ആപദ്വദ് ഉത്സവഃ ഖേദം കരോതി പരിമോഹിനഃ । കുഡ്യേ ഽപി ഖ ഇവാചാരോ ദൃഷ്ടോ ധാതുവികാരിണഃ
വലിയ ഭ്രമത്തിൽ കഴിയുന്നവർക്കു ഉത്സവം പോലും ദുരിതം തന്നെയാണ്. ദേഹത്തിന്റെ ഘടകങ്ങൾ അശാന്തരായാൽ മതിലിലും ആകാശത്തിലും പെരുമാറ്റം കാണുന്നതുപോലെയാണ്.
അസദ്യക്ഷോ വിമൂഢാനാം പ്രാണാന് അപ്യ് അപകര്ഷതി । വേദനാത് സ്വപ്നവനിതാ ജാഗ്രതീവ രതിപ്രദാ
അസത്യമായ ഭൂതം മൂഢരായവരുടെ പ്രാണനെയും കവർന്നെടുക്കുന്നു. ബോധം കൊണ്ടു സ്വപ്നത്തിലെ സ്ത്രീയെന്നു തോന്നുന്നവൾ ഉണർന്നിരിക്കുമ്പോലെ ആനന്ദം നൽകുന്നു.
യദ് യഥാഭ്യാസമ് ആയാതം തത് തഥാ സ്ഥിരതാം ഗതമ് । അസദ് ഏവ നഭസ്യ് ഏവ നഭ ഏവ ചിദാത്മനി
ഏത് കാര്യവും എത്രയോ ആവർത്തിച്ച് ചെയ്യുമ്പോൾ അതിന് അതുപോലെ സ്ഥിരതയുണ്ടാകുന്നു. എന്നാൽ അതെല്ലാം ആകാശംപോലെ അസത്യമാണ്, മനസ്സിന്റെ ആകാശത്തിലും മാത്രം നിലനിൽക്കുന്നു.
ശതഹസ്തഖുരച്ഛായാനടവൃത്തമ് ഇവാതതമ് । ഗഗനേ മാനസം സ്പന്ദം ജഗദ് വിദ്ധി ന വസ്തു തത്
നൂറുകൈകളുള്ള കുതിരയുടെ നിഴൽ കളി ആകാശത്ത് പടർന്നിരിക്കുന്നതുപോലെയാണ് ലോകത്തിന്റെ ചലനം—അത് മനസ്സിന്റെ ഒരു സ്പന്ദനം മാത്രമാണ്, യാഥാർത്ഥ്യമല്ല.
മിഥ്യാജ്ഞാനപിശാചസ്യ സന്ദര്ശനമ് അനാകൃതി । കായാമാത്രകമ് ഏവേദമ് അരോധകമ് അഭിത്തിമത്
അസത്യമായ അറിവെന്ന ഭൂതത്തിന്റെ ദർശനം രൂപരഹിതമാണ്. ഇതെല്ലാം ശരീരത്തിന്റെ മാത്രം ഒരു പരിധിയാണ്, തടസ്സം സൃഷ്ടിക്കുന്നതും പൊരുത്തക്കേടുള്ളതുമാണ്.
ഇദം ഭാസ്വരമ് ആഭാസം സ്വപ്നസന്ദര്ശനം ചിതഃ । അപൂര്വമ് ഏവ സുപ്തായാ നരസ്യേവോദിതം വിദുഃ
ഈ പ്രകാശമുള്ള ഭാവം, മനസ്സിൽ സ്വപ്നത്തിൽ കാണുന്ന ദൃശ്യങ്ങൾ, ഉറക്കത്തിലിരിക്കുന്ന ഒരാളിൽപോലെ പുതുതായി ഉദയിക്കുന്നു എന്ന് അറിവുള്ളവർ പറയുന്നു.
അഖാതാശ് ചേതതി സ്തമ്ഭോ യാദൃശം സാലഭഞ്ജികാഃ । പരമാര്ഥമഹാസ്തമ്ഭസ് സൃഷ്ടീശ് ചേതതി താദൃശമ്
മരം കൊത്തിയിട്ടില്ലാത്ത ഒരു തൂണുപോലെ അചഞ്ചലമായി നിലകൊള്ളുന്നതുപോലെ, പരമാർത്ഥത്തിന്റെ മഹത്തായ തൂണായ സൃഷ്ടിയും അചഞ്ചലമായി നിലകൊള്ളുന്നു.
യാദൃശോ മാനവഃ പാര്ശ്വേ സ്വപ്നേ ക്ഷുബ്ധോ മഹാഭടൈഃ । താദൃശോ ബ്രഹ്മണസ് സര്ഗോ ബുദ്ധ ഏവ സുഷുപ്തവത്
സ്വപ്നത്തിൽ വലിയ യോദ്ധാക്കളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട് ഒരു മനുഷ്യൻ അലമുറയിടുന്നതുപോലെ, ബുദ്ധനായവർക്കു ബ്രഹ്മയുടെ സൃഷ്ടി, ഗൗഢനിദ്രയിൽപോലെയാണ്.
തൃണഗുല്മലതായുക്തശ് ശിശിരാന്തേ യഥാ രസഃ । വാസന്തസ് സംസ്ഥിതോ ഭൂമൌ തഥാ സര്ഗഃ പരേ പദേ
പുല്ലിലും കുറ്റിച്ചെടികളിലും വള്ളികളിലും ഉള്ള രസം ശീതകാലം കഴിഞ്ഞ് ഭൂമിയിൽ വസന്തകാലത്ത് നിലനിൽക്കുന്നതുപോലെ, സൃഷ്ടിയും പരമാവസ്ഥയിൽ നിലനിൽക്കുന്നു.
യഥാ ദ്രവത്വം കനകേ സ്ഥിതമ് അന്തര് അനുന്മിഷത് । തഥാ സ്ഥിതഃ പരേ സര്ഗഃ ഖാത്മാ വല്ഗന്ന് അണാവ് അണൌ
പൊന്നിനുള്ളിൽ ദ്രവത്വം അപ്രത്യക്ഷമായി നിലകൊള്ളുന്നതുപോലെ, അതീവ സൂക്ഷ്മമായതിൽ പ്രകാശിക്കുന്ന സൃഷ്ടിയും പരമമായ ആകാശസ്വഭാവമുള്ള ആത്മാവിൽ അപ്രത്യക്ഷമായി നിലകൊള്ളുന്നു.
സന്നിവേശോ യഥാങ്ഗാനാമ് അങ്ഗിനോ ഽനന്യദ് ആത്മനഃ । ജഗദ് ഏവമ് അനങ്ഗസ്യ ഖാത്മനഃ ഖാത്മ ബ്രഹ്മണഃ
ദേഹത്തിന്റെ അവയവങ്ങൾ ദേഹത്തോട് വേറെയല്ലാത്തതുപോലെ, ആകാശസ്വഭാവമുള്ള, രൂപരഹിതമായ ബ്രഹ്മത്തിൽ നിന്ന് ഈ ലോകവും വേറെയല്ല.
യാദൃഗ് ഏകനരസ്വപ്നയുദ്ധമ് അന്യനരം പ്രതി । താദൃശം സദസദ്രൂപം ഖാത്മേദം വ്യോമഗം ജഗത്
ഒരു മനുഷ്യൻ സ്വപ്നത്തിൽ മറ്റൊരാളുമായി പോരാടുന്നതുപോലെ, സതാസത്ത്വരൂപമായ ഈ ലോകം ആകാശസദൃശമായ ആത്മാവിൽ, ആകാശത്തിൽ വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു.
മഹാകല്പാന്തസര്ഗാദൌ ചിത്സ്വഭാവ ഇദം വപുഃ । കാരണത്വം മിഥഃ പശ്ചാദ് അസദ് വേത്തി ന വാസ്തവമ്
മഹാകല്പത്തിന്റെ ആരംഭത്തിലും അവസാനത്തിലും, ചൈതന്യസ്വഭാവമുള്ള ഈ രൂപം ഉദിക്കുന്നു; പിന്നീട് പരസ്പര കാരണംകൊണ്ട്, അതു അസത്യമാണെന്നും യാഥാർത്ഥ്യമല്ലെന്നും അറിയപ്പെടുന്നു.
മുക്തേ ഽസ്മിന് ബ്രഹ്മണി യദി ബ്രഹ്മാന്യസ് സ്മൃതിജോ ഭവേത് । തത്സ്മൃതിര് ജ്ഞപ്തിജേ സര്ഗേ സ്ഥിതേവ ജ്ഞപ്തിമാത്രതഃ
ഈ മോക്ഷപ്രാപ്ത ബ്രഹ്മത്തിൽ, ഓർമ്മയിൽ നിന്നു മറ്റൊരു ബ്രഹ്മം ഉദിക്കുമെങ്കിൽ, ആ ഓർമ്മ itself ജ്ഞാനത്തിന്റെ സ്വഭാവമുള്ളതാകയാൽ, അതു സൃഷ്ടിയായി തോന്നും, എന്നാൽ അതു ശുദ്ധമായ ജ്ഞാനമാത്രമാണ്.
പൌരാണാം മന്ത്രിമുഖ്യാനാം വിദൂരഥകുലക്രമഃ । സമമ് ഏവ കഥം തത്ര സര്വേഷാം പ്രതിഭാസിതഃ
പഴയ കാലത്തെ പ്രധാന മന്ത്രിമാർക്ക്, വിദൂരഥന്റെ വംശം എല്ലാവർക്കും ഒരുപോലെ എങ്ങനെ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു?
ചിതസ് സമനുവര്തന്തേ മുഖ്യായാസ് സര്വസംവിദഃ । യഥാ വിപുലവാത്യായാസ് സാമാന്യാ വാതലേഖികാഃ
പ്രധാനമായ മനസ്സിനെ അനുസരിച്ച് എല്ലാ പ്രധാന ജ്ഞാനങ്ങളും പിന്തുടരുന്നു; വലിയ കാറ്റിനൊപ്പം സാധാരണ കാറ്റ് വീശുന്നതുപോലെ.
പരസ്പരാനുഭാവേന തഥാരൂപേണ സംവിദഃ । കചിതാസ് താഃ പ്രജാപാലപ്രജാവാസ്തവ്യമന്ത്രിണാമ്
ഒരേ അനുഭവം പങ്കുവെക്കുന്നതിനാൽ, ആ ജ്ഞാനങ്ങൾ രാജാവിനും പ്രജകൾക്കും മന്ത്രിമാർക്കും ഒരുപോലെയുള്ള രൂപം എടുക്കുന്നു.
ഏവംരൂപാത് കുലാജ് ജാതോ രാജാസ്മാകമ് അയം ത്വ് അസൌ । കചിതാ ഇതി വാസ്തവ്യവിദോ വൈദൂരഥേ പുരേ
വിദൂരഥന്റെ നഗരത്തിൽ വാസ്തവം അറിയുന്നവർ പറയുന്നു: 'ഇവൻ നമ്മുടെ രാജാവാണ്, ഇങ്ങനെയുള്ള വംശത്തിൽ നിന്നാണ് ജനിച്ചത്' എന്നോ അതിന് സമാനമായതോ.
കചനേ ചിത്സ്വഭാവസ്യ ന ച കാരണമാര്ഗണമ് । യുക്തം മഹാമണേര് ഭാസാമ് ഇവാന്യത് സ്വസ്വഭാവതഃ
ചൈതന്യത്തിന്റെ സ്വഭാവത്തിൽ കാരണത്തെ അന്വേഷിക്കേണ്ട ആവശ്യമില്ല; വലിയ രത്നത്തിന്റെ പ്രകാശം അതിന്റെ സ്വഭാവത്തിൽ നിന്നു സ്വയം ഉദിക്കുന്നതുപോലെയാണ് അതു.
അഹമ് ഏവ കുലാചാരോ രാജാസ്യാ ഭുവ ഇത്യ് അപി । വിദൂരഥവിദോ രത്നാദ് ഉദിതാ പ്രതിഭാപ്രഭാ
വംശപരമ്പരയുടെ ആചാരങ്ങളും ഈ ദേശത്തിന്റെ രാജത്വവും എല്ലാം, വിദൂരഥന്റെ ജ്ഞാനരത്നത്തിൽ നിന്നു ഉദിക്കുന്ന പ്രകാശം പോലെയാണ്.
യാവന്തോ ജന്തവോ യസ്മിന് യേ യേ സര്ഗേ യദാ യദാ । തേ സര്വഗത്വാച് ചിദ്ധാതോര് അന്യോഽന്യാദര്ശതാം ഗതാഃ
ഏതൊക്കെ സൃഷ്ടിയിലോ, എത്രയോ ജീവികൾ, എപ്പോഴോ ഉണ്ടാകുമ്പോൾ, അവരൊക്കെയും പരമാവധി വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്ന ചൈതന്യത്താൽ പരസ്പരം തിരിച്ചറിയുന്നു.
തീവ്രവേഗവതീ യാ സ്യാത് തത്ര സംവിദ് അകല്പിതാ । സൈവായാതി പരം സ്ഥൈര്യം സാമോക്ഷത്വൈകരൂപിണീ
അവികൃതവും അത്യന്തം വേഗമുള്ളതുമായ അവബോധം മാത്രമാണ് പരമമായ സ്ഥിരതയും മോക്ഷത്തിന്റെ ഏകസ്വഭാവവും നേടുന്നത്.
ബലവദ്വിദ്വിലാസാനാമ് അനുവൃത്ത്യാ പരസ്പരമ് । സ്വഭാവാഃ പ്രതിബിമ്ബന്തി ചിദാദര്ശസ്വഭാവതഃ
ശക്തമായ പ്രകടനങ്ങൾ പരസ്പരം തുടർച്ചയായി സംഭവിക്കുമ്പോൾ, അവയുടെ സ്വഭാവങ്ങൾ തമ്മിൽ പ്രതിഫലിക്കുന്നു; അതുപോലെ തന്നെ, ചൈതന്യത്തിന്റെ സ്വഭാവം കണ്ണാടിപോലെയാണ്.
തത്രാതിയത്നാ ജയതി സാന്യാസ് സംവിദ ആത്മസാത് । കുര്വതീ സരിദ് അമ്ഭോധിഗാമിനീസ് സരിതോ യഥാ
അവിടെ ഏറ്റവും വലിയ ശ്രമത്തോടെ മറ്റെല്ലാ അവബോധങ്ങളെയും ഏറ്റെടുക്കുന്ന അവബോധം വിജയിക്കുന്നു; നദി സമുദ്രത്തിലേക്ക് ഒഴുകുമ്പോൾ വഴിയിൽ വരുന്ന മറ്റു നദികളെ ഉൾക്കൊള്ളുന്നതുപോലെ.
യേ സമാസ് ത്വ് അത്ര തേ താവദ് യതന്തേ ചിത്സ്വഭാവതഃ । യാവദ് ഏകോ ജയേത് തത്ര ദ്വിതീയസ് സന്നിമജ്ജതി
ഇവിടെ ഈ കൂട്ടങ്ങൾ ചൈതന്യസ്വഭാവപ്രകാരം ശ്രമിക്കുന്നതുവരെ, ഒന്ന് വിജയിക്കുകയും മറ്റൊന്ന് അതിൽ ലയിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.
ജായമാനേഷു നശ്യത്സു വര്തമാനേഷു ഭൂരിശഃ । ഏവം സര്ഗസഹസ്രേഷു പരമാണുകണം പ്രതി
അനവധി ലോകങ്ങൾ ഉണ്ടാകുകയും നശിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന ഓരോ നിമിഷത്തിലും, ഓരോ അണുവിലും പോലും, ഇതേ സംഭവങ്ങൾ വീണ്ടും വീണ്ടും നടക്കുന്നു.
ന കിഞ്ചിത് കേനചിദ് വ്യാപ്തം ന ച കിഞ്ചിത് ക്വചിത് സ്ഥിതമ് । ചിദാകാശമ് അജം ശാന്തമ് ഏതത് സര്വമ് അഭിത്തിമത്
ഒന്നും മറ്റൊന്നിൽ ലയിച്ചിട്ടില്ല, ഒന്നും എവിടെയും സ്ഥിരമായി നിലകൊള്ളുന്നില്ല; എല്ലാം ചൈതന്യത്തിന്റെ ആകാശംപോലെയാണ്, ജനനം ഇല്ലാത്തത്, ശാന്തമായത്, ഒറ്റയുള്ളത്.
അയമ് ആഭാസതേ സ്വപ്നോ നിര്നിദ്രോ ദ്രഷ്ടൃവര്ജിതഃ । അവശ്യമ്ഭാവബോധശ് ച സോ ഽനുഭൂതോ ഽപ്യ് അസന്മയഃ
ഈ സ്വപ്നം ഉറക്കം കൂടാതെ, കാണുന്നവനില്ലാതെ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു; അതിന്റെ സത്യം അറിയപ്പെടുന്നു, അനുഭവപ്പെടുന്നു, എങ്കിലും അതെല്ലാം അസത്താണ്.
പുഷ്പപത്ത്രഫലാംശാത്മാ യഥൈകസ് സ്വാസ്ഥിതോ ദ്രുമഃ । അനന്തസര്വശക്ത്യാത്മാ ചൈക ഏവ തഥാ വിഭുഃ
ഒരു വൃക്ഷം സ്വയം നിലകൊണ്ടു നിൽക്കുമ്പോൾ പൂക്കൾ, ഇലകൾ, പഴങ്ങൾ, കൊമ്പുകൾ എന്നിവയെല്ലാം അതിൽ നിന്നു ഉണ്ടാകുന്നതുപോലെ, അനന്തമായ എല്ലാ ശക്തിയും ഉള്ള ഒരേ ഒരവൻ മാത്രമാണ് എല്ലാം.
മാതൃമേയപ്രമാണാദിമയാത്മകമ് അജം പദമ് । ബുദ്ധം വിസ്മൃതിമ് ആയാതി ന കദാചന കസ്യചിത്
മാപ്, അറിയുന്നവൻ, അറിയപ്പെടുന്നവൻ എന്നിവയുടെ സ്വഭാവമായ ജനനമില്ലാത്ത അവസ്ഥ, ഉണർന്നിരിക്കുന്ന ബോധത്തെ ഒരിക്കലും ആരുടേയും മനസ്സിൽ മറന്നുപോകുന്നില്ല.