ഏവമ് ഏകം പരം വസ്തു രാമാനാനാത്വമ് അപ്യ് അലമ് । നാനാത്വമ് ഇവ സംയാതം ദീപാദ് ദീപശതം യഥാ
ഇങ്ങനെ, രാമാ, പരമാർത്ഥം ഒന്ന് മാത്രമാണ്, എന്നാൽ പലതായാണ് തോന്നുന്നത്; ഒരു വിളക്കിൽ നിന്ന് നൂറ് വിളക്കുകൾ തെളിയുന്നതുപോലെ, അതിന് പലതായ രൂപം കാണപ്പെടുന്നു.
യഥാഭൂതമ് അസദ്രൂപമ് ആത്മാനം യദി പശ്യതി । വിചാര്യ ചേതസ് തദ് അഹമ്ഭാവഹീനം ന ശോചതി
ആത്മാവിനെ അതിന്റെ യഥാർത്ഥ സ്വഭാവത്തിൽ, അസത്യമെന്നു മനസ്സിലാക്കി, മനസ്സോടെ പരിശോധിച്ചാൽ, 'ഞാൻ' എന്ന ഭാവം ഇല്ലാതാകുമ്പോൾ, ദുഃഖം ഉണ്ടാവില്ല.
ചിത്തമാത്രം നരസ് തസ്മിന് ശാന്തേ ശാന്തമ് ഇദം ജഗത് । ഉപാനദ്രൂഢപാദസ്യ നനു ചര്മാവൃതൈവ ഭൂഃ
യാരുടെ മനസ്സ് ശാന്തമാണോ, അവർക്കു ലോകവും ശാന്തമായിരിക്കും; ആരുടെ കാലുകൾ ചർമ്മത്തിൽ പൊതിഞ്ഞിരിക്കുന്നു, അവർക്കു ഭൂമി മുഴുവൻ ചർമ്മം മൂടിയതുപോലെയാണ് തോന്നുന്നത്.
പത്ത്രമാത്രാദ് ഋതേ നാന്യത് കദല്യാ വിദ്യതേ യഥാ । ഭ്രമമാത്രാദ് ഋതേ നാന്യജ് ജഗതാം വിദ്യതേ തഥാ
പഴംകൊല്ലിയിലെ ഇലകൾ ഒഴികെ മറ്റൊന്നുമില്ലാത്തതുപോലെ, ഈ ലോകങ്ങളിലും മായയൊഴികെ യാതൊന്നുമില്ല.
ജായതേ ബാലതാമ് ഏതി യൌവനം വാര്ധകം തഥാ । മൃതിം സ്വര്ഗം ച നരകം ഭ്രമാച് ചേതോ ഹി നൃത്യതി
മനസ്സ് മായയിൽ ആടുന്നു; ബാല്യം, യൗവനം, വയസ്സായിരിക്കുക, മരണം, സ്വർഗ്ഗം, നരകം ഇവയെല്ലാം അതിൽ നിന്നാണ് ഉദിക്കുന്നത്.
വിചിത്രബുദ്ബുദോല്ലാസേ സ്വാത്മനോ ഽവ്യതിരേകിണി । യഥാ സുരായാസ് സാമര്ഥ്യം തഥാ ചിത്തസ്യ സംസൃതൌ
അഭേദമായ ആത്മാവിൽ നിറയുന്ന വിവിധ ബുധ്ബുദങ്ങൾ പോലെ, ജന്മമരണചക്രത്തിൽ മനസ്സിന്റെ ശക്തി മദ്യംപോലെയാണ്.
യഥാ ദ്വിത്വം ശശാങ്കാദൌ പശ്യത്യ് അക്ഷി മലാബിലമ് । ചിച് ചേതനകലാക്രാന്താ തഥൈവ പരമാത്മനി
കണ്ണിൽ ദോഷം വന്നാൽ ചന്ദ്രനിൽ ഇരട്ടയായി കാണുന്നതുപോലെ, ചൈതന്യശക്തി സ്പർശിച്ചാൽ പരമാത്മാവിൽ ഭേദം കാണപ്പെടുന്നു.
യഥാ മദവശാദ് ഭ്രാന്താന് ക്ഷീവഃ പശ്യതി പാദപാന് । തഥാ ചേതനവിക്ഷുബ്ധാ സംസാരാംശ് ചിത് പ്രപശ്യതി
മദ്യം കുടിച്ചവന് മയക്കത്തില് മരങ്ങള് ചുറ്റിപ്പറക്കുന്നതുപോലെ കാണുന്നതുപോലെ, ചിത്തം അശാന്തമായാല് ഈ ലോകം പലവിധങ്ങളായി തോന്നുന്നു.
യഥാ ലീലാഭ്രമാദ് ബാലഃ കുമ്ഭകൃച്ചക്രവജ് ജഗത് । ഭ്രാന്തം പശ്യതി ചിത്ത്വാത് തു ചിദ് വൈ ദൃശ്യം തഥൈവ ഹി
ഒരു കുട്ടി കളിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുമ്പോള് കൂമ്പാരന്റെ ചക്രം ചുറ്റുന്നതുപോലെ ലോകം ചുറ്റുന്നുവെന്ന് അവന് തെറ്റിദ്ധരിക്കുന്നതുപോലെ, ചിത്തം കൊണ്ടാണ് ഈ ലോകം ദൃശ്യമായി തോന്നുന്നത്.
യദാ ചിച് ചേതതി ദ്വിത്വം തദാ ദ്വൈതൈക്യവിഭ്രമഃ । യദാ ന ചേതതി ദ്വിത്വം തദാ ദ്വൈതൈക്യയോഃ ക്ഷയഃ
ചിത്തം രണ്ടായുള്ളതിനെ കാണുമ്പോള് വ്യത്യാസവും ഐക്യവും എന്ന ഭ്രമം ഉണ്ടാകും; രണ്ടായുള്ളതിനെ കാണുന്നില്ലെങ്കില് വ്യത്യാസവും ഐക്യവും ഇരുവരും ഇല്ലാതാകും.
യച് ചേത്യതേ തദ് ഇതരദ് വ്യതിരിക്തം ചിതോ ഽസ്തി നോ । കിഞ്ചിന് നാസ്തീതി സംശാന്ത്യാ ചിതശ് ശാമ്യതി ചേതനമ്
ചിന്തിക്കുന്നതെന്തും ചിത്തിന് വേറെയൊന്നുമല്ല; ഒന്നും വേറെയാണെന്ന് തോന്നുന്നില്ലെങ്കില് ചിത്തത്തിന്റെ പ്രവർത്തനം ശാന്തമാകുന്നു.
ചിദ്ഘനേനൈകതാമ് ഏത്യ യദാ തിഷ്ഠസി നിശ്ചലഃ । ശാമ്യന് വ്യവഹരന് വാപി തദാ സംശാന്ത ഉച്യസേ
നീ ശുദ്ധമായ ചൈതന്യവുമായി ഏകത്വം പ്രാപിച്ച് അചഞ്ചലമായി നില്ക്കുമ്പോഴും, പ്രവർത്തിക്കുമ്പോഴും, വിശ്രമിക്കുമ്പോഴും, അപ്പോൾ നിന്നെ സമാധാനത്തിൽ ആയവൻ എന്നു പറയുന്നു.
തന്വീ ചേതയതേ ചേത്യം ഘനാ ചിന് നാങ്ഗ ചേതതി । അല്പക്ഷീവഃ ക്ഷോഭമ് ഏതി ഘനക്ഷീവോ ഹി ശാമ്യതി
സൂക്ഷ്മമായ ചൈതന്യം വസ്തുക്കളെ ഗ്രഹിക്കുന്നു; കനത്ത ചൈതന്യത്തിന് അതൊന്നും കാണാനാവില്ല. അല്പം മദ്യപിച്ചവൻ അലസതയിൽ അലയുന്നു, എന്നാൽ വളരെ മദ്യപിച്ചവൻ ശാന്തനാണ്.
ചിദ്ഘനൈക്യം പ്രയാതസ്യ രൂഢസ്യ പരമേ പദേ । നൈരാത്മ്യശൂന്യവാദാദ്യൈഃ പര്യായൈഃ കഥനം ഭവേത്
ശുദ്ധചൈതന്യത്തിൽ ഏകത്വം ഉറപ്പോടെ പ്രാപിച്ചവന്റെ പരമാവസ്ഥയെ ആത്മരഹിതം, ശൂന്യത, തുടങ്ങിയ പേരുകളിൽ വിളിക്കാം.
ചിച് ചേതനേന ചേത്യത്വമ് ഇത്യ് ഏവം പശ്യതി ഭ്രമമ് । ജായേ ജീവാമി നശ്യാമി സംസരാമീത്യ് അസന്മയമ്
ചൈതന്യത്തിന് ഉള്ള ഭ്രമം മൂലമാണ് അതിനെ തന്നെ ഗ്രാഹകനായും ഗ്രാഹ്യമായും കാണുന്നത്. അതിനാൽ 'ഞാൻ ജനിക്കുന്നു, ജീവിക്കുന്നു, നശിക്കുന്നു, സഞ്ചരിക്കുന്നു' എന്നതുപോലുള്ള അസത്യമാന്യങ്ങൾ ഉരുത്തിരിയുന്നു.
സ്വഭാവാദ് വ്യതിരിക്തം തു ന ചിതശ് ചാസ്തി ചേതനമ് । സ്പന്ദാദ് ഋതേ യഥാ വായാവ് അതഃ കിം കേന ചേത്യതേ
സ്വഭാവം ഒഴികെ വേറൊരു ബോധമോ ചൈതന്യമോ ഇല്ല; വായുവിന് സ്പന്ദനം ഇല്ലാതെ ചലനം ഇല്ലാത്തതുപോലെ, എന്ത് ആരാൽ അറിയപ്പെടുന്നു എന്നു ചോദിക്കാനുമില്ല.
ചേത്യേ ത്വ് അസമ്ഭവത്യ് ഏവ കിഞ്ചിദ് യച് ചേത്യതേ ചിതാ । രജ്ജോസ് സര്പഭ്രമാഭാസം തദ് അവിദ്യാഭ്രമം വിദുഃ
അറിയലിന് തന്നെ സാധ്യതയില്ലെങ്കിൽ, ബോധം എന്തെങ്കിലും കാണുന്നു എന്നു തോന്നുന്നത് കയറിൽ പാമ്പ് കാണുന്ന ഭ്രമം പോലെയാണ്; അതാണ് അജ്ഞാനത്തിന്റെ മായയെന്ന് ജ്ഞാനികൾ അറിയുന്നു.
സംവിന്മാത്രചികിത്സ്യേ ഽസ്മിന് വ്യാധൌ സംസാരനാമനി । ചിത്തമാത്രപരിസ്പന്ദേ സംരമ്ഭോ ഽനഘ കിം തവ
ശുദ്ധബോധം മാത്രമേ ഈ സംസാരരോഗത്തിന് ഔഷധമാകൂ; മനസ്സിന്റെ അലസതയിൽ നീ ശ്രമിക്കുന്നത് എന്തിനാണ്, പാപരഹിതനേ?
യദി സര്വം പരിത്യജ്യ തിഷ്ഠസ്യ് ഉത്ക്രാന്തവാസനമ് । അമുനൈവ നിമേഷേണ തന് മുക്തോ ഽസി ന സംശയഃ
എല്ലാം ഉപേക്ഷിച്ച്, എല്ലാ വാസനകളും വിട്ട് നീ നില്ക്കുകയാണെങ്കിൽ, അതേ നിമിഷം തന്നെ നീ മോചിതനാകുന്നു—ഇതിൽ സംശയമില്ല.
യഥാ രജ്ജ്വാം ഭുജങ്ഗാശാ വിനാങ്ഗചലനം ക്ഷണാത് । സംവിന്മാത്രവിവര്തേന നശ്യത്യ് ഏവം ഹി സംസൃതിഃ
ഒരു കയറ്റത്തിൽ പാമ്പ് കാണുന്ന ഭ്രമം, ആ കയറ്റം കുലുങ്ങാതെയും ഒരു നിമിഷംകൊണ്ട് അപ്രത്യക്ഷമാകുന്നതുപോലെ, ശുദ്ധമായ ബോധം തെളിയുമ്പോൾ ഈ ലോകമെന്ന ഭ്രമവും അപ്രത്യക്ഷമാകുന്നു.
യത്രാഭിലാഷസ് തന് നൂനം സന്ത്യജ്യ സ്ഥീയതേ യദി । പ്രാപ്ത ഏവാങ്ഗ തന് മോക്ഷഃ കിമ് ഏതാവതി ദുഷ്കരമ്
എവിടെയെങ്കിലും ആഗ്രഹം ഉണരുമ്പോൾ, അതു ഉപേക്ഷിച്ച് ഉറച്ചുനിൽക്കാൻ കഴിയുമെങ്കിൽ, മോക്ഷം അതിൽ തന്നെ ലഭിക്കുന്നു, പ്രിയനേ; ഇതിൽ എന്താണ് അത്രയും കഠിനം?
അപി പ്രാണാംസ് തൃണമ് ഇവ ത്യജന്തീഹ മഹാശയാഃ । യത്രാഭിലാഷസ് തന്മാത്രത്യാഗേ കൃപണതാ കഥമ്
ഇവിടെ മഹാത്മാക്കൾ ജീവൻ പോലും പുല്ലുപോലെ ഉപേക്ഷിക്കുന്നു; ആഗ്രഹം വിട്ടൊഴിയുമ്പോൾ മറ്റെന്തെങ്കിലും ഉപേക്ഷിക്കുമ്പോൾ ദുഃഖം ഉണ്ടാകുമോ?
യത്രാഭിലാഷസ് തത് ത്യക്ത്വാ ചേതസാ നിരവഗ്രഹമ് । പ്രാപ്തം കര്മേന്ദ്രിയൈര് ഗൃഹ്ണംസ് ത്യജന്ന് ഇഷ്ടം ച തിഷ്ഠ ഭോഃ
എവിടെയെങ്കിലും ആഗ്രഹം ഉണ്ടാകുമ്പോൾ, അതു മനസ്സിൽ പിടിച്ചുനിൽക്കാതെ ഉപേക്ഷിച്ച്, പ്രവർത്തനേന്ദ്രിയങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ച് വരുന്നതും പോകുന്നതും സ്വീകരിച്ച് ഉപേക്ഷിച്ച് ഉറച്ചുനിൽക്കുക, സഖാവേ.
യഥാ കരതലേ ബില്വം യഥാ വാ പര്വതഃ പുരഃ । പ്രത്യക്ഷമ് ഏവമ് അസ്യാലമ് അജത്വം പരമാത്മനഃ
പൊതുവെ കൈയിലൊരു ബില്വഫലം എത്രയോ വ്യക്തമായി കാണുന്നുവോ, അല്ലെങ്കിൽ കണ്ണിന് മുന്നിൽ ഒരു പർവ്വതം എങ്ങനെ വ്യക്തമാണ്, അതുപോലെ തന്നെ പരമാത്മാവിന്റെ ജനനം ഇല്ലാത്ത സ്വഭാവവും നേരിട്ട് കാണാവുന്നതാണ്.
ആത്മൈവ ഭാതി ജഗദ് ഇത്യ് ഉദിതസ് തരങ്ഗൈഃ കല്പാന്ത ഏക ഇവ വാരിധിര് അപ്രമേയഃ । ജ്ഞാതസ് സ ഏവ ഹി ദദാതി വിമോക്ഷസിദ്ധിമ് അജ്ഞാത ഏവ മനസാ ചിരബന്ധനായ
ആത്മാവാണ് ഈ ലോകം പോലെ തിളങ്ങുന്നതെന്ന് പറയുന്നു; സമുദ്രം കല്പാന്തത്തിൽ തിരകളാൽ ഉണരുന്നുവെങ്കിലും അതിന്റെ അളവ് പിടികിട്ടാത്തതുപോലെ. അതിനെ അറിയുമ്പോൾ മോക്ഷം ലഭിക്കും, അറിയാത്തപക്ഷം മനസ്സിനെ ദീർഘകാലം ബന്ധിപ്പിച്ചിരിക്കും.
മനസ്ത്വയോഗ്യോ ജീവോ ഽയം കോ ഭവേത് പരമാത്മനഃ । കഥം വാസ്മിന് സമുത്പന്നഃ കോ വായം വദ മേ പുനഃ
ഈ ജീവൻ മനസ്സിന് യോജ്യമല്ലെങ്കിൽ, പരമാത്മാവിനോടുള്ള അവന്റെ ബന്ധം എന്താണ്? അവൻ എങ്ങനെ ഇതിൽ ഉദിച്ചുവന്നു? അവൻ ആരാണ്? ദയവായി വീണ്ടും പറഞ്ഞുതരൂ.
സമസ്തശക്തികചിതം ബ്രഹ്മ സര്വേശ്വരം സദാ । യയൈവ ശക്ത്യാ സ്ഫുരതി പ്രാപ്താം താമ് ഏവ പശ്യതി
സകല ശക്തികളാലും അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്ന ബ്രഹ്മം എല്ലാം നിയന്ത്രിക്കുന്നവനാണ്. ഏത് ശക്തിയാൽ അത് പ്രകടമാകുന്നു, ആ ശക്തിയെ തന്നെയാണ് അവൻ കാണുന്നത്.
സ്വയം യാം വേത്തി സര്വാത്മാ ചിതിം ചേതനരൂപിണീമ് । സാ പ്രോക്താ ജീവശബ്ദേന സൈവ സങ്കല്പകാരിണീ
സകലത്തിന്റെയും ആത്മാവായത് സ്വയം അറിയുന്ന那个 ബോധം, അതാണ് 'ജീവൻ' എന്ന പേരിൽ വിളിക്കപ്പെടുന്നത്. അതു തന്നെയാണ് സങ്കല്പങ്ങൾ ഉണ്ടാക്കുന്നതും.
സ്വഭാവകാരണം ദ്വിത്വേ പൂര്വം സങ്കല്പ്യ ചിത് സ്വയമ് । നാനാകാരണതാം പശ്ചാദ് യാതി ജന്മമൃതിസ്ഥിതൌ
ബോധം തന്നെ ആദിയിൽ ഇരട്ടത്വം സ്വഭാവവും കാരണവും എന്ന് കരുതുന്നു; പിന്നീടു ജനനം, മരണം, നില എന്നിവയിൽ പലവിധ കാരണങ്ങളായി മാറുന്നു.
ഏവം സ്ഥിതേ മുനിശ്രേഷ്ഠ ദൈവം നാമ കിമ് ഉച്യതേ । കിമ് ഉച്യതേ തഥാ കര്മ കാരണം ച കിമ് ഉച്യതേ
ഇങ്ങനെ ഉള്ളപ്പോൾ, മഹാമുനിയേ, 'വിധി' എന്ന് പറയുന്നത് എന്താണ്? 'കർമ്മം' എന്ന് പറയുന്നത് എന്താണ്? 'കാരണം' എന്ന് പറയുന്നത് എന്താണ്?