ചിത്സ്വഭാവാത് സ്വമ് ആയാതം ബ്രഹ്മത്വം സര്വകാരണമ് । സംസൃതൌ കാരണം പശ്ചാത് കര്മ നിര്മായ സംസ്ഥിതമ്
ചൈതന്യത്തിന്റെ സ്വഭാവത്തിൽ നിന്ന് തന്നെ അവനിൽ ബ്രഹ്മത്വം ഉദിക്കുന്നു; അതാണ് എല്ലാറ്റിനും കാരണം. ജനനമരണചക്രത്തിൽ പിന്നീട് കര്മ്മം ഉണ്ടാക്കി അതിനെ കാരണമായി സ്ഥാപിക്കുന്നു.
ചിത്ത്വം സ്വഭാവാത് സ്ഫുരതി ചിതഃ ഫേന ഇവാമ്ഭസഃ । കര്മഭിര് ബധ്യതേ പശ്ചാദ് ദിണ്ഡീരമ് ഇവ രജ്ജുഭിഃ
ചൈതന്യത്തിന്റെ സ്വഭാവത്തിൽ നിന്ന് മനസ്സു ഉദിക്കുന്നു, വെള്ളത്തിൽ നിന്ന് പൊങ്ങുന്ന നുരെപ്പോലെ. പിന്നീട് കര്മ്മങ്ങൾ കൊണ്ട് അത് കെട്ടിപ്പിടിക്കപ്പെടുന്നു, കയരുകൾ കൊണ്ട് താളം കെട്ടുന്നതുപോലെ.
സങ്കല്പഃ കര്മണോ ബീജം തദാത്മൈവ ഹി ജീവകഃ । കര്മ പശ്ചാത് തനോത്യ് ഉച്ചൈര് ഉത്ഥായാകര്മകക്രമമ്
ചിന്തയാണ് കര്മ്മത്തിന് വിത്ത്, അതിന്റെ സ്വഭാവം തന്നെയാണ് ജീവൻ. കര്മ്മം പിന്നീട് ഉയർന്ന്, അക്രമങ്ങളുടെ ഒരു ശ്രേണി സൃഷ്ടിച്ച് മുന്നോട്ട് പോകുന്നു.
ക്രോഡീകൃതാങ്കുരാം പൂര്വം ബീജം ധത്തേ സ്വബീജതാമ് । പശ്ചാന് നാനാത്വമ് ആയാതി പത്ത്രാങ്കുരഫലഭ്രമൈഃ
ഒരു വിത്ത് ആദ്യം തനിക്കുള്ളിൽ തന്നെ മുളയുമായി ഒളിഞ്ഞിരിക്കുന്നു; അപ്പോൾ അതിന്റെ വിത്ത് സ്വഭാവം നിലനിൽക്കുന്നു. പിന്നീടാണ് ഇലകളും കൊമ്പുകളും പഴങ്ങളും എന്നിങ്ങനെയുള്ള ഭ്രമത്തിലൂടെ അതിന് വ്യത്യാസങ്ങൾ ഉണ്ടാകുന്നത്.
അന്യേ ഖ ഏവ യേ ജീവാ ഏവമ് ഏവാകൃതിം ഗതാഃ । പൂര്വോത്പന്നേ ജഗതി തേ യാന്തി ഭൂതാശ്രിതാസ് സ്ഥിതിമ്
ആകാശത്തിലെ മറ്റുള്ള ജീവികൾക്കും ഇതുപോലെയാണ് രൂപം ഉണ്ടാകുന്നത്; മുമ്പ് സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ട ലോകത്തിൽ, അവർ ഭൂതങ്ങൾ ആശ്രയിച്ചുള്ള നിലയിലേക്ക് എത്തുന്നു.
സ്വകര്മഭിസ് തതോ ജന്മമൃതികാരണതാം ഗതൈഃ । പ്രയാന്ത്യ് ഊര്ധ്വമ് അധസ്താദ് വാ കര്മ ചിത്സ്പന്ദ ഉച്യതേ
തങ്ങളുടെ തന്നെ പ്രവൃത്തികൾ ജനനത്തിനും മരണത്തിനും കാരണമാകുമ്പോൾ, അവർ മേലോട്ടോ കീഴോട്ടോ പോകുന്നു; പ്രവൃത്തി എന്നത് ചൈതന്യത്തിന്റെ സ്പന്ദനമാണ്.
ചിത്സ്പന്ദനം ഭവതി കര്മ തദ് ഏവ ദൈവം ചിത്തം തദ് ഏവ ച തദ് ഏവ ശുഭാശുഭാദി । തസ്മാദ് ഭവന്തി ഭുവനാനി ജഗന്തി പൂര്വം ഭൂതാനി ചാശു കുസുമാനി തരോര് ഇവാദ്യാത്
ചൈതന്യത്തിന്റെ സ്പന്ദനം തന്നെയാണ് പ്രവൃത്തി; അതാണ് വിധി, അതാണ് മനസ്സ്, അതാണ് ശുഭം, അശുഭം മുതലായവയും. അതുകൊണ്ട് ലോകങ്ങളും ജഗത്തുകളും ഉണ്ടാകുന്നു, ജീവികൾ വൃക്ഷത്തിൽ നിന്നുള്ള പൂക്കൾ പോലെ ഉടനടി ഉദിക്കുന്നു.
ഏതസ്മാത് കാരണാദ് ഏവം മനഃ പ്രഥമമ് ഉത്ഥിതമ് । മനനാത്മകമ് ആഭോഗി തത്സ്ഥമ് ഏവ സ്ഥിതിം ഗതമ്
ഇവിടെയുള്ള കാരണം കൊണ്ടാണ് മനസ്സ് ആദ്യം ഉദയം ചെയ്യുന്നത്. ചിന്തയും അനുഭവവും അതിന്റെ സ്വഭാവമാണ്, അതിനനുസരിച്ചാണ് മനസ്സ് അവസ്ഥയിലേക്കെത്തുന്നത്.
ഭാവാഭാവര്ദ്ധിമദ്ദോലസ് തേനായമ് അവലോക്യതേ । സര്ഗസ് സദസദാഭാസഃ പൂര് ഗന്ധര്വേച്ഛയാ യഥാ
ഉണ്ടാകലിന്റെയും ഇല്ലായ്മയുടെയും വർദ്ധനയും കുറയലുമെന്ന ഇളകലാണ് ഈ സൃഷ്ടി കാണപ്പെടുന്നത്. ഇത് സത്യമാണോ അസത്യമാണോ എന്നിങ്ങനെ തോന്നുന്നു, ഒരു ഗന്ധർവന്റെ ആഗ്രഹപ്രകാരം ഒരു നഗരം കാണുന്നതുപോലെ.
ന കശ്ചിദ് വിദ്യതേ ഭേദോ ദ്വൈതൈക്യകലനാത്മകഃ । ബ്രഹ്മജീവമനോമായാകര്തൃകര്മജഗദ്ദൃശാമ്
ഇവിടെ യാതൊരു ഭേദവും ഇല്ല; ദ്വൈതവും ഏകത്വവും മനസ്സിൽ മാത്രം ഉണ്ടാക്കുന്ന ഭാവനകളാണ്. ബ്രഹ്മം, ജീവൻ, മനസ്സ്, മായ, കർമ്മം, പ്രവർത്തകൻ, ലോകം എന്നിവയൊക്കെയും വെറും ഭ്രമങ്ങൾ മാത്രമാണ്.
അപാരവാനവിസ്താരസംവിത്സലിലവല്ഗനൈഃ । ചിദേകാര്ണവ ഏവായം സ്വയമ് ആത്മാ വിജൃമ്ഭതേ
അവസാനമില്ലാത്ത, വിശാലമായ ബോധത്തിന്റെ ജലങ്ങൾ കളിയാടുന്നതുപോലെ, ഒരേയൊരു ആത്മാവായ ബോധസമുദ്രം സ്വയം വ്യാപിക്കുന്നു.
അസത്യമ് അസ്ഥൈര്യവശാത് സത്യം സ്വപ്രതിഭാസതഃ । യഥാ സ്വപ്നസ് തഥാ ചിത്തേ ജഗത് സദസദാത്മകമ്
അസ്ഥിരത മൂലം അസത്യം ഉണ്ടാകുന്നു; സത്യം എന്നത് ഓരോരുത്തരുടെ മനസ്സിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നതാണ്. സ്വപ്നം പോലെ തന്നെ, ഈ ലോകം മനസ്സിൽ സത്യമോ അസത്യമോ എന്ന ഇരട്ട സ്വഭാവം പുലർത്തുന്നു.
ന സന് നാസന്ന് അയം ജാതശ് ചേതസോ ജാഗതോ ഭ്രമഃ । ഓഷധീസമവായാനാമ് ഇന്ദ്രജാലമ് ഇവോത്ഥിതമ്
ഇത് സത്യമല്ല, അസത്യമുമല്ല; ഉണർന്നിരിക്കുന്ന മനസ്സിന്റെ ഭ്രമത്തിൽ നിന്നാണ് ഇത് ജനിക്കുന്നത്. ഔഷധികൾ ചേർന്നുണ്ടാകുന്ന മായാജാലംപോലെയാണ് ഇതിന്റെ ഉദയം.
ദീര്ഘസ് സ്വപ്നസ് സ്ഥിതിം യാതസ് സംസാരാഖ്യോ മനോവശാത് । അസമ്യഗ്ദര്ശനാത് സ്ഥാണാവ് ഇവ പുമ്പ്രത്യയോ മുധാ
ദീർഘമായ ഒരു സ്വപ്നം, ദൈർഘ്യം നേടിയാൽ, മനസ്സിന്റെ ശക്തിയിൽ 'സംസാരം' എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നു. ശരിയായ ദർശനം ഇല്ലാതെ, ഒരു കട്ടയെ മനുഷ്യൻ എന്നു കരുതുന്നതുപോലെ, സ്ഥിരതയുള്ള വസ്തുവിൽ വിശ്വാസം വെറുതെ തന്നെയാണ്.
അനാത്മാലോകനാച് ചിത്തം ചിത്തത്വേനാനുശോചതി । വേതാലകല്പനാദ് ബാല ഇവ സങ്കല്പിതേ ഭയേ
സ്വയം കാണാതിരുന്നതുകൊണ്ട്, മനസ്സ് തന്നെ മനസ്സാണെന്ന് കരുതി ദുഃഖിക്കുന്നു. ഒരു കുട്ടി വെറുമൊരു ഭയക്കാഴ്ചയിൽ പേടിക്കുന്നതുപോലെ, മനസ്സും സ്വന്തം ഭ്രമത്തിൽ നിന്നുള്ള ഭയങ്ങളിൽ പെടുന്നു.
അനാഖ്യസ്യ സ്വരൂപസ്യ സര്വാംശാതിഗതാത്മനഃ । ചേത്യോന്മുഖതയാ ചിത്ത്വം ചിത്ത്വാജ് ജീവത്വകല്പനമ്
പേരിടാൻ കഴിയാത്ത സത്യസ്വഭാവത്തിൽ നിന്നു, അതിന്റെ എല്ലാം അതിക്രമിച്ച ആത്മാവിൽ നിന്നു, വസ്തുക്കളിലേക്കുള്ള ആകർഷണത്താൽ മനസ്സ് ഉദിക്കുന്നു; മനസ്സിൽ നിന്നാണ് ജീവന്റെ ഭാവന ഉണ്ടാകുന്നത്.
ജീവത്വാദ് അപ്യ് അഹമ്ഭാവസ് ത്വ് അഹമ്ഭാവാച് ച ചിത്തതാ । ചിത്തത്വാദ് ഇന്ദ്രിയാദിത്വം തതോ ദേഹാദിവിഭ്രമഃ
ജീവന്റെ ഭാവനയിൽ നിന്നു 'ഞാൻ' എന്ന ബോധം ഉണ്ടാകുന്നു; ആ 'ഞാൻ' എന്ന ബോധത്തിൽ നിന്നാണ് മനസ്സ് ഉൽപ്പന്നമാകുന്നത്; മനസ്സിൽ നിന്നാണ് ഇന്ദ്രിയാദികൾ ഉളവാകുന്നത്; അതിൽ നിന്നാണ് ശരീരം മുതലായവയിലേക്കുള്ള ഭ്രമം.
ദേഹാദിമോഹതസ് സ്വര്ഗനരകൌ മോക്ഷബന്ധനേ । ബീജാങ്കുരവദ് ആരമ്ഭസ് സംരൂഢോ ദേഹകര്മണോഃ
ശരീരം മുതലായവയിലേക്കുള്ള ഭ്രമത്തിൽ നിന്നാണ് സ്വർഗ്ഗവും നരകവും മോക്ഷവും ബന്ധവും ഉണ്ടാകുന്നത്; വിത്തും മുളയും പോലെ, ശരീരസംബന്ധമായ പ്രവൃത്തികളുടെ ആരംഭവും വളർച്ചയും ഉറപ്പുവരുന്നു.
ദ്വൈതം യഥാ നാസ്തി ചിദാത്മതത്ത്വയോസ് തഥൈവ ഭേദോ ഽസ്തി ന ജീവചിത്തയോഃ । യഥൈവ ഭേദോ ഽസ്തി ന ജീവചിത്തയോസ് തഥൈവ ഭേദോ ഽസ്തി ന ദേഹകര്മണോഃ
ചൈതന്യസ്വഭാവത്തിലും ആത്മാവിലും യഥാർത്ഥത്തിൽ ഭേദം ഇല്ലാത്തതുപോലെ, ജീവനും മനസ്സിനും യാതൊരു വ്യത്യാസവും ഇല്ല; അതുപോലെ തന്നെ, ശരീരുമ പ്രവൃത്തിയും തമ്മിലും ഭേദം ഇല്ല.
കര്മൈവ ദേഹോ നനു ദേഹ ഏവ ചിത്തം തദ് ഏവാഹമ് ഇതീവ ജീവഃ । സ ജീവ ഏവേശ്വരചിത് സ ആത്മാ സര്വം ശിവാത് ത്വ് ഏകപദോത്ഥമ് ഏതത്
ക്രിയ തന്നെയാണ് ശരീരം, ശരീരം തന്നെയാണ് മനസ്സ്; അതാണ് 'ഞാൻ' എന്ന ഭാവം, അതിലൂടെയാണ് ജീവൻ. ഈ ജീവൻ, ഈശ്വരൻ സൃഷ്ടിച്ചതാണ്, അതാണ് ആത്മാവ്; എല്ലാം ശിവനിൽ നിന്നാണ്, ഒരേ അടിസ്ഥാനത്തിൽ നിന്നാണ് ഈ സകലവും ഉദിച്ചിരിക്കുന്നത്.
ഏവമ് ഏകം പരം വസ്തു രാമാനാനാത്വമ് അപ്യ് അലമ് । നാനാത്വമ് ഇവ സംയാതം ദീപാദ് ദീപശതം യഥാ
ഇങ്ങനെ, രാമാ, പരമാർത്ഥം ഒന്ന് മാത്രമാണ്, എന്നാൽ പലതായാണ് തോന്നുന്നത്; ഒരു വിളക്കിൽ നിന്ന് നൂറ് വിളക്കുകൾ തെളിയുന്നതുപോലെ, അതിന് പലതായ രൂപം കാണപ്പെടുന്നു.
യഥാഭൂതമ് അസദ്രൂപമ് ആത്മാനം യദി പശ്യതി । വിചാര്യ ചേതസ് തദ് അഹമ്ഭാവഹീനം ന ശോചതി
ആത്മാവിനെ അതിന്റെ യഥാർത്ഥ സ്വഭാവത്തിൽ, അസത്യമെന്നു മനസ്സിലാക്കി, മനസ്സോടെ പരിശോധിച്ചാൽ, 'ഞാൻ' എന്ന ഭാവം ഇല്ലാതാകുമ്പോൾ, ദുഃഖം ഉണ്ടാവില്ല.
ചിത്തമാത്രം നരസ് തസ്മിന് ശാന്തേ ശാന്തമ് ഇദം ജഗത് । ഉപാനദ്രൂഢപാദസ്യ നനു ചര്മാവൃതൈവ ഭൂഃ
യാരുടെ മനസ്സ് ശാന്തമാണോ, അവർക്കു ലോകവും ശാന്തമായിരിക്കും; ആരുടെ കാലുകൾ ചർമ്മത്തിൽ പൊതിഞ്ഞിരിക്കുന്നു, അവർക്കു ഭൂമി മുഴുവൻ ചർമ്മം മൂടിയതുപോലെയാണ് തോന്നുന്നത്.
പത്ത്രമാത്രാദ് ഋതേ നാന്യത് കദല്യാ വിദ്യതേ യഥാ । ഭ്രമമാത്രാദ് ഋതേ നാന്യജ് ജഗതാം വിദ്യതേ തഥാ
പഴംകൊല്ലിയിലെ ഇലകൾ ഒഴികെ മറ്റൊന്നുമില്ലാത്തതുപോലെ, ഈ ലോകങ്ങളിലും മായയൊഴികെ യാതൊന്നുമില്ല.
ജായതേ ബാലതാമ് ഏതി യൌവനം വാര്ധകം തഥാ । മൃതിം സ്വര്ഗം ച നരകം ഭ്രമാച് ചേതോ ഹി നൃത്യതി
മനസ്സ് മായയിൽ ആടുന്നു; ബാല്യം, യൗവനം, വയസ്സായിരിക്കുക, മരണം, സ്വർഗ്ഗം, നരകം ഇവയെല്ലാം അതിൽ നിന്നാണ് ഉദിക്കുന്നത്.
വിചിത്രബുദ്ബുദോല്ലാസേ സ്വാത്മനോ ഽവ്യതിരേകിണി । യഥാ സുരായാസ് സാമര്ഥ്യം തഥാ ചിത്തസ്യ സംസൃതൌ
അഭേദമായ ആത്മാവിൽ നിറയുന്ന വിവിധ ബുധ്ബുദങ്ങൾ പോലെ, ജന്മമരണചക്രത്തിൽ മനസ്സിന്റെ ശക്തി മദ്യംപോലെയാണ്.
യഥാ ദ്വിത്വം ശശാങ്കാദൌ പശ്യത്യ് അക്ഷി മലാബിലമ് । ചിച് ചേതനകലാക്രാന്താ തഥൈവ പരമാത്മനി
കണ്ണിൽ ദോഷം വന്നാൽ ചന്ദ്രനിൽ ഇരട്ടയായി കാണുന്നതുപോലെ, ചൈതന്യശക്തി സ്പർശിച്ചാൽ പരമാത്മാവിൽ ഭേദം കാണപ്പെടുന്നു.
യഥാ മദവശാദ് ഭ്രാന്താന് ക്ഷീവഃ പശ്യതി പാദപാന് । തഥാ ചേതനവിക്ഷുബ്ധാ സംസാരാംശ് ചിത് പ്രപശ്യതി
മദ്യം കുടിച്ചവന് മയക്കത്തില് മരങ്ങള് ചുറ്റിപ്പറക്കുന്നതുപോലെ കാണുന്നതുപോലെ, ചിത്തം അശാന്തമായാല് ഈ ലോകം പലവിധങ്ങളായി തോന്നുന്നു.
യഥാ ലീലാഭ്രമാദ് ബാലഃ കുമ്ഭകൃച്ചക്രവജ് ജഗത് । ഭ്രാന്തം പശ്യതി ചിത്ത്വാത് തു ചിദ് വൈ ദൃശ്യം തഥൈവ ഹി
ഒരു കുട്ടി കളിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുമ്പോള് കൂമ്പാരന്റെ ചക്രം ചുറ്റുന്നതുപോലെ ലോകം ചുറ്റുന്നുവെന്ന് അവന് തെറ്റിദ്ധരിക്കുന്നതുപോലെ, ചിത്തം കൊണ്ടാണ് ഈ ലോകം ദൃശ്യമായി തോന്നുന്നത്.
യദാ ചിച് ചേതതി ദ്വിത്വം തദാ ദ്വൈതൈക്യവിഭ്രമഃ । യദാ ന ചേതതി ദ്വിത്വം തദാ ദ്വൈതൈക്യയോഃ ക്ഷയഃ
ചിത്തം രണ്ടായുള്ളതിനെ കാണുമ്പോള് വ്യത്യാസവും ഐക്യവും എന്ന ഭ്രമം ഉണ്ടാകും; രണ്ടായുള്ളതിനെ കാണുന്നില്ലെങ്കില് വ്യത്യാസവും ഐക്യവും ഇരുവരും ഇല്ലാതാകും.