരു ബില്വഫലം എത്രയോ വ്യക്തമായി കാണുന്നുവോ, അല്ലെങ്കിൽ കണ്ണിന് മുന്നിൽ ഒരു പർവ്വതം എങ്ങനെ വ്യക്തമാണ്, അതുപോലെ തന്നെ പരമാത്മാവിന്റെ ജനനം ഇല്ലാത്ത സ്വഭാവവും നേരിട്ട് കാണാവുന്നതാണ്.
ആത്മൈവ ഭാതി ജഗദ് ഇത്യ് ഉദിതസ് തരങ്ഗൈഃ കല്പാന്ത ഏക ഇവ വാരിധിര് അപ്രമേയഃ । ജ്ഞാതസ് സ ഏവ ഹി ദദാതി വിമോക്ഷസിദ്ധിമ് അജ്ഞാത ഏവ മനസാ ചിരബന്ധനായ
ആത്മാവാണ് ഈ ലോകം പോലെ തിളങ്ങുന്നതെന്ന് പറയുന്നു; സമുദ്രം കല്പാന്തത്തിൽ തിരകളാൽ ഉണരുന്നുവെങ്കിലും അതിന്റെ അളവ് പിടികിട്ടാത്തതുപോലെ. അതിനെ അറിയുമ്പോൾ മോക്ഷം ലഭിക്കും, അറിയാത്തപക്ഷം മനസ്സിനെ ദീർഘകാലം ബന്ധിപ്പിച്ചിരിക്കും.
മനസ്ത്വയോഗ്യോ ജീവോ ഽയം കോ ഭവേത് പരമാത്മനഃ । കഥം വാസ്മിന് സമുത്പന്നഃ കോ വായം വദ മേ പുനഃ
ഈ ജീവൻ മനസ്സിന് യോജ്യമല്ലെങ്കിൽ, പരമാത്മാവിനോടുള്ള അവന്റെ ബന്ധം എന്താണ്? അവൻ എങ്ങനെ ഇതിൽ ഉദിച്ചുവന്നു? അവൻ ആരാണ്? ദയവായി വീണ്ടും പറഞ്ഞുതരൂ.
സമസ്തശക്തികചിതം ബ്രഹ്മ സര്വേശ്വരം സദാ । യയൈവ ശക്ത്യാ സ്ഫുരതി പ്രാപ്താം താമ് ഏവ പശ്യതി
സകല ശക്തികളാലും അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്ന ബ്രഹ്മം എല്ലാം നിയന്ത്രിക്കുന്നവനാണ്. ഏത് ശക്തിയാൽ അത് പ്രകടമാകുന്നു, ആ ശക്തിയെ തന്നെയാണ് അവൻ കാണുന്നത്.
സ്വയം യാം വേത്തി സര്വാത്മാ ചിതിം ചേതനരൂപിണീമ് । സാ പ്രോക്താ ജീവശബ്ദേന സൈവ സങ്കല്പകാരിണീ
സകലത്തിന്റെയും ആത്മാവായത് സ്വയം അറിയുന്ന那个 ബോധം, അതാണ് 'ജീവൻ' എന്ന പേരിൽ വിളിക്കപ്പെടുന്നത്. അതു തന്നെയാണ് സങ്കല്പങ്ങൾ ഉണ്ടാക്കുന്നതും.
സ്വഭാവകാരണം ദ്വിത്വേ പൂര്വം സങ്കല്പ്യ ചിത് സ്വയമ് । നാനാകാരണതാം പശ്ചാദ് യാതി ജന്മമൃതിസ്ഥിതൌ
ബോധം തന്നെ ആദിയിൽ ഇരട്ടത്വം സ്വഭാവവും കാരണവും എന്ന് കരുതുന്നു; പിന്നീടു ജനനം, മരണം, നില എന്നിവയിൽ പലവിധ കാരണങ്ങളായി മാറുന്നു.
ഏവം സ്ഥിതേ മുനിശ്രേഷ്ഠ ദൈവം നാമ കിമ് ഉച്യതേ । കിമ് ഉച്യതേ തഥാ കര്മ കാരണം ച കിമ് ഉച്യതേ
ഇങ്ങനെ ഉള്ളപ്പോൾ, മഹാമുനിയേ, 'വിധി' എന്ന് പറയുന്നത് എന്താണ്? 'കർമ്മം' എന്ന് പറയുന്നത് എന്താണ്? 'കാരണം' എന്ന് പറയുന്നത് എന്താണ്?
സ്പന്ദാസ്പന്ദസ്വഭാവം ഹി ചിന്മാത്രമ് ഇഹ വിദ്യതേ । ഖേ വാത ഇവ തത്സ്പന്ദാത് സോല്ലാസം ശാന്തമ് അന്യഥാ
ഇവിടെ ശുദ്ധമായ ബോധം മാത്രം ഉണ്ട്; അതിന് സ്പന്ദനവും അസ്പന്ദനവും സ്വഭാവമാണ്. ആകാശത്തിലെ കാറ്റുപോലെ, അതിന്റെ സ്പന്ദനത്തിൽ ആനന്ദം ഉണ്ട്; അല്ലാത്തപക്ഷം അതു ശാന്തമാണ്.
ചിതശ് ചിത്ത്വം ഭാവിതം സത് സ്പന്ദ ഇത്യ് ഉച്യതേ ബുധൈഃ । ദൃശ്യത്വാഭാവിതം ചൈതദ് അസ്പന്ദനമ് ഇതി സ്മൃതമ്
ബുദ്ധിമാന്മാർ പറയുന്നു: ചൈതന്യം മനസ്സിന്റെ രൂപം സ്വീകരിക്കുമ്പോൾ അതിനെ സ്പന്ദനം എന്നു വിളിക്കുന്നു; അതു പ്രകൃതിയായി കാണപ്പെടുന്നില്ലെങ്കിൽ അതിനെ അസ്പന്ദനം എന്നു അറിയുന്നു.
സ്പന്ദാത് സ്ഫുരന്തീ ചിത് സര്ഗോ നിസ്സ്പന്ദാ ബ്രഹ്മ ശാശ്വതമ് । ജീവകാരണകര്മാദ്യാശ് ചിത്സ്പന്ദസ്യാഭിധാസ് സ്മൃതാഃ
സ്പന്ദനത്തിലൂടെ ചൈതന്യം സൃഷ്ടിയായി പ്രകടമാകുന്നു; അസ്പന്ദനത്തിൽ അത് ശാശ്വതമായ ബ്രഹ്മമാണ്. ജീവന്റെ കാരണങ്ങൾ, പ്രവൃത്തികൾ തുടങ്ങിയവയെല്ലാം ചൈതന്യസ്പന്ദനത്തിന്റെ പേരുകളാണ് എന്ന് പറയുന്നു.
യ ഏവാനുഭവാത്മായം ചിത്സ്പന്ദോ ഽസ്തി സ ഏവ ഹി । ജീവകാരണകര്മാഖ്യോ ബീജമ് ഏതദ് ധി സംസൃതേഃ
അനുഭവസ്വഭാവമുള്ള ഈ ചൈതന്യസ്പന്ദനമേ ജീവന്റെ കാരണമെന്നോ പ്രവൃത്തിയെന്നോ വ്യക്തിത്വമെന്നോ അറിയപ്പെടുന്ന സംസാരത്തിന്റെ വിത്ത് ആകുന്നത്.
കൃതദ്വിത്വചിദാഭാസവശാദ് ദേഹ ഉപസ്ഥിതേ । സങ്കല്പവിവിധാര്ഥത്വം ചിത്സ്പന്ദോ ഽനുഭവംശ് ചിരാത്
ചൈതന്യത്തിൽ ദ്വൈതത്തിന്റെ ഭ്രമം മൂലം ശരീരം ഉണ്ടാകുമ്പോൾ, ചൈതന്യസ്പന്ദനം വിവിധ സംകല്പങ്ങളിലൂടെ അനേകം വസ്തുക്കളെ ക്രമേണ അനുഭവിക്കുന്നു.
നാനാകാരണതാം യാതശ് ചിത്സ്പന്ദോ മുച്യതേ ചിരാത് । കശ്ചിജ് ജന്മസഹസ്രേണ കശ്ചിദ് ഏകേന ജന്മനാ
ചൈതന്യത്തിന്റെ സ്പന്ദനം പലവിധ കാരണങ്ങൾ ഏറ്റെടുത്ത് ഒടുവിൽ മോചിതമാകുന്നു; ചിലർക്ക് ആയിരം ജന്മങ്ങൾക്കു ശേഷം, ചിലർക്ക് ഒരു ജന്മം കഴിഞ്ഞ് തന്നെ.
സ്വഭാവകാരണാദ് ദ്വിത്വം ചിത് സമേത്യാഥ ഗച്ഛതി । സ്വര്ഗാപവര്ഗനരകബന്ധകാരണതാം ശനൈഃ
സ്വഭാവകാരണത്താൽ ചൈതന്യം രണ്ടായി വിഭജിക്കപ്പെടുന്നു; പിന്നെ അത് സ്വർഗ്ഗം, മോക്ഷം, നരകം എന്നിവയിലേക്കുള്ള ബന്ധനത്തിന്റെ കാരണങ്ങൾ ക്രമേണ ഏറ്റെടുക്കുന്നു.
ഹേമ്നീവ കടകാദിത്വം കാഷ്ഠലോഷ്ടസമസ്ഥിതൌ । ദേഹേ തിഷ്ഠതി നാനാത്വം ജഡേ ഭാവവികാരജമ്
പൊന്നിന് ആഭരണമായാലും, അതിന്റെ സ്വഭാവം മരത്തോ മണ്ണോ പോലെയുള്ളതായാലും ഒന്നുതന്നെ; അങ്ങനെ തന്നെ ശരീരത്തിൽ വ്യത്യാസങ്ങൾ നിലനിൽക്കുന്നില്ല, ജഡത്തിൽ അത് ഭാവത്തിന്റെ മാറ്റം മാത്രമാണ്.
അജാതമ് അപ്യ് അസദ്രൂപം പശ്യതീമം ഭ്രമം മനഃ । ജാതസ് സ്ഥിതോ മൃതോ ഽസ്മീതി ഭ്രമാന്തഃപതനം യഥാ
ജനിച്ചിട്ടില്ലാത്തതും അസത്യമുള്ളതുമായ ഈ ഭ്രമം മനസ്സ് യാഥാർത്ഥ്യമായി കാണുന്നു; ജനിച്ചപ്പോൾ 'ഞാൻ ഉണ്ടെന്ന്' കരുതുന്നു, മരിച്ചാൽ 'ഞാൻ ഇല്ലാതായി' എന്ന്; അങ്ങനെ ഭ്രമത്തിന്റെ അവസാനം വീഴ്ച സംഭവിക്കുന്നു.
അഹം മമേത്യ് അസദ്രൂപമ് ഏവ ചേതഃ പ്രപശ്യതി । അദൃഷ്ടപരമാര്ഥത്വാദ് ആശാവിവശസംസ്ഥിതി
മനസ്സ് 'ഞാൻ', 'എന്റെ' എന്നതുപോലുള്ള അസത്യമായ രൂപങ്ങൾ കാണുന്നു. യഥാർത്ഥ സത്യത്തെ മനസ്സിലാക്കാൻ കഴിയാത്തതിനാൽ, മനസ്സ് ആശകളിൽ കുടുങ്ങി നിൽക്കുന്നു.