അനയാ പൌരുഷീ സത്താ സത്താസ്യാഃ പൌരുഷേണ ച । ലക്ഷ്യേതേ ഭവനം യാതേ ദ്വേ ഏകാത്മതയേതി ഹി
ഇതിന്റെ വഴി മനുഷ്യന്റെ നിലയും ഇതിന്റെ നിലയും കാണാം; ഇവ രണ്ടും വിട്ടുപോകുമ്പോൾ, രണ്ടും ഒരേ സാരമായതായി അറിയപ്പെടുന്നു.
നരേണ പൌരുഷേണൈവ കാര്യേ സത്താത്മികേ ഉഭേ । ഈദൃശ്യ് ഏവ ഹി നിയതിര് ഏവം നിയതിപൌരുഷമ്
മനുഷ്യനും അവന്റെ ധൈര്യവും കൊണ്ടാണ് പ്രവർത്തിയും നിലയും ഒരേ സ്വഭാവമുള്ളതാകുന്നത്; അതുപോലെയാണ് വിധിയും, അതുപോലെയാണ് വിധിയും ധൈര്യവും ചേർന്നതും.
പ്രഷ്ടവ്യോ ഽഹം ത്വയാ രാമ ദൈവപൌരുഷനിര്ണയമ് । മദുക്തം പൌരുഷം പാല്യം ത്വയേതി നിയതിസ് സ്ഥിതാ
രാമാ, നീ എന്നോടു വിധിയും ധൈര്യവും എങ്ങനെ വേർതിരിക്കാമെന്ന് ചോദിക്കണം; ഞാൻ പറഞ്ഞ ധൈര്യം നീ പാലിക്കണമെന്ന് വിധി നിശ്ചയിച്ചിരിക്കുന്നു.
ഭോജയിഷ്യതി മാം ദൈവമ് ഇതി ദൈവപരായണഃ । യത് തിഷ്ഠത്യ് അക്രിയോ മൌനം നിയതേര് ഏഷ നിശ്ചയഃ
ദൈവം എന്നു വിശ്വസിച്ച്, 'ദൈവം എന്നെ പോഷിക്കും' എന്നു കരുതുന്നവൻ ഒന്നും ചെയ്യാതെ മൗനത്തിൽ ഇരിക്കുന്നു. ഇതാണ് ദൈവത്തിന്റെ ഉറപ്പായ നിയമം.
പൌരുഷേണ സമാഹൃത്യ ഭോഗാന് ഭുങ്ക്തേ നരശ് ച യത് । രാജ്യാദീന് മോക്ഷപര്യന്താന് നിയതേര് ഏഷ നിശ്ചയഃ
ഒരു മനുഷ്യൻ പരിശ്രമത്തോടെ ആനന്ദങ്ങൾ സമ്പാദിച്ച് അനുഭവിക്കുമ്പോൾ, രാജ്യം മുതൽ മോക്ഷം വരെ എല്ലാം ലഭിക്കുമ്പോഴും, അതും ദൈവത്തിന്റെ ഉറപ്പായ നിയമം തന്നെയാണ്.
മുക്തിര് ഭവതി സംസാരാന് ന കല്പനിചയൈര് അപി । ഭ്രമതാം യച് ഛരീരൌഘൈര് നിയതേര് ഏഷ നിശ്ചയഃ
ശരീരങ്ങൾ ധരിച്ച് ഈ ലോകത്തിൽ അലഞ്ഞു തിരിയുന്നവർക്കു, കെട്ടുകഥകളാൽ മോക്ഷം ലഭിക്കില്ല. ഇതും ദൈവത്തിന്റെ ഉറപ്പായ നിയമമാണ്.
നാസ്യാ ബുദ്ധിര് ന കര്മാണി ന വികാരാദി നാകൃതിഃ । കേവലം ത്വ് ഇത്ഥമ് ആകല്പം സ്ഥിത്യാ ഭാവ്യമ് ഇതി സ്ഥിതമ്
ഇതിനു ബുദ്ധിയില്ല, പ്രവർത്തികളില്ല, മാറ്റങ്ങളില്ല, രൂപവുമില്ല. അതു സ്വഭാവപ്രകാരം ഇങ്ങനെ നിലകൊള്ളുന്നു, ഇതാണ് അതിന്റെ സ്വഭാവം.
അവശ്യം ഭവിതാ ഹ്യ് ഏവമ് ഇദമ് ഇത്ഥമ് ഇതി സ്ഥിതിഃ । ന ശക്യതേ ലങ്ഘയിതുമ് അപി രുദ്രാദിബുദ്ധിഭിഃ
ഇത് ഇങ്ങനെയാവും എന്ന ഉറച്ച നിലപാട്, രുദ്രനും മറ്റുള്ളവരും പോലും മറികടക്കാൻ കഴിയാത്തതാണു്.
പൌരുഷമ് ന പരിത്യാജ്യമ് ഏനാമ് ആശ്രിത്യ ധീമതാ । പൌരുഷേണൈവ രൂപേണ നിയതിര് ഹി നിയാമികാ
ശ്രദ്ധയുള്ളവൻ ശ്രമം ഒരിക്കലും ഉപേക്ഷിക്കരുത്; കാരണം, ശ്രമത്തിന്റെ രൂപത്തിലൂടെയാണ് വിധി നിയന്ത്രിക്കപ്പെടുന്നത്.
അപൌരുഷം ഹി നിയതിഃ പൌരുഷം സൈവ സര്ഗഗാ । നിഷ്ഫലാപൌരുഷാകാരാ സഫലാ പൌരുഷാത്മികാ
വിധി ശ്രമമില്ലാത്തതാണെങ്കിലും, സൃഷ്ടിയിൽ അത് ശ്രമമായി മാറുന്നു; ശ്രമരഹിതമായ വിധിക്ക് ഫലം ഇല്ല, ശ്രമമുള്ളതിൽ ഫലം ഉണ്ടാകും.
നിയത്യാ മൂകതാഹേതുനിഷ്പൌരുഷതയാക്രിയഃ । യസ് തിഷ്ഠതി പ്രാണമരുത്സ്പന്ദസ് തസ്യ ക്വ ഗച്ഛതി
വിധിയുടെ പേരിൽ സംസാരശേഷിയും ശ്രമവും ഇല്ലാതെ ആലസ്യത്തിൽ ഇരിക്കുന്നവന്റെ പ്രാണന്റെ ചലനം എവിടേക്കാണ് പോകുന്നത്?
അഥ പ്രാണക്രിയാരോധമ് അപി കൃത്വാ വിരാമദമ് । യദി തിഷ്ഠതി തത് സാധുര് മുക്ത ഏവ കിമ് ഉച്യതേ
ശ്വാസത്തിന്റെ പ്രവർത്തനം നിയന്ത്രിച്ച് ഒരാൾ ശാന്തതയിൽ നില്ക്കുന്നു എങ്കിൽ അതു തന്നെ ഉത്തമം. മോചിതനായി കഴിയുന്നവനെക്കുറിച്ച് പിന്നെ എന്ത് പറയാനുണ്ട്?
പൌരുഷൈകാത്മതാ ശ്രേയോ മോക്ഷോ ഽത്യന്തമ് അകര്മതാ । ആഭ്യാം തു ശബലഃ പക്ഷോ ദുഃഖായൈവ മഹാത്മനാമ്
ശ്രേഷ്ഠം എന്നത് പരിശ്രമവും ആത്മാവും ഒന്നാകുന്നതാണ്; മോക്ഷം എന്നത് പൂർണ്ണമായ അക്രിയത്വമാണ്. ഈ രണ്ടിനും ഇടയിൽ ചിതറുന്നവർക്കു മഹാന്മാർക്ക് ദു:ഖം മാത്രമേ ഉണ്ടാകൂ.
നിയതിര് ബ്രഹ്മതത്ത്വാഭാ തസ്യാം ചേത് പരിണമ്യതേ । നൂനം പരമശുദ്ധായാം തത് പ്രാപ്തൈവ പരാ ഗതിഃ
വിധി ബ്രഹ്മതത്ത്വമായി മാറുമ്പോൾ, ആ പരമശുദ്ധിയിലാണെങ്കിൽ, അതിൽ തന്നെ പരമഗതി ലഭിച്ചിരിക്കുന്നു.
ഏതൈര് നിയത്യാദിമഹാവിലാസൈര് ബ്രഹ്മൈവ വിസ്ഫൂര്ജതി സര്വഗാത്മ । തൃണാദിവല്ലീതരുഗുല്മജാലൈസ് സത്തേവ തോയസ്യ ധരാന്തരസ്ഥാ
വിധിയുടെയും മറ്റു മഹാവിലാസങ്ങളുടെയും വഴി, ബ്രഹ്മം തന്നെ എല്ലാറ്റിന്റെയും ആത്മാവായി പ്രകാശിക്കുന്നു; പുല്ല്, വളർത്തി, മരങ്ങൾ, കാടുകൾ എന്നിവ പോലെ, വെള്ളം ഭൂമിയിൽ എല്ലായിടത്തും നിലനിൽക്കുന്നതുപോലെ.
സര്വശക്തേര് ഹി യാ യൈവ യഥോദേതി തഥൈവ സാ । തദാ സ്വശക്തിര് നാനാഭാരൂപിണീ സാ സ്വഭാവതഃ
സകലശക്തികളിൽ നിന്നുമുള്ള ഏതു ശക്തിയും എങ്ങനെ ഉദയപ്പെടുന്നു, അതു അതിന്റെ സ്വന്തം സ്വഭാവം പ്രകാരം വിവിധ രൂപങ്ങളിൽ പ്രകടമാകുന്ന അതിന്റെ തന്നെ ശക്തിയാണ്.
യോ ഽയം സര്വഗതോ ദേവഃ പരമാത്മാ മഹേശ്വരഃ । സ്വച്ഛസ് സ്വാനുഭവാനന്ദരൂപോ ഽന്താദിവിവര്ജിതഃ
ഈ സർവ്വവ്യാപിയായ ദൈവം, പരമാത്മാവ്, മഹേശ്വരൻ, നിർമലനും, സ്വന്തം അനുഭവസുഖത്തിന്റെ രൂപവുമാണ്, ആരംഭവും അവസാനവും ഇല്ലാത്തവനും.
ഏതസ്മാത് പരമാനന്ദാച് ഛുദ്ധചിന്മാത്രരൂപിണഃ । ജീവസ് സഞ്ജായതേ പൂര്വം സ ചിത്തം തത് തതോ ജഗത്
ഈ പരമാനന്ദത്തിൽ നിന്ന്, അതായത് ശുദ്ധമായ ചൈതന്യത്തിൽ നിന്ന്, ആദ്യം ജീവൻ ഉദിക്കുന്നു; അതിൽ നിന്ന് മനസ്സ്, അതിൽ നിന്ന് ലോകം.
സ്വാനുഭൂതിപ്രമാണേ ഽസ്മിന് ബ്രഹ്മന് ബ്രഹ്മണി ബൃംഹിതേ । കഥം സത്താമ് അവാപ്നോതി ജീവകോ ദ്വൈതവര്ജിതേ
സ്വന്തം അനുഭവം മാത്രമാണ് ഈ ബ്രഹ്മത്തെ ഉറപ്പാക്കുന്നത്, അതും വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നതും; ഇരട്ടത്വം ഇല്ലാത്തിടത്ത് ജീവൻ എങ്ങനെ നിലനിൽക്കും?
അസദാഭാസമ് അധ്യാത്മ ബ്രഹ്മാസ്തീഹ പ്രബൃംഹിതമ് । ബൃംഹച്ചിദ്ഭൈരവവപുര് ആനന്ദാഭിധമ് അവ്യയമ്
സ്വയം എന്നതിൽ, യഥാർത്ഥത്തിൽ ഇല്ലാത്തതുപോലെ തോന്നുന്നിടത്താണ്, വിശാലമായ ബ്രഹ്മം വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു. അതാണ് മഹത്തായ, ബോധമുള്ള, ഭൈരവസ്വരൂപം, അക്ഷയമായ ആനന്ദം എന്നറിയപ്പെടുന്നത്.
തസ്യ യത് സമമ് ആപൂര്ണം ശുദ്ധം സത്ത്വമ് അചിഹ്നിതമ് । തദ്വിദാമ് അപ്യ് അനിര്ദേശ്യം തച് ഛാന്തം പരമം പദമ്
അതിന്റേതായ സ്വഭാവം സമമായതും, പൂർണ്ണമായതും, ശുദ്ധമായതും, യാതൊരു അടയാളവുമില്ലാത്തതുമാണ്. അതിനെ അറിയുന്നവർക്കും അതിന്റെ യഥാർത്ഥ രൂപം വിവരിക്കാൻ കഴിയില്ല. അതാണ് ശാന്തമായ പരമാവസ്ഥ.
തസ്യൈവോദ്യന് മഹാശാന്തി യത് സത്ത്വം സംവിദാത്മകമ് । സ്വഭാവാത് സ്പന്ദനം തത് തജ് ജീവശബ്ദേന കഥ്യതേ
അതിൽ നിന്നാണ് മഹാശാന്തി ഉദയിക്കുന്നത്; അതിന്റെ സ്വഭാവം ബോധമാണ്. അതിന്റെ സ്വാഭാവികമായ സ്പന്ദനമാണ് 'ജീവൻ' എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നത്.
തത്രേമാഃ പരമാദര്ശേ ചിദ്വ്യോമ്ന്യ് അനുഭവാത്മികാഃ । അസത്യാഃ പ്രതിബിമ്ബന്തി ജഗജ്ജാലപരമ്പരാഃ
ഈ പരമമായ ബോധത്തിന്റെ ആകാശസദൃശമായ കണ്ണാടിയിൽ, അനുഭവസ്വഭാവമുള്ളതിൽ, യാഥാർത്ഥ്യമില്ലാത്ത ഈ ലോകത്തിന്റെ നിരന്തരപ്രതിബിംബങ്ങൾ പ്രതിഫലിക്കുന്നു.
ബ്രഹ്മണസ് സ്ഫുരണം കിഞ്ചിദ് യദ് അവാതാമ്ബുധേര് ഇവ । ദീപസ്യ വാപ്യ് അവാതസ്യ തജ് ജീവം വിദ്ധി രാഘവ
ബ്രഹ്മത്തിന്റെ അല്പമായ പ്രകാശം, കാറ്റില്ലാത്ത സമുദ്രം പോലെയോ കാറ്റില്ലാത്ത വിളക്കുപോലെയോ ഉദയിക്കുന്നു. രാഘവ, അതാണ് ജീവൻ എന്നു നീ അറിയണം.
ശാന്തത്വാപഗമേ ഽച്ഛസ്യ മനാക്സംവേദനാത്മകമ് । സ്വാഭാവികം യത് സ്ഫുരണം ചിദ്വ്യോമ്നസ് സോ ഽങ്ഗ ജീവകഃ
ശാന്തതയില്ലാതാകുമ്പോൾ, മനസ്സിന്റെയും അറിവിന്റെയും സ്വഭാവമായ പ്രകാശം സ്വാഭാവികമായി ഉദയിക്കുന്നു. പ്രിയമേ, അതാണ് ചൈതന്യത്തിന്റെ ജീവൻ.
യഥാ വാതസ്യ ചലനം കൃശാണോര് ഉഷ്ണതാ യഥാ । ശീതതാ വാ തുഷാരസ്യ തഥാ ജീവത്വമ് ആത്മനഃ
എങ്ങിനെ കാറ്റിന് ചലനം, അഗ്നിക്ക് ചൂട്, ഹിമത്തിന് തണുപ്പ് സ്വാഭാവികമാണോ, അതുപോലെ ആത്മാവിന് ജീവത്വം സ്വാഭാവികമാണ്.
ചിദ്രൂപസ്യാത്മതത്ത്വസ്യ സ്വഭാവവശതസ് സ്വയമ് । മനാക്സംവേദനം പൂര്വം യത് തജ് ജീവ ഇതി സ്മൃതഃ
ചൈതന്യസ്വരൂപമായ ആത്മാവിൽ, സ്വാഭാവികമായി ആദ്യം ഉദയിക്കുന്ന മനസ്സിന്റെയും അറിവിന്റെയും അവസ്ഥയാണ് ജീവൻ എന്നു ഓർക്കപ്പെടുന്നത്.
തദ് ഏവ ഘനസംവിത്തി യാത്യ് അഹന്താമ് അനുക്രമാത് । വഹ്ന്യണുസ് സ്വേന്ധനാധിക്യാത് സ്വാം പ്രകാശകതാമ് ഇവ
അത് തന്നെയുള്ള അത്യന്തം ദൃഢമായ ബോധം ക്രമേണ 'ഞാൻ' എന്ന ഭാവം സ്വീകരിക്കുന്നു; അതുപോലെ തന്നെ, തീയുടെ ഒരു ചുരണ്ടു കൂടുതൽ ഇന്ധനം ലഭിക്കുമ്പോൾ അതിന്റെ പ്രകാശസ്വഭാവം പ്രാപിക്കുന്നതുപോലെ.
യഥാസ്യ താരകാസര്ഗേ വ്യോമ്നസ് സ്ഫുരതി നീലിമാ । ശൂന്യസ്യാപ്യ് അസ്യ ജീവസ്യ തഥാഹമ്ഭാവഭാവനാ
നക്ഷത്രങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുമ്പോൾ ആകാശത്ത് നീലനിറം തെളിയുന്നതുപോലെ, ഈ ശൂന്യമായ ജീവനിലും 'ഞാൻ ആകുന്നു' എന്ന ഭാവം ഉദിക്കുന്നു.
ജീവോ ഽഹങ്കൃതിമ് ആദത്തേ സങ്കല്പകലയേദ്ധയാ । സ്വയൈവ വാ ഘനതയാ നീലിമാനമ് ഇവാമ്ബരമ്
ജീവൻ, മനസ്സിന്റെ കളിയിലൂടെ അല്ലെങ്കിൽ സ്വയം ദൃഢതയാൽ, ആകാശം നീലനിറം സ്വീകരിക്കുന്നതുപോലെ, അഹംഭാവം ഏറ്റെടുക്കുന്നു.